^

Kiŋwakti ki Nyɔ Miŋkaiŋ Mifiaŋ

Chungmboko: Kiŋwakti ki Nyɔ Miŋkaiŋ Mifiaŋ (New Testament+) for Cameroon

copyright © 2021 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Chung (Cung)
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution Share-Alike license 4.0.

You have permission to share and redistribute this Bible translation in any format and to make reasonable revisions and adaptations of this translation, provided that:

You include the above copyright and source information.

If you make any changes to the text, you must indicate that you did so in a way that makes it clear that the original licensor is not necessarily endorsing your changes.

If you redistribute this text, you must distribute your contributions under the same license as the original.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

Note that in addition to the rules above, revising and adapting God's Word involves a great responsibility to be true to God's Word. See Revelation 22:18-19.

2025-05-01

ePub generated by Haiola 11 Mar 2026 from source files dated 1 May 2025
eBible.org certified

ff8b447d-0e78-5782-840d-48c27035a093

Matiɔ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Ntum wi Ndzɔŋni wə wi kɔ kɔm Jisɔs si

Matiɔ

nì nyaka

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Matiɔ kələ mə

Ntum wi ndzɔŋni wə wi kɔ i Kiŋwakti ki Matiɔ kələ mə, dzakaki a Jisɔs kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka. Ntum wi ndzɔŋni wələ kɔ i bəni bəchi fa kuku. Kiŋwakti kələ chusiki a Jisɔs kɔ Mi wi Lanini wi chəŋ wə wi kɛiŋsiki kiəki i fuku baiŋsi gia yə bənchi bə Nyɔ dzakaki. Nlani wi Jisɔs wichi i Kiŋwakti kələ mə kɔ num bə chiŋni i kifwu kite wə (1). Si Jisɔs nì yaka tsə i ŋkwuŋ bɛiŋ ka shinum yisi i laniki bəni a ŋkuŋ bi bɛiŋ kɔ bibɔ (2). Si Jisɔs nì nya ntəfi i bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfaa kɔm nɔm wə wi nì faaŋ bɔ yɛiŋ (3). Bəndi bə̀ Jisɔs nì ti kɔm ŋkuŋ bi bɛiŋ (4). Nlani kɔm fiɛŋ fiə mi wi mbaŋ wi Jisɔs kɔ (5). Nlani kɔm si mbi wələ bi kaaki bəh si ŋkuŋ bi Nyɔ bi dzə.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1:1–2:23 Chwɔŋkijuŋ ki bə Jisɔs Klistus bəh si bə nì bwɔ wi

3:1-12 Nɔm wi Jɔn Njulibɔkɔ

3:13–4:11 Si bə nì juli Jisɔs i bɔkɔ mə bəh si Satan nì mɔmsi wi

4:12–18:35 Nɔm wə Jisɔs nì nyaniki fəki i Galili

19:1–20:34 Jisɔs nyə i Galili, ka tsə i Jɛlusalɛm

21:1–27:66 Shi yi Jisɔs yi gɔksini i Jɛlusalɛm bəh i kɔmsi fɛiŋ

28:1-20 Si Bah Jisɔs nì dza i kpi wə, ka chusi gwu i bəni bu

1

Chwɔŋkijuŋ ki bə Jisɔs Klistus

(Luk 3:23-38)

1 Kələ kɔ kiyɛli ki chwɔŋkijuŋ ki bətii Jisɔs Klistus: Jisɔs Klistus nì kɔ waiŋ i chwɔŋkijuŋ ki Ŋkuŋ Dɛbit wə wi nì kɔ waiŋ i chwɔŋkijuŋ ki Ablaham wə. 2 Ablaham num tii Ayjik, ayaka Ayjik num tii Yakɔb, Yakɔb num tii Juda bəh bwa bə ba wi, 3 ayaka Juda num tii Bɛlɛs bəh Sɛla wə nih wi nì kɔ Tama. Ayaka Bɛlɛs num tii Ɛslɔn, Ɛslɔn num tii Lam. 4 Lam num tii Aminada, Aminada num tii Nashɔn, Nashɔn num tii Salmɔn. 5 Salmɔn num tii Bɔas wə nih wi nì kɔ Lahab. Bɔas num tii Ɔbɛt wə nih wi nì kɔ Lut. Ɔbɛt num tii Jɛse. 6 Jɛse num tii Ŋkuŋ Dɛbit.

Ŋkuŋ Dɛbit num tii Sɔlɔmɔn wə nih wi nì kɔ kpə Ulia. 7 Sɔlɔmɔn num tii Lɛhubuam, Lɛhubuam num tii Abija, Abija num tii Asi. 8 Asi num tii Jɛhushɛfat, Jɛhushɛfat num tii Jɔlam, Jɔlam num tii Usaya. 9 Usaya num tii Jɔtam, Jɔtam num tii Ahas, Ahas num tii Ɛsikaya, 10 Ɛsikaya num tii Manase, Manase num tii Ɛmɔn,* Ɛmɔn num tii Jɔsaya. 11 Jɔsaya num tii Jɛkɔnaya bəh bwa bə nih wi. Bə nì bwɔ bɔ num a bɛsi a twɛsi ka jɔbi wə bəni bə Babilɔn nì kwayi bəni bə Islae tsə bəh bɔ i tumi kibɔ wə i Babilɔn.

12 Si yəmaka nì tsə, asi bə nì kwayi bəni bə Islae tsə bəh bɔ i Babilɔn, Jɛkɔnaya num tii Shiltia, Shiltia num tii Sɛlubabɛl, 13 Sɛlubabɛl num tii Abiud, Abiud num tii Ɛliakim, Ɛliakim num tii Adzu, 14 Adzu num tii Sadɔk, Sadɔk num tii Akim, Akim num tii Ɛliyud, 15 Ɛliyud num tii Ɛliɛsa, Ɛliɛsa num tii Matan, Matan num tii Yakɔb. 16 Yakɔb num tii Yɔsɛf wə nyum Meli, Meli num wə wi nì bwɔ Jisɔs wə bə bɔɔŋki a Klistus.

17 Ayakadəiŋ, chwɔŋkijuŋ ki bətii Jisɔs kələ nì kɔ jwɔfi ntsɔ bənaa i yisi i Ablaham wə i dzə buku i Ŋkuŋ Dɛbit wə, chu num jwɔfi ntsɔ bənaa i yisi i Ŋkuŋ Dɛbit wə i dzə buku i jɔbi wə bə nì kwayi bəni bə Islae tsə bəh bɔ i Babilɔn. Ayaka i yisi i jɔbi wə bə nì kwayi bəni bə Islae i dzə buku i jɔbi wə bə nì bwɔ Klistus, chwɔŋkijuŋ ki bəba wi num tə jwɔfi ntsɔ bənaa.

Si mbwɔ wi Jisɔs nì nyani

(Luk 2:1-7)

18 Mbwɔ wi Jisɔs Klistus nì nyani i dzəh yələ wə. Nih wi Meli nì kɔ bə kɛiŋsi lɔ a wi bi numki kpə Yɔsɛf. Na ka bə nì nəŋki i ndzɔ wi, yi buku lɔ a wi kɔ bəh tɔɔ i ŋga bi Kiŋ'waka ki Baiŋni wə. 19 Si yi num yakadəiŋ, a nì kɔ Yɔsɛf nyuwi num mi wi chəŋ, wi kɔŋ kə i gəmsi wi, ka fasi a ŋgaiŋ ni gaali lə bəh wi i jum wə. 20 Si wi nì kɛiŋki wi fasi i fə yakadəiŋ, yi ka num a chinda wi Bah dza dzə i wi i ndəmsi wə i jɔbi wə wi nì nɔki ka dzaka i wi a, “Yɔsɛf, waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit, ki lwâ kə i dzɔ̂ Meli ka nih juŋ wa, kɔm tɔɔ wələ wi kwati lə wi kwati num i ŋga bi Kiŋ'waka ki Baiŋni wə. 21 Wi bi bwɔ lə waiŋ nyukuni, wɔ bi dû yɛli wi a Jisɔs,† kɔm wi bi bwiliki lə bəni bu i chu bibɔ wə.” 22 Gia yələ yichi nì num i fə ka yi dzə kpɛiŋ asi Bah nì dzaka i mi wi ntum wə a, 23 “Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, shu wi waiŋkpaŋni widɔkɔ bi num lə bəh tɔɔ, wi bi bwɔ waiŋ nyukuni bə bi bɔɔŋki wi a Ɛmanwɛl.” Yɛli wələ kɔ a, “Nyɔ kɔlə bəh bukumbɛiŋ.” 24 Si ndəmsi biələ nɔ wi yakadəiŋ, Yɔsɛf yɔmi i kinu wə ka fə asi chinda wi Bah dzaka i wi. Wi dzɔ Meli ka nih juŋ wi, 25 ayakalə bɔ nəki kiəni kə gwu ka mi bəh kpə wi i tsə buku i jɔbi wə Meli nì bwɔ. Si wi bwɔ Yɔsɛf ka du yɛli wi waiŋ a Jisɔs.

2

Bəni bəmfi tsə beeŋ Jisɔs asi bə bwɔ wi

1 Bə nì bwɔ Jisɔs i kwili wi Bɛtelɛhɛm wə i kimbu ki Judea wə. A num i jɔbi wə Hɛlɔd nì kɔ ŋkuŋ wi Judea wiwɔ. Yi num a bəni bəmfi bədɔkɔ nì buku i tumi kidɔkɔ wə i kimbu kə wɔŋ bukuki yɛiŋ, dzə i Jɛlusalɛm ka bikəyiki a, 2 “Ŋkuŋ wi Bəju wə bə bwɔ kɔ i faiŋ a? Buku bikəyiki lə kɔm buku si yɛiŋ jɔŋ wi i kimbu kə wɔŋ bukuki yɛiŋ, ka dzəki i beŋŋ wi.” 3 Jɔbi wə Ŋkuŋ Hɛlɔd nì wɔkɔ gia yələ, yi nəŋni shɔm yi, nəŋni tasi bəh yi bəni bə Jɛlusalɛm bəchi. 4 Wi ka bɔɔŋ bətii mfə gia bəmbum bəchi, bəh bəni bəchi bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ, bɔ juŋni dzə. Wi bikə i bɔ a, akɔ i faiŋ wə bə nì kaŋaki i bi bwɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka a? 5 Bɔ chukuli i wi a, “Bə nì kɔ i bi bwɔ wi i di bi Bɛtelɛhɛm wə i Judea. Yələ gia kɔ asi mi wi ntum wi Nyɔ nì nyaka a, 6 ‘Wɔ Bɛtelɛhɛm i kwili wi Juda wə,

kiə wɔ ki kwâka kə a wɔ kɔ fidini finchiŋ nalə i tumi ki Juda wə.

Wɔ kîə a mi wi sakani bi bukuki lə i di biələ wə,

a num wə wi bi numki i sakaki bəni bəŋ bə Islae.’ ”

7 Ŋkuŋ Hɛlɔd ka bɔɔŋ tə bəni bəmfi bə̀ i jum wə jum wə ka kɛiŋsi bikəyi i wɔkɔ i bɔ jɔbi wə jɔŋ wiwɔ si buku. 8 Si wi wɔkɔ yakadəiŋ ka chiŋsi bɔ i Bɛtelɛhɛm, ka dzaka a, “Mbɛiŋ tsə̂ kɛ̂iŋsi nə̂ŋ ndzɔŋ waiŋ wiwɔ. Mbɛiŋ ka nəŋ yɛiŋ, mbɛiŋ fîəni dzə̂ fûku i mih, ka mih tə ni tsə beŋŋ wi.” 9 Si bəni bəwɔ wɔkɔ, si ŋkuŋ dzaka yakadəiŋ, ka buku dzɔ dzəh yibɔ. Si bɔ nì nyəki, yi ka num a jɔŋ wə bɔ si yɛiŋ i kimbu kə wɔŋ bukuki, wi nyani tsə i bɔ nshiŋ chusi dzəh i bɔ. Wi ka tsə buku i di biə waiŋ wiwɔ nì kɔ, ka num fɛiŋ. 10 Si bɔ yɛiŋ jɔŋ wiwɔ yakadəiŋ, kinsaŋli jikə i bɔ wə nalə, gia yiwɔ ka ndzɔŋki i bɔ nalə. 11 Bɔ ka tsə liə i juŋ yə waiŋ wiwɔ nì kɔ yɛiŋ, ka yɛiŋ waiŋ bəh nih wi Meli, ka gwuŋ i waiŋ wiwɔ nshiŋ ka beŋŋ wi. Si bɔ beŋŋ wi ka wɛli biba bibɔ bwili biɛiŋ bi beŋŋni bi Ŋkuŋ ka nya i waiŋ wiwɔ. Biɛiŋ biələ nì kɔ chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli bəh ŋkaiŋni wi njiəŋ widɔkɔ bə bɔɔŋ a flaŋkɛŋsins, bəh ŋkaiŋni bifiaŋsi bidɔkɔ bə bɔɔŋ a mɛɛl. 12 Nyɔ ka kiŋ i bɔ i ndəmsi mə a bɔ ma fîəni tsə̂, i tsə̂ yɛ̂iŋ Ŋkuŋ Hɛlɔd. Bɔ ka fiəni num i dzəh yidɔkɔ wə chi chi i tsə i tumi kibɔ wə.

Yɔsɛf dzɔ waiŋ wiwɔ bəh bɔ gɛiŋ tsə i Ijib

13 Si bəni bəmfi bə̀ nì buku i dzəh i tsəki, yi num a chinda wi Bah nì dza dzə i Yɔsɛf i ndəmsi mə ka dzaka i wi a, “Dzâ bɛiŋ dzɔ̂ waiŋ wələ bəh nih wi ma mbɛiŋ bɔ gɛ̂iŋ tsə̂ i tumi ki Ijib wə, ma wɔ nûm fɛiŋ i tsə̂ bûku i jɔbi wə mih bi dzakaki a mbɛiŋ fîəni. Mih dzakaki lə kɔm Ŋkuŋ Hɛlɔd ni nəŋki lə waiŋ wiwɔ i wɔɔ.” 14 Yɔsɛf ka dza bɛiŋ, dzɔ waiŋ wiwɔ bəh nih wi nchɔkɔ ka gɛiŋ tsə i Ijib, 15 ka numki fɛiŋ i tsə buku i jɔbi wə Ŋkuŋ Hɛlɔd nì laka. Yələ nì num lə i fə a yi dzə kpɛiŋ si Nyɔ nì dzaka i dzaka ki mi wi, wi ntum wə a, “Mih bɔɔŋ Waiŋ wuŋ wi buku i tumi ki Ijib mə.”

Ŋkuŋ Hɛlɔd wɔɔyi bwa i Bɛtelɛhɛm

16 Jɔbi wə Hɛlɔd ni kiə a bəni bəmfi bə̀ fwɔkyi ŋgaiŋ, yi fə wi bɔksi tɔɔ nalə. Wi ka faaŋ bəni a bɔ tsə i Bɛtelɛhɛm bəh i bimbu biə bi kɔmsiki dzəki fɛiŋ wə bichi, bɔ wɔɔyi bwa bənyuku bə̀ bɔ kɔ i yisi jía yifa wə i shi. Wi nì tsəsi ja yələ biəli asi wi nì bikə i bəni bəmfi bə̀ ka wɔkɔ ndzɔŋ jɔbi wə bɔ nì yɛiŋ jɔŋ wiwɔ. 17 Bɔ tsə wɔɔyi bwa bəwɔ yakadəiŋ, yi ka dzə kpɛiŋ asi mi wi ntum wi Nyɔ Jɛlimia nì dzaka lɔ a,

18 “Bɔ wɔkɔ wili wi tɔŋni i kwili wi Lama wə,

a num mi wi fee bəh mindəm, də kpi.

A num Lashɛl si wi dəki bwa bu.

Ayaka bə chumsi wi chumsi mɔŋ,

kɔm bwa bu chu kɔkə.”

Bə Yɔsɛf nyə i Ijib ka fiəni

19 Asi Ŋkuŋ Hɛlɔd nì laka, yi num a chinda wi Bah nì tumbuku i Yɔsɛf i ndəmsi mə i tumi ki Ijib mə, dzaka i wi a, 20 “Dzâ bɛiŋ dzɔ̂ waiŋ wələ bəh nih wi ma mbɛiŋ bɔ fîəni chû i tumi ki Islae mə, kɔm bɔ bə̀ bɔ nì nəŋki i wɔɔ waiŋ wələ kpiyi lɔ.” 21 Yɔsɛf ka dza bɛiŋ dzɔ waiŋ wiwɔ bəh nih wi bəh bɔ ka fiəniki dzəki i tumi ki Islae wə. 22 Ayakalə, asi wi nì dzəki, wɔkɔ a waiŋ Ŋkuŋ Hɛlɔd Akilius kɔ num wi dzi kiŋgbɔkɔ ki ba wi ka ŋkuŋ wi Judea i sakaki, Yɔsɛf ka lwaki i tsə fɛiŋ. Bə ka chu kiŋ i wi i ndəmsi mə a wi ma mɔ̂m i tsə fɛiŋ. Wi ka ya dzəh tsə num i kimbu ki Galili wə, 23 wi tsə i nɔki i kwili wə bə bɔɔŋki a Nasali. Yi dzə num lə i kpɛiŋni asi mi wi ntum wi Nyɔ nì dzaka lɔ a, “Bə bi bɔɔŋki wi a Mi wi Nasali.”

3

Nlani wi Jɔn Njulibɔkɔ

(Mak 1:1-8; Luk 3:1-18; Jɔn 1:19-28)

1 A nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə, Jɔn Njulibɔkɔ nì nyə tsə i chwa i kimbu ki Judea wə ka fukuki i bəni a, 2 “Mbɛiŋ kwûni shɔ́m yimbɛiŋ, kɔm ŋkuŋ bi bɛiŋ si num kɔmsi dzə.” 3 Jɔn wələ kɔ mi wi ntum wi Nyɔ wə Isaya, nì dzakaki kɔm wi i jɔbi wə wi nì dzaka a,

“Ja yi mi wiliki i chwa a,

‘Bə kɛ̂iŋsi dzəh yi Bah,

bə lûmsi yi a yi nûm chəŋ.’ ”

4 Jɔn nì lɔɔki bəmbuŋ num bə kɛiŋsi bəh kiluli ki nyam yidɔkɔ yə bə bɔɔŋki a kamɛl, wi kaŋa bəh chiŋnih num bə kɛiŋsi bəh dzu yi nyam, biɛiŋ bi bidzini nì kɔ chúmi bəh nyu yi chwa. 5 Si wi nì fukuki yakadəiŋ, bəni ka bukuki i Jɛlusalɛm bəh i kidi kichi wə i Judea bəh bimbu biə bi kɔmsiki dzəki i Bɔkɔ yi Jɔdan wə bichi, tsə i wi. 6 Si bɔ nì tsəki yakadəiŋ də kɔm bə chu bibɔ, wi ka juliki bɔ i Bɔkɔ yi Jɔdan mə.

7 Ayakalə, jɔbi wə wi nì yɛiŋ si Bəfalasi bəh Bəsadusi bədɔkɔ bəduli dzəki a wi juli bɔ i bɔkɔ, wi dzaka i bɔ a, “Chwɔŋkijuŋ ki fə́kəh, a təfi ndə mbɛiŋ a mbɛiŋ yɔ̂kɔ gɛ̂iŋ shɔm yi lɔli yi Nyɔ yə yi bi dzəki i mbɛiŋ wə a? 8 Mbɛiŋ fə̂ki gia yə yi chusiki a mbɛiŋ kwuni shɔ́m yimbɛiŋ. 9 Kiə mbɛiŋ ki dzâkaki kə i gwu yimbɛiŋ wə a, Ablaham kɔ tii wimbɛiŋ. Mih fukuki i mbɛiŋ a Nyɔ kɔlə i fiəni kitəh kələ ki fiəni chu bwa bə Ablaham. 10 Mbɛiŋ kîəki a, bə kɔ bə jiə lɔ fɔkɔ i chwɔŋ bi kɛiŋ wə. Kɛiŋ yichi yə yi wumki kə mintam mi ndzɔŋni, bə bi gbaki yi i gaaŋ wə, bə kpa i gbuku wə. 11 Mih juliki mbɛiŋ i bɔkɔ mə, kɔm mbɛiŋ kwuni lɔ shɔ́m yimbɛiŋ. Ayakalə, mi wə wi dzəki i mih jum wi tsəki lə mih. Na mih kpɛiŋniki kə i giŋ dzu yi yi gvu. Wi bi juliki mbɛiŋ num i Kiŋ'waka ki Baiŋni wə bəh i gbuku wə. 12 Wi kaŋa naka i kaŋ i gbəkəki gəŋ yɛiŋ, i yaŋa di biə wi gbəkəki yɛiŋ, i juŋni gəŋ yi i jiə i gba wə, i kɔh chi yiwɔ i kpa i gbuku wə wi bi nyumi kə.”

Jɔn juli Jisɔs i bɔkɔ

(Mak 1:9-11; Luk 3:21-22)

13 Si Jɔn nì juliki bəni i bɔkɔ yakadəiŋ, Jisɔs nyə i kimbu ki tumi ki Galili wə ka dzə i Bɔkɔ yi Jɔdan wə a Jɔn juli tə ŋgaiŋ i bɔkɔ. 14 Ayakalə, Jɔn ka nəiŋki, dzaka i wi a, “A kaŋaki wɔ i juli mih i bɔkɔ, wɔ bə́ dzə lɔ a mih juli wɔ dəiŋ a?” 15 Jisɔs chukuli i wi a, “Bee ma yi num yakadəiŋ i liə. Akɔ i dzəh yələ wə buku wɔ ni fə gia yichi yi num chəŋ i Nyɔ nshiŋ.” Ayakadəiŋ, Jɔn ka bum juli Jisɔs i bɔkɔ. 16 Asi Jisɔs nì bukuki dzəki i bɔkɔ yakadəiŋ, wi yɛiŋ bɔɔli wɛli gwu, Kiŋ'waka ki Nyɔ shi dzə aka mbumi, dzə num i gwu yi wə. 17 Yi num, a ja nì dzaka dzə i bɛiŋ a, “Wələ kɔ Waiŋ wuŋ. Wi num shɔm yiŋ. Mih kɔ bəh kinsaŋli nalə kɔm wi.”

4

Ŋkpɛli ka mɔmsiki Jisɔs

(Mak 1:12-13; Luk 4:1-13)

1 Kiŋ'waka ki Baiŋni ka dzɔ Jisɔs tsə bəh wi i chwa a ŋkpɛli mɔmsi wi. 2 Wi tsə ka numki fɛiŋ nshi bəh nchɔkɔ bam dzaka i kaŋ wə mbaŋnyani. Asi yəmaka nì tsə dzɔŋ bə́ wɔɔ wi. 3 Wi wə wi shi kɔ a mɔmsiki bəni ka dzə dzaka i wi a, “Wɔ kabə num waiŋ Nyɔ, dzâka la a kitəh kələ fiəni chu chɔkɔ yi blɛd.” 4 Jisɔs chukuli wi a, “Yi kɔ num bə nyaka a,

‘Mi nɔki kə a kɔm bə dzɛiŋ shəŋ.

Mi nɔki tə kɔm gia yichi yə yi bukuki i dzaka ki Nyɔ wə.’ ”

5 Ayakadəiŋ, ŋkpɛli ka dzɔ tsə bəh wi i kwili wi baiŋni Jɛlusalɛm, ka tɔm wi i findɔŋ fi fwu wi juŋ yi fəni yi gia wə, 6 dzaka i wi a, “Wɔ kabə num waiŋ Nyɔ, jə̄ŋ shi la fa, kɔm yi kɔ num bə nyaka a,

‘Nyɔ ni dzaka i bəchinda bu a bɔ tɔkni bəh wɔ.’

Yi chu num bə nyaka a,

‘Bɔ ni kwa wɔ,

maka wɔ chɔkɔ gbu wa i təh wə.’ ”

7 Jisɔs chukuli i wi a, “Bə nyaka tə a,

‘Ma mɔ̂msi Bah Nyɔ wa.’ ”

8 Ŋkpɛli chu dzɔ Jisɔs fɛiŋ, tsə bəh wi i fwu wi ŋkwuŋ widɔkɔ wi dəŋə i bɛiŋ nalə, ka chusi kitumi kichi i mbi wələ wə bəh mbum biwɔ yɛiŋ i wi. 9 Ayaka wi ka dzaka i wi a, “Mih ni nya lə biɛiŋ biələ bichi i wɔ, i jɔbi wə wɔ ka gbɔ i mih nshiŋ kɔksi mih.” 10 Jisɔs chukuli i wi a, “Dzâ nyə̂ fa Satan! Bə nyaka a,

‘Wɔ kɔ̂ksi a Bah Nyɔ wa,

ma wɔ nɔ̂mki a wi shəŋ.’ ”

11 Ayakadəiŋ, ŋkpɛli ka bee Jisɔs, ka nyə. Yi num a bəchinda bə Nyɔ nì dzə ka tsɛiŋki wi.

Jisɔs yisi nɔm wi i Galili

(Mak 1:14-15; Luk 4:14-15)

12 Jisɔs ka bi dza wɔkɔ a bə kwa Jɔn Njulibɔkɔ ka fa i juŋ yi nsəŋ mə, wi nyə ka fiəni chu i kimbu ki Galili wə. 13 Wi tsə buku i Nasali, dza fɛiŋ tsə ka nɔki i kwili wi Kafanaum wə. Kwili wələ num kɔmsi i kinchwɔ kimbum ki Galili wə bəh i kɔmsi tsə i bimbu bi bəni bə Sɛbulun bəh bi Naftali wə. 14 Gia yələ nì dzə kpɛiŋ asi mi wi ntum wi Nyɔ Isaya nì dzaka a,

15 “Kimbu ki Sɛbulun bəh ki Naftali

biə bi kɔ kɔmsi i waka wi Bɔkɔ yi Jɔdan wəyaka wə,

i nshwaiŋ yi Galili wə i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju,

16 bəni bə̀ bɔ ni nɔki i jisi wə,

bɔ yɛiŋ baiŋni bimbum.

Wɔŋ kaka

i bəni bələ bɔ ni nɔki i di bi jisi bi kpi wə.”

17 I yisi i jɔbi wiwɔ wə, Jisɔs ka yisi i fukuki i bəni dzaka a, “Mbɛiŋ kwûni shɔ́m yimbɛiŋ, kɔm ŋkuŋ bi bɛiŋ si num kɔmsi dzə.”

Jisɔs bɔɔŋ bəni bənaa a bɔ numki bwa bu bə mbaŋ

(Mak 1:16-20; Luk 5:1-11)

18 Jisɔs bi nyə ka nyaniki tsəki i kinchwɔ kimbum ki Galili kpəŋ, ka yɛiŋ bəni bədɔkɔ bəfa, num mi bəh waiŋnih wi. Bəni bələ nì kɔ Samɔn wə bə nì bɔɔŋki a Bita, bəh waiŋnih wi Andulu, bɔ tum gbi i bɔkɔ, kɔm bɔ nì kɔ bəni bə kwani bwɔ́kɔ. 19 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ bîəliki mih, ma mih ni fə mbɛiŋ kwaki num lɔ bəni.” 20 Akisəkə bɔ dza bee gi yibɔ ka biəliki wi. 21 Jisɔs ka bi kini tsə i ninshiŋ, chu tsə yɛiŋ bəni bədɔkɔ bəfa a num mi bəh waiŋnih wi. Bəni bələ nì kɔ Jɛm bəh waiŋnih wi Jɔn bɔ nì kɔ bwa bə Sɛbide, bɔ num bəh ba wibɔ Sɛbide i ŋgwuki mə kwɔ gi yibɔ. Wi ka bɔɔŋ tə bɔ. 22 Akisəkə bɔ dza bee ŋgwuki bəh ba wibɔ ka biəli wi.

Jisɔs ka laniki bəni chu chuku bə̀ jwɛiŋ

(Luk 6:17-19)

23 Jisɔs ka nyaniki i kimbu ki Galili kichi lani bəni i júŋ yi bijuŋni bibɔ wə chu fuku ntum wi ndzɔŋni kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ. Wi chuku tə na yi naiŋ jwɛiŋ i bəni wə. 24 Ayakadəiŋ, ntum wələ kɔm wi waŋ tsə i tumi ki Silia wə kichi. Bəni ka dzəki bəh bəni bəchi bə̀ bɔ nì gwɛiŋki, bəh bə̀ bɔ nì kɔ i nshili wə i wi, kɔŋ a nì kɔ na bə̀ bəchinda bə ŋkpɛli nì njiŋsiki bɔ, nabə bə̀ bɔ nì gbɔki kiŋgbɔ, bəh bə̀ bɔ nì kɔ bɔ kpi wa wimu. Si bɔ nì dzəki bəh bɔ yakadəiŋ wi chuku bɔ bəchi. 25 Na faiŋ wi nì tsəki mbaŋ wi bəni wimbum ka kwuki i wi chɛiŋ. Bəni bələ nì nyəki dzəki i bimbu bi tumi ki Galili wə, bədɔkɔ nyə dzə i Bikwili Jɔfi wə, bədɔkɔ i Jɛlusalɛm bəh i di bi Judea bidɔkɔ wə. Bədɔkɔ nyə dzə i kiwuŋ ki Bɔkɔ ki Jɔdan wə.

5

Ndzɔŋni biə bi kɔ num bimbum

(Luk 6:20-23)

1 Jɔbi wə Jisɔs nì yɛiŋ mbaŋ wi bəni yakadəiŋ, ka dza yaka tsə shinum i ŋkwuŋ bɛiŋ, bwa bu bə mbaŋ juŋni dzə kɔmsi i wi wə. 2 Wi ka yisi i laniki bɔ dzaka a,

3 “Ndzɔŋni bimbum kɔ i bəni bə̀ bɔ kiəki a bɔ kɔ bə kifuu i kimbu ki Nyɔ wə,

kɔm ŋkuŋ bi bɛiŋ kɔ bibɔ.

4 Ndzɔŋni bimbum kɔ i bəni bə̀ bɔ dəki,

kɔm Nyɔ bi chumsi lə bɔ.

5 Ndzɔŋni bimbum kɔ i bəni bə̀ bɔ dzɔki gwu yibɔ i kuku,

kɔm bɔ bi dzi lə mbi.

6 Ndzɔŋni bimbum kɔ i bəni bə̀ dzɔŋ wɔɔki bɔ, kindɔŋ wɔm bɔ kɔm nɔni ki chəŋ,

kɔm Nyɔ bi fə lə ma bɔ fwuli.

7 Ndzɔŋni bimbum kɔ i bəni bə̀ bɔ kwasiki nshɛiŋ i bədɔkɔ,

kɔm Nyɔ bi kwasiki lə nshɛiŋ i bɔ.

8 Ndzɔŋni bimbum kɔ i bəni bə̀ shɔ́m yibɔ baiŋki,

kɔm bɔ bi yɛiŋ lə Nyɔ.

9 Ndzɔŋni bimbum kɔ i bəni bə̀ bɔ dzəki bəh kimbɔiŋni,

kɔm bə bi bɔɔŋki bɔ a bwa bə Nyɔ.

10 Ndzɔŋni bimbum kɔ i bəni bə̀ bəni bwaŋki gvu i bɔ chɛiŋ kɔm a bɔ nɔki nɔni ki chəŋ,

kɔm ŋkuŋ bi bɛiŋ kɔ bibɔ.

11 Ndzɔŋni bimbum kɔ bimbɛiŋ, jɔbi wə bəni tɔyiki mbɛiŋ, bwaŋ gvu i mbɛiŋ chɛiŋ, dzaka gia yichu yichi kɔm mbɛiŋ a kilɔlɔ kɔm mbɛiŋ kɔ bəni bəŋ. 12 Jɔbi wə yi bi numki yakadəiŋ, mbɛiŋ ka wɔ̂kɔki ndzɔŋni lâŋ gwu, kɔm bəmbee bəmbɛiŋ bəmbum kɔ num i tumi ki bɛiŋ wə. Mbɛiŋ kîəki a, akɔ ayaka si bəni nì bwaŋki gvu i bəni bə ntum bə Nyɔ chɛiŋ bə̀ bɔ nì yisi dzə i ninshiŋ i mbɛiŋ.

Mbɛiŋ kɔ ŋkaka bəh baiŋni bi mbi wələ

(Mak 9:50; Luk 14:34-35)

13 Akɔ mbɛiŋ ŋkaka yi mbi wələ. Ayakalə, ŋkaka kabə num yi chu njwɔŋ kə, bə kɔ i chu fə dəiŋ bəh yi ka yi chu fiəni njwɔŋki a? Bə kɔkə i chu fə gia yindzɔŋni yidɔkɔ bəh yi, yi kɔ a shuku tɔkɔ bəni tsəki dəŋyiki bəh gvu. 14 Akɔ mbɛiŋ tə baiŋni bi mbi wələ. Kwili wimbum wə bə maa wi i ŋkwuŋ bɛiŋ wi si nyumi kə. 15 Mi si baiŋsi kə naka ki baiŋsini i chu dzɔ kah i kwusi baŋ yɛiŋ bɛiŋ. Wi si tɔm num i di biə bə tɔmki naka ki baiŋsini yɛiŋ, ka ki baiŋki ki chusi baiŋni i mi wichi wə wi kɔ i dzu. 16 Akɔ yakadəiŋ si baiŋni bimbɛiŋ kaŋaki i baiŋki i bəni nshiŋ, ka bɔ yɛiŋki nɔm wimbɛiŋ wi ndzɔŋni nya kiŋkɔksi i Tii wimbɛiŋ wə wi kɔ i bɛiŋ.

Nlani kɔm bənchi bə Muses

17 Kiə mbɛiŋ ki kwâka kə a mih dzə i chiksi gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Bənchi bə Muses wə bəh yə yi kɔ i Biŋwakti bi bəni bə ntum bə Nyɔ wə. Mih dzə i fə a yi dzə kpɛiŋ ŋkɔŋ. Mih ka dzə dəkə i chiksi yi. 18 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, i tsə buku na ka bɔɔli bəh nshwaiŋ bi kaa, fidzəkəhni fi gia i Kiŋwakti ki Bənchi mə, na kɔŋ fi sɛiŋniki na dəiŋ, bi tsə kə i kuku maka gia yiwɔ dzə kpɛiŋ asi yi chusiki. 19 Yi kɔ a, na ndə wə wi bi bwiŋki nchi i bənchi bələ wə, kɔŋ nchi wiwɔ sɛiŋniki na dəiŋ, ka laniki bəni a bɔ bwîŋki yakadəiŋ tə, wəmaka mi bi numki mi wi nchiŋ i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi bɛiŋ wə. Ayakalə, mi wə wi jiəki bənchi bələ, chu lani tə bəni a bɔ jîəki, wəmaka mi bi numki mi wimbum i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi bɛiŋ wə. 20 Ayakadəiŋ, mih fukuki i mbɛiŋ a, nɔni kimbɛiŋ ki chəŋ kabə tsəki kə ki bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ bəh ki Bəfalasi, mbɛiŋ bi ma lansi liə i ŋkuŋ bi bɛiŋ wə.

Nlani kɔm shɔ́m yi bɔksini

21 Mbɛiŋ nì wɔkɔ lɔ asi bə nì dzaka i bəni i kikpu wə a, ‘Kiə wɔ bi wɔ̂ɔ kə mi. Mi ka wɔɔ mi, yaka wi kaŋaki lə nsaka.’ 22 Ayakalə, mih fukuki i mbɛiŋ a mi wichi wə wi bɔksiki shɔ́m bəh waiŋnih wi, yaka wi kaŋaki lə tə nsaka. Mi wə wi tɔyi waiŋnih wi, wi kîəki a wi bi numki lə i bəni bə̀ bɔ sakaki bənsaka nshiŋ. Mi wə wi bɔɔŋki waiŋnih wi a, ‘Kiyuŋ’ wi kîəki a wi bi liəki lə i gbuku wimbum wə. 23 Ayakadəiŋ, yi kɔ a, wɔ kabə nəŋ i nya kinya ka i tɔŋ wi fəni wi gia wə, kwaka a waiŋnah kaŋaki lə wɔ i wi shɔm, 24 wɔ bêe kinya ka kə i tɔŋ wi fəni wi gia kpəŋ, wɔ tsə̂ mbɛiŋ wi yisi kɛ̂iŋsi gia yiwɔ, ka wɔ fiəni tsə nya kinya ka. 25 Mi ka dzɔ wɔ i tsə bəh wɔ i juŋ yi nsaka wə, wɔ mɔ̂msi a mbɛiŋ wi kɔmsi kɛ̂iŋsi ka mbɛiŋ wi fiəni chu bəh nsɛiŋ a kɛiŋ i dzəh, ka wi ma ni tsə nya daŋsi wɔ i kaŋ yi mi wə wi sakaki bənsaka, wi ni nya daŋsi wɔ tə i kaŋ yi bəni bə jum wə, ma bɔ ni fah wɔ i juŋ yi nsəŋ mə. 26 Mih fukuki ŋkɔŋ i wɔ a wɔ ni buku kə fɛiŋ maka wɔ gɔm kaasi finini fichi fiə bɔ bikəki.

Nlani kɔm ntɔkɔli

27 Mbɛiŋ nì wɔkɔ lɔ asi bə nì dzaka a, ‘Kiə wɔ ki nɔ̂ kə bəh kpə mi.’ 28 Ayakalə, mih fukuki i mbɛiŋ a, na ndə wə wi tsɛiŋki miŋkpaŋa bəh kiŋkɔŋ ki nɔni, ma yi numki a wi nɔ lɔ bəh wi i shɔm yi mə. 29 Yi kabə num a dzəkəh wa wi tsɛiŋ yiləkəli ka fəki a wɔ fə chu, wɔ kâmbwili dzəkəh wiwɔ wɔ lɔ̂tɔkɔ. Yi ndzɔŋki a wɔ laksi kimbu ka ki gwu kimu, a kɔbi lɔ a bə bi lɔɔ gwu ya yichi i gbuku wimbum mə. 30 Tsɛiŋ ya yiləkəli kabə fəki a wɔ fə chu, wɔ tə̂iŋ bwili tsɛiŋ yiwɔ wɔ lɔ̂tɔkɔ. Yi ndzɔŋki lə a wɔ laksi kimbu ka ki gwu kimu, a kɔbi lɔ a gwu ya yichi bi tsə i gbuku wimbum mə.

Nlani kɔm i kɔŋŋ miŋkpaŋa

(Mak 10:11-12; Luk 16:18)

31 Bə kɔ bə dzaka tə a, ‘Mi ka bee kpə wi, wi kaŋaki i nyâka kiŋwakti i nyâ i miŋkpaŋa wiwɔ ki chusi a ŋgaiŋ bee wi.’ 32 Ayakalə, mih fukuki i mbɛiŋ a, mi ka bee kpə wi, a kɔbi a miŋkpaŋa wiwɔ kɔ bəh nɔni ki tɔkɔlini, ma yi numki a wi fə, miŋkpaŋa wiwɔ tsə ka numki wi tɔkɔlini. Mi ka dzɔ miŋkpaŋa wə wi buku i minyuku dzu ka jiə dzu, ma yi numki a wi nɔki bəh kpə mi.

Nlani kɔm i kaiŋ ŋkaiŋ

33 Mbɛiŋ chu wɔkɔ lɔ tə si bə nì dzaka i bəni i kikpu wə a, ‘Jɔbi wə wɔ dzaka gia ka kaiŋ, ki bêe kə i fə̂ yi. Wɔ kaŋaki i fə gia yə wɔ dzaka ka kaiŋ i Bah nshiŋ a wɔ ni fə lə.’ 34 Ayakalə, mih fukuki i mbɛiŋ a, kiə mi ki dzî kə ŋkaiŋ. Kiə wi ma kâiŋ yɛli wi bɛiŋ wə, kɔm bɛiŋ kɔ kiŋgbɔkɔ ki Nyɔ. 35 Kiə wi ki kâiŋ kə na nshwaiŋ, kɔm nshwaiŋ kɔ kiŋgbɔkɔ ki Nyɔ kigvu. Kiə wi ki kâiŋ kə Jɛlusalɛm, kɔm Jɛlusalɛm kɔ kwili wi Ŋkuŋ wimbum. 36 Kiə wi ki kâiŋ kə na fwu wi wə, kɔm wi kɔkə i fə juŋ yifwu a yi fiəni juŋ yi fukuli nabə yi jisi. 37 Mi ka bum gia bəh dzaka ki a, ‘Aaŋ,’ yi kpɛiŋ yakadəiŋ. Wi ka nəiŋma a, ‘Aayi,’ ma yi kpɛiŋ yakadəiŋ. Wi ka chu kpɛiŋsi gia yidɔkɔ yɛiŋ, ma gia yiwɔ numki a yi nyə num i mi wichu wə.

Nlani kɔm bə kinchukuli

(Luk 6:29,30)

38 Mbɛiŋ wɔkɔ lɔ si bə nì kɔ bə dzaka tə a, ‘Mi ka bwili dzəkəh wi mi, bə bwili tə ŋ'wi. Mi ka babwili jəŋ wi mi, bə babwili tə ŋ'wi.’ 39 Ayakalə, mih fukuki i mbɛiŋ a, kiə mi ki sîni kə bəh mi wichu. Mi ka twɛiŋ kimbaŋ ka ki tsɛiŋ yiləkəli, wɔ fîəni ki tsɛiŋ yi kimiəkə wi twɛiŋ kaasi. 40 Mi ka sɔmi wɔ a ŋgaiŋ dzɔ mbuŋ wa wi nintəəŋ, wɔ nyâ kaasi na bəh wi nimbɛiŋ wə i wi. 41 Mi ka kaŋyi wɔ a wɔ nyani tsə may wimu, wɔ nyâni mbɛiŋ wi na bəmay bəfa. 42 Mi ka nywa fiɛŋ i wɔ, wɔ nyâ. Mi ka fwa fiɛŋ i wɔ, kiə wɔ ki nə̂iŋ kə i nya.

Nlani kɔm si mi kɔ i fəki bəh mbaiŋni wi

(Luk 6:27,28,32-36)

43 Mbɛiŋ wɔkɔ lɔ si bə kɔ bə dzaka a, ‘Wɔ kɔ̂ŋki mi wə wi kɔ kɔmsi i wɔ wə, wɔ bâiŋŋ mi wə wi baiŋŋki wɔ.’ 44 Ayakalə, mih fukuki i mbɛiŋ a, mbɛiŋ kɔ̂ŋki bəni bə̀ bɔ baiŋŋki mbɛiŋ, ma mbɛiŋ tsâki i bə̀ bɔ bwaŋki gvu i mbɛiŋ chɛiŋ. 45 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ ni numki bwa bə Ba wimbɛiŋ wə wi kɔ i bɛiŋ. Akɔ wi wə wi si fə ka wɔŋ baiŋki i bəni bəchu wə bəh i bəndzɔŋni wə. Asi faaŋ wi tə dzaŋ a yi dzə i bəni bə̀ bɔ fəki gia yi chəŋ, bəh i bə̀ bɔ fəki kə gia yi chəŋ. 46 Mbɛiŋ kwakaki a mbɛiŋ ka kɔŋki a bəni bə̀ bɔ kɔŋki mbɛiŋ, mbee wiwɔ ni numki na nə i mbɛiŋ a? Na bəni bə̀ bɔ kwaki kiŋwakti* fəki kə ayaka tə a? 47 Mbɛiŋ ka bɔniki a bwa bə nih bəmbɛiŋ shəŋ, gia yə mbɛiŋ fəki chi chi bəni bədɔkɔ fə kə kɔ la nə a? Bəni bə tumi si bɔŋ fə kə a yakadəiŋ a? 48 Yi kɔ a mbɛiŋ kâŋaki i ndzɔŋki bwiliki fwu asi Ba wimbɛiŋ wə wi kɔ i bɛiŋ ndzɔŋki bwiliki fwu.”

6

Nlani kɔm kinya

1 “Mbɛiŋ tɔ̂kniki a, jɔbi wə mbɛiŋ fəki ndzɔŋni i bəni nshiŋ, yi ma numki a mbɛiŋ fəki a bɔ yɛ̂iŋki. Mbɛiŋ kabə fəki yakadəiŋ, ma tii wimbɛiŋ wə wi kɔ i bɛiŋ bi ma chu makti mbɛiŋ. 2 Ayakadəiŋ, jɔbi wə wɔ nyaki fiɛŋ i mi wə wi kaŋaki kə, ma tɔ̂ŋki sɔŋ asi bəni bə̀ bɔ dzakaki chi fə chi si shi fə i júŋ yi tsani wə bəh i dzə́h wə, ka bəni kɔ̂ksiki bɔ. Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a bɔ kwati lɔ bəmbee bəbɔ. 3 Ayakalə, jɔbi wə wɔ nyaki fiɛŋ i mi, kiə wɔ ki fə̂ kə a tsɛiŋ ya yi ki miəkə kiə gia yə tsɛiŋ yiləkəli fəki. 4 Ayakadəiŋ, ka kinya ka ni numki i nyumi wə, ayaka Ba wa wə wi si yɛiŋ gia yə bə fəki i nyumi wə ni makti wɔ.

Nlani kɔm ntsa

(Luk 11:2-4)

5 Jɔbi wə mbɛiŋ tsaki, mbɛiŋ ma fə̂ki ka bəni bə̀ bɔ dzakaki chi fə chi si shi fə. Bɔ si shi kɔŋ a numki i bɛiŋ i júŋ yi tsani wə, bəh i dzə́h yi baŋsini wə i tsaki, ka bəni yɛ̂iŋki bɔ. Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a bɔ kwati lɔ mmakti wibɔ. 6 Ayakalə, jɔbi wə wɔ nəŋki i tsa, liə tsə i kintəəŋ ki juŋ mə, wɔ baŋ baka kijuŋ ka wɔ tsaki i Ba wa wə wi kɔ i nyumi wə. Ba wa wə wi si yɛiŋ gia yə bə fəki i nyumi wə ni ka makti wɔ. 7 Jɔbi wə mbɛiŋ tsaki, kiə mbɛiŋ ki bâaŋ kə a dzâkaki gia yiyəə yiyəə asi bəni bə̀ bɔ si kiə kə Nyɔ si shi fə. Bɔ si fə yakadəiŋ bəh kiŋkwaka a bə ni wɔkɔ lə ntsa wibɔ kɔm gia yiduli yə bɔ faaki. 8 Kiə mbɛiŋ ma nûmki ka bɔ. Mbɛiŋ kîəki a Ba wimbɛiŋ nì kɔ wi si kiə lɔ gia yə mbɛiŋ nəŋki, na ka mbɛiŋ bikəki i wi. 9 Akɔ lə si mbɛiŋ kɔ i tsaki:

‘Ba wibuku wə wi kɔ i bɛiŋ,

fə̂ bəni kɔksiki yɛli wa,

10 fə̂ ŋkuŋ bia dzə,

fə̂ a gia yə wɔ nəŋki yi numki i fa kuku asi yi kɔ i bɛiŋ.

11 Nyâ buku bəh dzɛiŋ bidaiŋ.

12 Ma wɔ dâlinya chu bibuku,

asi buku dalinyaki chu biə bəni bədɔkɔ fəki i buku.

13 Kiə wɔ ki bêe kə a buku liə i mmɔmsi wə.

Bwîli buku i kaŋ yi mi wichu wə.’ * [Ŋkuŋ bi bɛiŋ kɔ mbia, ŋga num mbia, mbum num mbia i jɔbi wichi wə kiŋgɔksi kɔbi. Ma yi num ayaka.] †

14 Mbɛiŋ kabə dalinyaki chu biə bəni bədɔkɔ fəki i mbɛiŋ, ma Ba wimbɛiŋ wə wi kɔ bɛiŋ ni dalinya tə bimbɛiŋ. 15 Ayakalə, mbɛiŋ kabə dalinyaki kə chu biə bəni bədɔkɔ fəki i mbɛiŋ, ma Ba wimbɛiŋ ma ni dalinya tə bimbɛiŋ.

Nlani kɔm mbam wi dzaka

16 Jɔbi wə mbɛiŋ bamki dzaka, kiə mbɛiŋ ma nûmki bəh shi bi gwuŋni asi bəni bə̀ bɔ ghaŋsiki gwu si shi fə. Bɔ si kwuni kishi kibɔ i jɔbi wiwɔ wə, ka bəni yɛ̂iŋki dzaka kibɔ ki bamni. Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a bɔ kwati lɔ mmakti wibɔ. 17 Ayakalə, jɔbi wə wɔ bamki dzaka, wɔ wɔ̂kɔ shi bia, wɔ fîaŋsi fwu wa, 18 ka mbam wa wi dzaka ma yɛ̂iŋki num bəni, a yɛiŋki num Ba wa wə wi kɔ i nyumi wə. Ka Ba wa wə wi si yɛiŋ gia yə bəni fəki i nyumi wə ni makti wɔ.

Nlani kɔm kiba

(Luk 12:33,34)

19 Kiə mbɛiŋ ma jîəki biba bimbɛiŋ fa kuku a num i di biə shəkə kɔ mɛiŋni, bi num tə i chami, bəji num i bwiŋ liə i chwɔ. 20 Mbɛiŋ jîəki biba bimbɛiŋ num i tumi ki bɛiŋ wə, a num di biə shəkə kɔkə i mɛiŋni, bi kɔbi tə i chami, ayaka bəji kɔbi tə i bwiŋ liə i chwɔ. 21 Mbɛiŋ kîəki a di biə mi jiəki kiba ki akɔ fɛiŋ wə shɔm yi kɔ.

Naka ki baiŋsini ki gwu

(Luk 11:34-36)

22 Dzəkəh wi mi kɔ naka ki baiŋsini ki gwu. Ayakadəiŋ, dzə́kəh ya kabə baiŋ, yaka gwu ya yichi ni numki yi jikə bəh baiŋni. 23 Ayakalə, dzə́kəh ya kabə ji num jini, gwu ya yichi ni numki yi jikə bəh jisi. A kabə num baiŋni i gwu ya wə fiəni chu num jisi, ma ŋgumi bi jisi biwɔ ni numki dəiŋ a?

Nyɔ tɔkniki lə i bəni bu

(Luk 16:13; 12:22-31)

24 Mi kɔkə i nɔmki i bətikwili bəfa. Yi kabə num yakadəiŋ, ma wi ni baiŋŋki widɔkɔ, wi kɔŋ widɔkɔ, yudɔkɔ wi ni wɔkɔki i widɔkɔ nalə, wi sɛiŋsi widɔkɔ. Mbɛiŋ kɔkə nɔmki i Nyɔ chu nɔm i kpɔ.

25 Ayakadəiŋ, mih fukuki i mbɛiŋ a kiə mbɛiŋ ma fûmsiki gwu kɔm nɔni kimbɛiŋ a mbɛiŋ ni dzi nə, nabə i mu nə, yudɔkɔ kɔm gwu yimbɛiŋ bəh a mbɛiŋ ni lɔh nə. Kiŋ'waka ki mi tsəki kə biɛiŋ bidzini, ayaka gwu yi mi bɔŋ tsə kə tə bəmbuŋ a? 26 Mbɛiŋ yɛ̂iŋ si minyəni mə mɔ fuliki bɛiŋ kɔ. Mɔ si gbɛli kə, mɔ si kɔh kə dzɛiŋ i juŋni jiə i bəshaŋkwa wə. Ayakalə, Ba wimbɛiŋ wə wi kɔ i bɛiŋ saŋsi mɔ. Mbɛiŋ kiəki kə a mbɛiŋ kɔkniki tsəki lə minyəni a? 27 Akɔ ndə i mbɛiŋ kintəəŋ wə wi fumsiki gwu, wi num i kpɛiŋsi jɔbi twɛsi i nɔni ki wə a? 28 Kɔm nə mbɛiŋ fumsiki gwu kɔm bə bəmbuŋ a? Mbɛiŋ yɛ̂iŋ si bəfluwa kɔɔki i chwa bɔ num. Bəfluwa si nɔm kə nabə i kɛiŋsi bəmbuŋ bəbɔ. 29 Ayakalə, mih fukuki i mbɛiŋ a, na Ŋkuŋ Sɔlɔmɔn bəh mbum bi bichi biə wi nì kaŋaki jɔbi wə wi nì lafiki gwu bəh bəmbuŋ, wi nì ka num buku dəkə ka fluwa widɔkɔ. 30 A kabə num lə si Nyɔ lafiki mfwaŋ i chwa, mfwaŋ biə bi kɔɔki daiŋ, bi kaŋa i buku kpiyi kijiəli a bə kpa i gbuku wə, wi ma ni lafi mbɛiŋ tsə yaka? Ɔɔɔ bəni bə kimbum ki twɛsi! 31 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ ma fûmsiki gwu yimbɛiŋ a mbɛiŋ ni dzi nə, i mu nə, nabə i lɔh nə i gwu wə a. 32 Biɛiŋ biələ bichi kɔ biə bəni bə̀ bɔ kiəki kə Nyɔ si jiə shɔm yɛiŋ wə. Mbɛiŋ kɔ fimbɛiŋ num Ba wimbɛiŋ wə wi kɔ i bɛiŋ kiəki lə a mbɛiŋ nəŋki lə biɛiŋ biələ bichi. 33 Mbɛiŋ yisi jîə shɔm yimbɛiŋ num i ŋkuŋ bi Nyɔ wə, bəh gia yə yi kɔ chəŋ i wi nshiŋ, ka wi ni nyaki mbɛiŋ tə bəh biɛiŋ biələ bichi. 34 Ayakalə, si yi kɔ lə, kiə mbɛiŋ ma fûmsiki gwu kɔm kijiəli. Bə ni buku fumsiki gwu kɔm biɛiŋ bi kijiəli, a num kijiəli. Bəŋgəkə bə chɔkɔ kpɛiŋki a bəh chɔkɔ biwɔ biə.”

7

Kiə mi ki saka kə widɔkɔ

(Luk 6:37-38,41-42)

1 “Kiə mbɛiŋ ki sâka kə bimfə bi bəni bədɔkɔ, ka Nyɔ bi ma saka tə bimbɛiŋ. 2 Mbɛiŋ kîəki a dzəh yə mbɛiŋ sakaki kimfə ki mi widɔkɔ yɛiŋ, kɔ a yi Nyɔ bi sakaki tə kimbɛiŋ yɛiŋ. Fiɛŋ fiə mi fəkəki biɛiŋ yɛiŋ i nya i mi, kɔ a fi Nyɔ ni fəkə yɛiŋ i nya i wəmaka mi. 3 Akɔ kɔm nə wɔ tsɛiŋki shəkə yi kpɛiŋ i dzəkəh wi waiŋnah wə, ayakalə wɔ yɛiŋ kə kimfuŋ ki kpɛiŋ kə ki kɔ i ŋ'wa dzəkəh wə a? 4 Wɔ kɔ i dzaka dəiŋ i waiŋnah a, ‘Waiŋnih nûm ma mih bwili shəkə yi kpɛiŋ i dzəkəh wa mə,’ ayakalə kimfuŋ ki kpɛiŋ num i ŋ'wa dzəkəh wə a? 5 Wɔ kɔ mi wə wi chusiki gwu! Yisi bwîli kimfuŋ ki kpɛiŋ kə ki kɔ i dzəkəh wa wə na ka wɔ ni yɛiŋ ndzɔŋ shəkə yi kpɛiŋ yə yi kɔ i dzəkəh wi waiŋnah wə, i bwîli.

6 Mbɛiŋ ma dzɔ̂ nyâ fiɛŋ fi Nyɔ i bíə. Mbɛiŋ ka fə yakadəiŋ, ma yi ni fiəni gwu yi nɔmyi lɔ mbɛiŋ. Mbɛiŋ ma dzɔ̂ nyâ tə bənsəŋ bəmbɛiŋ bə kpɔ bələkəli i bifi. Mbɛiŋ ka fə yakadəiŋ, ma bi ni nyufi lɔ bəh gvu.

Mbɛiŋ bikəki, nəŋ, kɔmyi

(Luk 11:9-13)

7 Mbɛiŋ bikə, ayaka ma Nyɔ ni nya i mbɛiŋ. Mbɛiŋ nəŋki, ayaka ma Nyɔ ni fə mbɛiŋ yɛiŋ. Mbɛiŋ kɔmyiki bakakijuŋ, ayaka ma Nyɔ ni wɛli i mbɛiŋ. 8 Mbɛiŋ kiəki a mi wichi wə wi bikəki, ni kwati lə, mi wichi wə wi nəŋki, wi ni yɛiŋ lə, mi wichi wə wi kɔmyiki bakakijuŋ bə ni wɛli lə i wi.

9 Akɔ ndə i mbɛiŋ kintəəŋ wə waiŋ wi ka bikəki nyəə, wi ni nya num təh i wi a? 10 Ma wi kabə bikə bwɔkɔ, wi ni nya num juŋŋ i wi a? 11 Na yaka mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ kɔ bəni bəchu kabə kiə i nyaki biɛiŋ bindzɔŋni i bwa bəmbɛiŋ, ma Ba wimbɛiŋ wə wi kɔ i bɛiŋ wi ma ni nya tə biɛiŋ bindzɔŋni i bəni bə̀ bɔ bikəki i wi tsə na ayaka a? 12 Ayakadəiŋ, na finə fiə mbɛiŋ kɔŋki a bəni fə̂ki i mbɛiŋ, numki a fi mbɛiŋ kɔ i fə̂ki tə i bɔ, kɔm yələ kɔ na gia yichi yə Kiŋwakti ki Bənchi bə Muses bəh Biŋwakti bi bəni bə ntum bə Nyɔ laniki.

Dzaka ki mbaiŋ kifaaŋnini bəh kiyamni

(Luk 13:24)

13 Mbɛiŋ lîə i mbaiŋ wə num i dzaka kifiəŋə kifaaŋnini wə, kɔm dzaka ki mbaiŋ kə ki kɔ kiyamni bəh dzəh yə yi bɔniki, tsəki i di biə bəni bi lakaki lakani, ayaka a num i fɛiŋ wə bəni bəduli liəki. 14 Mbɛiŋ kîəki a dzaka ki mbaiŋ kə ki kɔ kifaaŋnini, bəh dzəh yi ləkəki akɔ yə yi tsəki i nɔni kə ki bi tsə kaa kə. Bəni bə̀ bɔ yɛiŋki i yi wə kɔ twɛsi.

Si bə kɔ i kiə bəni bə̀ bɔ nyiki ntəkə a bɔ kɔ bəni bə ntum bə Nyɔ

(Luk 6:43,44)

15 Mbɛiŋ tɔ̂kniki kɔm bəni bə̀ bɔ nyiki ntəkə a bɔ kɔ bəni bə ntum bə Nyɔ. Bɔ dzəki i mbɛiŋ chusi a bɔ kɔ shwáŋ, ayakalə i kintəəŋ bɔ num bəkwula bɔ num i kaasi shwáŋ num kaasini. 16 Mbɛiŋ bi kiəki bɔ num i kimfə kibɔ wə a num a liŋ asi bə si kiə kpɛiŋ i mintam mə mɔ wumki yɛiŋ wə. Bə kɔlə i kɔ mintam mi glɛb i bifaka wə, nabə i kɔ mintam* mi fig i kpɛiŋ wi bwayini wə a? 17 Yi kɔ a na winaiŋ kpɛiŋ wi ndzɔŋni si wum a mintam mə mɔ ndzɔŋki, kpɛiŋ wichu si wum mintam mə mɔ kɔ michu. 18 Kpɛiŋ wi ndzɔŋni kɔkə bi wum mintam michu. Asi kpɛiŋ wichu kɔkə tə i bi wɔm mintam mi ndzɔŋni. 19 Na winaiŋ kpɛiŋ wə wi wumki kə mintam mi ndzɔŋni bə si gba lɔɔ wi i gbuku wə. 20 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ bi kiəki bəni bə ntəkə bə̀ num i kimfə kibɔ wə.

(Luk 13:25-27)

21 A kɔkə dəkə mi wichi wə wi bɔɔŋki mih a, ‘Bah, Bah’, wi bi liəki i ŋkuŋ bi bɛiŋ wə. A bi liəki a mi wə wi fəki gia yə Ba wuŋ wə wi kɔ i bɛiŋ nəŋki. 22 A bi numki i chɔkɔ bi nsaka wi gɔksini wə, bəni bəduli bi bikəki i mih a, ‘Bah, Bah, ntə buku nì fukuki lə bəntum bə Nyɔ i yɛli wa wə, bwili bəchinda bə ŋkpɛli i bəni wə i yɛli wa wə, chu fə gia yi kaŋyini i yɛli wa wə a?’ 23 Mih ka ni chukuli i bɔ a, ‘Mih nì ka num kiə dəkə mbɛiŋ. Mbɛiŋ lâkyi i dzə́kəh yiŋ wə, bəmfə chu.’

Mi wi maani wi mfii bəh wi kiyuŋ

(Luk 6:47-49)

24 Ayakadəiŋ, mi wichi wə wi wɔkɔki ndzaka wuŋ wələ fə asi ndzaka wiwɔ nəŋki, wi kɔ aka mi wi mfi wə wi nì maa juŋ yi i biaŋa bɛiŋ. 25 Dzaŋ dzə, bɔ́kɔ buku, fiəkə tsə chini juŋ yiwɔ, yi kɔbi i muku, kɔm wi nì kɔ wi chɔkɔ chaka kiwɔ i biaŋa wə. 26 Ayakalə, mi wichi wə wi wɔkɔki ndzaka wuŋ wələ, tsə nəki fə kə asi wi kɔ, yaka wi kɔ aka mi wi kiyuŋ wə wi nì maa n'yi juŋ i mishambu bɛiŋ. 27 Dzaŋ dzə, bɔkɔ buku, fiəkə tsə chini juŋ yiwɔ muku, gbɔ lə gbuuu.”

Ŋga bi lanini biə Jisɔs kaŋaki

28 Asi Jisɔs nì dzaka kaasi gia yələ yichi, mbaŋ wi bəni wə ka num bəh ŋkaiŋyi i nlani wiwɔ wə, 29 kɔm wi nì laniki ka mi wə wi kaŋaki ŋga bi lanini. Wi nì laniki kə ka bəni bəbɔ bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ nì laniki.

8

Jisɔs chuku mi wi kumyini

(Mak 1:40-45; Luk 5:12-16)

1 Jisɔs dza shi dzə i ŋkwuŋ bɛiŋ, mbaŋ wi bəni wimbum kwu i wi chɛiŋ. 2 Yi num a mi widɔkɔ wə wi nì gwɛiŋki bəh jwɛiŋ yi kumyini, nì dza dzə tum binyu i Jisɔs nshiŋ ka dzaka i wi a, “Bah, wɔ kabə kɔŋki wɔ fə̂ mih bâiŋki.” 3 Jisɔs ka nani tsə tsɛiŋ yi kɔm wi ka dzaka a, “Mih kɔŋki lə, bɔ̂nih ma wɔ bâiŋki.” Akisəkə, jwɛiŋ yi kumyini yiwɔ kaa i gwu yi wə, wi ka baiŋki. 4 Jisɔs ka kiŋ i wi a, “Yɛiŋ, kiə wɔ ki fûku kə yi i mi widɔkɔ. Ayakalə, tsə̂ chûsi gwu ya i tii mfə gia, ma wɔ nyâ kinya kə Muses nì dzaka a mi kaŋaki i nyâ i chusi i bəni a ŋgaiŋ bɔnih lɔ i jwɛiŋ yələ wə ka baiŋki.”

Jisɔs chuku waiŋ wi nɔm wi fwu wi bəni bə jum

(Luk 7:1-10)

5 Jisɔs dza nyə tsə liə i kwili wi Kafanaum wə, fwu wi bəni bə jum widɔkɔ dzə yɛiŋ wi ka kwuŋki kaŋ i wi dzaka a, 6 “Bah, waiŋ wuŋ wi nɔm nɔki dzu wi gwɛiŋ na bəh ŋga, num wi kpi wa wimu.” 7 Jisɔs dzaka i wi a, “Mih ni dzə chuku lə wi.” 8 Ayakalə, tikwili wi bəni bə jum wiwɔ chukuli i Jisɔs a, “Bah, mih kpɛiŋniki kə i mi wə wɔ kɔ i dzə i wi dzu. Dzâka shəŋ a ja ma waiŋ wuŋ wi nɔm bɔnih. 9 Mih kɔ mi i ŋga bi mi widɔkɔ chɛiŋ, bəh bəni bə jum i mih chɛiŋ. Mih si dzə mih dzaka i widɔkɔ a, ‘Tsə̂,’ wi ka tsəki a tsəni, i widɔkɔ a, ‘Dzə̂,’ wi ka dzəki a dzəni. Mih si dzə mih dzaka tə i mfa wuŋ a, ‘Fə̂ lə,’ wi ka fəki ayakadəiŋ.” 10 Jɔbi wə Jisɔs nì wɔkɔ gia yə wi dzaka yakadəiŋ, dzaka wɔm wi. Wi ka dzaka i bəni bə̀ bɔ nì biəliki wi a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mih kɛiŋki ki yɛiŋ kə mi na i Islae ka wələ, wi jiə ŋkaiŋni wi shɔm yələ i mih lə. 11 Mih fukuki i mbɛiŋ a, bəni bəduli bi dzə lə i bimbu bichi i yisi i di biə wɔŋ bubuki bəh i tsə buku i di biə wi tsəki liəki, bɔ bi dzə num i kuku i dziki bəh bətii bəmbɛiŋ Ablaham bəh Ayjik bəh Yakɔb i ŋkuŋ bi Nyɔ wə i bɛiŋ, 12 ayakalə, bwa bə̀ tumi kiwɔ kɔ kibɔ, a bi numki num bə lɔɔ bwili bɔ i biŋ bi jisi wə, i di biə bəni bi dəki bɔ dzi jəŋ.” 13 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ ka dzaka i fwu wi bəni bə jum wiwɔ a, “Wɔ kwɛ̂ tsə̂, yi nûm i wɔ asi wɔ jiə shɔm ya i mih.” Waiŋ wi nɔm wi fwu wi bəni bə jum wiwɔ ka bɔnih akisəkə.

Jisɔs chuku bəni bə jwɛiŋ bəduli

(Mak 1:29-34; Luk 4:38-41)

14 Jisɔs nì dza tsə liə i juŋ yi Bita wə, ka yɛiŋ nih kpə Bita num wi nɔ, gwu yaka wi na bəh ŋga. 15 Jisɔs kɔm tsɛiŋ yi, jwɛiŋ yiwɔ ka bee wi, wi ka dza bɛiŋ tsɛiŋ fiɛŋ Jisɔs dzi.

16 A dzə num i fijɔbi, bəni ka dzəki bəh bəni bəduli bə̀ bəchinda bə ŋkpɛli nì njiŋsiki bɔ. Jisɔs ka bwiliki biŋ'waka biwɔ a bəh ja shəŋ. Wi chuku tə bəni bəchi bə̀ bɔ nì gwɛiŋki. 17 Yələ gia nì num i fə ka yi dzə kpɛiŋ asi mi wi ntum wi Nyɔ wə Isaya nì kɔ wi dzaka lɔ a, “Wi dzɔ jwɛ́iŋ yibukumbɛiŋ, giŋ tasi bəh mijwɛiŋni mi bukumbɛiŋ.”

Bəŋgəkə bə mi wə wi biəliki Jisɔs

(Luk 9:57-62)

18 Jɔbi wə Jisɔs nì yɛiŋ mbaŋ wi bəni wimbum juŋni kɔmsi dzə i wi wə, wi dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Bukumbɛiŋ dâŋ buku tsə̂ i kiwuŋ ki bɔkɔ kə yaka wə.” 19 Mi widɔkɔ wə wi nì laniki bənchi bə Nyɔ ka dza dzə dzaka i Jisɔs a, “Mi wi Lanini, mih ni biəliki lə wɔ i na faiŋ wə wɔ tsəki.” 20 Jisɔs chukuli i wi a, “Migumasha kaŋaki lə dzə́ŋə yibɔ, minyəni mə mɔ fuliki i bɛiŋ kaŋa tə júŋ yibɔ, ayakalə mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi kaŋaki kə na di wi kɔ i jiə fwu wi yɛiŋ.” 21 Mi wi mbaŋ widɔkɔ dzaka i wi a, “Bah, bêe ma mih tsə yisi lə̂ə ba wuŋ ka mih biəliki wɔ.” 22 Ayakalə, Jisɔs chukuli i wi a, “Wɔ bîəli mih, bêe ma bəni bə̀ bɔ kpiyi ləəki bəni bəbɔ bə kpiyini.”

Jisɔs kaŋyi fuŋni kiləkəli

(Mak 4:35-41; Luk 8:22-25)

23 Jisɔs dza tsə liə i ŋgwuki mə, bwa bu bə mbaŋ ka bɔŋ biəli tə wi fɛiŋ. 24 Yi dzə num a, fuŋni kiləkəli kidɔkɔ nì dzə tumbuku yisi i nəŋniki kinchwɔ kimbum, mwi liə i ŋgwuki mə wi ka nəŋki i mini. A nì kɔ Jisɔs nɔ mfih nɔni. 25 Bwa bu bə mbaŋ tsə ka yɔmsiki wi dzaka a, “Bah, gâmti, bukumbɛiŋ ki kpiyiki lə.” 26 Wi ka dza yaka bɛiŋ dzaka i bɔ a, “Ɔɔɔ bəni bə kimbum kibɔli. Mbɛiŋ lwaki nə a?” Si wi dzaka yakadəiŋ ka dza bɛiŋ wam kaŋyi fuŋni kiləkəli kiwɔ bəh kinchwɔ kimbum kiwɔ, di ka kpichumi lə mɔɔɔŋ. 27 Dzaka wɔm bəni bəwɔ lə kuss. Bɔ yisi i dzakaki a, “Wələ kɔ winaiŋ mi lə, na fuŋni kiləkəli bəh bɔkɔ wɔkɔ i wi a?”

Jisɔs bwili bəchinda bə ŋkpɛli i bəni bəfa wə

(Mak 5:1-20; Luk 8:26-39)

28 Jisɔs dza daŋ buku i kiwuŋ i kimbu ki bəni bə Gadala* wə. Wi baŋsi bəh bəni bəfa bɔ num bəh bəchinda bə ŋkpɛli i bɔ wə. Bəni bəwɔ nì buku i bitaa biə bə nì ləəki bəni yɛiŋ, bɔ nì chəfiki lə, mi nì kɔkə i tsə dzəh fɛiŋ. 29 Yi dzə num a bɔ nì yisi ka wiliki na bəh ŋga bikəyi a, “Waiŋ Nyɔ, wɔ nəŋki nə i buku wə a? Wɔ dzə fa i nya buku bəh ŋgəkə maka jɔbi kpɛiŋ na?” 30 A nì kɔ mbaŋ wi bifi biduli bidɔkɔ dzi fɛiŋ i kimbu kiwɔ wə bi du. 31 Bəchinda bə ŋkpɛli bəwɔ ka tsa Jisɔs a, “Buku tsaki wɔ, wɔ ka bwili buku, wɔ chîŋsi buku i mbaŋ wi bifi biəyaka wə.” 32 Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ tsə̂.” Bɔ ka buku, tsə liə i bifi biwɔ wə. Yi num a mbaŋ wi bifi biwɔ bichi nì sɛiŋ shi i káŋ wə, gbɔyi shi i kinchwɔ kimbum kiwɔ wə ka kpiyi fɛiŋ. 33 Bəni bə̀ bɔ nì tɔkniki bəh bifi biwɔ kwuni bəh n'yɔkɔ tsə i kwili kintəəŋ, fuku gia yichi na bəh yə yi num bəh bəni bə̀ bɔ nì kɔ bəh bəchinda bə ŋkpɛli i bɔ wə. 34 Yi dzə num a kwili wiwɔ wichi nì buku dzə yɛiŋ Jisɔs. Si bɔ dzə yɛiŋ wi, tsa a wi nyə i di bibɔ wə.

9

Jisɔs chuku mi num wi kpi wa wimu

(Mak 2:1-12; Luk 5:17-26)

1 Jisɔs liə i ŋgwuki wə, fiəni daŋ tsə i kwili wi wə. 2 Yi dzə num a bəni bədɔkɔ nì dzə bəh mi widɔkɔ i wi, num wi kpi wa wimu, i kimbuŋ wə. Jɔbi wə Jisɔs yɛiŋ si bəni bəwɔ jiə shɔ́m yibɔ i wi, wi dzaka i mi wə wi nì kpi wa wimu a, “Nsɛiŋ wuŋ, kâŋa shɔm ya. Mih dalinya lɔ chu bia.” 3 Yi num a bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì laniki nnyaki bənchi bə Nyɔ yisi i shwiŋyiki a bɔ bɔ dzakayi a, “Mi wələ fəkəliki bəh Nyɔ.” 4 Jisɔs kiə gia yə bɔ kwakaki, ka bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ kaŋaki kiŋkwaka kichu i shɔ́m yimbɛiŋ wə lə kɔm nə a? 5 Yə yi bɔniki i dzaka kɔ yi naiŋ a? I dzaka i mi wələ a mih dalinya lɔ chu bia, ma i dzaka a wi dzâ bɛiŋ wi nyani a? 6 Ayakalə, mih nəŋki i fə a mbɛiŋ kiə a mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi kaŋaki lə ŋga fa kuku i dalinya chu.” Si wi dzaka yakadəiŋ ka dzaka i mi wə wi nì kpi wa wimu a, “Dzâ bɛiŋ, dzɔ̂ kimbuŋ ka wɔ tsə̂ki i wa wa.” 7 Wi dza bɛiŋ ka tsəki i wa wi. 8 Si mbaŋ wi bəni yɛiŋ gia yə yinum yakadəiŋ ndzaŋ liəni i bɔ wə, bɔ ka tumyiki bikum bi Nyɔ wə wi nya biələ ŋga i mi wiwɔm.

Jisɔs bɔɔŋ Matiɔ

(Mak 2:13-17; Luk 5:27-32)

9 Si Jisɔs nì nyə fɛiŋ ka nyaniki tsəki ka yɛiŋ mi widɔkɔ bə bɔɔŋ a Matiɔ, num mi wi kwani kiŋwakti, num wi num kuku i di bi bi nɔm wə. Jisɔs dzaka i wi a, “Wɔ bîəli mih.” Wi ka dza bɛiŋ ka biəliki wi.

10 Jisɔs dza tsə shinum i Matiɔ dzu, jɔbi wə wi nì dziki, yi dzə num a bəni bədɔkɔ bəduli bə̀ bɔ nì kwaki biŋwakti, bəh bəni bəchu bədɔkɔ bɔ ni dzə tə ka shinum i dzi bɔ bəh Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ. 11 Jɔbi wə Bəfalasi yɛiŋ si bəh bɔ dziki yakadəiŋ ka bikə i bwa bu bə mbaŋ a, “Akɔ kɔm nə mi wimbɛiŋ wi lanini dziki bəh bəni bə̀ bɔ kwaki kiŋwakti bəh bəni bəchu bədɔkɔ a?” 12 Jisɔs wɔkɔ si bɔ bikəki, ka dzaka i bɔ a, “Bəni bə̀ bɔ kɔ bəh gwu yiləkəli si nəŋ kə mi wi tsa. Asi nəŋ num bə̀ bɔ gwɛiŋki. 13 Mbɛiŋ tsə̂ kwaka yɛiŋ a fwu wi gia yə bə nyaka si Nyɔ dzakaki a, ‘Mih nəŋki a bəni kwâsiki num nshɛiŋ i bəni wə, mih nəŋki kə a bə fə̂ki gia i mih’, yəmaka kɔ a nə a? Mbɛiŋ kîə a mih ka dzə dəkə i bɔɔŋ bəni bə̀ bɔ kɔ chəŋ. Mih dzə i bɔɔŋ num bə̀ bɔ kɔ bəchu.”

Bəni bikə kɔm mbam wi dzaka

(Mak 2:18-22; Luk 5:33-39)

14 Bwa bə mbaŋ bə Jɔn Njulibɔkɔ nì dza dzə bikə i Jisɔs a, “Akɔ kɔm nə wə buku bəh Bəfalasi si bam dzaka, bwa ba bə mbaŋ bam kə a?” 15 Jisɔs chukuli i bɔ a,“Bə kɔlə i laka bəni i dzini bi miŋkpaŋa wimfiaŋ wə, bɔ kɔlə i tsə i gwuŋki tsəŋəki nyum miŋkpaŋa wimfiaŋ wiwɔ num fɛiŋ bəh bɔ a? Ayakalə, kaŋ dzəki lə yə bə bi dzɔ bwili nyum miŋkpaŋa wiwɔ i bɔ, ma bɔ bi ka bamki dzaka. 16 Mi widɔkɔ kɔkə i dzɔ kinchumni kimbuŋ kimfiaŋ i kwɔyi mbuŋ wikpu yɛiŋ. Wi ka fə yakadəiŋ, ma kinchumni kimbuŋ kiwɔ ni ŋgwuŋyi taŋa buku i kikpu kə wə, dzəŋə yiwɔ ni fiəni kpali tsə si yi nì kɔ. 17 Mi kɔkə tə i dzɔ mbih mimfiaŋ i jiə i kiŋgəə ki mbih mə num bə kɛiŋsi bəh dzu yi nyam* num ki jɛkə, wi ka fə yakadəiŋ, mbih mimfiaŋ miwɔ ni biəŋ, kiŋgəə ki mbih kiwɔ ni bumi baka mɔ ni tsə i kuku. Yi chəŋ kɔ a, bə kaŋaki i jîə mbih mimfiaŋ i kiŋgəə kimfiaŋ mə. Ayakadəiŋ, ma mbih miwɔ bəh kiŋgəə kiwɔ ni numki bindzɔŋ.”

Miŋkpaŋa widɔkɔ kɔm Jisɔs ka bɔnih,
Jisɔs dzasi waiŋ mi wimbum

(Mak 5:21-43; Luk 8:40-56)

18 Asi Jisɔs nì kɛiŋki wi dzaka i bɔ yakadəiŋ, yi dzə num a mi wimbum widɔkɔ, liə dzə tum binyu i wi nshiŋ ka tsaki wi a, “Waiŋ wuŋ wikpaŋni kpi a liə, ayakalə, dzə̂ kɔm wi bəh kaŋ ma wi fiəni chu wiwɔm.” 19 Jisɔs ka dza bɛiŋ bɔ wi ka tsəki, bwa bu bə mbaŋ biəli tə wi.

20 Yi num a miŋkpaŋa widɔkɔ nì gwɛiŋki lə bəh bikpakali i jía wə jwɔfi ntsɔ yifa, wi dzə i Jisɔs jum ka kɔm jəŋ wi wimbuŋ. 21 Wi nì kɔm yakadəiŋ, num wi nì kɔ wi dzaka i wi shɔm a, “Mih ka kɔm shəŋ a mbuŋ wi, yaka mih bɔnih.” 22 Si wi kɔm yakadəiŋ, Jisɔs fiəni gwu yɛiŋ wi, dzaka i wi a, “Nih wuŋ, kiə wɔ ki lwâ kə. Shɔm ya yə wɔ jiə i mih yi fə lɔ wɔ bɔnih.” Akisəkə, miŋkpaŋa wiwɔ ka bɔnih.

23 Jɔbi wə Jisɔs nì tsə buku i juŋ yi mi wimbum wə, ka yɛiŋ bəni bə̀ bɔ nì tɔŋki kisɔŋ ki kpi tasi bəh mbaŋ wi bəni. Bɔ gɔkɔ di bəh mindəm mi kpi. 24 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ dzâ nyə̂ fa, waiŋ wiwɔ ka kpi dəkə, wi nɔki lə.” Bəni bəwɔ ka suŋuki wi num suŋuni. 25 Jɔbi wə bɔ nì bwili bəni bəwɔ i biŋ, wi ka liə tsə i dzu, kaŋa waiŋ wiwɔ i tsɛiŋ yi wə, wi ka dza bɛiŋ. 26 Ntum kɔm gia yiwɔ fiəli tali i kimbu ki tumi kiwɔ kichi.

Jisɔs wɛli dzəkəh yi bimfəkə bifa

27 Si Jisɔs nì buku i fɛiŋ fibiŋ, ka nyaniki tsəki, bimfəkə bidɔkɔ bifa, a num bənyuku ka yɔkɔki biəliki wi wamyi bəh ŋga dzakayi a, “Waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit, kwâsi nshɛiŋ i buku wə.” 28 Jɔbi wə Jisɔs nì tsə liə i dzu, bimfəkə biwɔ biəli wi, wi bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ bum a mih kɔlə i fə gia yələ mbɛiŋ dəki lə a?” Bɔ bum a, “Aaŋ Bah.” 29 Jisɔs ka kɔm dzəkəh yibɔ dzaka a, “Kɔm bə shɔm yə mbɛiŋ jiə i mih wə, ma yi nûm ayakadəiŋ i mbɛiŋ wə.” 30 Dzə́kəh yibɔ baiŋ. Jisɔs ka lansi kiŋ i bɔ a, “Kiə mbɛiŋ ki mɔ̂m kə i fə̂ a mi widɔkɔ kîə.” 31 Ayakalə, bɔ tsə ka waŋki tsəki lɔ gia yiwɔ kɔm nɔm wə Jisɔs fə i kimbu ki tumi kiwɔ kichi wə.

Jisɔs chuku kinchiŋni

32 Si bəni bəwɔ nì dza i nyəki, yi num a bəni nì dzə bəh kinchini kidɔkɔ i Jisɔs chinda wi ŋkpɛli num i wi wə. 33 Jisɔs ka bwili chinda wi ŋkpɛli wiwɔ i mi wiwɔ wə wi yisi ka dzakaki. Mbaŋ wi bəni yɛiŋ yakadəiŋ dzaka wɔm bɔ, bɔ ka dzakayiki a, “Bɔ ka num yɛiŋ dəkə ŋkaiŋni wi gia ka yələ i tumi ki Islae wə.” 34 Ayakalə, Bəfalasi dzaka yibɔ a, “Wi bwiliki bəchinda bəh ŋkpɛli bələ num bəh ŋga bi ŋkuŋ wi bəchinda bə ŋkpɛli bə̀.”

Ŋkɔh duki lə na bəh ŋga, bəni bə kɔhni num twɛsi

35 Jisɔs ka nyaniki i kikwili kimbum kichi, bəh i kidi wə lani bəni i júŋ yi tsani kibɔ mə, chu fuku tə ntum wi ndzɔŋni kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ. Wi nì nyaniki yakadəiŋ chuku tə jwɛ́iŋ yichi bəh mijwɛiŋni michi. 36 Jɔbi wə wi nì yɛiŋ mbaŋ wi bəni, nshɛiŋ kwa wi bəh bɔ kɔm bɔ nì kɔ i biluŋ wə, na mi widɔkɔ num kə i gamti bɔ, bɔ num aka shwáŋ yə yi kaŋaki kə mi wi tɔknini. 37 Wi ka dza dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Ŋkɔh duki lə na bəh ŋga, ayakalə bəni bə kɔhni num a twɛsi. 38 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ tsâki a Bah wə wi kaŋaki khə wiwɔ chîŋsi bəni bə kɔhni i wi khə.”

10

Jisɔs faaŋ bwa bu bə mbaŋ jwɔfi ntsɔ bəfa

(Mak 3:13-19; Luk 6:12-16)

1 Jisɔs dza bɔɔŋ bwa bu bə mbaŋ jwɔfi ntsɔ bəfa bɔ dzə. Wi nya ŋga i bɔ a bɔ bwîliki biŋ'waka bichu i bəni wə chu chûku jwɛ́iŋ yichi bəh mijwɛiŋni michi yɛiŋ. 2 Kələ kɔ kiyɛli ki bwa bə ntum bə Jisɔs bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa: Wi ninshiŋ num Samɔn wə bə bɔɔŋki tə a Bita, bəh Andulu waiŋnih wi. Bədɔkɔ num Jɛm wə wi nì kɔ waiŋ Sɛbide bəh waiŋnih wi Jɔn bəh 3 Filib bəh Batɔlɔmu, Tɔmɔs bəh Matiɔ wə wi nì kwaki kiŋwakti, Jɛm waiŋ Alfiyus, Tadeus bəh 4 Samɔn wə wi nì kɔ i mbaŋ wi dzɛlɔt wə* bəh Judas waiŋ Iskaliɔt wə wi nì taŋni Jisɔs.

(Mak 6:7-13; Luk 9:1-6)

5 Jisɔs nì faaŋ bəni bələ jwɔfi ntsɔ bəfa , dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ ka tsəki, kiə mbɛiŋ ki tsə̂ kə i di bi bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju. Kiə mbɛiŋ ki tsə̂ kə i kikwili ki bəni bə Samalia wə. 6 Mbɛiŋ tsə̂ num i bwa bə Islae bə̀ bɔ kɔ ka shwáŋ yə yi lakayi. 7 Si mbɛiŋ tsə̂ki mbɛiŋ fukuki i bɔ a, ‘Ŋkuŋ bi bɛiŋ si num a dzəh.’ 8 Mbɛiŋ chûkuki tə bəni bə̀ bɔ gwɛiŋki, fə̂ bəni bə kpili fiəni dza i kpi wə, chûku bəni bə̀ bɔ kaŋaki jwɛ́iŋ yi kumyini, bwîli bəchinda bə ŋkpɛli i bəni wə. Mih nya ŋga biələ i mbɛiŋ kilɔlɔ. Mbɛiŋ tsə̂ gâmtiki tə bəni yɛiŋ kilɔlɔ. 9 Mbɛiŋ kabə nyə, kiə mi ki dzɔ̂ kə kpɔ i shu i chiŋnih wə, nabə kpɔ wimbum, nabə wi nchiŋ, nabə wə wi sɛiŋniki. 10 Kiə mi ki dzɔ̂ kə kiba. Kiə mi ki dzɔ̂ kə bəmbuŋ bəfa nabə dzuyigvu yidɔkɔ, nabə mbəŋ. Mbɛiŋ kîə a mi wi nɔm kaŋaki i kwatiki dzɛiŋ i di biə wi nɔmki. 11 Mbɛiŋ ka tsə liə i kwili wə, yudɔkɔ i di wə, mbɛiŋ nə̂ŋ mi wi kpɛiŋni, mbɛiŋ ka nɔ̂ki a bəh wi i tsə̂ bûku i jɔbi wə mbɛiŋ bi nyəki fɛiŋ wə. 12 Mbɛiŋ ka tsə, asi mbɛiŋ liəki tsəki i mi dzu, mbɛiŋ bɔ̂nih i juŋ yiwɔ a kimbɔiŋni nûm bəh mbɛiŋ. 13 Juŋ yiwɔ kabə kpɛiŋni, kimbɔiŋni kimbɛiŋ bâaŋ i yɛiŋ dzu. Juŋ yiwɔ kabə kpɛiŋniki kə, kimbɔiŋni kimbɛiŋ fîəni dzə i mbɛiŋ wə. 14 Mi ka nəiŋ i dzɔ mbɛiŋ nabə i wɔkɔ gia yə mbɛiŋ dzakaki, mbɛiŋ bə́ buku yɛiŋ dzu nabə i kwili wiwɔ wə mbɛiŋ chûmni kwɔŋɔ bibɔ i gvu yimbɛiŋ wə. 15 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, a bi numki i chɔkɔ bi nsaka wi gɔksini wə, gia bi bɔniki lə i kwili wi Sɔdɔm wə bəh ki Gɔmɔla tsə kwili wiwɔ.

Bəŋgəkə bə bwa bə ntum bə Jisɔs

(Mak 13:9-13; Luk 21:12-17)

16 Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, mih faaŋki mbɛiŋ, mbɛiŋ ni tsə mbɛiŋ numki ka shwáŋ i bəkwula kintəəŋ. Ayakadəiŋ, mbɛiŋ bə́ nyani mbɛiŋ ka fifiki ka júŋŋ, mbɛiŋ num tə alə mɔɔɔŋ aka mbumi. 17 Mbɛiŋ bə́ nyani mbɛiŋ ka tɔ̂kni kɔm bəni. Mbɛiŋ kîəki a bɔ bi kwa nya lə mbɛiŋ i kaŋ yi bəni bə̀ bɔ sakaki bənsaka. Bɔ bi twɛiŋki mbɛiŋ i júŋ yibɔ yi tsani wə. 18 Bɔ bi guku tsə bəh mbɛiŋ i bəni bə̀ bɔ sakaki bimbu bi tumi nshiŋ, bəh i bəŋkuŋ nshiŋ kɔm mih, ka mbɛiŋ dzakaki i bɔ bəh bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju kɔm mih. 19 Bɔ bi ka nya mbɛiŋ i bɔ yaka, kiə mbɛiŋ bi ma fûmsi gwu a yuwidɔkɔ mbɛiŋ ni tsə dzaka a nə i dzəh yi naiŋ wə, kɔm Nyɔ bi nyaki lə gia yə mbɛiŋ bi dzaka i jɔbi wiwɔ wə. 20 A bi numki kə mbɛiŋ i dzakaki. A bi dzakaki Kiŋ'waka ki Ba wimbɛiŋ i mbɛiŋ dzəkə. 21 Mi bi dza dzɔ waiŋnih wi nya bə wɔɔ, ayaka tii waiŋ dzɔ waiŋ wi nya bə wɔɔ. Bwa bi dza bwaŋki lə gvu i bətii bəbɔ chɛiŋ, fə bə wɔɔyi bɔ. 22 Bəni bəchi bi baiŋŋki lə mbɛiŋ kɔm yɛli wuŋ. Ayakalə, mi wə wi bi kaŋaki shɔm i tsə buku i kiŋgɔksi wə akɔ wə wi bi bɔiŋki. 23 Jɔbi wə bəni bi ka bwaŋ gvu i mbɛiŋ chɛiŋ i kwili wimu wə, mbɛiŋ yɔ̂kɔ tsə i kidɔkɔ wə. Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mbɛiŋ bi nyani tali kə kikwili ki Islae wə kichi maka mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi dzə.

24 Waiŋ wi kiŋwakti kɔkə i tsə mi wi lanini, waiŋ wi nɔm si tsə kə tə tikwili wi. 25 Yi kpɛiŋniki lə a waiŋ wi kiŋwakti numki aka mi wi lanini, ayaka waiŋ wi nɔm num tə ka tikwili wi. Bə kabə bɔɔŋ tii juŋ a wi kɔ Bɛlsebu, ma bə ma ni bɔɔŋki bwa bə dzu i yɛli wə wi gumi tsə ŋ'wi a?

(Luk 12:2-7)

26 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ ma lwâ bɔ. Mbɛiŋ kîəki a gia kɔkə yə bə baŋ, yi kɔbi i bi baaŋ i buku i biŋ. Ayaka gia yidɔkɔ kɔkə tə yə bə nyumiki a bə bi baaŋki i kiə yi. 27 Gia yə mih fukuki i mbɛiŋ nchɔkɔ, mbɛiŋ dzâkaki i bəni a num nshifɔkɔ. Ayaka yə mih chumyiki dzakaki i mbɛiŋ, mbɛiŋ lâka i kifwu ki juŋ wə. 28 Mbɛiŋ ma lwâki bəni bə̀ bɔ kɔ i wɔɔ a ntsaŋa ki gwu shəŋ kɔbi i wɔɔ tə kiŋ'waka. Mbɛiŋ lwâ Nyɔ wə wi kɔ i kaasi kiŋ'waka ki mi bəh ntsaŋa ki gwu i gbuku wimbum wə. 29 Ntə bə si taŋni lə minsii mifa i finini wə a? Ayakalə, fimu kɔbi i shi gbɔ i kuku maka Ba wimbɛiŋ bum. 30 Yi mbɛiŋ kɔ num Nyɔ kiə na júŋ yimbɛiŋ yifwu yichi yə yi kɔ i mbɛiŋ fuŋ. 31 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ ma lwâki. Mbɛiŋ tsəki lə minsii miduli.

(Luk 12:8-9)

32 Na ndə wə wi bum mih i bəni nshiŋ a wi kiəki lə mih, yaka mih bi bum lə wi tə i Ba wuŋ nshiŋ wə wi kɔ i bɛiŋ. 33 Ayakalə, na ndə wə wi nəiŋ mih i bəni nshiŋ, akɔ wi mih bi nəiŋki tə i Ba wuŋ nshiŋ wə wi kɔ i bɛiŋ.

Jisɔs dzə bəh kiŋgali

(Luk 12:51-53; 14:26-27)

34 Kiə mbɛiŋ ma kwâkaki a mih dzə num bəh kimbɔiŋni i fa kuku. A kɔkə gia yə mih dzə bəh yi. Mih dzə num bəh jum. 35 Mbɛiŋ kîəki a mih dzə i fə a waiŋ nyukuni jwɔki bəh tii, waiŋkpaŋni jwɔ tə bəh nih, kpə waiŋ jwɔ bəh nih nyuwi. 36 Bəmbaiŋŋni bə mi bi numki bəni i wi dzu. 37 Mi wə wi kɔŋki ba wi nabə nih wi tsə mih, yaka wi kpɛiŋniki kə i numki mi wuŋ. Mi ka kɔŋki tə waiŋ wi wi nyukuni nabə wi kpaŋni tsə mih, yaka wi kpɛiŋniki kə i numki tə mi wuŋ. 38 Na ndə wə wi ka baaŋ i giŋ kintasi ki i biəliki mih, yaka wi kpɛiŋniki kə i numki mi wuŋ. 39 Mi wə wi tɔkniki bəh nɔni ki, bi laksiki lə nɔni kiwɔ. Ayakalə, na ndə wə wi laksi nɔni ki kɔm mih, wi bi kwatiki lə nɔni kə ki bi tsə kaa kə.

(Mak 9:41)

40 Mi wə wi dzɔ mbɛiŋ wi dzɔ num mih. Mi wə wi dzɔ mih, yaka wi dzɔ num mi wə wi faaŋ mih. 41 Mi wə wi dzɔ mi wi ntum wi Nyɔ, kɔm wi kiəki a, a faaŋ Nyɔ wi, wi bi kwatiki lə mmakti wə Nyɔ maktiki bəni bu bə ntum yɛiŋ, mi wə wi dzɔ mi wi chəŋ, kɔm wi kiəki a wi kɔ mi wi chəŋ, wi bi kwatiki lə mmakti wə Nyɔ maktiki bəni bə chəŋ yɛiŋ. 42 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mi ka nya na bwam wi mwi midəli i mi wimu i mbaŋ wi bəni bə nchiŋ bələ wə kɔm wi kiə a wi kɔ mi wuŋ wi mbaŋ, wəmaka mi bi dza kə mmakti wi.”

11

Jɔn Njulibɔkɔ faaŋ bwa bu bə mbaŋ i Jisɔs

(Luk 7:18-35)

1 Jɔbi wə Jisɔs nì kaasi i təfiki bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa wi ka nyə fɛiŋ kabə nyaniki tsəki i kikwili kə wə fɛiŋ lani bəni chu fuku ntum wi ndzɔŋni. 2 A nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə, Jɔn Njulibɔkɔ num i juŋ yi nsəŋ mə. Wi ka bi dza wɔkɔ kɔm gia yə Klistus nì fəki, ka faaŋ bwa bu bə mbaŋ a bɔ tsə̂, 3 bîkə i wi a, akɔ a wi wə wi nì kaŋaki i bi dzə a, ma buku wɔkɔliki mi widɔkɔ chi chi a. 4 Bɔ tsə ka bikə, Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mbɛiŋ fîəni tsə̂ fûku i Jɔn gia yə mbɛiŋ wɔkɔ bəh yə mbɛiŋ yɛiŋ. 5 Bimfəkə si yɛiŋ lɔ di, bəŋgbɔ nyani dza nyani chəŋ, bəni bə̀ bɔ gwɛiŋki bəh jwɛiŋ yi kumyini bɔnih, binchini wɔkɔ gia, bəni bə̀ bɔ nì kpiyi fiəni dzayi, bə chu fuku tə ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ i bəni bə kifuu. 6 Kimbɔiŋsi kimbum kɔ i mi wə wi ka məŋni dəkə mih.”

7 Bwa bə Jɔn bə mbaŋ ni dza i nyəki, Jisɔs ka yisi i dzakaki i mbaŋ wi bəni kɔm Jɔn, bikə a, “Mbɛiŋ nì buku tsə chwa i tsə yɛiŋ num nə a? Gaŋ biə fiəkə tsəki nəŋniki a? 8 Asi kɔkə dəkə yakadəiŋ, mbɛiŋ bə́ buku tsə fɛiŋ kɔm nə la? Mbɛiŋ ni tsəki i yɛiŋ mi wə wi si tum bəmbuŋ bə bɔnini i gwu wə a? Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, bəni bə̀ bɔ tumki bəmbuŋ bə bɔnini i gwu wə si shi num a bəntɔŋ wə. 9 Asi kɔkə dəkə yakadəiŋ, mbɛiŋ bə́ buku tsə i yɛiŋ nə a? I tsə yɛiŋ mi wi ntum wi Nyɔ ma? Aaŋ, mih fukuki i mbɛiŋ a, akɔ mi wi tsə mi wi ntum wi Nyɔ. 10 Akɔ wi wə bə nì nyaka kɔm wi Nyɔ dzaka a,

‘Wɔ̂kɔli, mih ni chiŋsi lə mi wuŋ wi ntum ma wi tsə i wɔ nshiŋ

wi kɛiŋsi dzəh ya ka wɔ bi dzəki.’

11 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, i kintəəŋ ki bəni bə̀ a bwɔ miŋkpaŋa, mi widɔkɔ kɔkə yɛiŋ wə wi kɔkniki tsə Jɔn Njulibɔkɔ. Ayakalə, mi wə wi kɔ na wi nchiŋ i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi bɛiŋ wə wi kɔ wi kɔkni tsə Jɔn. 12 I yisi i chɔkɔ biə Jɔn Njulibɔkɔ nì yisi nɔm wi i dzə buku bidaiŋ a nì kɔ bəni jwɔ ŋkuŋ bi bɛiŋ,* ayaka bəni bə ŋga ka lɔkɔki bəh ŋga. 13 Bəni bə ntum bə Nyɔ bəchi bəh bənchi bə Muses nì dzakaki kɔm ŋkuŋ bi bɛiŋ i dzə buku i jɔbi wi Jɔn Njulibɔkɔ wə. 14 Mbɛiŋ kabə yɛiŋ a mbɛiŋ kɔlə i bum, mbɛiŋ bûm a Jɔn wələ kɔ Ɛlaja wə wi nì kaŋaki i dzə. 15 Mi wə wi kaŋaki bintuni i wɔkɔ, wi wɔ̂kɔ.”

16 Jisɔs dza bə́ kaiŋyi a, “Mih kɔ i fəkəni ŋgɔkɔ wi liə wələ bəh finə a? Bɔ kɔ ka bwa bənchiŋ bə̀ bɔ numyi i bi di bishi wə, bədɔkɔ bɔɔŋ bədɔkɔ bikəyi a, 17 ‘Buku tɔŋ sɔŋ mbɛiŋ na biŋ a? Nya júm yi kpi mbɛiŋ bum kə a?’ 18 Mih dzakaki lə kɔm Jɔn nì dzə dzi kə na mu kə, mbɛiŋ ka dzakaki a wi kaŋaki lə chinda wi ŋkpɛli i gwu yi mə. 19 Mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi dzə, wi dzi chu mu, mbɛiŋ dzaka a bə yɛ̂iŋ, si wi məyiki nnyaki dzɛiŋ bəh mbih mɔ kwa wi, chu num nsɛiŋ yiləkəli bəh bəni bə̀ bɔ kwaki kiŋwakti bəh bəni bəchu bədɔkɔ. Mbɛiŋ kîə a mfi si chusi gwu num i fiɛŋ fiə bi nɔmki.”

Jisɔs ka shaaŋki nɔni bikwili bimbum bidɔkɔ

(Luk 10:13-15)

20 Jisɔs ka dza yisi i shaaŋki nɔni bikwili bimbum bidɔkɔ biə wi nì kɔmsiki fəki nnyaki gia yi dzaka kiwɔmni yiduli fɛiŋ, na si wi ni fə yakadəiŋ, bəni bəwɔ fɛiŋ nì ka kwuni i nɔni kibɔ wə. 21 Wi nì shaaŋki yakadəiŋ dzakayi a, “Ŋgəkə wimbum kɔ wimbɛiŋ bəni bə Kɔlasen, ŋgəkə wimbum kɔ tə wimbɛiŋ bəni bə Besayda. Mbɛiŋ kîə a, gia yi dzaka ki wɔmni yə mih nì dzə fə i kidi kimbɛiŋ wə, a nì kɔ a mih fə yi i Taya bəh Sidɔn, ma bɔ nì fiəni i chu bibɔ wə ka lɔh bəmbuŋ bə kpi, fukuh kibwuŋ i gwu wə jiakɔbi i kɔmsi chusi a bɔ kwuni lɔ shɔ́m yibɔ. 22 Mih fukuki i mbɛiŋ a, a bi numki i chɔkɔ bi nsaka wi gɔksini wə, gia bi bɔniki lə i bəni bə Taya bəh bə Sidɔn tsə yimbɛiŋ. 23 Ayaka mbɛiŋ bəni bə Kafanaum, mbɛiŋ kwakaki a, akɔ mbɛiŋ bə̀ bə bi yaksiki i bɛiŋ a? Aayi! Bə bi shisi mbɛiŋ shisini i tumi ki bəni bə kpili wə. Mbɛiŋ kiə a, a nì kɔ a gia yi dzaka kiwɔmni yə mih nì fə i mbɛiŋ, a nì kɔ a yi num i Sɔdɔm, ma kwili wiwɔ kɛiŋki lə fɛiŋ i dzə buku bidaiŋ. 24 Mih fukuki i mbɛiŋ a, a bi numki i chɔkɔ bi nsaka wi gɔksini wə gia bi bɔniki lə i bəni bə Sɔdɔm tsə yimbɛiŋ.”

Kimbuŋ ki Jisɔs yaŋsiki alə

(Luk 10:21-22)

25 I jɔbi wiwɔ wə, Jisɔs dza dzaka a, “Mih nyaki kiyɔŋni i wɔ Ba wuŋ Ŋkuŋ wi bɔɔli bəh nshwaiŋ kɔm wɔ nyumi gia yələ i bəmfi bəh bəŋkiəgia, chusi yi num i bəni bə kilɔlɔ bəh i bwa bənchiŋ. 26 Yi num yakadəiŋ Ba wuŋ, kɔm akɔ ayaka si wɔ nì kɔŋki a yi numki.

27 Ba wuŋ kɔ num wi nya lɔ biɛiŋ bichi i mih. Mi widɔkɔ kɔkə wə wi kiəki Waiŋ Nyɔ a kɔbi a Ba wi. Ayaka mi widɔkɔ num kə wə wi kiəki Ba wuŋ a kɔbi a Waiŋ bəh bəni bə̀ Waiŋ wi kɔ wi sabibwili i chusi Ba wi i bɔ.

28 Mbɛiŋ bəchi bə̀ mbɛiŋ kɔ bəh biluŋ bi jii gaka mbɛiŋ, mbɛiŋ dzə̂ i mih, ma mih fə mbɛiŋ waka. 29 Mbɛiŋ dzɔ̂ tûŋ num kimbuŋ kəŋŋ, ma mbɛiŋ bîəliki nlani wuŋ, kɔm mih kɔ mfiŋ mi wi mbɔnini, kaŋa shɔm yi wakani, ka mbɛiŋ dzə kwati ŋ'waka i shɔ́m yimbɛiŋ wə. 30 Kimbuŋ kəŋŋ kɔkə i gaka mbɛiŋ i tuŋ, ayaka biluŋ biŋ jii kə.”

12

Jisɔs fuku baiŋsi kɔm chɔkɔ bimbam

(Mak 2:23-28; Luk 6:1-5)

1 I jɔbi wiwɔ wə, Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ nyə ka nyaniki tɔliki tsəki i kikhə kigəŋ kidɔkɔ wə, a num i chɔkɔ bimbam wə. A nì kɔ dzɔŋ si wɔɔ bwa bu bə mbaŋ, bɔ ka dza yisi i təiŋyiki kifwu kigəŋ dzi. 2 Jɔbi wə Bəfalasi nì yɛiŋ, bɔ dzaka i Jisɔs a, “Tsɛiŋ, bwa ba bə mbaŋ fəki gia yə nchi bumki kə a mi kɔlə i fəki i chɔkɔ bimbam wə.” 3 Wi bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ ka num fa dəkə i Kiŋwakti ki Nyɔ wə si dzɔŋ nì wɔɔki Dɛbit bəh mbaŋ wi, wi fə a? 4 Wi nì liə i juŋ yi Nyɔ wə, dzi blɛd wə bə nì baa jiə a akɔ wi Nyɔ, num nchi nì bumki kə a wi nabə bəni bə̀ bɔ nì kɔ bəh wi kɔlə i dzî. A nì kɔ a dzî a bətii mfə gia. 5 Ma mbɛiŋ ka num fa tə i bənchi bə Muses wə si asi num i chɔkɔ bimbam wə, bətii mfə gia bwiŋ nchi i bimbam wə, bɔ fə bənɔm bəbɔ i juŋ yi fəni yi gia wə, ayakalə nsaka kɔbi a? 6 Mih fukuki i mbɛiŋ a gia yidɔkɔ kɔlə fa i liə yimbum yi tsə juŋ yi fəni gia. 7 Bə kɔ num bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a Nyɔ dzakaki a, ‘Mih nəŋki a bəni kwâsiki num nshɛiŋ i bəni wə, mih nəŋki kə a bə fə̂ki gia i mih.’ A nì kɔ a mbɛiŋ kiəki gia yə di biələ dzakaki, ma mbɛiŋ kɔkə i sakaki bəni bə̀ bɔ kɔ maka bɔ gbɔ. 8 Yi kɔ a mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi kɔ Tikwili wi chɔkɔ bimbam.”

Jisɔs chuku mi i chɔkɔ bimbam wə num tsɛiŋ yi kpi

(Mak 3:1-6; Luk 6:6-11)

9 Jisɔs nì nyə fɛiŋ, tsə liə i juŋ yi tsani yibɔ mə. 10 Yi num a, mi widɔkɔ nì kɔlə fɛiŋ num tsɛiŋ yi kpi. Bəfalasi bədɔkɔ dza bikə i Jisɔs a, “Nchi bumki lə a bə kɔlə i chûku mi i chɔkɔ bimbam wə a?” Bɔ nì bikəki yakadəiŋ nəŋ num gia yə bɔ ki jiəki i wi fuŋ. 11 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Akɔ ndə i mbɛiŋ kintəəŋ wə wi kabə kaŋaki shwáŋ yi yimu gbɔ i fəŋ mə i chɔkɔ bimbam wə, wi ma ni kaŋa guku bwili yi a? 12 Mi wiwɔm tsəki kə shwaŋ nalə a? Yaka kɔ a bənchi bumki lə a mi kɔlə i fə̂ nɔm wi ndzɔŋni i chɔkɔ bimbam wə.” 13 Wi ka dzaka i mi wə wi nì kpi wa wimu a, “Nâni tsɛiŋ ya.” Mi wiwɔ nani, yi bɔnih ka num aka yidɔkɔ yə. 14 Ayakalə, Bəfalasi buku tsə ka fasi si bɔ ni fə ka bɔ wɔɔ Jisɔs.

Jisɔs kɔ mi wi nɔm wi Nyɔ wə wi saiŋbwili

15 Jisɔs kîə kɔm kimfasi kə bɔ kɔ bɔ jiə, ka dza nyə fɛiŋ. Bəni bəduli biəli wi. Wi chuku bɔ bəchi bə̀ bɔ nì gwɛiŋki, 16 kiŋ a bɔ ma ni fə a bəni kiə ŋgaiŋ. 17 Yi num yakadəiŋ i fə a yi dzə kpɛiŋ asi mi ntum wi Nyɔ Isaya nì dzaka a,

18 “Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, wələ kɔ waiŋ wuŋ wi nɔm wə mih saiŋbwili.

Mih kɔŋki lə wi, ayaka shɔm yiŋ wɔkɔki lə ndzɔŋni bəh wi.

Mih ni nya lə Kiŋ'waka kəŋŋ i wi,

ma wi bi fukuki i bitumi kɔm dzə́h yi chəŋ yə mih təiŋyiki bənsaka bəŋ yɛiŋ.

19 Wi bi yɔliki kə bəh bəni, nabə i kɔmyiki dzaka.

Mi bi lansi wɔkɔ kə ja yi i dzə́h wə.

20 Wi bi bwiŋ kaasi kə mfwaŋ biə bi kɔ bi si bwiŋ.

Wi bi nyumsi kə baiŋni biə bi kɔ bi si libli baiŋ.

Yi bi num yakadəiŋ i tsə buku asi wi bi fəki dzəh yi chəŋ yə

wi təiŋyiki bənsaka yɛiŋ, dzi.

21 Ayaka bitumi bichi bi tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ num bɔ jiə mfi bibɔ i wi wə.”

Ŋga bi Jisɔs nyə faiŋ?

(Mak 3:20-30; Luk 11:14-23)

22 Bəni bədɔkɔ nì dza dzə bəh mi widɔkɔ i wi num wi fəkə wi chu num kinchini, chinda wi ŋkpɛli num i gwu yi wə. Jisɔs chuku wi, wi ka dzakaki chu yɛiŋ. 23 Dzaka wɔm bəni bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ bəchi, bɔ ka bikəki a, “Yi kɔlə numki a mi wələ kɔ waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit a?” 24 Ayakalə, Bəfalasi ka wɔkɔ si bɔ bikəki yakadəiŋ dzaka a, “Mi wələ bwiliki bəchinda bə ŋkpɛli num bəh ŋga bi Bɛlsebu wə wi kɔ ŋkuŋ wi bəchinda bə ŋkpɛli.” 25 Jisɔs kîə gia yə bɔ kwakaki ka dzaka i bɔ a, “Na kinaiŋ tumi ki gaali gwu ka jwɔki a kiki, ki bi fiəni chu chi. Kwili nabə juŋ yə yi gaali gwu ka jwɔki a yiyi, yi bi num kə. 26 Ayakadəiŋ, Satan kabə kɔɔŋki bwiliki Satan widɔkɔ i mi wə, ma yi numki a wi gaali lɔ gwu yi. Yi ka numki yakadəiŋ, ma ŋkuŋ bi bi ma num. 27 A kabə num a mih bwiliki bəchinda bə ŋkpɛli num bəh ŋga bi Bɛlsebu, ma bwa bəmbɛiŋ ni bwiliki num bəh bi ndə a? Gia yə bwa bəmbɛiŋ fəki ni chusiki a mbɛiŋ gbɔ lɔ nsaka. 28 Ayakalə, mih kabə bwiliki bəchinda bələ num bəh ŋga bi Kiŋ'waka ki Nyɔ, ma yi numki a ŋkuŋ bi Nyɔ dzə lɔ i mbɛiŋ kintəəŋ. 29 Mbɛiŋ kwakaki a mi kɔ i liə dəiŋ i juŋ yi mi wi ləkəli wə, i kɔ buku bəh biɛiŋ bi, maka wi yisi kwa kaŋa mi wi ləkəli wiwɔ a? Jɔbi wə wi kaŋa yakadəiŋ wi ka ni kɔ buku bəh biɛiŋ bi ŋkɔŋ ŋkɔŋ. 30 Mbɛiŋ kîə a, mi wə wi kɔkə bəh mih, wəmaka bwaŋki lə gvu i mih chɛiŋ. Mi wə wi gamtiki kə mih i juŋniki, wi shakyiki num shakyini. 31 Ayakadəiŋ, mih fukuki i mbɛiŋ a Nyɔ kɔlə i dalinya gia yichu bəh ja yichu yichi yə bəni dzakaki. Ayakalə, mi wə wi dzakaki ja yichu kɔm Kiŋ'waka ki Baiŋni, Nyɔ kɔkə i lansi dalinya wi. 32 Mi wə wi dzakaki ja yichu kɔm mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi, Nyɔ kɔlə i dalinya wi. Ayakalə, mi wə wi dzakaki ja yichu kɔm Kiŋ'waka ki Baiŋni, Nyɔ kɔkə bi lansi dalinya wi, na i jɔbi wi liə wə nabə i wi dzəni wə.

Bə si kiə kpɛiŋ i mintam miwɔ wə

(Luk 6:43-45)

33 Mi kabə kaŋaki kpɛiŋ wi ndzɔŋni, wi kaŋaki i wumki mintam mi ndzɔŋni. Mi kabə kaŋaki kpɛiŋ wichu, wi kaŋaki i wumki mintam michu. Bə si kiə kpɛiŋ num i mintam mə mɔ wumki yɛiŋ wə. 34 Chwɔŋbijuŋ bi fə́kəh biələ. Mbɛiŋ kɔ dəiŋ i dzakaki ndzaka wi ndzɔŋni, mbɛiŋ num bəni bəchu a? Mbɛiŋ kîə a gia yə yi kɔ yi jikə i shɔm yi mi wə, kɔ yə yi si buku i dzaka ki wə. 35 Mi kabə num wi kaŋa kiba ki biɛiŋ bindzɔŋni i wi mə, ma wi ni bwiliki a biɛiŋ bindzɔŋni yɛiŋ. Aka bə́ num wə wi kaŋaki kiba ki biɛiŋ bichu, wi ni bwiliki a biɛiŋ bichu yɛiŋ.

36 Mih fukuki i mbɛiŋ, jɔbi wə chɔkɔ bi nsaka wi gɔksini bi numki, mi kaŋaki i bi kɔmyi dzaka ki i ja yə yi nì bukuki i dzaka ki wə yi kpɛiŋni kə. 37 Mbɛiŋ kiəki a, jɔbi wə bə bi sakaki mi, a bi num já yə yi bukuki i dzaka ki wə, yə yi bi fə wi gia na kwa wi, a num tə já yə yi bukuki i dzaka ki wə, yi bi fə wi gbɔ nsaka.”

Bəni bədɔkɔ ka nəŋki a Jisɔs chûsi gia yi kaŋyini

(Mak 8:11-12; Luk 11:29-32)

38 Bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ bəh Bəfalasi ka bi dzaka i Jisɔs a, “Mi wi lanini, buku nəŋki a wɔ fə̂ gia yə yi chusiki ŋga bia ma buku yɛiŋ.” 39 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Ŋgɔkɔ wichu wə wi bee Nyɔ, ka fiəni chu aka miŋkpaŋa wi tɔkɔlini, nəŋki i yɛiŋ gia yə yi chusiki ŋga biŋ! Ayakalə, mih ni chusi kə gia yidɔkɔ i ŋgɔkɔ wələ a kɔbi a yi mi wi ntum wi Nyɔ Jɔna. 40 Asi Jɔna nì nɔ i bwɔkɔ yimbum shɔm kaŋ yitali, kɔ a liŋ asi mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi numki i kuku i kaŋ yitali wə. 41 A bi numki i jɔbi bi nsaka wi gɔksini wə, bəni bə Ninewi bi num bəh ŋgɔkɔ wi liə wələ fə bə jiə wi i ŋgəkə wə, kɔm bɔ, bəni bə Ninewi nì wɔkɔ gia yə Jɔna nì fukuki, kwuni shɔm yibɔ. Ayakalə, mbɛiŋ wɔkɔli, mi widɔkɔ kɔlə fa bəh gia yimbum yi tsə yi Jɔna. 42 A bi numki chɔkɔ bi nsaka wi kaasini wə, Yaa wə wi nì sakaki tumi ki Shɛba bi numki lə tə bəh ŋgɔkɔ wi liə wələ, fə wi liə i ŋgəkə wə, kɔm wi nì dza dzə i kiŋgɔksi ki mbi wə, i wɔkɔ mfi bi ŋkuŋ Sɔlɔmɔn. Ayakalə, mbɛiŋ wɔkɔli, mi widɔkɔ kɔlə fa bəh gia yimbum yi tsə yi Sɔlɔmɔn.

(Luk 11:24-26)

43 Jɔbi wə kiŋ'waka kichu si buku i mi wə ki tsə i chwa i nəŋki di biə ki ni nɔki. Ayakalə, jɔbi wə ki ka nəŋ mɔŋ, 44 ki ni dzaka i gwu yi a, ‘Mih ni fiəni tsə i mih dzu i di biə mih ni buku.’ Jɔbi wə ki fiəni dzə yɛiŋ juŋ yiwɔ kɛiŋ yiyəə, num bə yaŋa kɛiŋsi yi ka yi baiŋki, 45 ki ka fiəni dzə bəh biŋ'waka bichu bidɔkɔ nanitaŋ bi bəkə tsə wi, bɔ ka liə i nɔki yɛiŋ. Ayaka nɔni ki wəmaka mi ka fiəni bəkə tsə si ki nì kɔ i ninshiŋ. Akɔ ayaka si yi bi numki bəh ŋgɔkɔ wichu wələ.”

Bəni bə̀ bɔ kɔ chwɔŋkijuŋ ki Jisɔs

(Mak 3:31-35; Luk 8:19-21)

46 Asi Jisɔs nì kɛiŋki wi dzaka i bəni yaka, yi num a, nih wi bəh bwa bə nih, dzə num i biŋ, bɔ nəŋ i dzaka bəh wi. 47 Mi widɔkɔ dzaka i Jisɔs a, “Nih wa bəh bwa bə nah kɔ i biŋ nəŋ a mbɛiŋ bɔ dzaka.”* 48 Jisɔs chukuli wi a, “Nih wuŋ kɔ ndə, bwa bə nih bəŋ num bənaiŋ a?” 49 Si wi bikə yakadəiŋ ka sɔkɔki bəni bu bə mbaŋ, ka dzaka a, “Nih wuŋ bəh bwa bə nih bəŋ kɔ bələ. 50 Mbɛiŋ kîə a na ndə wə wi fəki gia yə Ba wuŋ i bɛiŋ kɔŋki akɔ wi wə wi kɔ waiŋnih wuŋ, bəh jɛmi yiŋ, bəh nih wuŋ.”

Bəndi kɔm ŋkuŋ bi bɛiŋ

13

(13:1-50)

Ndi kɔm mi wə wi nì tsə i mu ŋgɔkɔ

(Mak 4:1-9; Luk 8:4-8)

1 A i chɔkɔ biwɔ wə, Jisɔs ni dza buku i dzu, ka tsə shinum kɔmsi i kinchwɔ kimbum kpəŋ. 2 Mbaŋ wi bəni wimbum kwu juŋni tali wi lə maaa. Wi ka dza liə shinum lɔ i ŋgwuki mə i bɔkɔ, mbaŋ wiwɔ ka shinumyi i bɔkɔ kpəŋ. 3 Wi yisi i fukuki gia yiduli i bɔ i bəndi wə. Wi dzaka a, “Mi widɔkɔ nì laa i tsə mu ŋgɔkɔ. 4 Asi wi nì muki, bədɔkɔ gbɔyi i dzəh, minyəni dzə chumyi dzi. 5 Bəŋgɔkɔ bədɔkɔ gbɔyi i di biə nshwaiŋ nì num i biaŋa bɛiŋ, nshwaiŋ num ndzɔŋ kə fɛiŋ, ŋgɔkɔ wiwɔ kɔmsi buku yaka, kɔm nshwaiŋ nì chumiki kə fɛiŋ 6 Jɔbi wə wɔŋ nì yisi i baiŋki ka twɛiŋ ŋgɔkɔ wiwɔ. Si gaaŋ yiwɔ nì ka liə ndzɔŋ dəkə i kuku, wi ka kpiyi. 7 Bəŋgɔkɔ bədɔkɔ gbɔyi i bifaka wə. Bifaka biwɔ ka kɔ baŋ ŋgɔkɔ wiwɔ. 8 Bəŋgɔkɔ bədɔkɔ gbɔyi num i nshwaiŋ yindzɔŋni wə, ka buku yaka ka kɔ ka wum nalə. Ayaka chwɔŋ bidɔkɔ kaŋa dzə́kəh gbi, bidɔkɔ mbaŋbisɔ, bidɔkɔ mbaŋtia. 9 Mi wə wi kaŋaki bintuni, wi wɔ̂kɔ.”

Gia yə yi nì fə ka Jisɔs dzakaki i bəndi wə

(Mak 4:10-12; Luk 8:9-10)

10 Bwa bə mbaŋ bə Jisɔs dza dzə bikə i wi a, “Akɔ kɔm nə wɔ dzakaki i bəni bələ num i bəndi wə a?” 11 Wi chukuli i bɔ a, “Akɔ mbɛiŋ bə̀ Nyɔ kɔ wi fə lɔ a mbɛiŋ kîə gia yə yi nyumiki i ŋkuŋ bi bɛiŋ wə. Ayakalə, wi nəki fə kə a bəni bələ kîə. 12 Mbɛiŋ kîəki a mi wə wi kaŋaki fiɛŋ bə ni kpɛiŋsiki lə ma wi kaŋaki biduli. Ayakalə, mi wə wi kaŋaki kə fiɛŋ, bə ni dzɔ bwili lə i wi na fi twɛsi fiə wi kaŋaki. 13 Akɔ gia yə mih dzakaki i bɔ num i bəndi wə, kɔm bɔ tsɛiŋki lə di yɛiŋ kə. Bɔ wɔkɔliki lə gia, kɔbi i wɔkɔ nabə i kiə yi gia. 14 Gia yə mi ntum wi Nyɔ Isaya nì dzaka, yi dzə lansi kpɛiŋ nalə bəh gia yə bəni bələ fəki. Wi nì kɔ wi dzaka a,

‘Mbɛiŋ bi wɔkɔliki lə gia na bindzɔŋ, ayakalə wɔkɔ kiə kə.

Mbɛiŋ bi tsɛiŋki lə di na bindzɔŋ, yɛiŋ kə.

15 Yi num yakadəiŋ kɔm shɔ́m yi bəni bələ kɔ yi də lɔ,

bintuni bibɔ chini,

num bɔ baŋ lɔ dzə́kəh yibɔ.

Bɔ fə yakadəiŋ ka bɔ ma yɛiŋki di bəh dzə́kəh yibɔ,

wɔkɔ gia bəh bintuni bibɔ,

ka shɔ́m yibɔ shiliki,

bɔ bi fiəni dzə i mih wə,

ma mih chuku bɔ.’

16 Ayakalə, kimbɔiŋsi kimbum kɔ kimbɛiŋ kɔm dzə́kəh yimbɛiŋ kɔ yə yi yɛiŋki, bintuni bimbɛiŋ num biə bi wɔkɔki. 17 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, bəni bə ntum bə Nyɔ bəduli bəh bəni bə chəŋ bədɔkɔ nì shiki dəki lə i yɛiŋ gia yə mbɛiŋ yɛiŋki, bɔ nəki yɛiŋ kə. Bɔ nì dəki lə tə i wɔkɔ gia yə mbɛiŋ wɔkɔki, bɔ nəki wɔkɔ kə.

Gia yə ndi wə kɔm mi wə wi nì muki ŋgɔkɔ chusiki

(Mak 4:13-20; Luk 8:11-15)

18 Mbɛiŋ wɔkɔ la gia yə ndi wələ chusiki kɔm mi wə wi nì muki ŋgɔkɔ. 19 Jɔbi wə mi wɔkɔki gia kɔm ŋkuŋ bi bɛiŋ maka wi wɔkɔ kiə, Satan mi wichu ka dzə chufi bwili gia yə bə si gbɛli i wi shɔm. Wələ kɔ ŋgɔkɔ wə bə nì muki wi gbɔyi i dzəh. 20 Ŋgɔkɔ wə bə nì muki tsəki wi gbɔyi i di bi kitəh wə kɔ mi wə wi wɔkɔki gia yi Nyɔ akisəkə dzɔ yi bəh kinsaŋli. 21 Ayakalə, gaaŋ yiwɔ num maka yi liəni i gwu yi wə. Yi mɔti a twɛsi. Jɔbi wə ŋgəkə yisi nabə mbwaŋ gvu i wi chɛiŋ kɔm gia yiwɔ, wi gbɔ i kimbum ki wə akisəkə. 22 Ŋgɔkɔ wə bə nì muki tsəki wi gbɔyi i bifaka wə, kɔ mi wə wi wɔkɔki gia yi Nyɔ, ayakalə kifum kɔm biɛiŋ bi mbi biələ, bəh kiŋkɔŋ i kaŋa mbum bi juŋni baaŋ gia yiwɔ i wi shɔm yi laka kilɔlɔ. 23 Ŋgɔkɔ wə bə nì muki tsəki wi gbɔyi i nshwaiŋ yindzɔŋni wə wi bə́ kɔ, kɔ mi wə wi wɔkɔki gia yiwɔ, wɔkɔ yi na bindzɔŋ ka fəki asi yi nəŋki, wəmaka mi kɔ aka ŋgɔkɔ wə wi nì wumki mintam bədɔkɔ nya dzə́kəh gbi, bədɔkɔ dzə́kəh mbaŋbisɔ, bədɔkɔ mbaŋtia.”

Ndi kɔm ŋgɔkɔ wi gəŋ bəh wi mfwaŋ

24 Jisɔs chu ti ndi widɔkɔ i bɔ a, “Bə kɔ i fəkəli ŋkuŋ bi bɛiŋ bəh mi wə wi nì tsə i mu ŋgɔkɔ wi gəŋ wi ndzɔŋni i wi khə. 25 Jɔbi wə bəni nì nɔki, mbaiŋŋni wi dzə ka mu ŋgɔkɔ wi mfwaŋ* wə wi bwɔsiki gəŋ i ŋgɔkɔ wi gəŋ kintəəŋ ka nyə. 26 Jɔbi wə gəŋ yiwɔ nì kɔ yaka lɔ ka yisi i nyaki nchaiŋki, ŋgɔkɔ wi mfwaŋ wə ka chusi tə. 27 Bəni bə nɔm bə mi wiwɔ dzə bikə i wi a, ‘Tikwili, wɔ nì tsə mu num ŋgɔkɔ wi gəŋ i khə, ŋgɔkɔ wi mfwaŋ wələ ka nyani na dəiŋ ka wi numki i yɛiŋ kintəəŋ a?’ 28 Wi chukuli i bɔ a, ‘A fə mbaiŋŋni wuŋ gia yiwɔ yakadəiŋ.’ Bəni bə nɔm bəwɔ bikə i wi a, ‘Wɔ nəŋki a buku tsə̂ bâayi a?’ 29 Tikwili wibɔ nəiŋ dzaka i bɔ a, ‘Aka bə́ num yaka jɔbi wə mbɛiŋ ni saŋaki ma mbɛiŋ ni saŋa tasiki bəh gəŋ yɛiŋ kintəəŋ. 30 Mbɛiŋ bêe ma bɔ bəchi kɔɔki i tsə buku jɔbi wi kɔhni wə. Ka a ni numki i jɔbi wi kɔhni wə, mih ni dzaka i bəni bə kɔhni bəwɔ a bɔ yisi bâayi mfwaŋ biwɔ bɔ jûŋni kâŋa jîə i kaka kaka wə, ka bə ni kpa, ma bə ni ka juŋni jiə gəŋ i mih gba.’ ”

Ndi kɔm ŋkaiŋni wi ŋgɔkɔ wi fintam fidɔkɔ

(Mak 4:30-32; Luk 13:18-19)

31 Jisɔs chu ti ndi widɔkɔ i bɔ a, “Ŋkuŋ bi bɛiŋ kɔ aka dzəkəh wi ŋgɔkɔ wi fintam fidɔkɔ,† wə mi nì dzɔ mu i wi khə. 32 Ŋgɔkɔ wələ kɔ dzəkəh yiwɔ sɛiŋni na bəh ŋga tsə bəŋgɔkɔ bədɔkɔ bəchi. Ayakalə, jɔbi wə wi buku yaka wi ni kɔɔ, wi kpali tsə nteŋ wi biɛiŋ bichi, wi fiəni chu kpɛiŋ ka minyəni mə mɔ fuliki bɛiŋ dzə maa júŋ yibɔ i cha yiwɔ wə.”

Ndi kɔm dzɔɔŋ

(Luk 13:20-21)

33 Jisɔs chu ti bɔ bəh ndi widɔkɔ a, “Ŋkuŋ bi bɛiŋ kɔ aka dzɔɔŋ yə miŋkpaŋa nì fəkə muku i biŋkuŋɔ bimbum wə bitali, ka fwɛŋni ka chwali dzɔɔŋ yiwɔ fə muku miwɔ yaka.”

(Mak 4:33-34)

34 Jisɔs nì dzaka gia yələ yichi i mbaŋ wi bəni, a num i bəndi wə. I yi ŋkɔŋ wə wi nì ka dzaka dəkə gia yidɔkɔ i bɔ a kɔbi i bəndi wə. 35 Wi nì fəki yakadəiŋ ka yi dzə kpɛiŋ asi mi wi ntum wi Nyɔ widɔkɔ nì dzaka a,

“Mih bi wɛliki dzaka kəŋŋ a bəndi wə.

Mih bi tɔyi gia yə yi nì num i nyumi wə

i yisi asi bə nì maa mbi.”

Gia yə ndi wələ chusiki kɔm ŋgɔkɔ wi gəŋ bəh wi mfwaŋ

36 Jisɔs nyə bee mbaŋ wi bəni ka liə tsə dzu. Bwa bu bə mbaŋ biəli wi bikə i wi a, “Fûku baiŋsi i buku kɔm gia yə ndi wi mfwaŋ wə i khə chusiki.” 37 Wi ka dzaka a, “Mi wə wi nì muki ŋgɔkɔ wi ndzɔŋni wə, akɔ mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi. 38 Khə wiwɔ kɔ mbi wələ. Ŋgɔkɔ wi ndzɔŋni wiwɔ num bwa bə̀ bɔ kɔ bə ŋkuŋ bi Nyɔ. Mfwaŋ biwɔ num bwa bə mi wichu wə. 39 Ayaka mbaiŋŋni wə wi nì mu ŋgɔkɔ wi mfwaŋ wiwɔ akɔ ŋkpɛli. Jɔbi wi kɔhni wiwɔ bi numki jɔbi wə mbi wələ bi kigɔksiki. Bəni bə kɔhni bəwɔ kɔ bəchinda bə Nyɔ. 40 Asi bə si baayi mfwaŋ juŋni ka bə kpa i gbuku wə, kɔ yakadəiŋ si yi bi numki i jɔbi wə mbi wələ bi gɔksiki. 41 Mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi chiŋsiki lə bəchinda bu, i nyani juŋni nnya biɛiŋ bichi biə bi dzəki bəh chu i bəni wə bəh bəni bəchu bəchi bə̀ bɔ fəki chu bə bi bwili bɔ i ŋkuŋ bi wə, 42 ayaka bə lɔɔ bəchu i gbuku wi ghəkəni wə. A num di biə bəni bi dəki dzi jəŋ. 43 Ayakadəiŋ, bəni bə̀ bɔ kɔ chəŋ bi baiŋki aka wɔŋ i ŋkuŋ bi Ba wibɔ wə. Mi wə wi kaŋaki bintuni, wi wɔ̂kɔ.

Ndi kɔm kiba bəh ŋkaiŋni kitəh ki ndzɔŋki kidɔkɔ

44 Ŋkuŋ bi bɛiŋ kɔ aka bəkə ki kpɔ kə mi nì tsə yɛiŋ num bə nyumi i khə. Wi ka fiəni baŋ ki, ka kwɛki wɔkɔ ndzɔŋni, ka tsə taŋni biɛiŋ bichi biə wi nì kaŋaki, ka tsə taŋ khə wiwɔ.

45 Ayaka ŋkuŋ bi bɛiŋ chu kɔ aka mi wi shi widɔkɔ wə wi nì nyaniki nəŋki ŋkaiŋni kitəh kidɔkɔ ki ndzɔŋki nalə. 46 Jɔbi wə wi nì nəŋ yɛiŋ widɔkɔ wə wi kɔ na wi ləkəli. Wi ka tsə taŋni biɛiŋ bichi biə wi nì kaŋaki wi tsə taŋ tə wiwɔ.

Ndi kɔm gbi wi bwɔ́kɔ

47 Ŋkuŋ bi bɛiŋ chu kɔ aka gbi wə bə si tum i bɔkɔ, ayaka ŋgɔkɔ yi bwɔ́kɔ yichi juŋni yɛiŋ mə, 48 yi jikə. Bəni guku bwili wi i kpa. Shinum kuku, sabibwili bwɔ́kɔ yindzɔŋni jiə i káh wə, shukutɔkɔ yichu yə. 49 Lə yibi numki ayaka i jɔbi wə mbi wələ bi gɔksiki. Bəchinda bə Nyɔ bi buku dzə i gaali bəni bəchu i bəni bə chəŋ wə, 50 ayaka bə lɔɔ bəchu i gbuku wi ghəkəni wə, a num di biə bəni bi dəki dzi jəŋ.”

51 Jisɔs ka bikə i bwa bu bə mbaŋ a, “Mbɛiŋ wɔkɔ kiə alə gia yələ yichi a?” Bɔ bum a “Aaŋ.” 52 Wi ka dzaka i bɔ a, “Yi kɔ a, mi wichi wə wi laniki bənchi bə Nyɔ, num bə lani lɔ wi kɔm ŋkuŋ bi bɛiŋ, wi kɔ aka tii juŋ wə wi kaŋaki kiba ki ki biɛiŋ, wi num i bwili biɛiŋ bimfiaŋ nabə bikpu yɛiŋ.”

Bə nəiŋ Jisɔs i di bi wə

(Mak 6:1-6; Luk 4:16-30)

53 Jɔbi wə Jisɔs nì kaasi i tiki bəndi bələ, wi ka dza nyə fɛiŋ, 54 dzə i kwili wə, tsə liə ka laniki bəni i juŋ yibɔ yi tsani wə. Bɔ ka wɔkɔliki nlani wi ka numki lɔ bəh ŋkaiŋyi, yisi i kaiŋyiki a, “Mi wələ dzɔ faiŋ biələ mfi bimbum bəh ŋga i fəki ŋkaiŋni wi gia yələ yɛiŋ na? 55 A fa kɔkə a waiŋ tikwili wə wi kaaŋŋki kɛiŋ na? Ntə nih wi kɔ Meli a? Ntə bwa bə nih wi kɔ Jɛm bəh Yɔsɛf bəh Samɔn bəh Judas a? 56 Ntə jɛ́mi yi yichi kɔ bəh bukumbɛiŋ fa wə a? Mi wələ nyə faiŋ bəh yələ gia yichi lə a?” 57 Si bɔ kaiŋyiki yakadəiŋ ka nəiŋ wi. Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Bə si kɔksi lə mi wi ntum wi Nyɔ i di bichi wə, a kɔbi a i tumi ki wə, bəh i chwɔŋkijuŋ ki wə.” 58 Jisɔs na chu fə gia yi kaŋyini yiduli fɛiŋ, kɔm bɔ nì ka jiə dəkə shɔm i wi.

14

Kpi yi Jɔn Njulibɔkɔ

(Mak 6:14-29; Luk 9:7-9)

1 A nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə, Ŋkuŋ Hɛlɔd wə wi nì sakaki kimbu ki tumi ki Galili, wi wɔkɔ kɔm nɔm wi Jisɔs. 2 Wi dzaka i bətii di bu a, “Mi wələ kɔ Jɔn Njulibɔkɔ si wi fiəni dza i kpi wə. Akɔ gia yə yi fə wi, na ka wi kaŋaki ŋga i fəki gia yi kaŋyini yələ lə.”

3 A nì kɔ num Hɛlɔd nì dzaka, bə kwa kaŋa Jɔn, bə fa i juŋ yi nsəŋ mə kɔm bə Hɛlɔdia kpə Filib wə wi nì kɔ waiŋnih Hɛlɔd, wə Hɛlɔd nì dzɔ ka kpə wi. 4 Jɔn nì nəiŋki lə ka dzaka a nchi bumki kə a wi kɔlə i dzɔ̂ wi ka kpə wi. 5 Hɛlɔd ka nəŋki dzəh i wɔɔ Jɔn, ayakalə wi lwa bəni, kɔm bəni nì dzɔki Jɔn ka mi wi ntum wi Nyɔ.

6 Yi dzə num i chɔkɔ biə Ŋkuŋ Hɛlɔd nì fəki dzini, i kwakaki chɔkɔ biə bə nì bwɔ wi yɛiŋ. Waiŋ Hɛlɔdia wi kpaŋni ka liə biŋ i bəni nshiŋ, Hɛlɔd yɛiŋ yaka gwu shili wi nalə. 7 Wi kaka i waiŋkpaŋni wiwɔ, dzi ŋkaiŋ a ŋgaiŋ ni fiali lə wi bəh na finə fiə wi bikə a ŋgaiŋ nya i wi. 8 Nih waiŋkpaŋni wiwɔ ka nyini waiŋ wi a wi dzaka i wi a, wi nyâ ŋgaiŋ bəh fwu wi Jɔn Njulibɔkɔ i nsaŋa wə. 9 Wi ka dzaka, Ŋkuŋ Hɛlɔd wɔkɔ gia yiwɔ yakadəiŋ gwu kpi wi. Ayakalə, kɔm bə ŋkaiŋ biə wi nì dzi lɔ i bəni bə bini nshiŋ, wi ka dzaka a bɔ fə̂ asi waiŋkpaŋni wiwɔ dzaka. 10 Wi ka faaŋ bəni, bɔ tsə̂ i juŋ yi nsəŋ mə gbâ fwu wi Jɔn, 11 dzə bəh wi i nsaaŋ wə nya i waiŋkpaŋni wiwɔ, wi tsə bəh wi nya i nih wi. 12 Bwa bə Jɔn bə mbaŋ tsə dzɔ wini wi Jɔn ka ləə, ka tsə fuku ntum wiwɔ i Jisɔs.

Jisɔs saaŋ bəni bənchuku bəte

(Mak 6:30-44; Luk 9:10-17; Jɔn 6:1-14)

13 Jɔbi wə Jisɔs nì wɔkɔ gia yə yi num bəh Jɔn, ka liə i ŋgwuki mə baka gwu tsə i di biə bəni nì kɔkə fɛiŋ. Ayakalə, mbaŋ wi bəni wɔkɔ, ka buku i kikwili wə nyani bəh gvu biəli wi. 14 Jɔbi wə Jisɔs nì tsə buku fɛiŋ kpa, wi yɛiŋ mbaŋ wi bəni lə maaa. Ayaka nshɛiŋ kwa wi bəh bɔ, wi ka chukuki bəni bə̀ bɔ nì gwɛiŋki. 15 A bə́ num i fijɔbi, bwa bu bə mbaŋ dza dzə yɛiŋ wi ka dzaka i wi a, “Fa kɔ i chwa, num jɔbi tsə lɔ, dzâka a mbaŋ wi bəni bələ tsə̂ i kikwili ki kɔmsini wə i tâŋ dzɛiŋ bibɔ.” 16 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Bɔ kaŋaki kə i nyə. Mbɛiŋ mwi nyâ bɔ bəh dzɛiŋ bɔ dzî.” 17 Bɔ chukuli i wi a, “Buku kaŋaki a chɔkɔ yi blɛd yite bəh bwɔ́kɔ yifa shəŋ.” 18 Wi dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ dzə̂ nyâ i mih.” 19 Bɔ dzə nya, wi ka dzaka a mbaŋ wi bəni bəwɔ numyi kuku i mfwaŋ wə. Wi dzɔ chɔkɔ yi blɛd yə yite bəh bwɔ́kɔ yifa yə, tsɛiŋ yaka i bɛiŋ, nya kiyɔŋni i Nyɔ, ka gbɛyi chɔkɔ yiwɔ ka nya i bwa bu bə mbaŋ, bɔ gaa i mbaŋ wiwɔ. 20 Bəni bəchi dzi fwuli. Bwa bə Jisɔs bə mbaŋ ka juŋni biŋka biə bi nì bɛsi bi jikə i káh wə jwɔfi ntsɔ yifa. 21 Bəni bə̀ bɔ nì dzi biɛiŋ bidzini biwɔ a nì kɔ bənyuku ka bənchuku bəte, na ka bə faaki bəkaŋa bəh bwa.

Jisɔs nyani i mwi bɛiŋ

(Mak 6:45-52; Jɔn 6:15-21)

22 Jisɔs ka dzaka i bwa bu bə mbaŋ a bɔ lîə i ŋgwuki mə ma bɔ dâŋki tsə̂ki i ninshiŋ i kiwuŋ kidɔkɔ kəyaka wə, a ŋgaiŋ baaŋ bɔni i mbaŋ wi bəni wə ka bɔ kwɛki. 23 Si wi ni baaŋ ka bɔni i bɔ, ka dza yaka i ŋkwuŋ bɛiŋ a wi mbɔŋ i tsa. Biŋ jii, wi kɛiŋ fɛiŋ a wi mbɔŋ. 24 Ayakalə, a nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə, ŋgwuki wiwɔ nì kɔ num wi liə tsə i bɔkɔ kintəəŋ nanu, bɔkɔ fiəli bəh wi, kɔm fiəkə nì dzəki i bɔ nshiŋ chini ŋgwuki wiwɔ. 25 Ayaka a num asi chɔkɔ wɔɔki dzəki, Jisɔs nyə ka dzəki i bɔ wə nyani dzə i mwi bɛiŋ. 26 Bwa bu bə mbaŋ ka yɛiŋ wi si wi nyaniki dzəki i mwi bɛiŋ, ndzaŋ kwa bɔ. Ayaka bɔ ka dzakaki a, “Akɔ ŋkwusa.” Bɔ ka wiliki bəh ŋga lwa. 27 Akisəkə Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ kâŋa shɔ́m yimbɛiŋ, akɔ mih. Mbɛiŋ ma lwâki.”

28 Bita dzaka i wi a, “Bah a kabə num wɔ, wɔ dzâka ma mih tə nyâni dzə̂ i mwi bɛiŋ i dzə i wɔ wə.” 29 Jisɔs dzaka i wi a, “Dzə̂ la.” Bita ka buku i ŋgwuki mə ka nyaniki tsəki i mwi bɛiŋ i Jisɔs wə. 30 Si wi nì nyaniki tsəki yakadəiŋ, wi ka yɛiŋ si fiəkə fəki, wi bə̀ lwa, ka yisi i miniki i mwi mə. Si wi ni miniki shiki yakadəiŋ, wi ka də bwili a, “Bah gâmti mih!” 31 Akisəkə Jisɔs ka nani tsə tsɛiŋ ka kaŋa wi dzaka i wi a, “Ɔ ɔɔ, mbum wa sɛiŋniki lə na bəh ŋga! Wɔ si məŋniki kɔm nə?” 32 Bɔ wi ka yaka liə i ŋgwuki mə, fiəkə yiwɔ ka kpichumi. 33 Bwa bu bə mbaŋ bə̀ bɔ nì kɔ i ŋgwuki mə ka nya ŋkɔksi i wi dzaka a, “Ŋkɔŋ, wɔ kɔ Waiŋ Nyɔ.”

Jisɔs chuku bəni bə jwɛ́iŋ i Genesalet

(Mak 6:53-56)

34 Bɔ daŋ bɔkɔ yə buku tsə i kimbu ki Genesalet wə. 35 Bəni bə fɛiŋ yɛiŋ kiə wi, ka faaŋ ntum i bimbu biwɔ wə bichi, bəni ka dzəki bəh bəni bə jwɛ́iŋ bəchi i Jisɔs, 36 bɔ tsa wi a wi bêe ma bɔ kɔ̂m shəŋ a jəŋ wi wimbuŋ. Ayaka bɔ bəchi bə̀ bɔ nì kɔmki wi, ka bɔniki.

15

Kɔm nɔni ki kwili bəh gia yi Nyɔ

(Mak 7:1-13)

1 Bəfalasi bəh bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ, nyə i Jɛlusalɛm dzə i Jisɔs ka bikə i wi a, 2 “Akɔ kɔm nə wə bwa ba bə mbaŋ bəkəliki nɔni ki kwili ki bətii bəbuku bə kikpu wə a? Bɔ si wɔkɔ kə kaŋ i dzəh yə nchi nəŋki ka bɔ dzi.” 3 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Akɔ kɔm nə wə mbɛiŋ bwiŋki fimbɛiŋ bənchi bə Nyɔ, mbɛiŋ biəli num lɔ nɔni kimbɛiŋ ki kwili a? 4 Mih dzakaki yələ, kɔm Nyɔ nì kɔ wi dzaka lɔ a, ‘Kɔ̂ksi ba wa bəh nih wa.’ Chu dzaka tə a, ‘Mi ka tɔyi ba wi nabə nih wi, bə wɔ̂ɔ tɔ̂kɔ wəmaka mi.’ 5 Ayakalə, mbɛiŋ dzaka yimbɛiŋ a, ‘Mi ka dza dzaka i ba wi nabə nih wi a, “Fiɛŋ fiə wɔ si kɔ i kwati i mih, mih nya lɔ i Nyɔ,” ’ 6 yaka kɔ wi kɔkə i chu kɔksi ba wi nabə nih wi i dzɔ fiɛŋ fiwɔ i nya i bɔ. Akɔ alə si mbɛiŋ biəliki nɔni kimbɛiŋ ki kwili, fə a gia yi Nyɔ fiəni chu gia yi kilɔlɔ. 7 Bəni bə̀ bɔ dzakaki chi fə chi! Gia yə mi wi ntum wi Nyɔ Isaya nì dzaka kɔm mbɛiŋ kɔ na ŋkɔŋ, si wi nì dzakaki a,

8 ‘Bəni bələ kɔksiki mih a dzu yi dzaka wə,

shɔ́m yibɔ num na i dzəh yi dəəŋ i mih wə.

9 Ntsa wibɔ i mih kɔ a wi kilɔlɔ,

kɔm bɔ dzɔ gia yə a kwakaki bəni lani a, akɔ bənchi bəŋ.’ ”

Fiɛŋ fiə fi kɔ i bəkəli mi

(Mak 7:14-23)

10 Jisɔs bi dza bɔɔŋ mbaŋ wi bəni bɔ dzə, ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ wɔ̂kɔli ndzɔŋ nalə. 11 Fiɛŋ fiə fi liəki i dzaka ki mi wə, si bəkəli kə mi. Akɔ num fiə fi bukuki bukuni i dzaka ki mi wə, fikɔ i bəkəli wi.”

12 Bwa bə Jisɔs bə mbaŋ dza dzə dzaka i wi a, “Wɔ kiəki lə a Bəfalasi si wɔkɔ gia yə wɔ si dzakaki ayaka yi lɔ bɔ a?” 13 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Na winaiŋ kpɛiŋ wə Ba wuŋ wə wi kɔ i bɛiŋ nì ka yəə dəkə bə bi baa lə wi. 14 Mbɛiŋ dâli kɔm bə bɔ, bɔ kɔ bimfəkə bi chusiki dzəh i bəni. Kimfəkə ka chusiki dzəh i kidɔkɔ, bɔ bəchi ni tsə gbɔyi i fəŋ mə.” 15 Bita dzaka i Jisɔs a, “Fûku bâiŋsi i buku gia yə ndi wələ dzakaki.” 16 Jisɔs bikə a, “Yaka mbɛiŋ tə wɔkɔki kiəki kə gia a? 17 Mbɛiŋ kiəki kə a biɛiŋ bichi biə bi liəki i dzaka ki mi wə bi shi i tɔɔ wi wə bi si fiəni buku bukuni a? 18 Ayakalə, fiɛŋ fiə fi bukuki i dzaka ki mi wə, fi nyəki dzəki num i wi shɔm. Akɔ fiɛŋ fiə fi kɔ i bəkəliki mi. 19 Fi si nyə num i shɔm mə, na ka mi kaŋaki kiŋkwaka kichu, ka wi wɔɔ mi, dzɔ kpə mi nabə nyum mi, tɔkɔli, chwɔ, beeŋ nsaka wi ntəkə nabə i bəkəli yɛli wi mi. 20 Yələ kɔ gia yə yi kɔ i bəkəli mi. Ayakalə, i dzi maka bə wɔkɔ kaŋ kɔkə i bəkəli mi.”

Miŋkpaŋa widɔkɔ a num mi wi tumi jiə shɔm yi i Jisɔs

(Mak 7:24-30)

21 Jisɔs ni dza fɛiŋ baka gwu ka tsə i kimbu ki Taya bəh ki Sidɔn wə. 22 Ayakadəiŋ, yi dzə num a miŋkpaŋa widɔkɔ i Kanan nì kɔlə fɛiŋ, wi nyə dzə yɛiŋ Jisɔs, də i wi a, “Ɔ Bah, waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit, kwasi nshɛiŋ i mih. Waiŋ wuŋ wi kpaŋni kɔ chinda wi ŋkpɛli widɔkɔ njiŋsiki wi na bəh ŋga.” 23 Ayakalə, Jisɔs wɔkɔ, nəki dzaka kə gia yidɔkɔ. Bwa bu bə mbaŋ kini dzə tsa wi dzaka a, “Dzâka a miŋkpaŋa wələ dzâ nyə̂. Kɔm wi biəliki bukumbɛiŋ wi də nya ŋgəkə.” 24 Jisɔs chukuli a, “Bə nì faaŋ mih num i bəni Islae shəŋ bə̀ bɔ kɔ ka shwáŋ yə yi nyə ka njiŋki tsəki.” 25 Ayakalə, miŋkpaŋa wiwɔ ka tum binyu i Jisɔs nshiŋ dzaka a, “Bah, gâmti mih.” 26 Jisɔs chukuli i wi a, “Yi ndzɔŋki kə i dzɔ dzɛiŋ bi bwa i lɔɔ i bíə.” 27 Miŋkpaŋa wiwɔ dzaka a, “Akɔ ŋkɔŋ Ba wuŋ. Ayakalə, jɔbi wə tikwili si dzi, bíə si bɔŋyi lə biŋka biə bi si gbɔyi.” 28 Jisɔs ka chukuli i wi a, “Ɔ miŋkpaŋa wələ, mbum wa ləkəki lə. Ma yi num i wɔ asi wɔ kɔŋki.” A fɛiŋ wə waiŋ wiwɔ bɔnih.

Jisɔs saaŋ bəni bənchuku bənaa

29 Jisɔs bi dza nyə fɛiŋ ka tsəki, tsə daŋsi i kɔmsi tsə i kinchwɔ kimbum ki Galili wə, ka yaka tsə i ŋkwuŋ bɛiŋ, shinum fɛiŋ. 30 Mbaŋ wi bəni widuli ka juŋni dzə i wi kpəŋ lə maaa. Bədɔkɔ nì dzəki bəh bəni bə̀ bɔ nì gbɔki nyaniki, bəh bə̀ bɔ nì kaŋaki bəŋgəkə i gwu wə, bəh bə̀ bɔ nì kɔ bimfəkə, bəh bə̀ bɔ nì kɔ binchini, bəh bə jwɛ́iŋ bədɔkɔ bəduli. Si bɔ nì dzəki bəh bɔ yakadəiŋ, nɔsi i wi nshiŋ wi chuku bɔ. 31 Mbaŋ wiwɔ ka num bəh ŋkaŋyi si bɔ nì yɛiŋki binchini dzaka, bəni bə̀ bɔ nì kaŋaki bəŋgəkə i gwu wə bɔnih, bəŋgbɔ nyani nyani tə chəŋ, bimfəkə yɛiŋ di. Bɔ tum bikum bi Nyɔ wi bəni bə Islae.

(Mak 8:1-10)

32 Jisɔs ka bɔɔŋ bwa bu bə mbaŋ bə̀ dzaka i bɔ a, “Mih kwasiki lə nshɛiŋ i mbaŋ wələ, kɔm bɔ num bəh mih i kaŋ yitali wə, fiɛŋ fiə bɔ kɔ i dzi kɔbi. Mih kɔŋki kə i bee bɔ, a bɔ tsəki bəh dzɔŋ, kɔm bɔ kɔlə i tsə gbɔyi kɔm dzɔŋ i dzəh.” 33 Bwa bu bə mbaŋ bikə i wi a, “Buku ki dzɔki faiŋ biɛiŋ bidzini i fa chwa biə buku kɔ i saaŋ ŋkaiŋni wi mbaŋ wi bəni bələ yɛiŋ a?” 34 Jisɔs bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ kaŋaki chɔkɔ yi blɛd yi maiŋ?” Bɔ chukuli a, “Yi kɔ nanitaŋ bəh mibwɔkɔni midɔkɔ twɛsi.” 35 Jisɔs ka dzaka a mbaŋ wi bəni bəwɔ nûmyi i kuku. 36 Bɔ numyi, wi dzɔ chɔkɔ yi blɛd yə nanitaŋ bəh bwɔ́kɔ yə, nya kiyɔŋni i Nyɔ, ka gbɛyi nya i bwa bu bə mbaŋ, bɔ gaa i bəni bəwɔ. 37 Mi wichi dzi fwuli. Bɔ ka juŋni biŋka biə bi nì bɛsi, bi jikə káh nanitaŋ. 38 Bəni bə̀ bɔ nì dzi, a nì kɔ bənyuku bənchuku bənaa, na ka bə faaki bəkaŋa bəh bwa. 39 Wi ka bee mbaŋ wiwɔ bɔ kwɛ. Wi liə i ŋgwuki mə tsə i kimbu ki Magadan wə.

16

Bəni bədɔkɔ ka nəŋki a Jisɔs fə gia yi kaŋyini

(Mak 8:11-13; Luk 12:54-56)

1 Bəfalasi bəh Bəsadusi nì dza dzə i Jisɔs, i mɔmsi wi, ka dzakaki a wi fə̂ gia yə yi chusiki ŋga biə bi nyə i bɛiŋ. 2 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Jɔbi wə asi num i fijɔbi bɔɔli bɔkɔ, mbɛiŋ ka dzakaki a, ‘Biŋ ni buku ndzɔŋ lə’, kɔm mbɛiŋ si yɛiŋ bɔɔli bɔkɔ. 3 Ayaka jɔbi wə asi num kinchɔŋɔchɔŋɔ bɔɔli bɔkɔ num bikwu baŋ, mbɛiŋ ka dzakaki a, ‘Dzaŋ yi fiəkə yiləkəli ni numki lə daiŋ’, kɔm mbɛiŋ si yɛiŋ si bɔɔli bɔkɔki num bikwu baŋ. Mbɛiŋ kiəki i tsɛiŋ bɔɔli i kiə si biŋ ni num, ayakalə akɔ kɔm nə la mbɛiŋ kiəki kə bənchəsi bə̀ bɔ chusiki gia yə yi numki i jɔbi wi liə wə a? 4 Ŋgɔkɔ wichu wə wi bee Nyɔ ka fiəni chu aka miŋkpaŋa wi tɔkɔlini, nəŋki gia yə yi chusiki ŋga biə bi nyə bɛiŋ. Mih ni chusi kə gia yidɔkɔ i ŋgɔkɔ wələ a kɔbi a yi mi wi ntum wi Nyɔ Jɔna.” Si wi dzaka yakadəiŋ ka bee bɔ, dza nyə.

Jisɔs təfi bwa bu a bɔ tɔ̂kniki kɔm nɔni ki Bəfalasi bəh ki Bəsadusi

(Mak 8:14-21)

5 Jɔbi wə bwa bə mbaŋ bə Jisɔs nì daŋ buku i kiwuŋ kəyaka wə ka kwaka a bɔ si dali i dzɔ blɛd. 6 Jisɔs ka bi dza dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ tɔ̂kniki chu dzɔ jɔbi kɔm bəh dzɔɔŋ yi Bəfalasi bəh yi Bəsadusi.” 7 Bwa bu bə mbaŋ yisi i dzakaki a bɔ bɔ kɔm gia yiwɔ, dzakayi a, “Wi dzakaki gia yi dzɔɔŋ yələ lə kɔm bukumbɛiŋ si ka dzə dəkə bəh blɛd.” 8 Jisɔs kîə gia yə bɔ dzakaki kɔm yi ka dzaka a, “Ɔ ɔɔ bəni bə kimbum ki twɛsi bələ! Kɔm nə mbɛiŋ dzakaki a mbɛiŋ mbɛiŋ kɔm a mbɛiŋ kaŋaki kə blɛd a? 9 Mbɛiŋ kɛiŋki ki yɛiŋ kə gia a? Mbɛiŋ yiŋtiki kə chɔkɔ yi blɛd yite yə bəni bənchuku bəte ni dzi a? Biŋka biə mbɛiŋ ni juŋni a ni kɔ káh yimaiŋ a? 10 Mbɛiŋ chu yiŋtiki kə tə chɔkɔ yi blɛd nanitaŋ yə bəni bənchuku bənaa si dzi a? Mbɛiŋ si juŋni biŋka biə bi buku káh yimaiŋ a? 11 A fə nə mbɛiŋ si ka kiə dəkə a mih si dzakaki kə kɔm blɛd a? Mih chu dzakaki i mbɛiŋ a mbɛiŋ dzɔ̂ki jɔbi kɔm bə dzɔɔŋ yi Bəfalasi bəh yi Bəsadusi.” 12 Si wi dzaka yakadəiŋ bɔ ka kiə a wi si dzakaki kə a bɔ dzɔ jɔbi kɔm dzɔɔŋ yə bə si fuŋni i blɛd wə, a wi si dzakaki kɔm nlani wi Bəfalasi bəh wi Bəsadusi.

Bita fuku baiŋsi a Jisɔs kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka

(Mak 8:27-30; Luk 9:18-21)

13 Jɔbi wə Jisɔs nì tsə buku i kimbu ki tumi ki Kaysalia Filibi, ka dza bikə i bwa bu bə mbaŋ a, “Bəni dzakaki a mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi akɔ ndə a?” 14 Bɔ chukuli i wi a, “Bəni bədɔkɔ dzakaki a wɔ kɔ Jɔn Njulibɔkɔ, bədɔkɔ a Ɛlaja, ayaka bədɔkɔ dzakaki a wɔ kɔ Jɛlimia yuwidɔkɔ a wɔ kɔ mi wi ntum wi Nyɔ widɔkɔ.” 15 Wi bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ dzakaki yimbɛiŋ a mih kɔ ndə a?” 16 Samɔn Bita chukuli a, “Wɔ kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka, wə Waiŋ Nyɔ, Nyɔ wə wi kaŋaki nɔni.” 17 Jisɔs chukuli i wi a, “Samɔn waiŋ Jɔna, ndzɔŋni bimbum kɔ i wɔ, kɔm gia yələ ka fuku dəkə mi wiwɔm i wɔ, a fuku Ba wuŋ wə wi kɔ bɛiŋ i wɔ. 18 Mih fukuki i wɔ a wɔ kɔ Bita,* a num i biaŋa wələ wə mih bi maaki kijuŋni kəŋŋ ki bəni bə bumni yɛiŋ. Ayaka ŋga bi kpi bi ma gaka kijuŋni kiwɔ. 19 Mih ni nya lə biŋ'wɛli bi ŋkuŋ bi bɛiŋ i wɔ. Gia yə wɔ ni kaŋa i fa kuku, yaka kɔ bə kaŋa lɔ i bɛiŋ. Gia yə wɔ ni shwa i fa kuku, yaka kɔ bə shwa lɔ i bɛiŋ.” 20 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, ka lansi kiŋ i bwa bu bə mbaŋ a kiə bɔ ki mɔm kə i fuku yi i mi a ŋgaiŋ kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka.

Jisɔs fuku kɔm ŋkaiŋni wi kpi wə wi bi kpi

(Mak 8:31–9:1; Luk 9:22-27)

21 I yisi i jɔbi wiwɔ wə, Jisɔs ka yisi i chusiki i bwa bu bə mbaŋ a ŋgaiŋ kaŋaki i tsə i Jɛlusalɛm. Ŋgaiŋ tsə yɛiŋ bəŋgəkə bəduli i kaŋ yi bəni bə̀ bɔ sakaki tumi bəh bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ. Bɔ ni wɔɔ lə ŋgaiŋ, i buku i kaŋ yitali wə ma ŋgaiŋ bi fiəni dza i kpi wə. 22 Bita ka dzɔ wi, bɔ wi baka gwu. Wi ka yisi i yɔliki i wi, i gia yiwɔ wə, wi dzaka a, “Bah, Nyɔ bâŋ dzəh yiwɔ. Gia yələ bi mɔ̂m kə i nûm bəh wɔ.” 23 Jisɔs fiəni gwu dzaka i Bita a, “Fiəni mih chɛiŋ Satan! Wɔ yɛiŋki gia ka mi wiwɔm. Wɔ yɛiŋki kə si Nyɔ yɛiŋki.” 24 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, ka dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Mi wə wi nəŋki i num mi wuŋ wi mbaŋ, wi kaŋaki i nə̂iŋ gwu yi, i gîŋ kintasi ki i bîəliki mih. 25 Mbɛiŋ kîəki a mi wə wi tɔkniki bəh nɔni ki a wi ma laksi wi bi laksi lə. Ayakalə, mi wə wi laksi nɔni ki kɔm bə mih bi kwatiki lə nɔni. 26 Bə ka juŋni mbi wələ wichi, nya i mi, a wi dzi, wi num i laksi nɔni ki, ma mbee wiwɔ bi numki na nə? Ma a, akɔ na finə mi kɔ i təiŋ fwu wi yɛiŋ na? 27 Mbɛiŋ kîə a mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi dzəki bəh bəchinda bu i mbum bi Ba wi wə, wi ka bi gɔm mi wichi i nɔm wə wi fə. 28 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, bəni bədɔkɔ kɔlə fa bɔ kɔbi i bi musi kpi maka bɔ yɛiŋ mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi si wi dzəki bəh ŋkuŋ bi.”

17

Jisɔs chusi mbum bi biə wi nì kaŋaki i bɛiŋ

(Mak 9:2-13; Luk 9:28-36)

1 Asi kaŋ nì tsə yisɔ, Jisɔs dzɔ Bita bəh Jɛm bəh Jɔn waiŋnih Jɛm bəh bɔ yaka i ŋkwuŋ wi dəəŋ widɔkɔ bɛiŋ, ka numki fɛiŋ a bɔ bɔ. 2 Bɔ dzaka a bɔ tsɛiŋ, yɛiŋ num kimbwɔsi ki kwuni i bɔ nshiŋ, shi bi baiŋ ŋwayi aka wɔŋ, bəmbuŋ bu fuku tə mwayi alə mwaŋmwaŋmwaŋ. 3 Yi dzə num a Muses bəh Ɛlaja təkəli tumbuku i bɔ nshiŋ, ka dzakaki bɔ bəh Jisɔs. 4 Bita dza təkəli dzaka i Jisɔs a, “Bah, yi si ndzɔŋki lə a bukumbɛiŋ numki fa. Wɔ kabə kɔŋ ma mih ni maa bitaŋ bitali, kidɔkɔ numki ŋka, kidɔkɔ num ki Muses, kidɔkɔ num ki Ɛlaja.” 5 Asi wi nì kɛiŋki wi dzaka, yi dzə num a bikwu bi fuku lə buuu nyə dzə baŋ bɔ, ja ka dzaka i bikwu biwɔ kintəəŋ a, “Wələ kɔ Waiŋ wuŋ wi shɔm. Mih kɔ bəh kinsaŋli nalə kɔm wi. Mbɛiŋ wɔ̂kɔki num i wi.” 6 Jɔbi wə bwa bu bə mbaŋ wɔkɔ ja yiwɔ ndzaŋ kwa bɔ, bɔ gbɔyi bəh bishi i kuku. 7 Ayakalə, Jisɔs tsə ka kɔm bɔ ka dzaka a, “Mbɛiŋ dzâyi bɛiŋ. Kiə mbɛiŋ ki lwâ kə.” 8 Jɔbi wə bɔ nì dzasi dzə́kəh yibɔ i bɛiŋ na chu yɛiŋ mi widɔkɔ fɛiŋ a kɔbi a Jisɔs shəŋ.

9 Si bɔ nì nyə i ŋkwuŋ wiwɔ bɛiŋ ka shiki dzəki, Jisɔs kiŋ i bɔ a, “Kiə mbɛiŋ ki fûku kə gia yə dzə́kəh yimbɛiŋ si yɛiŋ i mi, maka mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi dza i kpi wə.” 10 Bwa bu bə mbaŋ bikə i wi a, “Akɔ kɔm nə wə bəni bə̀ bɔ laniki bənchi dzakaki a Ɛlaja kaŋaki i bi yisi dzə i Kimbwili wə Nyɔ nì kaka a?” 11 Jisɔs chukuli a, “Akɔ ŋkɔŋ, Ɛlaja kaŋaki i bi yisi dzə i kɛiŋsi gia yichi. 12 Ayakalə, mih fukuki i mbɛiŋ a Ɛlaja dzə lɔ, ayaka bə nəki kiə kə wi, bə fə bəh wi asi bə kɔŋki. Yi kɔ a liŋ asi mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi yɛiŋki ŋgəkə i bɔ kaŋ.” 13 Si wi dzaka yakadəiŋ, bwa bu bə mbaŋ ka kiə a wi dzakaki kɔm Jɔn Njulibɔkɔ.

Jisɔs chuku waiŋ widɔkɔ wi nì gbɔki bəh kiŋgbɔ

(Mak 9:14-29; Luk 9:37-43a)

14 Jɔbi wə Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ shi dzə i di biə mbaŋ wi bəni nì kɔ. Mi widɔkɔ dza dzə tum binyu i Jisɔs nshiŋ, ka dzaka i wi a, 15 “Bah, kwâsi nshɛiŋ i waiŋ wuŋ wi nyukuni wələ. Wi gwɛiŋki bəh jwɛiŋ yi kiŋgbɔ, wi wɔkɔ ŋgəkə na bəh ŋga. Wi si fə wi dza gbɔ i fitɔŋ, jɔbi widɔkɔ wi dza gbɔ i mwi mə. 16 Mih si dzə bəh wi i bwa ba bə mbaŋ bɔ mɔmsi wɔkɔ mɔŋ i chuku wi.” 17 Jisɔs dzaka a, “Ɔɔɔ! Ŋgɔkɔ wi kilɔlɔ wələ, wi ka jiə dəkə shɔm i Nyɔ. Mih bi numki bəh mbɛiŋ i tsə buku dəiŋ na? Mih ni kaŋa shɔm bəh mbɛiŋ i tsə buku dəiŋ na? Mbɛiŋ dzə̂ nyâ waiŋ wiwɔ i mih fa.” 18 Bɔ dzə bəh wi, Jisɔs kaŋyi chinda wi ŋkpɛli wə wi nì kɔ i waiŋ wiwɔ mə wi buku, wi ka bɔnih akisəkə.

19 Bwa bə Jisɔs bə mbaŋ dza tsə i wi i jum wə jum wə, bikə i wi a, “Akɔ kɔm nə wə buku si mɔmsi wɔkɔ mɔŋ i bwili chinda wi ŋkpɛli wiwɔ a?” 20 Wi chukuli i bɔ a, “Akɔ kɔm kimbum kimbɛiŋ kɔ kinchiŋ. Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, asi kɔ a mbɛiŋ kaŋaki kimbum ki sɛiŋni aka mintam* mi ntɔtɔ, ma mbɛiŋ kɔlə i dzaka i ŋkwuŋ wələ a wi muku fa wi tsə num fi, ma wi ni muku, gia yidɔkɔ ma ni numki yə yi kɔ i gaka mbɛiŋ. 21 [Ayakalə, ŋkaiŋni wi chinda wi ŋkpɛli wələ kɔkə i buku i mi wə a kɔbi a i ntsa wə bəh mbam wi dzaka.] ”†

Jisɔs chu dzaka kɔm ŋkaiŋni wi kpi yə wi bi kpi

(Mak 9:30-32; Luk 9:43b-45)

22 Si Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ nì juŋni i Galili, wi dzaka i bɔ a, “Mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bə kaŋaki i nya wi i kaŋ yi bəni wə, 23 bɔ ni wɔɔ wi, i kaŋ yitali wə, wi ni fiəni dza i kpi wə.” Si bɔ wɔkɔ yakadəiŋ, gwu bɔhyi bɔ nalə.

Kɔm kpɔ wi lɔɔni kiŋwakti i juŋ yi fəni yi gia mə

24 Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ nì tsə buku i Kafanaum, bəni bə̀ bɔ nì kwaki kiŋwakti ki juŋ yi fəni yi gia dzə yɛiŋ Bita ka bikə i wi a, “Mi wimbɛiŋ wi Lanini si lɔɔ alə kpɔ‡ wi kiŋwakti i juŋ yi fəni yi gia wə a?” 25 Wi bum a, “Aaŋ.” Jɔbi wə Bita nì kwɛ, Jisɔs yisi jiə gia yiwɔ i kuku, bikə i wi a, “Samɔn, wɔ yɛiŋki n'ya a nə? Bəŋkuŋ bə fa kuku si kwa biŋwakti bəh mintsuti num i bə ndə a? Bɔ si dzɔ num i bwa bəbɔ ma, i bəni bədzəni a?” 26 Bita chukuli a, “Bɔ si dzɔ num i bəni bədzəni.” Jisɔs dzaka i wi a, “Yaka kɔ a bwa bəbɔ kaŋaki kə i lɔɔki. 27 Ayakalə, i fə a buku wɔ ma nəŋni shɔ́m yi bəni bələ, tsə̂ lɔ̂ɔ ŋgɔlɔ i kinchwɔ kimbum wə, bwɔkɔ yə wɔ yisi kwa, yâsi dzaka kiwɔ wɔ ni yɛiŋ dzəkəh wi kpɔ yɛiŋ wɔ dzɔ̂ wi ma wɔ tsə̂ nyâ i bɔ i lɔɔ kiŋwakti ki buku wɔ yɛiŋ.”

18

Mi wə wi kɔ mi wimbum i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi bɛiŋ wə

(Mak 9:33-37; Luk 9:46-48)

1 A jɔbi wiwɔ wə, bwa bə Jisɔs bə mbaŋ dzə bikə i wi a, “Mi wə wi kɔ mi wimbum tsə bəni bəchi i ŋkuŋ bi bɛiŋ wə akɔ winaiŋ a?” 2 Jisɔs ka bɔɔŋ waiŋ wi nchiŋ tɔm i bɔ kintəəŋ, 3 ka dzaka a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mbɛiŋ ka baaŋ i kwuni i numki ka bwa bənchiŋ bənchiŋ, yaka kɔ a mbɛiŋ bi lansi liə kə i ŋkuŋ bi bɛiŋ wə. 4 Na ndə wə wi shishi gwu yi i kuku i numki ka waiŋ winchiŋ wələ, wəmaka mi kɔ mi wimbum i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi bɛiŋ wə. 5 Mi ka dzɔ waiŋ winchiŋ ka wələ i yɛli wuŋ wə, wi dzɔ num mih.”

(Mak 9:42-48; Luk 17:1-2)

6 Yi kɔ a, “Na ndə wə wi fə a waiŋ wimu i mbaŋ wi bwa bəŋ bələ kintəəŋ bɔ jiə shɔm yibɔ i mih fə chu, ma yi ndzɔŋki a bə shu shəŋsi nəkə wimbum i məkə ki wəmaka mi wə, bə chini shi wi i kinchwɔ kimbum wə. 7 Ŋgəkə wimbum kɔ i bəni bə mbi wələ wə. Kɔm gia yə yi taaŋki bəni bɔ fə chu bi lansi baaŋ kə i dzə, ayakalə, ŋgəkə wimbum i mi wə wi bi dzəki bəh gia yiwɔ. 8 Yi kabə num a tsɛiŋ ya nabə gbu wa kabə fəki a wɔ fə chu, wɔ tə̂iŋ tsɛiŋ yiwɔ nabə gbu wiwɔ wɔ lɔ̂tɔkɔ. Yi ndzɔŋki a wɔ liə i nɔni kə ki bi tsə kaa kə bəh kinchumni ki tsɛiŋ nabə kinchumni ki gbu, tsə a wɔ kaŋaki tsɛ́iŋ yichi nabə gvu yichi yi num i dzɔ lɔɔ wɔ i gbuku wə wi bi tsə nyumi kə. 9 Yi kabə num a dzəkəh wa kabə fəki a wɔ fə chu, wɔ kâmbwili lɔ̂tɔkɔ. Yi ndzɔŋki a wɔ bi liə i nɔni kə ki bi tsə kaa kə bəh dzəkəh wimu, tsə a wɔ kaŋaki dzə́kəh yichi, yi num i bi lɔɔ wɔ i gbuku wimbum mə.”

Ndi kɔm shwaŋ yi lakani

(Luk 15:3-7)

10 “Mbɛiŋ tɔ̂kniki, kiə mbɛiŋ ki tsisiki waiŋ widɔkɔ i bwa bənchiŋ bələ wə. Mih fukuki i mbɛiŋ a, i bɛiŋ bəchinda bə Nyɔ bə̀ bɔ tɔkniki bəh bɔ, bɔ shi kɔ jɔbi wichi i Ba wuŋ nshiŋ wə wi kɔ i bɛiŋ. 11 [A mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi nì dzə i bwili bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ laka lɔ.]*

12 Mbɛiŋ kwakaki a nə? A mi kabə kaŋa shwáŋ gbi, yimu laka yɛiŋ kintəəŋ, wi ma ni yisi bee yə mbaŋ bwukə ntsɔ bwukə i ŋkwuŋ wə, i tsə yisi nəŋ shwaŋ yimu yə yi si laka a? 13 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, wi ka ni nəŋ yɛiŋ yi, ma wi ni laŋki kɔm shwaŋ yiwɔ yimu, tsə yə mbaŋ bwukə ntsɔ bwukə yi si ka laka dəkə. 14 Yi kɔ a liŋ tə si Ba wimbɛiŋ wə wi kɔ i bɛiŋ kɔŋki kə a mi wimu i mbaŋ wi bwa bə nchiŋ bələ laka.

Si mi kɔ i kɛiŋsi gia bəh waiŋnih

15 Waiŋnah ka fə gia yichu i wɔ, tsə̂ yɛ̂iŋ wi wɔ fûku ŋgəkə wiwɔ i wi a mbɛiŋ wi bəfa. Wi ka wɔkɔ gia yə wɔ dzaka, yi numki a wɔ fiəni kwati lɔ waiŋnah. 16 A kabə num a wi kɔŋki kə i wɔkɔli gia yə wɔ dzakaki, wɔ dzɔ̂ mi wimu yuwidɔkɔ bəfa mbɛiŋ bɔ fiəni tsə i wi, ka ndzaka wiwɔ wichi ni kwati bəni bəfa yuwidɔkɔ bətali bə̀ bɔ beeŋki nsaka wiwɔ. 17 Wi ka tsə nəiŋ i wɔkɔli gia yə bə dzakaki, wɔ dzɔ̂ tsə̂ bəh wi i kijuŋni ki bəni bə bumni wə. Wi ka nəiŋ i wɔkɔli na i kijuŋni ki bəni bə bumni wə, wɔ dzɔ̂ wi ka mi wə wi kiəki kə Nyɔ yudɔkɔ na ka mi wə wi kwaki kiŋwakti.

18 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a Gia yə mbɛiŋ ni kaŋa i fa kuku, yaka kɔ bə kaŋa lɔ i bɛiŋ. Gia yə mbɛiŋ ni shwa i fa kuku, yaka kɔ bə shwa lɔ i bɛiŋ. 19 Mih chu fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, bəni bəfa i mbɛiŋ kintəəŋ ka bum i gia wə fa kuku, nywa i ntsa wə, Ba wuŋ wə wi kɔ i bɛiŋ ni fə gia yiwɔ i bɔ. 20 Mbɛiŋ kiəki a di biə bəni bəfa yudɔkɔ bətali ka juŋni i yɛli wuŋ wə, yaka mih kɔlə i bɔ kintəəŋ.”

Ndi kɔm mi wi fwa wə wi ni kwasiki kə nshɛiŋ

21 Bita ka kɔmsi i Jisɔs wə bikə i wi a, “Bah, akɔ kiŋkani kimaiŋ waiŋnih wuŋ kɔ i fə chu i mih a mih dâlinyaki wi a? Yi kɔlə i tsə buku na kiŋkani nanitaŋ a?” 22 Jisɔs chukuli i wi a, “Mih kɔkə i dzaka i wɔ a, akɔ a kiŋkani nanitaŋ shəŋ. Akɔ numki mbaŋnanitaŋ kiŋkani nanitaŋ. 23 Akɔ fiɛŋ fiə bə kɔ i fəkəli ŋkuŋ bi bɛiŋ bəh ŋkuŋ widɔkɔ wə wi nì nəŋki i sisi gia yi kpɔ bəh bəni bu bə nɔm kɔm kpɔ wə wi nì kɔ i bɔ kaŋ. 24 Asi wi nì yisi i tsɛiŋki, bə dzə bəh mi widɔkɔ wi kaŋa fwa yi biba bi kpɔ bənchuku jwɔfi. 25 Asi wi nì kɔkə i gɔm, ŋkuŋ wiwɔ ka dzaka a, bə dzɔ̂ wi bəh kpə wi bəh bwa bu i tâsi bəh biɛiŋ bi bichi bə tâŋni, bə dzə̂ bəh kpɔ wiwɔ i gɔ̂m fwa yi yɛiŋ. 26 Si ŋkuŋ dzaka yakadəiŋ, mi wiwɔ gbɔ i wi nshiŋ kwuŋ kaŋ i wi ka dzaka a, ‘Bah, kaŋa shɔm bəh mih, mih ni gɔm lə biɛiŋ bichi.’ 27 Nshɛiŋ fə a tikwili wiwɔ bee wi ka dali fwa yiwɔ. 28 Ayakalə, si mi wələ mwi nì buku ka tsəki, baŋsi bəh mi wə bəh bɔ nɔmki i ŋkuŋ, mi wiwɔ kaŋa wi bəh fwa kiba ki kpɔ kimu.† Wi ka kaŋa wi i kindɔŋ wə dzaka i wi a, ‘Gɔm fwa ya.’ 29 Mi wi nɔm wiwɔ ka gbɔ tə i wi nshiŋ, ka tsaki wi dzaka a, ‘Kaŋa shɔm bəh mih, mih ni gɔm lə wɔ.’ 30 Ayaka wi nəiŋma, dzɔ wi tsə fah i juŋ yi nsəŋ mə a wi numki fɛiŋ i tsə buku i jɔbi wə wi bi gɔmki fwa yiwɔ. 31 Bəni bədɔkɔ bə̀ bəh bɔ nì nɔmki ka yɛiŋ gia yə yi num, yi nya bɔ bəh ŋgəkə nalə. Bɔ ka tsə fuku gia yichi yə yi si num i ŋkuŋ. 32 Ŋkuŋ bɔɔŋ wi wi dzə, wi dzaka i wi a, ‘Wɔ kɔ mi wi nɔm wichu. Mih si dalinya fwa ya yichi kɔm wɔ si kwuŋ kaŋ i mih. 33 Wɔ si kɔkə i bɔŋ kwasi tə nshɛiŋ i mi wə mbɛiŋ bɔ nɔmki asi mih si kwasi tə i wɔ a?’ 34 Ŋkuŋ bɔksi shɔm, ka nya wi a bə tsə̂ fâh i juŋ yi nsəŋ mə bə chə̂bsiki wi, i tsə̂ bûku jɔbi wə wi bi gɔmki fwa yi yichi. 35 Ayakadəiŋ, yi kɔ a liŋ asi Ba wuŋ wə wi kɔ i bɛiŋ bi fə tə bəh mi wimu wimu i mbɛiŋ kintəəŋ, jɔbi wə mi ka dalinya gia yichu yə waiŋnih wi fə i wi bəh shɔm yi yichi.”

19

Nlani kɔm i kɔŋŋ miŋkpaŋa

(Mak 10:1-12)

1 Jɔbi wə Jisɔs nì kaasi ndzaka wələ, wi nyə i kimbu ki tumi ki Galili wə, ka tsə i ki Judea wə, i kiwuŋ ki Bɔkɔ yi Jɔdan wə. 2 Si wi tsə, mbaŋ wi bəni wimbum kwu i wi chɛiŋ, wi chuku bɔ bəchi bə̀ bɔ nì gwɛiŋki fɛiŋ.

(Mak 10:13-16; Luk 18:15-17)

3 Bəfalasi dza dzə i wi i mɔmsi wi, ka bikə i wi a, “Nchi bumki lə a mi kɔlə i kɔŋŋ kpə wi na i yi naiŋ gia wə a?” 4 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mbɛiŋ ka num fa dəkə gia yə bə nyaka a, ‘I kin'yisi wə mi wə wi nì maa bəni nì maa bɔ num minyuku bəh miŋkpaŋa’ a? 5 Wi nì maa yaka ka dzaka a, ‘Akɔ kɔm yələ minyuku kaŋaki i bee ba wi bəh nih wi i chiŋni bəh kpə wi, ma bɔ bəfa bi fiəni num i mi wimu.’ 6 Ayakadəiŋ, bɔ chu mɔŋ bəni bəfa, bɔ kɔ i mi wimu. Yaka yi kɔ a, fiɛŋ fiə Nyɔ kɔ wi chiŋni lɔ, kiə mi ki mɔ̂m kə i gâli.”

7 Bəni bəwɔ ka bikə i Jisɔs a, “Akɔ kɔm nə wə Muses nì dzaka a mi kɔlə i nyâka kiŋwakti i nyâ i kpə wi ki chusi a ŋgaiŋ bee wi, ka wi bee wi a?” 8 Jisɔs chukuli a, “A nì kɔ kɔm kifwu kimbɛiŋ kiləkəli ki nì fə ka Muses bee a mi kɔlə i kɔŋŋ kpə wi. Ayakalə, a kɔkə dəkə yakadəiŋ si yi nì kɔ i kin'yisi wə. 9 Mih fukuki i mbɛiŋ a, mi wə wi bee kpə wi ka dzɔ widɔkɔ, a kɔbi a miŋkpaŋa wiwɔ tɔkɔliki lə i biŋ, ma yi numki a wi fə chu i nɔ bəh miŋkpaŋa widɔkɔ.”

10 Bwa bə Jisɔs bə mbaŋ wɔkɔ yi yakadəiŋ ka dzaka i wi a, “A kabə num si gia yiwɔ kɔ yaka kɔm minyuku bəh miŋkpaŋa, yi ndzɔŋki a mi baaŋ mfih yaka maka wi liə i ndzɔ miŋkpaŋa wə.” 11 Jisɔs dzaka i bɔ a, “A kɔkə dəkə mi wichi wə wi kɔ i bum gia yələ. Akɔ a bum a bəni bə̀ Nyɔ kɔ wi fə a bɔ bum. 12 Mbɛiŋ kîəki a bəni bədɔkɔ kɔlə, gwu yibɔ dza kə, num ayaka si bə nì bwɔ bɔ. Ayaka bədɔkɔ kɔ yaka num a fə bəni bəh kaŋ a bɔ numki yakadəiŋ. Bədɔkɔ num fibɔ yaka num a fə bɔ gwu yibɔ a bɔ numki yakadəiŋ kɔm ŋkuŋ bi bɛiŋ. Mi wə wi kɔ i bum yələ wi bûm.”

Jisɔs jiə kimbɔiŋsi i bwa bənchiŋ bənchiŋ wə

13 Bəni dza ka dzəki bəh bwa bəbɔ i Jisɔs a wi jîəki kaŋ i bɔ fuŋ, bəh i tsâ i bɔ wə, ayaka bwa bu bə mbaŋ yisi i yɔliki i bəni bəwɔ. 14 Jisɔs dzaka mfih a, “Mbɛiŋ bêe ma bwa bənchiŋ dzə̂ki i mih wə. Kiə mbɛiŋ ki chî kə bɔ, kɔm ŋkuŋ bi bɛiŋ kɔ num i bəni ka bələ.” 15 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka jiə kaŋ yi i bɔ wə ka dza nyə.

Jisɔs bəh mi wimbum

(Mak 10:17-31; Luk 18:18-30)

16 Yi num a, mi widɔkɔ nì dza dzə i Jisɔs, ka bikə i wi a, “Mi wi Lanini, gia yindzɔŋni yə mih kaŋaki i fə ka mih kaŋa nɔni kə ki bi tsə kaa kə kɔ na nə a?” 17 Jisɔs ka bikə i wi a, “Wɔ bikəki num i mih gia yə yi ndzɔŋki kɔm nə? Mi wi ndzɔŋni kɔ shəŋ a wimu. Wɔ kabə nəŋ i liə i nɔni kə ki bi tsə kaa kə, wɔ ka jîəki bənchi bə Nyɔ.” 18 Mi wiwɔ bikə i Jisɔs a, “Bənchi bə Nyɔ kɔ bənaiŋ a?” Jisɔs ka chukuli a, “Kiə wɔ ki wɔ̂ɔ kə mi, kiə wɔ ki nɔ̂ kə bəh kpə mi, kiə wɔ ki chwɔ̂ kə, kiə wɔ ki bêeŋ kə nsaka wi ntəkə, 19 Wɔ kɔ̂ksiki ba wa bəh nih wa, bəh a, wɔ kɔ̂ŋki mi wə wi kɔ kɔmsi i wɔ kpəŋ asi wɔ kɔŋki gwu ya.” 20 Sumi yiwɔ ka dzaka i wi a, “Bənchi bələ bəchi kɔ num mih ni jiəki lə. A chu baaŋ finə a?” 21 Jisɔs chukuli i wi a, “Wɔ kabə nəŋki i num mi wə wi ndzɔŋki wi bwili fwu, wɔ tâŋni biɛiŋ biə wɔ kaŋaki, wɔ gâa kpɔ wiwɔ i bə kifuu, wɔ bi ka kwati kiba num i bɛiŋ. Wɔ ka fə yakadəiŋ wɔ dzə̂ ka bîəliki mih.” 22 Sumi yiwɔ wɔkɔ yakadəiŋ, ka dza ka tsəki num a nshɛiŋ nshɛiŋ, kɔm wi nì kaŋaki lə mbum nalə.

23 Jisɔs ka dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a yi bi ləkə lə i mi wimbum i liə i ŋkuŋ bi bɛiŋ wə. 24 Mih chu fukuki i mbɛiŋ a, yi bɔniki alə i kikum* i liə i dzəŋə yi nsala wə tsə si mi wimbum kɔ i liə i ŋkuŋ bi Nyɔ wə.” 25 Bwa bə Jisɔs bə mbaŋ wɔkɔ yi yakadəiŋ, ndzaka wiwɔ fumsi bɔ nalə. Bɔ bikə i wi a, “Yi kabə num yakadəiŋ, ma ndə bi lansi bɔiŋ a?” 26 Jisɔs tsɛiŋ bɔ lə, ka dzaka i bɔ a, “I mi wiwɔm, yələ ləkəki alə. Ayakalə, i Nyɔ gia yidɔkɔ kɔkə yə yi ləkəki i wi.” 27 Bita dzaka i wi a, “Tsɛiŋ, buku bee biɛiŋ bichi ka biəliki wɔ. Buku bi kwatiki nə?” 28 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a jɔbi wə mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi numki i kiŋgbɔkɔ kimbum wə i tumi kimfiaŋ wə, mbɛiŋ bələ mbɛiŋ si biəli mih, bi num lə tə i biŋgbɔkɔ wə jwɔfi ntsɔ bəfa i sakaki chwɔŋbijuŋ bi Islae biə jwɔfi ntsɔ bəfa . 29 Mi wichi wə wi bee juŋ yi, nabə bwa bə nih wi, nabə jɛ́mi yi, nabə ba wi, bəh nih wi, nabə bwa bu, nabə kikhə ki, a wi bee kɔm mih, bi kwati lə bəni bəh biɛiŋ kiŋkani gbi tsə si wi nì kaŋaki. Wi bi kwati tə nɔni kə ki bi tsə kaa kə. 30 Ayakalə, bəni bəduli bə̀ bɔ kɔ i ninshiŋ i liə bi numki num i jum wə, bəduli bə̀ bɔ kɔ i jum wə i liə bi numki num i ninshiŋ.”

20

Ndi kɔm mi wə wi nì dzɔ jiə bəni bə nɔm i khə

1 Jisɔs chu dzaka a, “Ŋkuŋ bi bɛiŋ kɔ aka tikwili widɔkɔ wi nì buku dza kinchɔŋɔchɔŋɔ tsə i dzɔ bəni bə nɔm i jiə i wi khə. 2 Si wi nì tsə yɛiŋ bɔ, ayaka bəh bɔ ka kɛiŋsi a wi ni gɔm bɔ nchuku nchuku i chɔkɔ wə.* Wi ka faaŋ bɔ, bɔ tsə ka nɔmki i wi khə. 3 Ayaka jɔbi dzə num ka mbiəŋə bwukə, wi buku tsə yɛiŋ bəni bədɔkɔ bɔ numyi i bɛiŋ i shibɛiŋ a kilɔlɔ. 4 Wi dzaka i bɔ a, ‘Mbɛiŋ tsə̂ tə mbɛiŋ nɔ̂mki i mih khə, mih ni gɔm mbɛiŋ bəh fiɛŋ fiə fi kpɛiŋniki.’ Ayakadəiŋ, bɔ ka tsə. 5 Wi chu buku tsə ka nshichuŋ, ka chu buku ka mbiəŋə mitali dzɔ a bəni bə nɔm. 6 Ayaka a num ka mbiəŋə mite wə i fijɔbi, wi chu buku tsə yɛiŋ bəni bədɔkɔ bɔ numyi. Wi bikə i bɔ a, ‘Akɔ kɔm nə mbɛiŋ numyi fa bɛiŋ chɔkɔ bichili a kilɔlɔ lə a?’ 7 Bɔ chukuli a, ‘Akɔ kɔm mi ka dzɔ dəkə buku i nɔm wə.’ Wi ka dzaka i bɔ a, ‘Mbɛiŋ bɔŋ tsə̂ nɔ̂mki la i mih khə.’

8 A dzə num i fijɔbi, tii khə wiwɔ ka dzə dzaka i fwu wi bəni bu bə nɔm a, wi bɔ̂ɔŋ bəni bə nɔm wi gɔ̂m bɔ, wi yîsi bəh bəni bə̀ bɔ si dzə i jum wə, i tsə̂ kâasi bəh bə̀ bɔ si dzə i ninshiŋ. 9 Wi ka yisi i gɔmki. Bəni bə̀ bə nì dzɔ i nɔm wə i mbiəŋə mite wə wi gɔm bɔ nchuku nchuku. 10 Ayaka bəni bə̀ bə nì yisi dzɔ i nɔm wə nì dzə ka kwakaki a bə ni gɔm lə bɔ tsə bədɔkɔ bə̀. Ayakalə, bə gɔm bɔ tə a nchuku nchuku. 11 Bɔ dzɔ ŋgɔm wibɔ yisi i shwiŋyiki tikwili wiwɔ, 12 dzaka a, ‘Bəni bələ wɔ si dzɔ i jum wə bɔ nɔm shəŋ a mbiəŋə wimu wə, wɔ gɔm buku bɔ a liŋ, num buku si shi fa, ka muki nɔm i chɔkɔ bichili wə wɔŋ twɛiŋ buku.’ 13 Tii khə wiwɔ chukuli i widɔkɔ i bɔ kintəəŋ a, ‘Nsɛiŋ wuŋ, mih ka fə dəkə gia yichu yidɔkɔ i wɔ. Buku wɔ si ka kɛiŋsi a wɔ ni fə nɔm wələ i nchuku wimu a? 14 Dzɔ̂ ŋgɔm wa, wɔ nyə̂. A kɔŋ mih i gɔm bəni bələ bɔ dzə i jum wə a liŋ asi mih gɔm mbɛiŋ. 15 Mih kaŋaki kə ŋga i fə gia yə mih kɔŋki bəh fiɛŋ fiə akɔ mfiŋ a? Ma kindɔŋ finiki wɔ kɔm mih baŋyiki kə kaŋ i bəni a?’ ” 16 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, ka gɔksi a, “Akɔ asi bəni bə̀ bɔ kɔ i jum wə i liə bi numki bə ninshiŋ, bə ninshiŋ num bə jum wə.”

Jisɔs chu dzaka kɔm ŋkaiŋni wi kpi yə wi ni kpi

(Mak 10:32-34; Luk 18:31-34)

17 Asi Jisɔs nì yakaki tsəki i Jɛlusalɛm, bəh bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa num i dzəh, wi baka gwu bəh bɔ, ka dzaka i bɔ a, 18 “Mbɛiŋ wɔkɔli, bukumbɛiŋ yakaki tsəki i Jɛlusalɛm, bə num i tsə nya mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi i kaŋ yi bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ, ka bɔ saka wi, bɔ təiŋ nsaka a bə wɔ̂ɔ wi, 19 bə ni nya wi i kaŋ yi bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, bə suŋu wi, bə twɛiŋ wi bəh ŋgaŋa, ka bə baŋŋ wi i kintasi wə, a ni num i kaŋ yitali wə Nyɔ fiəni dzasi wi i kpi wə.”

Nih Jɔn bəh Jɛm nywa biŋgbɔkɔ i bwa bu i Jisɔs

(Mak 10:35-45)

20 Ayaka nih bwa bə Sɛbide dza dzə yɛiŋ Jisɔs bəh bwa bu, tum binyu i wi nshiŋ i nywa fiɛŋ fidɔkɔ i wi. 21 Jisɔs bikə i wi a, “Wɔ nəŋki nə?” Wi chukuli i wi a, “Kâka a, a bi numki i jɔbi wə wɔ bi sakaki ŋkuŋ bia, ma bwa bəŋ bələ bəfa bi nûm kɔmsi i wɔ kpəŋ, widɔkɔ i tsɛiŋ ya yiləkəli wə, widɔkɔ i yi kimiəkə wə.” 22 Jisɔs chukuli i bwa bəwɔ a, “Mbɛiŋ kiəki kə gia yə mbɛiŋ bikəki. Mbɛiŋ kɔlə i bi mu bwam wi ŋgəkə wə mih bi mu a?” Bɔ chukuli a, “Buku kɔlə i bi mu.” 23 Wi dzaka i bɔ a, “Ŋkɔŋ mbɛiŋ bi mu lə bwam wuŋ. Ayakalə, i shinum i tsɛiŋ yiŋ yiləkəli nabə i yi kimiəkə wə a kɔkə mih i nya i mbɛiŋ. Di biələ kɔ num i bəni bə̀ Ba wuŋ kɔ num wi kɛiŋsi jiə lɔ i bɔ.” 24 Jɔbi wə kiŋka ki bwa bə mbaŋ bə Jisɔs bə̀ jwɔfi nì wɔkɔ kɔm gia yiwɔ, shɔ́m bɔkɔ bɔ kɔm bwa bəfa bəwɔ. 25 Ayakalə, Jisɔs bɔɔŋ bɔ bəchi, ka dzaka i bɔ a, “Ntə mbɛiŋ kiəki lə a bəni bə sakani bə̀ bɔ kɔkə Bəju si yaka num i bəni bəbɔ bɛiŋ, bəni bəbɔ bəmbum chusi ŋga bibɔ num i bɔ bɛiŋ a? 26 Yəmaka kaŋaki kə i numki yakadəiŋ i mbɛiŋ kintəəŋ. Mi wə wi nəŋki i num mi wimbum i mbɛiŋ kintəəŋ wi kaŋaki i num wə wi nɔmki num nɔmni i mbɛiŋ. 27 Mi wə wi nəŋki i num mi wi ninshiŋ i mbɛiŋ kintəəŋ, wi kaŋaki i numki mfa i mbɛiŋ. 28 Yi kɔ a liŋ asi mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi nì ka dzə dəkə a bə nɔ̂mki i wi. Wi nì dzə i nɔmki i bəni, i nya nɔni ki ka n'yɛlih i yɛlih bəni bəduli i kpi wə.”

Jisɔs wɛli dzə́kəh yi bimfəkə bifa

(Mak 10:46-52; Luk 18:35-43)

29 Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ ni bukuki i Jɛliku, mbaŋ wi bəni ka kwu i wi chɛiŋ. 30 Yi num a, bimfəkə bidɔkɔ bifa a num bənyuku, bə̀ bɔ nì shiki numki a dzəh kpəŋ, jɔbi wə bɔ nì wɔkɔ a Jisɔs si tsə wə, bɔ ka wamyiki dzakayi a, “Bah, Waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit, kwâsi nshɛiŋ i buku wə.” 31 Mbaŋ wi bəni ka kaŋyi bɔ, dzaka a bɔ bâŋ. Ayakalə, bɔ chu wam tsə a ninshiŋ, “Bah, Waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit kwâsi nshɛiŋ i buku wə.” 32 Jisɔs ka num, bɔɔŋ bɔ, bɔ dzə, wi bikə a, “Mbɛiŋ nəŋki a mih fə nə i mbɛiŋ?” 33 Bɔ chukuli a, “Bah, fə̂ ma dzə́kəh yibuku wɛli.” 34 Ayaka nshɛiŋ kwa Jisɔs, wi kɔm dzə́kəh yibɔ. Akisəkə bɔ ka yɛiŋki di, nyə ka biəliki Jisɔs.

21

Jisɔs liə i Jɛlusalɛm ka ŋkuŋ

(Mak 11:1-11; Luk 19:28-40; Jɔn 12:12-19)

1 Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ nì kɔmsiki tsəki i Jɛlusalɛm, bɔ tsə buku i kwili wi Bɛtfajə wə i Ŋkwuŋ wi Kɛiŋ yi Ɔlif wə, wi ka faaŋ bwa bu bə mbaŋ bədɔkɔ bəfa, 2 dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ tsə̂ i kwili wi ninshiŋ wəyaka wə. Jɔbi wə mbɛiŋ tsə, mbɛiŋ ni yɛiŋ nih njakas num bə shu bəh waiŋ wi, num wi num kɔmsi i yi kpɛiŋ, ma mbɛiŋ shwâli dzə̂ bəh yi i mih. 3 Mi widɔkɔ ka bikə a mbɛiŋ shwaki yi kɔm nə, mbɛiŋ chukuli a Bah kaŋaki lə nɔm bəh yi, wi ni bee yi akisəkə mbɛiŋ dzɔ dzə bəh yi.” 4 Gia yələ nì num i fə a yi dzə̂ kpɛ̂iŋ asi mi wi ntum wi Nyɔ widɔkɔ nì fukuki, dzaka a,

5 “Mi dzâka i kwili wi Sayɔŋ a,*

‘Mbɛiŋ tsɛiŋ, Ŋkuŋ wimbɛiŋ si wi dzəki i mbɛiŋ.

Wi kɔ wi shishi gwu yi i kuku,

yaka i njakas wə, a num waiŋ njakas,

yi kɛiŋ yinchiŋ.’ ”

6 Bwa bə Jisɔs bə mbaŋ ka tsə fə asi wi si dzaka. 7 Bɔ dzɔ dzə bəh njakas wiwɔ tasi bəh waiŋ, jiə bəmbuŋ bəbɔ i yi bɛiŋ, Jisɔs yaka num i yidɔkɔ bɛiŋ ka tsəki. 8 Mbaŋ wi bəni bəduli ka tɔkɔki tsəki bəmbuŋ bəbɔ i dzəh, bədɔkɔ fakayi cha yi kɛiŋ tɔkɔ. 9 Mbaŋ wə wi nì tsəki i Jisɔs nshiŋ bəh bə̀ bɔ nì biəliki wi i jum wə wili a, “Lilili,† kiŋkɔksi kɔ i waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit wə ɔɔɔ! Ma kimbɔiŋsi ki Nyɔ dzə i mi wə wi dzəki i yɛli wi Bah wə ɔɔɔ! Lilili, kiŋkɔksi kɔ i Nyɔ wi bɛiŋ wə ɔɔɔ!”

10 Jisɔs tsə buku i Jɛlusalɛm, kwili wiwɔ wichi nəŋni. Ayaka bəni ka kaiŋyiki, bikəyi a, “Wələ kɔ ndə a?” 11 Mbaŋ wə chukuli a, “Akɔ mi wi ntum wi Nyɔ wə Jisɔs wə wi nyə i kwili wi Nasali wə i Galili.”

Jisɔs kɔŋŋ bəni bə̀ bɔ ni fəki shi i juŋ yi fəni yi gia yi Nyɔ mə

(Mak 11:15-19; Luk 19:45-48; Jɔn 2:13-22)

12 Jisɔs nì tsə liə i tɔkɔ wi juŋ yi fəni yi gia yi Nyɔ mə, kɔŋŋ bəni bəchi bə̀ bɔ nì taŋniki bəh bə̀ bɔ nì taŋki biɛiŋ, beeŋsi bibaŋ biə bəni nì kwuniki kpɔ yɛiŋ, bəh biŋgbɔkɔ bi bəni bə̀ bɔ nì taŋniki bibumi. 13 Wi nì kɔŋŋki yaka dzaka i bɔ a, “Yi kɔ bə nyaka i kiŋwakti wə, a Nyɔ dzakaki a, ‘Bə bi bɔɔŋki juŋ yiŋ a juŋ yi tsani.’ Mbɛiŋ ka fiəni yi a yi chu taa wi bəji.”

14 Jisɔs num i juŋ yi fəni yi gia mə, bimfəkə bəh bəŋgbɔ nyani ni dzəki i wi, wi chuku bɔ. 15 Ayakalə, bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ ka yɛiŋ gia yi kaŋyini yə wi nì fəki, bəh si bwa bənchiŋ bənchiŋ wiliki i juŋ yi fəni yi gia mə, dzakayi a, “Lilili, kiŋkɔksi kɔ i waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit wə ɔɔɔ,” bɔ ka bɔksi lɔ tɔɔ. 16 Bɔ ka bikə i Jisɔs a, “Wɔ wɔkɔki alə gia yə bwa bələ dzakaki a?” Wi chukuli i bɔ a, “Aaŋ, mih wɔkɔki lə. Yi kɔ a mbɛiŋ ka num fa dəkə gia yə bə nì nyaka a, ‘Nyɔ kɔ wi fə kiŋkɔksi kindzɔŋni kə ki kɔ ki tsə bwili fwu a ki bukuki i dzaka ki bwa bənchiŋ bənchiŋ wə, bəh i dzaka ki bwa bə̀ bɔ kɛiŋki bɔ mah mbɛiŋŋ a?’ ” 17 Jisɔs ka dza nyə bee bɔ fɛiŋ ka buku nyə i kwili wiwɔ kintəəŋ, ka tsə i di bi Bɛtani wə, nɔ fɛiŋ.

Jisɔs liŋŋ kpɛiŋ wi findəŋ widɔkɔ

(Mak 11:12-14,20-24)

18 A dzə num kinchwɔŋɔnchwɔŋɔ, asi Jisɔs nì fiəniki tsəki i kwili wi Jɛlusalɛm wə, dzɔŋ wɔɔ wi. 19 Wi yɛiŋ kpɛiŋ‡ widɔkɔ wi num kɔmsi i dzəh, num bə si dzi lə mintam miwɔ, wi ka tsə fɛiŋ, nəki yɛiŋ kə fiɛŋ fidɔkɔ i yɛiŋ bɛiŋ, wi yɛiŋ a num a bidzɛni i yɛiŋ wə shəŋ. Ayaka wi ka liŋŋ kpɛiŋ wiwɔ dzaka a, “Kiə mintam bi ma chu lansi wûm i wɔ wə!” Akisəkə, kpɛiŋ wiwɔ ka kpiyi. 20 Jɔbi wə bwa bə mbaŋ bə Jisɔs yɛiŋ yakadəiŋ, dzaka wɔm bɔ. Ayaka bɔ ka dzakayi a, “Kpɛiŋ wiwɔ nyani dəiŋ ka wi kpiyi lɔ akisəkə lə a?” 21 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mbɛiŋ ka jiə shɔm i Nyɔ wə, mbɛiŋ məŋni kə, mbɛiŋ ma ni fə shəŋ a gia yə mih fə i kpɛiŋ wələ. Ayaka mbɛiŋ ka kɔŋ i dzaka i ŋkwuŋ wələ a, ‘Mûku gwu ya fa ma wɔ tsə̂ gbɔ̂ i kinchwɔ kimbum wə,’ ma yi ni num ayaka. 22 Ayaka kɔŋ a numki na finaiŋ fiɛŋ fiə mbɛiŋ nywaki i ntsa wə, ma mbɛiŋ ni kwati i jɔbi wə mbɛiŋ jiə shɔm i Nyɔ wə.”

Bə bikə di biə ŋga bi Jisɔs nyə yɛiŋ

(Mak 11:27-33; Luk 20:1-8)

23 Jisɔs chu fiəni tsə liə i juŋ yi fəni yi gia wə, bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ sakaki tumi ki Bəju dzə yɛiŋ si wi laniki bəni, ka bikə i wi a, “Wɔ dzɔ faiŋ ŋga na ka wɔ fəki gia yələ a? A nya ndə ŋga biwɔ i wɔ a?” 24 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mih tə ki bikəki lə kimbikə i mbɛiŋ. Mbɛiŋ ka chukuli mih, mih ka ni fuku i mbɛiŋ mi wə wi nya ŋga a mih fə̂ki gia yələ. 25 Jɔn nì juliki bəni i bɔkɔ num ŋga biwɔ nyə faiŋ? Bi nì nyə i bɛiŋ, ma nì nya mi wiwɔm a?” Si wi bikə yaka, bɔ ka yisi i dzakayiki a bɔ bɔ a, “Bukumbɛiŋ ka chukuli a bi nì nyə i bɛiŋ, wi ni bikə i bukumbɛiŋ a aka fə nə ka bukumbɛiŋ ma bum i Jɔn a? 26 Ayakalə, bukumbɛiŋ kɔkə i chukuli a, ‘A nì nya mi wiwɔm,’ kɔm bukumbɛiŋ lwaki mbaŋ wi bəni, kɔm bɔ bəchi nì kɔ num bɔ bum a Jɔn kɔ mi wi ntum wi Nyɔ.” 27 Ayakadəiŋ, bɔ ka chukuli i Jisɔs a, “Buku kiəki kə.” Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Yaka mih tə ki fukuki kə i mbɛiŋ mi wə wi nya ŋga biwɔ i mih ka mih fəki gia yələ.”

Ndi kɔm bwa bənyuku bəfa

28 Jisɔs tsə a ninshiŋ bikə a, “Mbɛiŋ kwakaki a nə kɔm yələ? Mi widɔkɔ nì kaŋaki lə bwa bənyuku bəfa. Wi nyə tsə i waiŋ wi ninshiŋ wə, dzaka i wi a, ‘Waiŋ wuŋ, lâ tsə̂ shî nɔ̂mki i khə daiŋ.’ 29 Wi chukuli a, ‘Mih laki kə.’ Ayakalə, wi baaŋ ka fiəni kwuni shɔm yi ka la tsə i fɛiŋ khə. 30 Mi wiwɔ tsə i wi kɔmsini wə ka dzaka tə a gia yə wi si dzaka i wi i ninshiŋ wə. Wi chukuli i wi a, ‘Mih ki laki lə ba wuŋ.’ Ayakalə, wi nəki la kə. 31 I kintəəŋ ki bwa bələ bəfa wə, akɔ winaiŋ wi nì fə gia yə ba wi nì nəŋki a?” Bɔ chukuli a, “Akɔ wi ninshiŋ wə.” Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, bəni bə kwani kiŋwakti bəh bəkaŋa bə tɔkɔlini si liə tsə lɔ i ŋkuŋ bi Nyɔ wə i mbɛiŋ. 32 Mih dzakaki lə kɔm Jɔn Njulibɔkɔ nì kɔ wi dzə chusi dzəhh yi chəŋ i mbɛiŋ, mbɛiŋ nəki bum kə wi, ayakalə bəni bə kwani kiŋwakti bəh bəkaŋa bə tɔkɔlini bum wi. Ayaka i jɔbi wə mbɛiŋ nì yɛiŋ na si bɔ bum yaka, nəki kwuni kə shɔ́m yimbɛiŋ i bum tə i wi.”

Ndi kɔm bəni bə̀ mi nì jiə i wi khə

(Mak 12:1-12; Luk 20:9-19)

33 Jisɔs chu dzaka a, “Mbɛiŋ chu wɔkɔ ndi widɔkɔ. Mi widɔkɔ nì nɔm khə wi mintam wə bə kɛiŋsiki mbi yɛiŋ, ka ta fiəli mbaiŋ, chum kishwa kə bə ni dəŋki mintam mbi buku yɛiŋ, ka maa kibaŋ ki mi wə wi ni chəniki khə wiwɔ, ka jiə bəni i yɛiŋ khə, ka nyə tsə i tumi kidɔkɔ wə. 34 Jɔbi wə bə si kɔh mintam miwɔ dzə kpɛiŋ, wi fâaŋ bəni bu bə nɔm i bəni bə̀ wi nì jiə i yɛiŋ khə, a bɔ tsə̂ dzɔ̂ mmu mintam. 35 Ayaka bɔ tsə, bəni bə̀ wi nì jiə i yɛiŋ khə kwa bɔ, twɛiŋ widɔkɔ, wɔɔ widɔkɔ, tumyi widɔkɔ bəh kitəh. 36 Wi chu faaŋ bəni bə nɔm bədɔkɔ bɔ du tsə bə ninshiŋ bə̀, bəni bəwɔ chu fə a liŋ asi bɔ si fə bəh bə ninshiŋ bə̀. 37 Si yəmaka nì tsə wi faaŋ num waiŋ wi, kwaka a bɔ ni tsə kɔksi lə waiŋ wi ŋgaiŋ wələ. 38 Ayakalə, wi tsə, bəni bə nɔm bəwɔ ka yɛiŋ wi, dzaka a bɔ bɔ a, ‘Wələ kɔ ndzi kwili wi khə wələ. Mbɛiŋ dzə̂ ma bukumbɛiŋ wɔ̂ɔ wi ka bə dzi biɛiŋ bi.’ 39 Ayaka bɔ kwa guku buku bəh wi yɛiŋ khə, ka wɔɔ.”

40 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, ka bikə a, “Tii khə wələ jɔbi wə wi bi dzə wi bi fə dəiŋ bəh bəni bəwɔ a?” 41 Bɔ chukuli a, “Wi bi dzə kaasiki lə minyamni miwɔ, wi jiə bəni bədɔkɔ i yɛiŋ khə bə̀ bɔ bi nyaki mmu mintam i jɔbi wi kɔhni wə.” 42 Jisɔs bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ ka num fa dəkə i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

‘Təh wə bəni bə maani nì nəiŋ,

akɔ wi wə wi nì fiəni chu təh wi bu wi juŋ a?

Yələ kɔ mfə wi Bah,

buku ka tsɛiŋki num bəh ŋkaiŋyi’ a?

43 Ayakadəiŋ mih fukuki i mbɛiŋ a, Nyɔ bi dzɔ bwili lə ŋkuŋ bi i kaŋ yimbɛiŋ wə, wi nya num i kitumi kə ki kɔ i fəki si wi nəŋki.” 44 [“Na ndə wə wi bi gbɔki i təh wələ wə, wi mi wiwɔ bi shakyi i biŋka wə, ayaka təh wiwɔ ka bi gbɔ i mi bɛiŋ, ma wi ni gɔksi wi i kwɔŋɔ wə.”]§

45 Si Jisɔs ti ndi wiwɔ yakadəiŋ, bətii mfə gia bəmbum bəh Bəfalasi wɔkɔ, ka kiə a wi ti kɔm bɔ ŋgaiŋni. 46 Bɔ ka nəŋki i kwa wi, ayakalə, fiəni lwa mbaŋ wi bəni, kɔm mbaŋ wiwɔ nì dzɔki Jisɔs a wi kɔ na mi wi ntum wi Nyɔ.

22

Ndi kɔm bini bi ndzɔ wi miŋkpaŋ wimfiaŋ

(Luk 14:15-24)

1 Jisɔs chu dzaka i bɔ i bəndi wə, widɔkɔ num a, 2 “Bə kɔ i fəkəni ŋkuŋ bi bɛiŋ bəh ŋkuŋ widɔkɔ wə wi nì sisi dzini bi ndzɔ wi miŋkpaŋ wimfiaŋ i waiŋ wi wi nyukuni. 3 Wi faaŋ bəchinda bu a bɔ tsə̂ bɔ̂ɔŋ bəni bə̀ wi ni laka bɔ i dzini bi ndzɔ wi miŋkpaŋ wimfiaŋ biələ wə a bɔ dzə̂. Ayakalə, bəchinda bə̀ tsə bəni bəwɔ nəki dzə kə. 4 Wi chu faaŋ bəchinda bədɔkɔ ka dzaka i bɔ a, ‘Mbɛiŋ tsə̂ fûku i bəni bə̀ mih ni laka bɔ i dzini bi ndzɔ wi miŋkpaŋ wimfiaŋ biələ wə a bɔ wɔ̂kɔ, a mih kɔ mih kɛiŋsi lɔ dzɛiŋ, ka kum nyám yi bwilini bəh dɔmi bi bwa bə nyám. Mih kɛiŋsi lɔ biɛiŋ bichi, a bɔ dzə̂ bini wə.’ 5 Ayakalə, bɔ tsə, bəni bəwɔ chasi bɔ nəki tsə kə. Widɔkɔ la i khə wi wə, widɔkɔ la shi yi. 6 Kiŋka ki bəni bədɔkɔ kwa bəchinda bədɔkɔ chəbsi bɔ, ka wɔɔyi. 7 Shɔm bɔkɔ ŋkuŋ wiwɔ, wi faaŋ bəni bu bə jum, bɔ tsə laksi bəni bəwɔ bə̀ bɔ wɔɔyi bəchinda bu, ka kpa kwili wibɔ. 8 Si wi fə yakadəiŋ, ka dzaka i bəchinda bu a, ‘Mih kɔ mih kɛiŋsi lɔ dzini bi ndzɔ wi miŋkpaŋa wimfiaŋ . Ayakalə, bəni bə̀ mih ni laka bɔ kɔkə bəni nalə kpaaa. 9 Mbɛiŋ tsə̂ i bi ntasi bi dzə́h yichi wə, mbɛiŋ lâka bəni bəchi bə̀ mbɛiŋ ni yɛiŋ, a bɔ dzə̂ i dzini bi ndzɔ wi miŋkpaŋa wimfiaŋ biələ wə.’ 10 Bəchinda bəwɔ ka buku tsə i dzə́h yichi wə, juŋni bəni bəchi bə̀ bɔ ni yɛiŋ, bəni bə ndzɔŋni bəh bə chu dzə bəh bɔ fɛiŋ. Juŋ yi ndzɔ wi miŋkpaŋa yiwɔ jikə bəh bəni.

11 Ŋkuŋ dza liə i juŋ yi ndzɔ wi miŋkpaŋa yiwɔ wə i yɛiŋ bəni bə̀ bɔ dzə i dzini biwɔ wə, ka yɛiŋ mi widɔkɔ wi num maka wi lɔh mbuŋ wi ndzɔni wi miŋkpaŋa. 12 Wi bikə i wi a, ‘Nsɛiŋ wuŋ, wɔ nyani dəiŋ i liə fa wɔ kaŋa kə mbuŋ wi bini a?’ Mi wiwɔ kpichumi a mɔɔŋ. 13 Ŋkuŋ ka dzaka i bəchinda bu a, ‘Mbɛiŋ kâŋa kaŋ yi bəh gvu yi, mbɛiŋ lɔ̂ɔ wi i biŋ bi jisi wə, i di biə bəni bi dəki dzi jəŋ.’ ” 14 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, ka dzaka a, “Ma mbɛiŋ kîəki a Nyɔ bɔɔŋ bəni bəduli, ayakalə wi sabibwili a twɛsi.”

Bə taaŋ Jisɔs kɔm kpɔ wi lɔɔni kiŋwakti

(Mak 12:13-17; Luk 20:20-26)

15 Bəfalasi ka nyə tsə kɛiŋsi si bɔ ni fə Jisɔs fini bəh ndzaka ka bɔ kwa wi. 16 Bɔ ka faaŋ bwa bəbɔ bə mbaŋ bəh bəni i mbaŋ wi Ŋkuŋ Hɛlɔd i Jisɔs. Bɔ tsə dzaka i wi a, “Mi wi lanini buku kiəki lə a wɔ kɔ mi wi ŋkɔŋ, wɔ laniki bəni bəh dzə́h yi Nyɔ biəli ŋkɔŋ. Wɔ si lansi dzɔ kə a mi widɔkɔ kɔ chi chi, kɔm wɔ si lansi tsɛiŋ kə mi kɔm fiɛŋ fiə wi kɔ fi. 17 Fuku i buku i liə gia yə wɔ kwakaki. Nchi bumki lə a bukumbɛiŋ lɔ̂ɔki kiŋwakti i Kaysa ŋkuŋ wi Lum, ma bə ma lɔ̂ɔki a?”

18 Ayakalə, Jisɔs kiə gia yə bɔ finiki bəh yi, ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ bəni bələ mbɛiŋ dzakaki chi fə chi, mbɛiŋ taaŋki mih kɔm nə? 19 Mbɛiŋ dzə bəh kpɔ wə mbɛiŋ si lɔɔ kiŋwakti yɛiŋ mih yɛiŋ.” Bɔ dzə bəh dzəkəh wi kpɔ, nya i wi. 20 Jisɔs bikə i bɔ a, “Fwu wələ bəh yɛli wələ yɛiŋ kɔ wi ndə?” 21 Bɔ chukuli a, “Akɔ wi Kaysa.” Wi ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ nyâki i Kaysa fiɛŋ fiə fi kɔ fi Kaysa, mbɛiŋ nyâki i Nyɔ fiɛŋ fiə fi kɔ fi Nyɔ.” 22 Si bɔ nì wɔkɔ yi yakadəiŋ, dzaka wɔm bɔ. Bɔ ka bee wi ka nyəki a nyəni.

Bə taaŋ Jisɔs kɔm ndza wi kpi

(Mak 12:18-27; Luk 20:27-40)

23 A chɔkɔ biwɔ wə, Bəsadusi nyə dzə i Jisɔs wə. Bəsadusi bələ kɔ mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ si dzaka a bəni bi dza kə i kpi wə. Si bɔ dzə, ka bikə i Jisɔs a, 24 “Mi wi lanini, Muses nì dzaka a, ‘Mi ka kpi wi kaŋa kə waiŋ bəh kpə wi, waiŋnih wi kaŋaki i nɔ̂si miŋkpaŋa wiwɔ ka bɔ wi bwɔ̂ bwa i yɛli wi ŋkwu wiwɔ wə.’ 25 I liə, bwa bə mi widɔkɔ nì kɔlə nanitaŋ. Wi ninshiŋ bi dzɔ miŋkpaŋa, wi nyani dzə kpi maka bɔ wi kwati waiŋ, bee kpə wi i waiŋnih wi wi kɔmsini. 26 Yi num ayaka i wi kɔmsini wiwɔ, bəh i shi buku i bə̀ nanitaŋ bəchi. 27 Si yəmaka nì tsə miŋkpaŋa wiwɔ bɔŋ kpi. 28 I liə si bɔ bəchi nanitaŋ nì kɔ bɔ nɔsi lɔ miŋkpaŋa wiwɔ, a bi numki i chɔkɔ biə bəni bi dzaki i kpi wə, miŋkpaŋa wiwɔ bi numki kpə ndə a?”

29 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mbɛiŋ kɔ na fikpəŋ bəh ŋga, num kɔm mbɛiŋ kiəki kə gia yə bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə. Nabə i kiə tə ŋga bi Nyɔ. 30 Ma mbɛiŋ kîəki a, a bi numki i chɔkɔ biə bəni bi dzayiki i kpi wə, bənyuku bəh bəkaŋa bi chu chiŋni kə i ndzɔ wi bəkaŋa wə, bəni bi chu nyaki kə bwa bəbɔ i chiŋni i ndzɔ wi bəkaŋa wə. Bə bi numki aka bəchinda bə Nyɔ i bɛiŋ. 31 Ayaka i dzaka kɔm ndza wə bəni bi dzayiki i kpi wə, mbɛiŋ ka num fa Kiŋwakti ki Nyɔ i wɔkɔ gia yə wi dzakaki i mbɛiŋ a? Nyɔ nì dzaka a, 32 ‘Akɔ mih Nyɔ wi Ablaham bəh wi Ayjik bəh wi Yakɔb.’ Yi num a Nyɔ kɔkə Nyɔ wi bəŋkwu, wi kɔ Nyɔ wi bəni bəwɔm.” 33 Jɔbi wə mbaŋ wə wi nì kɔ fɛiŋ wɔkɔ gia yə Jisɔs dzaka, dzaka wɔm bɔ bəh nlani wi.

Nchi wə wi tsəki bənchi bəchi

(Mak 12:28-34; Luk 10:25-28)

34 Jɔbi wə Bəfalasi nì dzə wɔkɔ a Jisɔs baŋ dzaka ki Bəsadusi, bɔ juŋni gwu yibɔ ka dzə i yɛiŋ wi. 35 Mi widɔkɔ i bɔ kintəəŋ wə wi nì lansiki kiəki bənchi bə Nyɔ, ka mɔmsi wi bəh kimbikə kidɔkɔ a, 36 “Mi wi lanini, nchi wi ləkəli wə wi tsəki bənchi bəchi kɔ winaiŋ a?” 37 Jisɔs chukuli i wi a, “Nchi wə wi ləkəli kɔ wə wi dzakaki a, ‘Kɔ̂ŋ Bah Nyɔ wa bəh shɔm ya yichi, nyâ gwu ya i wi yichi, jîə mfi bia i wi bichi.’ 38 Wələ kɔ nchi wi ləkəli wi ninshiŋ wə wi tsəki bənchi bəchi. 39 Wə wi kɔmsiki i wi, kɔ aka wi. Wi num a, ‘Wɔ kɔ̂ŋki mi wə wi kɔ kɔmsi i wɔ kpəŋ asi wɔ kɔŋki gwu ya.’ 40 Gia yichi yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Bənchi wə, bəh yə yi kɔ i Biŋwakti bi bəni bə ntum bə Nyɔ wə, bɔ kɔ a bənchi bəfa bələ kintəəŋ.”

Kimbwili wə Nyɔ nì kaka kɔ waiŋ ndə?

(Mak 12:35-37; Luk 20:41-44)

41 Asi Bəfalasi nì kɔ bɔ juŋni dzə fɛiŋ, Jisɔs ka dza bikə kimbikə kidɔkɔ i bɔ a, 42 “Mbɛiŋ kwakaki a nə kɔm Kimbwili wə Nyɔ nì kaka a? Mbɛiŋ kwakaki fimbɛiŋ a wi kɔ waiŋ ndə?” Bɔ chukuli a, “Akɔ waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit.” 43 Jisɔs fiəni bikə i bɔ a, “Si akɔ waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit yi ka nyani dəiŋ a Kiŋ'waka ki Nyɔ fə Dɛbit bɔɔŋki wi a Bah wi ŋgaiŋ a? Dɛbit nì dzaka a,

44 ‘Bah Nyɔ nì dzaka i Bah wuŋ a,

wi shînum i tsɛiŋ yi yiləkəli wə,

i tsə̂ bûku jɔbi wə wi bi nɔsi bəmbaiŋŋni bu

wi tɔmyi gvu yi i bɔ bɛiŋ.’

45 Dɛbit kabə bɔɔŋki wi a Bah wi ŋgaiŋ, wi fiəni nyani dəiŋ ka wi numki waiŋ wi a?” 46 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, mi widɔkɔ nəki kaŋa kə gia i chukuli i wi. Na i yisi chɔkɔ biwɔ, mi widɔkɔ na chu mɔm i bikə wi bəh kimbikə kidɔkɔ.

23

Jisɔs tɔyi chwɔŋ ki bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bəh ki Bəfalasi

(Mak 12:38-39; Luk 11:43,46; 20:45-46)

1 Jisɔs ka dza dzaka i mbaŋ wi bəni bəh bwa bu bə mbaŋ a, 2 “Bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bəh Bəfalasi kɔ bəni bə̀ bɔ num i kiŋgbɔkɔ ki Muses wə. 3 Ayakadəiŋ, yi kɔ a, mbɛiŋ wɔ̂kɔki gia yichi yə bɔ fukuki i mbɛiŋ, mbɛiŋ fə̂. Ayakalə, kiə mbɛiŋ ma fəki gia yə bɔ fəki, kɔm bɔ fukuki chi, fə chi. 4 Bɔ si dza kaŋa bəntiə bə̀ bɔ jiki tsəki ŋga bi bəni, jikli bəni yɛiŋ, na bɔ mwi kɔbi i tɔbi na waiŋkpaŋ i gamti bɔ. 5 Gia yichi yə bɔ fəki kɔ a bəni yɛiŋki bɔ. Mintaiŋtaiŋ* bibɔ bi Kiŋwakti ki Nyɔ num na bimbum. Dzaka kijəŋ kibɔ ki bəmbuŋ num na bi dəəŋ. 6 Bɔ si tsə i bini wə kɔŋ i numki a i di biə bəni ni kɔksiki bɔ yɛiŋ, bɔ si tsə i júŋ yi tsani wə kɔŋ a numki num a biŋgbɔkɔ bi ninshiŋ wə. 7 Bɔ si kɔŋ tə i nyaniki i kidi ki shi wə bəni bɔni bɔ, chu kɔŋ tə a bəni bɔ̂ɔŋki bɔ a Bəlabay. 8 Ayakalə, kiə mi ki bûm kə a bəni bɔɔŋki wi a Labay, kɔm mbɛiŋ kaŋaki a Mi wi Lanini wimu shəŋ, mbɛiŋ bəchi kɔ bwa bə nih wimu. 9 Kiə mbɛiŋ ki bɔ̂ɔŋ kə mi widɔkɔ i fa kuku a, akɔ Ba wimbɛiŋ, kɔm mbɛiŋ kaŋaki a Ba wimbɛiŋ wimu wə wi kɔ bɛiŋ. 10 Kiə mi ki bûm kə a bə bɔɔŋki wi a Tikwili, kɔm Tikwili wimbɛiŋ kɔ a wimu wə wi kɔ Klistus. 11 Mi wimbum i mbɛiŋ kintəəŋ kaŋaki i nûmki mi wə wi nɔmki i mbɛiŋ. 12 Na ndə wə wi yaksiki gwu yi, Nyɔ bi shisiki lə wi, na ndə wə wi shisiki gwu yi, Nyɔ bi yaksiki lə wi.

Jisɔs fuku chwɔŋ ki bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bəh ki Bəfalasi

(Mak 12:40; Luk 11:39-42,44,52; 20:47)

13 Ŋgəkə wimbum kɔ wimbɛiŋ, mbɛiŋ bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bəh mbɛiŋ Bəfalasi. Mbɛiŋ kɔ bəni bə̀ bɔ dzakaki chi, fə chi! Mbɛiŋ numki i bəni nshiŋ kəŋ baŋ dzəh yə yi liəki i ŋkuŋ bi bɛiŋ wə. Mbɛiŋ kɔŋ kə i liə i yɛiŋ wə, chu baŋ dzəh i bəni bə̀ bɔ kɔŋki i liə yɛiŋ.

[ 14 Ŋgəkə wimbum kɔ wimbɛiŋ, mbɛiŋ bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bəh mbɛiŋ Bəfalasi. Mbɛiŋ sɛiŋsiki biɛiŋ bi bəkaŋa bəŋkwu, ka kwayiki fəki bəh bəntsa bədəəŋ. Mbɛiŋ kîə a ŋgəkə wimbɛiŋ bi gumi tsə lə wi bəni bədɔkɔ.]† 15 Ŋgəkə wimbum kɔ wimbɛiŋ, mbɛiŋ bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bəh mbɛiŋ Bəfalasi. Mbɛiŋ kɔ bəni bə̀ bɔ dzakaki chi, fə chi! Mbɛiŋ si dza nyani tumi kichi chu daŋ bɔ́kɔ yimbum alə a mbɛiŋ nəŋki mi wimu a wi fiəni chu mi wimbɛiŋ wi bumni, jɔbi wə wi fiəni chu mi wimbɛiŋ wi bumni, mbɛiŋ chu fiəni fə wi, wi fɔɔ num fɔni, wi ka numki mi wi gbuku wimbum aka mbɛiŋ.

16 Ŋgəkə wimbum kɔ wimbɛiŋ. Mbɛiŋ kɔ bimfəkə dzaka a mbɛiŋ chusiki dzəh i bəni! Mbɛiŋ kɔ bəni bə̀ bɔ dzakaki a, ‘A mi ka dzaka gia, kaiŋ yɛli wi juŋ yi fəni gia, a yəmaka mɔŋ gia yidɔkɔ. Ayakalə, mi ka dzaka gia yidɔkɔ ka kaiŋ num i yɛli wi chwaka ki kpɔ ki juŋ yi fəni yi gia mə, yaka ka wi kaŋaki i fə gia yə wi si dzaka ka kaiŋ.’ 17 Bimfəkə biələ! Mbɛiŋ kɔ biyuŋ! Fiɛŋ fiə fi kpaliki tsəki fidɔkɔ kɔ fi naiŋ a? Fi kpalini kɔ chwaka ki kpɔ ki baiŋni, ma juŋ yi fəni yi gia yə yi fəki chwaka kiwɔ ka ki numki fiɛŋ fiə fi kɔ fi Nyɔ a? 18 Mbɛiŋ dzaka tə a, ‘Mi ka dzaka gia ka kaiŋ i yɛli wi tɔŋ wi fəni wi gia wə, ma yi numki kə gia yidɔkɔ. Ayakalə, mi ka dzaka gia yidɔkɔ ka kaiŋ num i yɛli wi fiɛŋ fiə wi nya kiyɔŋni yɛiŋ, ma wi kaŋaki i fə gia yiwɔ asi wi dzaka ka kaiŋ.’ 19 Bimfəkə biələ! Fiɛŋ fiə fi kpaliki tsəki fidɔkɔ kɔ fi naiŋ a? Akɔ kinya kə, ma tɔŋ wi fəni wi gia wə wi fə ka kinya kiwɔ ni numki biɛiŋ biə bi kɔ bi Nyɔ a? 20 Gia yə yi kɔ, kɔ a, mi ka kaiŋ i yɛli wi tɔŋ wi fəni wi gia wə, ma yi numki a wi kaiŋ yaka ka kaiŋ tasi bəh biɛiŋ bichi biə bi kɔ i tɔŋ wi fəni wi gia wə. 21 Mi ka kaiŋ i yɛli wi juŋ yi fəni yi gia wə, ma yi numki a wi kaiŋ yaka ka kaiŋ tasi i Nyɔ wə wi nɔki yɛiŋ dzu. 22 Mi wə wi kaiŋ num i tumi ki bɛiŋ wə, ma yi numki a wi kaiŋ num i kiŋkii ki Nyɔ wə, bəh wi Nyɔ wə wi num yɛiŋ bɛiŋ.

23 Ŋgəkə wimbum kɔ wimbɛiŋ bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bəh mbɛiŋ Bəfalasi. Mbɛiŋ kɔ bəni bə̀ bɔ dzakaki chi, fə chi! Mbɛiŋ si nya kimbu kimu i jwɔfi kintəəŋ i Nyɔ i biɛiŋ bi jwa biə mbɛiŋ kəkəki jiə i jwa wə, ayakalə mbɛiŋ tsɛiŋ kə gia yi ləkəli yə nchi dzakaki kɔm yi a mbɛiŋ fə̂ki, yə yi kɔ i fə̂ki gia yi chəŋ i bəni, kwâsi nshɛiŋ i bəni, jîə shɔm i Nyɔ. Mbɛiŋ si kaŋaki i fə̂ki gia yələ yichi bee kə yidɔkɔ. 24 Bimfəkə biə bi chusiki dzəh i bəni! Mbɛiŋ yəliki bwiliki michuchu i mbi wə, ayakalə yiŋni məyi mu num nyam yimbum!‡

25 Ŋgəkə wimbum kɔ wimbɛiŋ mbɛiŋ bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bəh mbɛiŋ Bəfalasi. Mbɛiŋ kɔ bəni bə̀ bɔ dzakaki chi, fə chi! Mbɛiŋ wɔkɔki kibwam bəh bətasa i gwu wə, ayakalə kintəəŋ kiwɔ num ki jikə bəh biɛiŋ biə mbɛiŋ lɔkɔ i bəni bəh biə mbɛiŋ bukuki bəh dzə́kəh yɛiŋ. 26 Bimfəkə bi Bəfalasi, mbɛiŋ yisi wɔ̂kɔ kibwam bəh bətasa i numə, ka bi baiŋki tə i gwu wə.

27 Ŋgəkə wimbum kɔ wimbɛiŋ mbɛiŋ bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bəh mbɛiŋ Bəfalasi. Mbɛiŋ kɔ bəni bə̀ bɔ dzakaki chi, fə chi! Mbɛiŋ kɔ aka júm yə bə kɔ num bə kɛiŋsi fiaŋsi yi bəh fiəŋ yi baiŋ ndzɔŋ i dzəkəh wə, ayakalə i yɛiŋ kintəəŋ num yi jikə bəh biŋkuŋu bi bəni bə kpili bəh biɛiŋ bi kinyɛŋ bichi. 28 Ayaka yi kɔ tə a liŋ si mbɛiŋ chusiki gwu i bəni nshiŋ a mbɛiŋ kɔ bəni bə chəŋ, ayakalə i kintəəŋ, num mbɛiŋ jikə bəh mfwɔkyi bəh nɔni kichu.

(Luk 11:47-51)

29 Ŋgəkə wimbum kɔ wimbɛiŋ mbɛiŋ bəni bə̀ mbɛiŋ laniki bənchi bəh mbɛiŋ Bəfalasi. Mbɛiŋ kɔ bəni bə̀ bɔ dzakaki chi, fə chi! Mbɛiŋ maaki júm yi bəni bə ntum bə Nyɔ, kɛiŋsi ndzɔŋ júm yi bəni bə̀ bɔ nì kaŋaki nɔni ki chəŋ. 30 Mbɛiŋ fəki yakadəiŋ dzaka a, ‘A nì kɔ a buku numki i jɔbi wi bətii bəbuku wə, ma buku nì ka ləkə dəkə kaŋ yibuku i gia yə bɔ nì fəki wɔɔyi bəni bə ntum bə Nyɔ.’ 31 Mbɛiŋ dzakaki yakadəiŋ, dzaka num kɔm i gwu yimbɛiŋ wə tɔbi bəh dzaka kimbɛiŋ a mbɛiŋ kɔ bwa bə bəni bə̀ bɔ nì wɔɔyiki bəni bə ntum bə Nyɔ. 32 Mbɛiŋ tsə̂ bəh nɔm i ninshiŋ mbɛiŋ kâasi nɔm wə bətii bəmbɛiŋ nì yisi! 33 Júŋŋ yələ! Bwa bə fə́kəh bələ! Mbɛiŋ kwakaki a mbɛiŋ bi numki lə maka bə jiə mbɛiŋ i gbuku wimbum wə a?

34 Si yi kɔ yakadəiŋ, mih faaŋ bəni bə ntum bə Nyɔ i mbɛiŋ bəh bəni bə mfi bəh bəni bə lanini bənchi. Mbɛiŋ bi wɔɔyi bədɔkɔ, baŋŋyi bədɔkɔ i kintasi wə, twɛiŋ bədɔkɔ i júŋ yimbɛiŋ yi tsani mə, bwaŋ gvu i bədɔkɔ chɛiŋ i kikwili kichi kə bɔ tsəki fɛiŋ. 35 Mbɛiŋ bi fəki yakadəiŋ ka mwa mi bəni bəchi bə̀ bɔ nì nɔki nɔni ki chəŋ fa kuku bə̀ bə nì wɔɔyi bi numki i mbɛiŋ fuŋ. Mwa mələ bi numki i mbɛiŋ fuŋ i yisi i Abɛl wə bə nì wɔɔ wi kaŋa kə ŋgəkə widɔkɔ, i tsə buku i Sakalia wə waiŋ Belekaya wə mbɛiŋ nì wɔɔ i fintəŋ ki juŋ yi fəni yi gia wə bəh i tɔŋ wi fəni wi gia wə. 36 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, lɔiŋ wi gia yələ bi kwati lə ŋgɔkɔ wi liə wələ.”

Jisɔs shaaŋ bəni bə Jɛlusalɛm

(Luk 13:34-35)

37 Si Jisɔs dzaka lə, wi ka chu dzaka a, “Yəbɛɛy Jɛlusalɛm! Yəbɛɛy Jɛlusalɛm! Wɔ wɔɔyiki bəni bə ntum bə Nyɔ, chu tumyi bəni bə̀ Nyɔ faaŋki i mbɛiŋ bəh kitəh! Akɔ kiŋkani kimaiŋ si mih mɔmsi i juŋni bwa ba asi nih shyə si juŋni bwa bu wi kwumi baŋ bəh bəkəli bi, wɔ nəiŋma a? 38 Tsɛ̂iŋ, bə kɔ num bə lɔtɔkɔ lɔ juŋ ya, yi fiəni num chii. 39 Mih fukuki i mbɛiŋ a, mbɛiŋ bi chu yɛiŋ kə mih, i tsə buku jɔbi wə mbɛiŋ bi dzakaki a, ‘Nyɔ jiə kimbɔiŋsi i mi wə wi dzəki i yɛli wi Bah wə.’ ”

24

Jisɔs fuku a bə bi shakyiki lə juŋ yi fəni yi gia

(Mak 13:1-2; Luk 21:5-6)

1 Jisɔs nì buku i juŋ yi fəni yi gia wə, si wi tsəki, bwa bu bə mbaŋ kɔmsi dzə i wi wə ka chusiki júŋ yə yi kɔ i di bi juŋ yi fəni yi gia wə i wi. 2 Ayakalə, Jisɔs dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ yɛiŋ júŋ yələ a? Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, təh wimu bi baaŋ kə i widɔkɔ bɛiŋ maka bə baka tɔkɔ wi i kuku.”

(Mak 13:3-13; Luk 21:7-19)

3 Jɔbi wə Jisɔs nì tsə shinum i Ŋkwuŋ wi Kɛiŋ yi Ɔlif wə, bwa bu bə mbaŋ dza dzə i wi wə a bɔ bɔ ka bikə a, “Fûku i buku jɔbi wə gia yələ bi numki, bəh kinchəsi kə ki bi chusiki jɔbi wə wɔ fiəniki dzəki yɛiŋ bəh a mbi si kaa tsə lə?” 4 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mbɛiŋ tɔkniki, ka mi bi ma fwɔkyi mbɛiŋ a mbɛiŋ ndzani dzəh. 5 Mbɛiŋ kiəki a bəni bəduli bi dzə lə dzɔ yɛli wuŋ kəŋ i bɔ nshiŋ, mi dzaka a ŋgaiŋ kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka. Bɔ bi fəki yakadəiŋ fwɔkyi bəni bəduli a bɔ ndzani dzəh. 6 Mbɛiŋ bi wɔkɔki lə a bə tumki jum, chu wɔkɔ tə gia kɔm jum. Jɔbi wə mbɛiŋ bi wɔkɔki yakadəiŋ, kiə shɔm bi tə̂iŋyi kə mbɛiŋ. Yələ kɔ gia yə yi kaŋaki i bi num. Ayakalə, yi chusi kə a mbi si kaa tsəki lə. 7 Tumi bi tumki jum bəh kidɔkɔ, ayaka ntɔŋ widɔkɔ tum jum bəh widɔkɔ. Dzɔŋ tə bi numki, nshwaiŋ bi nəŋniki i di di wə. 8 Yəmaka gia yichi bi numki aka lɔli bi miŋkpaŋa wə wi yisi i nɔmhki.

9 Bəni bi dzɔki nyaki mbɛiŋ a bə chəbsiki mbɛiŋ, wɔɔyi mbɛiŋ. Bitumi bichi bi baiŋŋki lə mbɛiŋ kɔm bə yɛli wuŋ. 10 Ayakadəiŋ, bəni bəduli bi ka gbɔyiki i kimbum kibɔ wə, baiŋŋ gwu yibɔ, taŋni gwú yibɔ. 11 Bəni bəduli bə̀ bɔ nyiki ntəkə a, a faaŋ Nyɔ bɔ bi tumbuku lə i fwɔkyiki bəni bəduli. 12 Si chu bi duki tsəki i ninshiŋ, kɔ num lə si yi bi fəki kiŋkɔŋ ki bəni bəduli bi dəki. 13 Ayakalə, mi wə wi bi kaŋaki shɔm i tsə buku i kiŋgɔksi wə akɔ wə wi bi bɔiŋki. 14 Bə kâŋa i bi fuku ntum wi ndzɔŋni wələ kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ i tsə buku i kiŋgɔksi ki mbi wə kichi ka kitumi kichi bi wɔkɔ, na ka yi bi numki a mbi tsɛiŋki i kaa.

Nlani kɔm jɔbi wi ŋgəkə wimbum

(Mak 13:14-23; Luk 21:20-24)

15 Ayakadəiŋ, jɔbi wə mbɛiŋ bi yɛiŋki gia yi gumini yə yi kɔ i bəkəli di num yi dzə num i juŋ yi fəni yi gia wə, a num yə mi wi ntum wi Nyɔ Daniəl nì kɔ wi dzaka kɔm yi, (mi wə wi faki kiŋwakti kələ wɔ̂kɔ yi na bindzɔŋ), 16 bəni bə̀ bɔ kɔ i Judea bi gɛ̂iŋ yâka i ŋkwúŋ wə. 17 Mi wə wi kɔ i fwu wi juŋ bɛiŋ wi bi ma chu shî lîə i dzu a ŋgaiŋ dzɔ̂ki fiɛŋ fidɔkɔ. 18 Wə wi kɔ i khə bi ma chu kwɛ̂ a wi tsə̂ dzɔ̂ mbuŋ wi baŋni wi gwu. 19 Ŋgəkə wimbum bi numki wi bəkaŋa bə̀ bɔ bi numki bəh kitɔɔ, bəh bə̀ bɔ masiki bwa. 20 Mbɛiŋ tsâki a n'yɔkɔ ŋgɛiŋ wələ bi ma num i jɔbi wi fiəkə yiləkəli wə, nabə i chɔkɔ bimbam wə, 21 kɔm ŋgəkə wimbum bi numki lə i jɔbi wiwɔ wə, ayaka wəmaka ŋkaiŋni wi ŋgəkə kɛiŋki ki num kə na si mbi nì yisi i dzə buku bidaiŋ, ayaka wəmaka ŋkaiŋni wi ŋgəkə kɔbi i bi chu lansi num. 22 A nì kɔkə a Nyɔ gaali kaŋ yi ŋgəkə yiwɔ, ma mi wiwɔm na wimu bi bɔiŋ kə. Ayakalə, Nyɔ kɔ wi gaali kaŋ yiwɔ kɔm bə bəni bu bə̀ wi kɔ wi sabibwili. 23 Mi ka bi dzaka i mbɛiŋ i kaŋ yiwɔ wə a ‘Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, Kimbwili wə Nyɔ nì kaka a bə wi lə fa!’ Yudɔkɔ a, ‘Bə wi yaka fi!’ Kiə mbɛiŋ bi bûm kə yi. 24 Mbɛiŋ kîə a bəni bi dzə lə nyi ntəkə a bɔ kɔ bəmbwili bə̀ Nyɔ nì kaka, bədɔkɔ dzaka a bɔ kɔ bəni bə ntum bə Nyɔ, bɔ fə bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bibɔ, fə tə gia yi dzaka ki wɔmni, ka yi fwɔkyiki bəni a bɔ dali dzəh, i tasi na bəh bəni bə̀ Nyɔ kɔ wi sabibwili, i jɔbi wə dzəh ka num. 25 Mbɛiŋ wɔ̂kɔ, mih fukuki gia yələ i mbɛiŋ lə ka yi bi dzə kpɛiŋ. 26 Ayakadəiŋ, bəni ka dza dzaka i mbɛiŋ a, ‘Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, Kimbwili wə Nyɔ nì kaka bə wi yaka i chwa,’ kiə mbɛiŋ bi tsə̂ kə fɛiŋ. Yudɔkɔ a, ‘Mbɛiŋ tsɛiŋ, bə wi yaka i fintəŋ fi juŋ mə,’ kiə mbɛiŋ ki bûm kə i bɔ. 27 Mbɛiŋ kîə a, asi dzaŋ si mwaiŋ yi baiŋ i kimbu kə wɔŋ bukuki, yi baiŋ i tsə buku i di biə wɔŋ liəki, yi bi numki a liŋ asi ndzə wi mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi numki. 28 ‘Na faiŋ wə kiŋkpili ki fiɛŋ kɔ, akɔ fɛiŋ wə bəŋguluŋ si juŋni.’

Kɔm ndzə wi Jisɔs

(Mak 13:24-27; Luk 21:25-28)

29 Akisəkə asi kaŋ yi ŋgəkə wimbum wələ bi dzə tsəki, wɔŋ bi dza jiki num jini, fiəŋŋ bi ma chu baiŋki tə, bijɔŋ bi gbɔyiki i bɛiŋ, biɛiŋ bichi biə bi kaŋaki ŋga i bɛiŋ bi nəŋniki. 30 Ma kinchəsi ki mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi chusi i bɔɔli bɛiŋ. Kitumi kichi i nshwaiŋ wə bi ka yisi i nyufiki gwu bəh mindəm. Bəni bi ka yɛiŋ mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi si wi dzəki i bikwu wə i bɛiŋ bəh ŋga bəh kiŋkɔkni kimbum. 31 Jɔbi wə jəŋ bi nyaki ja yi ləkəli i bɛiŋ, wi ka bi chiŋsi bəchinda bu i bimbu bi mbi binaa i bɛiŋ, a bɔ dzə juŋni bəni bu bə̀ wi kɔ wi sabibwili lɔ.

(Mak 13:28-31; Luk 21:29-33)

32 Mbɛiŋ lâni dzɔ̂ gia i kpɛiŋ wi fidəiŋ wə. Jɔbi wə cha yiwɔ yisi i nyaki mwi, bwili bindzɛni, mbɛiŋ ka kiəki a nyum kwuni lɔ gwu. 33 Yi kɔ a liŋ i jɔbi wə mbɛiŋ bi yɛiŋki gia yələ yichi, mbɛiŋ ka kiəki a, wi si num dzə a i dzaka kifiəŋə wə. 34 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, ŋgɔkɔ wi liə wələ bi tsə kaa kə maka gia yələ yichi num lɔ. 35 Bɔɔli bəh nshwaiŋ bi tsə kaa lə, ayakalə gia yiŋ kɔbi i bi lansi nəŋni.

Mi widɔkɔ kɔkə wə wi kiəki chɔkɔ biə Jisɔs bi fiəni dzəki

(Mak 13:32-37; Luk 17:26-30,34-36)

36 Mi widɔkɔ kɔkə wə wi kiəki chɔkɔ biwɔ nabə jɔbi wiwɔ. Na bəchinda bə Nyɔ bə̀ i bɛiŋ bəh Waiŋ Nyɔ kiəki kə tə chɔkɔ biwɔ. Akɔ a Nyɔ Ba wi mbɔŋ wə wi kiəki. 37 Asi yi nì kɔ i jɔbi wi Nɔa wə, lə yi bi numki i chɔkɔ biə Mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi fiəni dzə. 38 A nì kɔ maka mwi buku baŋ mbi wələ wichi, bəni nì kɔ fibɔ dzi a dzini chu mu, ayaka bəkaŋa bəh bənyuku chiŋni i ndzɔ wi bəkaŋa wə, bəni nya bwa bə̀ bɔ i ndzɔ wi bəkaŋa wə, i tsə buku i chɔkɔ biə Nɔa nì liə i ŋgwuki mə, 39 bəni bəwɔ nəki kiə kə gia yə yi kaŋaki ni num, i tsə buku i jɔbi wə mwi nì buku jikə i mbi wələ wichi wə, kɔh nyə bəh bɔ bəchi. Akɔ ayaka si yi bi numki i chɔkɔ biə mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi fiəni dzəki. 40 Bənyuku bəfa bi numki i khə, bə bi dzɔ wimu ma wimu bi baaŋ. 41 Bəkaŋa bəfa bi gɔkɔki nyəə i nəkə bɛiŋ, ma bə bi dzɔ wimu ma wimu bi baaŋ. 42 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ nûmki bəh ŋkɛiŋsi wi gwu kɔm mbɛiŋ kiəki kə chɔkɔ biə Bah bi fiəniki numki i dzə yɛiŋ. 43 Mbɛiŋ kîəki a, tikwili kabə kiəki jɔbi wə ji kaŋaki i dzə nchɔkɔ fɔkɔ, ma wi ni tɔkniki, wi ma ni buku bee a wi dzə bwiŋ juŋ yi. 44 Yi kɔ a mbɛiŋ tə kaŋaki i nûmki bəh ŋkɛiŋsi wi gwu, kɔm mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi dzəki i jɔbi wə mbɛiŋ kwakaki kə.

Nlani kɔm waiŋ wi nɔm wi ŋkɔŋ bəh wi ntəkə

(Luk 12:41-48)

45 Waiŋ wi nɔm wə wi kɔ wi ŋkɔŋ chu kaŋa mfi kɔ winaiŋ? Ntə akɔ wə tikwili wi nì jiə a wi tɔkniki bəh juŋ yi a jɔbi wə jɔbi ka kpɛiŋ, wi ni nyaki biɛiŋ bidzini i bwa bu bə nɔm a? 46 Kinsaŋli kimbum bi numki i waiŋ wi nɔm wə tikwili wi bi dzə yɛiŋki num wi fə nɔm wi a liŋ asi wi si nəŋki. 47 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, tikwili wi bi yaksi wi a wi tɔkniki bəh biɛiŋ bi bichi. 48 Ayakalə, waiŋ wi nɔm wiwɔ kabə num wi kaŋa nɔni kichu, ka dza dzaka i gwu yi a, ‘Tikwili wuŋ ni kɔmsi fiəni dzə kə’, 49 ka yisi i twɛiŋki bwa bə nɔm bədɔkɔ bə̀ bəh bɔ nɔmki, wi dzi a dzini chu mu bəh bəni bə̀ bɔ məki mbih məni, 50 tikwili wi waiŋ wi nɔm wiwɔ bi təkəli tumbuku i chɔkɔ biə wi si kwakaki kə bəh i jɔbi wə wi si kiəki kə. 51 Ayaka i jɔbi wiwɔ wə wi bi nya ŋgəkə i waiŋ wi nɔm wiwɔ, wi bi chiŋsi wi i tsə numki bəh mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ dzakaki chi fə chi, a num i di biə bəni bi dəki dzi jəŋ.”

25

Ndi kɔm kishu ki bəkaŋa bədɔkɔ jwɔfi

1 “I jɔbi wiwɔ wə bə bi siniki ŋkuŋ bi bɛiŋ bəh kishu ki bəkaŋa bədɔkɔ jwɔfi bə̀ bɔ nì dzɔ bimbaiŋsi bibɔ, buku tsə i wɔkɔliki mi wə wi dzɔ miŋkpaŋa wimfiaŋ. 2 Bɔ nì kɔ yakadəiŋ, bəte num biyuŋ, bəte fifi. 3 Yi num a, bə̀ bɔ nì kɔ biyuŋ dzɔ bimbaiŋsi bibɔ nəki dzɔ kə miə midɔkɔ, 4 ayakalə bə̀ bɔ nì fifiki dzɔ bimbaiŋsi bibɔ, dzɔ tasi bəh miə midɔkɔ i bənsɔkɔ wə. 5 Si bɔ tsə ka wɔkɔliki mi wə wi dzɔ miŋkpaŋa wimfiaŋ , wi bə́ ndɔmi i dzə, kinu ka yisi i jiŋki bɔ bəchi, bɔ ka gbɔ kinu. 6 Aka numki nchɔkɔ kintəəŋ, bɔ wɔkɔ si mi yɔŋsiki lə, ‘Lilili, mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, mi wə wi dzɔ miŋkpaŋa wimfiaŋ bə wi lə ɔɔɔ. Mbɛiŋ bûku dzə̂ dzɔ̂ wi ɔɔɔ.’ 7 Ayaka kishu ki bəkaŋa bəwɔ bəchi ka dza bɛiŋ, yaksi naka bibɔ bi baiŋsini. 8 Bə̀ bɔ nì kɔ biyuŋ ka dzaka i bə̀ bɔ ni fifiki a, ‘Mbɛiŋ nyâ buku bəh miə mimbɛiŋ midɔkɔ, kɔm bimbaiŋsi bi buku si shi tsə lə.’ 9 Ayakalə, bəfifini bə̀ ka chukuli a, ‘Miə mibuku mɔŋ dəkə i kpɛiŋ i bukumbɛiŋ bəchi. Mbɛiŋ tsə̂ num i bəni bə̀ bɔ taŋniki, mbɛiŋ tâŋ mimbɛiŋ.’ 10 Asi bɔ nì tsə i taŋ, mi wiwɔ baaŋ dzə, bəkaŋa bə̀ bɔ nì kɛiŋsi gwu, ka liə bəh wi i juŋ yi dzɔni miŋkpaŋa, bə ka fah dzaka ki juŋ. 11 Si yəmaka nì tsə bədɔkɔ bə̀ bɔ ni tsə i taŋ mibɔ miə bɔŋ tsə dzəh, ka dzakaki a, ‘Tikwili tikwili, wɛ̂li dzaka ki juŋ ma buku liə.’ 12 Ayakalə, wi chukuli i bɔ a, ‘Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mih kiəki kə mbɛiŋ.’ 13 Yi kɔ a, mbɛiŋ kɛ̂iŋsi gwu yimbɛiŋ, i wɔkɔliki, kɔm mbɛiŋ kiəki kə chɔkɔ, nabə jɔbi wiwɔ.

Ndi kɔm bwa bə nɔm bətali

(Luk 19:11-27)

14 I jɔbi wiwɔ wə, yi bi numki aka mi wə wi nì tsəki nyani, wi bɔɔŋ bwa bu bə nɔm ka nya jiə kpɔ wi i bɔ kaŋ. 15 Wi nya waiŋ wi wi nɔm widɔkɔ bəh biba bi kpɔ bite, nya widɔkɔ bəh biba bifa, ka nya widɔkɔ bəh kiba ki kpɔ kimu. Wi nì nyaki biəli asi ŋga bi mi kɔ. Si wi nya yakadəiŋ, ka tsə nnyani wi. 16 Waiŋ wi nɔm wə wi nì dzɔ biba bi kpɔ bite ka tsə akisəkə ka fəki shi yɛiŋ, dzi mbee biba bite. 17 Ayaka wə wi nì dzɔ biba bifa ka fə tə shi yɛiŋ, dzi mbee biba bifa. 18 Ayakalə, waiŋ wi nɔm wə wi nì dzɔ kiba kimu tsə mfih chum dzəŋə nyumi kpɔ wi tikwili wiwɔ yɛiŋ.

19 Tikwili wi bwa bə nɔm bə̀ wi nì tsə nyani yaka ka tsə baaŋ fɛiŋ i jɔbi wi dəəŋ wə. Wi bɔɔŋ bwa bu bə nɔm a bəh bɔ sîsi gia. 20 Waiŋ wi nɔm wə wi nì dzɔ biba bi kpɔ bite ka dzə bəh biba jwɔfi, ka dzaka i wi a, ‘Tikwili, wɔ nì nya mih biba bi kpɔ bite. Yɛ̂iŋ, mih nì baaŋ ka fəki shi bəh wi, kwati biba bidɔkɔ bite i yɛiŋ bɛiŋ.’ 21 Ayaka tikwili wiwɔ dzaka i wi a, ‘Wɔ fə bindzɔŋ. Wɔ kɔ waiŋ wi nɔm wi ndzɔŋni, bəh wi ŋkɔŋ! Wɔ nì baaŋ ka kiə i tɔkni bəh fiɛŋ fi nchiŋ na bindzɔŋ. Ayakadəiŋ, i liə mih ni jiə lə wɔ a wɔ tɔkniki num bəh biɛiŋ biduli. Lîə la i kintəəŋ kindzɔŋni bi tikwili wa wə.’ 22 Waiŋ wi nɔm wə ŋ'wi kpɔ nì kɔ biba bifa dzə tə, ka dzaka i wi a, ‘Tikwili, wɔ nì nya mih biba bi kpɔ bifa. Yɛ̂iŋ, mih baaŋ ka fəki shi bəh wi, ka kwati biba bi kpɔ bidɔkɔ bifa i yɛiŋ bɛiŋ.’ 23 Ayaka tikwili wiwɔ dzaka i wi a, ‘Wɔ fə bindzɔŋ. Wɔ kɔ waiŋ wi nɔm wi ndzɔŋni bəh wi ŋkɔŋ! Wɔ nì baaŋ ka kiə i tɔkni bəh fiɛŋ fi nchiŋ na bindzɔŋ. Ayakadəiŋ, i liə mih ni jiə lə wɔ a wɔ tɔkniki num bəh biɛiŋ biduli. Lîə la i kintəəŋ kindzɔŋni bi tikwili wa wə.’ 24 Waiŋ wi nɔm widɔkɔ wə wi nì dzɔ kiba ki kpɔ kimu dzə tə, ka dzaka i wi a, ‘Tikwili, mih kiəki lə a wɔ kɔ mi wi ləkəli. Wɔ si kɔh lə maka wɔ gbɛli, juŋni gəŋ maka wɔ mu. 25 Ayakadəiŋ, mih nì baaŋ ka lwaki, ka tsə nyumi kpɔ wa wiwɔ i kuku. Tsɛiŋ, bə kpɔ wa wiwɔ lə, kaŋa.’ 26 Tikwili wi chukuli i wi a, ‘Wɔ kɔ waiŋ wi nɔm wichu, wɔ chu num bəh kiŋkpəŋ! Wɔ nì kiəki yaka a mih si kɔh lə maka mih gbɛli, juŋni gəŋ maka mih mu. 27 Si wɔ nì kiəki yakadəiŋ a fə nə, a wɔ ma tsə jiə kpɔ wuŋ i juŋ yi kpɔ wə ka mih ni fiəni dzə dzɔ kpɔ wuŋ bəh mbee i yɛiŋ bɛiŋ.’ 28 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka dzaka a bə dzɔ̂ kiba ki kpɔ kiwɔ i wi, bə nyâ i wə wi kaŋaki biba bi kpɔ jwɔfi. 29 Mbɛiŋ kîəki a, mi wə wi kaŋaki bə ni kpɛiŋsiki lə ma wi kaŋaki biduli. Ayakalə, mi wə wi kaŋaki kə, na fi twɛsi fiə wi kaŋaki bə bi dzɔ bwili lə fi i wi. 30 Si wi dzaka yakadəiŋ ka dzaka a, ‘Mbɛiŋ lɔ̂ɔ bwîli waiŋ wi nɔm wi kilɔlɔ wiwɔ i biŋ bi jisi wə, i di biə bəni bi dəki dzi jəŋ.’

Nlani kɔm nsaka wi gɔksini

31 A bi numki i jɔbi wə mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi fiəni dzəki i mbum bi wə, wi bi dzəki bəh bəchinda bə Nyɔ bəchi, wi bi ka num i kiŋgbɔkɔ ki kimbum wə. 32 Bitumi bichi biə bi kɔ fa kuku bi juŋni lə i wi nshiŋ, wi bi ka gaali bɔ asi mi wə wi si tɔkni bəh shwáŋ si gaali bwili shwáŋ i bíi kintəəŋ. 33 Wi bi jiə shwáŋ yiwɔ i tsɛiŋ yi yiləkəli wə, wi jiə bíi i tsɛiŋ yi yi kimiəkə wə. 34 Wi wə wi kɔ Ŋkuŋ ni ka dzaka i bə̀ bɔ kɔ i tsɛiŋ yi yiləkəli wə a, ‘Bəni bə̀ Ba wuŋ kɔ wi bɔiŋsi bɔ, mbɛiŋ dzə̂ kwâti di i ŋkuŋ biə wi nì kɛiŋsi jiə i mbɛiŋ i yisi si bə nì maa mbi, 35 kɔm dzɔŋ nì wɔɔki lə mih, mbɛiŋ nya mih bəh fiɛŋ fidzini. Kindɔŋ nì wɔmki lə mih, mbɛiŋ nya mih bəh fiɛŋ mih mu. Mih nì kɔ mi wi dzəni, mbɛiŋ dzɔ mih. 36 Mih nì kɔ bəh chwɔŋ kiyəə, ayaka mbɛiŋ lɔh mbuŋ i mih wə. Mih ni gwɛiŋki lə mbɛiŋ dzə bɔni i mih. Mih nì kɔ i juŋ yi nsəŋ mə, ayaka mbɛiŋ dzə bɔni i mih.’ 37 Jɔbi wə wi ni dzaka yakadəiŋ, bəni bə chəŋ bə̀ ka ni bikə i wi a, ‘Bah, akɔ i jɔbi winaiŋ wə buku nì dzə yɛiŋ wɔ dzɔŋ wɔɔ wɔ, buku nya wɔ bəh fiɛŋ wɔ dzi, nabə yə a kindɔŋ nì wɔɔmki wɔ, buku nya wɔ bəh fiɛŋ wɔ mu a? 38 A nì kɔ i jɔbi winaiŋ wə buku nì yɛiŋ wɔ, wɔ num mi wi dzəni, buku dzɔ wɔ, nabə yə a wɔ nì chu kɔ bəh chwɔŋ kiyəə, buku lɔh mbuŋ i wɔ wə a? 39 A nì kɔ jɔbi winaiŋ wə buku nì yɛiŋ wɔ, wɔ gwɛiŋ chu num i juŋ yi nsəŋ mə, buku dzə jikə wɔ a?’ 40 Ŋkuŋ wiwɔ ka ni chukuli i bɔ a, ‘Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, si mbɛiŋ nì fə gia yələ, i na winaiŋ mi winchiŋ i bwa bə nih bəŋ bələ, yi kɔ a mbɛiŋ nì fə num i mih.’ 41 Ayakadəiŋ, wi ka bi dzaka i bə̀ bɔ kɔ i tsɛiŋ yi yi kimiəkə wə a, ‘Mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ kɔ num lɔiŋ kwa mbɛiŋ, mbɛiŋ dzâ nyə̂ i mih nshiŋ, mbɛiŋ tsə̂ lîə i gbuku wə bə nì kɛiŋsi jiə i ŋkpɛli bəh bəchinda bu, 42 kɔm dzɔŋ nì wɔɔki lə mih, mbɛiŋ na nya mih bəh fiɛŋ i dzi. Kindɔŋ nì wɔmki lə mih, mbɛiŋ na nya mih bəh fiɛŋ i mu. 43 Mih nì kɔ mi wi dzəni, mbɛiŋ na dzɔ mih. Mih nì kɔ chwɔŋ kiyəə, mbɛiŋ na lɔh mbuŋ i mih wə. Mih nì gwɛiŋki lə, ayaka chu num i juŋ yi nsəŋ mə, mbɛiŋ na dzə i bɔni mih.’ 44 Bɔ tə bi ka bɔŋ bikə i wi a, ‘Bah, akɔ i jɔbi winaiŋ wə buku nì yɛiŋ wɔ dzɔŋ wɔɔ wɔ, nabə a kindɔŋ nì wɔɔmki wɔ, nabə a wɔ num mi wi dzəni, nabə a wɔ chu num chwɔŋ kiyəə, nabə yə a wɔ gwɛiŋ, bəh yə a wɔ chu num i juŋ yi nsəŋ mə, buku na gamti wɔ a?’ 45 Wi bi ka chukuli i bɔ a, ‘Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, si mbɛiŋ nì ka fə dəkə gia yələ, i na winaiŋ mi winchiŋ i bwa bə nih bəŋ bələ, yi kɔ a mbɛiŋ nì ka fə dəkə num i mih.’ 46 Bəmaka bəni bi ka dza nyə tsə liə num i ŋgəkə wə wi bi tsə kaa kə. Ayakalə, bə chəŋ bə̀ tsə liə fibɔ num i nɔni kə ki bi tsə kaa kə.”

26

Bə nyani bəh kinyəni i Jisɔs chɛiŋ

(Mak 14:1-2; Luk 22:1-2; Jɔn 11:45-53)

1 Jɔbi wə Jisɔs nì dzaka kaasi gia yələ yichi, ka dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, 2 “Mbɛiŋ kîə a, a baaŋ a kaŋ yifa ka dzini bi Ntsədaŋ yisi, bə num i ni nya mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi i bəni kaŋ ma bɔ baŋŋ wi i kintasi wə.” 3 A i jɔbi wiwɔ wə, bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ sakaki tumi tsə ka juŋni gwu yibɔ i ntɔŋ wi Kayfas wə a num wi Kayfas wiwɔ fwu wi bətii mfə gia, 4 bɔ ka jiə kimfasi i ni wɛli kwa Jisɔs, i wɔɔ wi. 5 Si bɔ fasiki yakadəiŋ, ka dzaka a, “Bukumbɛiŋ ma mɔ̂m i fə̂ gia yələ i jɔbi wi Dzini wə, kɔm bukumbɛiŋ ka mɔm yi, ma yi ni dzə bəh ŋgəkə i bəni kintəəŋ.”

Miŋkpaŋa widɔkɔ fîaŋsi Jisɔs bəh fiaŋsi bi tsɛŋə yindzɔŋni i Bɛtani

(Mak 14:3-9; Jɔn 12:1-8)

6 Jɔbi wə Jisɔs nì kɔ i kwili wi Bɛtani wə, i juŋ yi Samɔn wə mi wi kiŋkumi. 7 Jɔbi wə bɔ nì shi num ka dziki, miŋkpaŋa widɔkɔ liə dzə bəh finsɔkɔ* fi fiaŋsi fidɔkɔ num bə kɛiŋsi bi bəh təh, a num fi fiaŋsi bi tsɛŋə yindzɔŋni, bi ləkə i kpɔ wə nalə, ka shuku i fwu wi Jisɔs wə. 8 Bwa bə Jisɔs bə mbaŋ nì yɛiŋ yakadəiŋ gia yiwɔ fə bɔ bɔksi lɔ tɔɔ. Bɔ ka dzakayiki a, “Wi bəkəli fiaŋsi biələ lə kɔm nə a? 9 Bə si kɔlə i taŋni fiaŋsi biələ i kpɔ widuli wə, i nya kpɔ wiwɔ i bəni bə kifuu.” 10 Ayakalə, Jisɔs kiə kiŋkwaka kibɔ, ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ nyaki ŋgəkə i miŋkpaŋa wələ kɔm nə? Wi fə num gia yindzɔŋni i mih. 11 Mbɛiŋ kîəki a bəni bə kifuu ni numki lə bəh mbɛiŋ jɔbi wichi ayakalə, mih bi numki kə bukumbɛiŋ i jɔbi wichi wə. 12 Wi shuku fiaŋsi biələ i gwu yiŋ wə lə, wi kɛiŋsi mih num kɛiŋsini i nləə wə. 13 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, na faiŋ bə bi fukuki ntum wi ndzɔŋni wələ i mbi wichi wə, gia yələ miŋkpaŋa wələ fə, bə bi fukuki yi, bə kwaka wi.”

Judas taŋni Jisɔs

(Mak 14:3-9; Jɔn 12:1-8)

14 Mi widɔkɔ i mbaŋ wi bwa bə Jisɔs wə, i bə̀ wə jwɔfi ntsɔ bəfa kintəəŋ, a num wə bə nì bɔɔŋki a Judas Iskaliɔt nyə tsə yɛiŋ bətii mfə gia bəmbum, 15 ka bikə i bɔ a, “Mih ka nya Jisɔs i mbɛiŋ kaŋ, ma mbɛiŋ ni nya nə i mih a?” Bɔ ka fa kpɔ mbaŋtia num bə nì kɛiŋsi wi bəh chwaka ki kpɔ kifukuli, ka nya i wi. 16 I yisi jɔbi wiwɔ wə, wi ka yisi i nəŋki dzəh yə wi ni nya Jisɔs yɛiŋ i bɔ kaŋ.

Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ dzi Dzini bi Ntsədaŋ

(Mak 14:12-21; Luk 22:7-13,21-23; Jɔn 13:21-30)

17 A dzə num i chɔkɔ bi ninshiŋ i Dzini bi Blɛd wə bə ka jiə dəkə Dzɔŋɔ yɛiŋ, bwa bə mbaŋ bə Jisɔs dzə yɛiŋ wi, ka bikə i wi a, “Wɔ nəŋki a buku tsə kɛiŋsi faiŋ di biə wɔ ni dzi Dzini bi Ntsədaŋ yɛiŋ na?” 18 Wi chukuli i bɔ a, “Mbɛiŋ tsə̂ i kwili kintəəŋ, mbɛiŋ ni yɛiŋ lə nchiŋ mi widɔkɔ fɛiŋ, mbɛiŋ dzâka i wi a, ‘Mi wi Lanini dzaka a, jɔbi wi ŋgaiŋ kpɛiŋ lɔ. Ŋgaiŋ bəh bwa bu bə mbaŋ kaŋaki i dzi Dzini bi Ntsədaŋ i wi dzu.’ ” 19 Ayaka bwa bə mbaŋ bə̀ tsə fə asi Jisɔs si dzaka i bɔ, ka kɛiŋsi biɛiŋ bidzini bi Dzini bi Ntsədaŋ biwɔ fɛiŋ. 20 A dzə num i fijɔbi, wi shinum bəh bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa i dziki. 21 Jɔbi wə bɔ nì dziki, wi dza dzaka i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mi widɔkɔ i mbɛiŋ kintəəŋ ni taŋni lə mih.” 22 Si wi dzaka yakadəiŋ, bwa bu bə mbaŋ dza ka numki a bəh nshɛiŋ nshɛiŋ, yisi i bikəki a wimu wimu a, “Akɔ num mih ma Bah?” 23 Wi chukuli i bɔ a, “Mi wə wi ni taŋni mih akɔ wə wi ləkə kaŋ i fwɔti wə buku wi. 24 Mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi kaŋaki bi nyə asi bə nì nyaka kɔm wi. Ayakalə, ŋgəkə wimbum kɔ i mi wə wi taŋni Mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi. Yi nì ndzɔŋki a bə ma bwɔ wəmaka mi.” 25 Judas wə wi ni kaŋaki i taŋni Jisɔs bɔŋ bikə tə i wi a, “Mi wi Lanini akɔ num mih ma?” Jisɔs chukuli i wi a, “Wɔ dzaka bəh dzaka ka.”

Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ dzi nchiŋni

(Mak 14:22-26; Luk 22:14-20; 1 Kɔlɛn 11:23-25)

26 Asi bɔ nì dziki, Jisɔs dza dzɔ blɛd, nya kiyɔŋni i Nyɔ, gbɛyi nya i bwa bu bə mbaŋ ka dzaka a, “Mbɛiŋ kɔ̂ dzî, fa kɔ gwu yiŋ.” 27 Wi dzɔ tə bwam, nya kiyɔŋni i Nyɔ ka nya bwam wiwɔ i bɔ ka dzaka a, “Mbɛiŋ bəchi mû. 28 Mələ kɔ mwa məŋŋ mə Nyɔ dzi miŋkaiŋ bəh mɔ, mɔ shukuki bukuki kɔm bəni bəduli, ka wi ni dalinya chu bibɔ. 29 Mih fukuki i mbɛiŋ a, mih ni chu mu kə mbi mi kpɛiŋ wi lani wələ i yisi i liə i tsə buku i chɔkɔ biə mih bi muki mɔ mimfiaŋ bukumbɛiŋ i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi Ba wuŋ wə.” 30 Jɔbi wə Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ kaasi, bɔ yəəŋ njaŋ wi kɔksini, buku ka yaka tsə i Ŋkwuŋ wi Kɛiŋ yi Ɔlif wə.

Jisɔs dzaka a Bita bi nəiŋ lə ŋgaiŋ

(Mak 14:27-31; Luk 22:31-34; Jɔn 13:36-38)

31 Si Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ nì tsəki, wi dzaka i bɔ a, “Daiŋ nchɔkɔ mbɛiŋ bəchi ni fiəni gɛiŋ chu lə i jum wə kɔm gia yə yi ni num bəh mih. Yi num asi bə nyaka a, Nyɔ dzakaki a, ‘Mih ni wɔɔ lə ntɔkni shwáŋ, ma mbaŋ wi shwáŋ yiwɔ ni gaali.’ 32 Ayakalə, jɔbi wə Nyɔ bi bwili mih i kpi wə, mih bi tsə i mbɛiŋ nshiŋ i Galili.” 33 Bita ka dzaka lɔ mfih i wi a, “Kɔŋ bəni bəchi ni gɛiŋ fiəni chu i jum wə kɔm gia yə yi ni num bəh wɔ, mih kɔkə ni lansi gɛiŋ chu i jum wə.” 34 Jisɔs fiəni chukuli i wi a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i wɔ a daiŋ nchɔkɔ, ka kwɔkɔ ni tɔŋki, num wɔ nəiŋ lɔ mih kiŋkani kitali.” 35 Bita dzaka i wi a, “Kɔŋ mih ni numki i kpi bəh wɔ, mih kɔkə ni lansi nəiŋ wɔ.” Si wi dzaka yakadəiŋ, bwa bə mbaŋ bə Jisɔs bədɔkɔ bə̀ bəchi bɔŋ dzaka ayaka tə.

Jisɔs tsa i Gɛsɛmane

(Mak 14:32-42; Luk 22:39-46)

36 Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ tsə liə i khə wi kɛiŋ yi mintam midɔkɔ wə, bə bɔɔŋ a Gɛsɛmane, Jisɔs dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Mbɛiŋ shînumyi fa mih kini tsə tsa.” 37 Wi dzɔ Bita bəh bwa bə Sɛbide bəfa, bəh bɔ ka tsə. Wi yisi i numki bəh nshɛiŋ nshɛiŋ, shɔm yi fumsi wi. 38 Wi ka dzaka i bɔ a, “Shɔm yiŋ kɔ a bəh nshɛiŋ nshɛiŋ nalə na ka mih kpi num kpini. Mbɛiŋ bâaŋ a fa bukumbɛiŋ wɔ̂kɔliki.” 39 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka kini tsə i ninshiŋ, gbɔ tum kwusi shi bi i kuku ka bə́ tsa a, “Ba wuŋ, dzəh kabə nûm yə wɔ kɔ i fə ka bwam wi ŋgəkə wələ tsə mih a mih ma mu, wɔ fə̂. Ayakalə, ma fə̂ si mih nəŋki. Fə̂ yi num asi wɔ nəŋki.” 40 Wi fiəni dzə buku i bɔ wə, ka ti bɔ nɔ wə. Wi bikə i Bita a, “Yaka mbɛiŋ kɔkə i num bɛiŋ bəh mih i tsə buku i mbiəŋə wimu wə a? 41 Mbɛiŋ tsə̂ŋəki, mbɛiŋ tsâ a kiə kimɔmsi ki dzə kə i mbɛiŋ wə. Yi kɔ ŋkɔŋ a shɔm kɔŋki lə, ayakalə nyam yi gwu bɔhyi.” 42 Wi fiəni tsə fɛiŋ i kiŋkani kifa wə ka tsa a, “Ba wuŋ, aka bə́ num a bwam wələ kɔkə i tsə maka mih mu wi, wɔ fə̂ asi wɔ nəŋki.” 43 Si wi ni fiəni dzə, ka chu ti bwa bu bə mbaŋ nɔ wə kɔm kinu nì kɔ i dzəkəh yibɔ wə nalə. 44 Wi fiəni bee bɔ ka tsə i tsaki i kiŋkani kitali wə, wi tsa, dzaka num a gia yə wi si kɔ wi dzaka lɔ yi. 45 Wi chu fiəni dzə i bwa bu bə mbaŋ dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ kɛiŋki mbɛiŋ nɔ waka fimbɛiŋ na? Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, jɔbi kpɛiŋ lɔ. Bə taŋni lɔ mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi i kaŋ yi bəni bəchu wə. 46 Mbɛiŋ dzâ bɛiŋ bukumbɛiŋ tsə̂ki. Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, mi wə wi taŋni mih bə wi yaka wi dzəki.”

Bə kwa Jisɔs

(Mak 14:43-50; Luk 22:47-53; Jɔn 18:3-12)

47 Asi Jisɔs nì kɛiŋki wi dzaka, Judas wə wi nì kɔ mi i mbaŋ wi bwa bə Jisɔs bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa dzə tumbuku. Wi nì dzəki bəh mbaŋ wi bəni bəduli, bɔ kaŋa bənywɔ bəh bibɔkɔ, num a faaŋ bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ sakaki tumi. 48 A nì kɔ num mi wə wi taŋni Jisɔs, tsə kɛiŋsi lɔ kinchəsi bəh bəni bəwɔ ka dzaka a, “Mi wə mih ni bɔni mih maŋni yaŋyi, akɔ wi mbɛiŋ ni kwâ.” 49 Si bəh bɔ ni dzə, wi chəm tsə a chəŋ i Jisɔs wə ka bɔni i wi, “Mih bɔniki i wɔ Mi Lanini.” Si wi bɔni yakadəiŋ, ka maŋni wi bə́ yaŋyi wi. 50 Jisɔs ka dzaka i wi a, “Nsɛiŋ wuŋ, fə̂ a gia yə wɔ dzə i fə.”† Ayaka bəni bəwɔ ka tsə kwa Jisɔs, kaŋa wi. 51 Yi num a mi widɔkɔ wə wi nì kɔ bɔ bəh Jisɔs ka guku baa nywɔ wi jum ka gba chwiŋ təiŋ kintuni ki mfa wi fwu wi bətii mfə gia. 52 Jisɔs dzaka i mi wiwɔ a, “Fîəni lə̂kə nywɔ wa i di biə wi si kɔ. Na ndə wə wi dzasi nywɔ i bɛiŋ wi kîəki a, wi bi kpiki i nywɔ wə. 53 Wɔ kwakaki a mih kɔkə i bɔɔŋ Ba wuŋ a wi chiŋsi bəchinda bu bənchuku bɔ tsə bəmbaŋ jwɔfi ntsɔ bəfa akisəkə a? 54 Ayakalə, mih ka fə yakadəiŋ, ma yi ni nyani dəiŋ ka yi dzə kpɛiŋ asi bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a, a yi kaŋaki i bi num a?”

55 I fɛiŋ wə, Jisɔs ka bikə i mbaŋ wiwɔ a, “Mbɛiŋ dzə i kwa mih, ka dzəki bəh bənywɔ bəh bibɔkɔ ka mbɛiŋ dzəki i kwa num ji a? Mih nì shi kɔ bəh mbɛiŋ chɔksi chɔksi i juŋ yi fəni yi gia mə lani bəni mbɛiŋ kwa kə mih kɔm nə la? 56 Ayakalə, gia yələ yichi num i fə a yi dzə kpɛiŋ asi bəni bə ntum bə Nyɔ nì nyaka.” Bwa bə Jisɔs bə mbaŋ bəchi ka lɔtɔkɔ wi fɛiŋ, yɔkɔ gɛiŋ.

Jisɔs numbɛiŋ i juŋ yi nsaka wə

(Mak 14:53-65; Luk 22:54-55,63-71; Jɔn 18:13-14,19-24)

57 Bəni bə̀ bɔ nì kwa Jisɔs ka dzɔ tsə bəh wi i Kayfas dzu fwu wi bətii mfə gia. A nì kɔ num bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ bəh bə̀ bɔ nì sakaki tumi nì juŋni. 58 Bɔ nì tsəki bəh Jisɔs Bita biəli i jum wə i dzəh yi dəəŋ. Wi ka tsə buku na i fitɔkɔ wi fwu wi bətii mfə gia wə, ka liə tsə num bəh bəni bə̀ bɔ nì tɔkniki bəh di biwɔ, wi tsɛiŋ, i yɛiŋ si yi ni nyani num. 59 Bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bəchi bə̀ bɔ nì sakaki bənsaka ka nəŋki gia yi ntəkə yə bɔ kɔ i jiə i Jisɔs fuŋ ka bɔ ni wɔɔ wi. 60 Ayakalə, bɔ nəki kwati kə gia yidɔkɔ, na ayaka si bəni bəduli ni bukuki dzəki i ninshiŋ beeŋ nsaka bəntəkə. Gia yiwɔ nyani lə, i kiŋgɔksi wə bəni bədɔkɔ bəfa buku dzə num i ninshiŋ, 61 ka dzakaki a, “Mbwə wələ nì dzaka a, ŋgaiŋ kɔlə i shakyi juŋ yi fəni yi gia yi Nyɔ i fiəni maa yi i kaŋ yitali wə.” 62 Fwu wi bətii mfə gia wiwɔ ka dza bɛiŋ bikə i Jisɔs a, “Yaka wɔ kaŋaki kə gia yidɔkɔ i chukuli a? Wɔ wɔkɔ alə gia yə bəni bələ dzakaki i wɔ wə a?” 63 Jisɔs kpichumi mɔŋ. Fwu wi bətii mfə gia wiwɔ fiəni dzaka i wi a, “I yɛli wi Nyɔ wə wi kaŋaki nɔni, wɔ fa kabə num Kimbwili wə Nyɔ nì kaka, wə Waiŋ Nyɔ, fûku i buku.” 64 Jisɔs chukuli a, “Yi kɔ asi wɔ dzaka. Ayakalə, mih fukuki i mbɛiŋ a, jɔbi wələ ni tsə mbɛiŋ ni yɛiŋ lə mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi, num wi shinum i tsɛiŋ yiləkəli yi Mi wə wi kaŋaki ŋga, mbɛiŋ bi chu yɛiŋ si wi dzəki i bikwu wə i bɛiŋ.” 65 Fwu wi bətii mfə gia wə wɔkɔ yakadəiŋ, ka taŋyi bəmbuŋ i gwu yi wə, dzaka a, “Wi dzɔki di bi Nyɔ. Bukumbɛiŋ nəŋki a mi widɔkɔ chu dzə dzaka gia yidɔkɔ a? Mbɛiŋ wɔkɔ lɔ si wi dzɔki di bi Nyɔ. 66 Mbɛiŋ kwakaki a nə?” Bɔ chukuli a, “Akɔ mi wə bə kaŋa i wɔ̂ɔ wi num wɔɔni.” 67 Bɔ yisi i chuhyiki mindzəŋ i shi bi wə chɔkɔ twɛiŋ wi bəh biŋkɔɔ, bədɔkɔ twɛiŋ bəh kaŋ, dzakaki i wi a, 68 “Wɔ wə wɔ kɔ Mbwili wə Nyɔ nì kaka, fûku la ntum wi Nyɔ wa wə i liə. Kaŋsi i buku mi wə wi twɛiŋ wɔ.”

Bita nəiŋ Jisɔs

(Mak 14:66-72; Luk 22:56-62; Jɔn 18:15-18,25-27)

69 A nì kɔ Bita num i kuku i biŋ i fitɔkɔ. Waiŋ kpaŋni widɔkɔ wə wi nì nɔmki fɛiŋ, dzə kɔmsi i wi kpəŋ ka dzaka i wi a, “Wɔ tə si kɔ mbɛiŋ Jisɔs wi Galili.” 70 Ayakalə, Bita nəiŋ i bəni bəchi nshiŋ ka dzaka a, “Mih kiəki kə gia yə wɔ dzakaki.” 71 Bita ka buku tsə ka numki bɛiŋ i dzaka ki mbaiŋ wə. Waiŋkpaŋni widɔkɔ wə wi nì nɔmki tə fɛiŋ, yɛiŋ wi, ka dzaka i bəni bə̀ bɔ nì numyi i bɛiŋ fɛiŋ a “Mi wələ si kɔlə bəh Jisɔs wi Nasali.” 72 Bita chu nəiŋ ka kaiŋ, dzaka a, “Mih kîəki kə mi wiwɔ.” 73 I jɔbi wi twɛsi wə, bəni bə̀ bɔ nì numyi kɔmsi tsə i Bita wə ka dzaka i wi a, “I yi ŋkɔŋ wə, wɔ kɔ tə mi wibɔ, kɔm ndzaka wa tsəki aka wibɔ.” 74 Ayaka Bita ka kaiŋ, bɔɔŋ num lɔiŋ i fwu wi wə dzaka a, “Mih kiəki kə mi wələ.” Akisəkə kwɔkɔ ka tɔŋ. 75 Bita kwaka ndzaka wə Jisɔs si dzaka i wi a, “Ka kwɔkɔ ni nəŋki i tɔŋki, num wɔ nəiŋ lɔ mih kiŋkani kitali.” Wi nyə fɛiŋ buku tsə i biŋ, ka də nalə.

27

Judas shiəŋ

(Mak 15:1; Luk 23:1-2; Jɔn 18:28-32)

1 Asi chɔkɔ nì wɔɔki dzəki, bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ sakaki tumi, num jiə ja kɔm Jisɔs, i wɔɔ wi. 2 Bɔ ka kaŋa wi, dzɔ tsə nya i kaŋ yi Baylɛ wə mi wi nsaka i kimbu kiwɔ wə.

3 Jɔbi wə Judas wə wi nì taŋni Jisɔs nì yɛiŋ a bə təiŋ a bə ki wɔɔki lə Jisɔs, wi bə́ təm, dzɔ kpɔ wə mbaŋtia fiəni tsə nya i bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ sakaki tumi. 4 Wi tsə, dzaka i bɔ a, “Mih fə chu i taŋni mi wi kaŋa kə ŋgəkə widɔkɔ.” Bɔ chukuli i wi a, “Yəmaka kaŋaki nə i fə bəh buku? A kiəki wɔ yəmaka.” 5 Judas waŋ kpɔ wiwɔ i kuku i juŋ yi fəni yi gia wə, ka buku tsə shiəŋ. 6 Bətii mfə gia bəmbum fwɔkyi kpɔ wiwɔ dzaka a, “Wələ kɔ kpɔ wi mwa, nchi bumki kə a bə jîə wələ kpɔ i kiba ki juŋ yi fəni yi gia mə.” 7 Bɔ num jiə ja, tsə taŋ di i mi wə wi nì mwəmki mishwali bəh wi a bɔ ni ləəki bəni bədzəni fɛiŋ. 8 Akɔ gia yə bə bɔɔŋki di biwɔ i dzə buku bidaiŋ a, “Di bi Mwa.” 9 Yi nì num yaka ka gia yə mi wi ntum wi Nyɔ wə Jɛlimia nì dzaka, ka yi dzə kpɛiŋ si wi nì dzaka a, “Bə nì dzɔ kpɔ mbaŋtia num kpɔ wə bwa bə Islae nì sisi i dzɔ i fwu wi wə, 10 taŋ di yɛiŋ i mi wə wi nì mwəmki mishwali bəh wi, asi Bah Nyɔ nì dzaka i mih.”

Jisɔs numbɛiŋ i Baylɛ nshiŋ mi wi nsaka wi Ŋkali wi Lum

(Mak 15:2-5; Luk 23:3-5; Jɔn 18:33-38)

11 Si Jisɔs nì numbɛiŋ i Baylɛ mi wi nsaka nshiŋ, Baylɛ bikə i wi a “Akɔ wɔ Ŋkuŋ wi Bəju wə a?” Jisɔs chukuli a, “Yi kɔ asi wɔ dzaka.” 12 Ayakalə, bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ nì sakaki tumi kiwɔ yisi i jiəki gia i wi fuŋ, wi na chu chukuli gia yidɔkɔ. 13 Baylɛ ka bikə i wi a, “Wɔ wɔkɔki alə ŋkaiŋni wi gia yə bə dzakaki kɔm wɔ a?” 14 Ayakalə, Jisɔs na chukuli na gia yimu i wi kɔm yə bɔ nì jiəki i wi fuŋ. Mi wi sakani wiwɔ tsɛiŋ lə dzaka wɔm wi nalə.

(Mak 15:6-15; Luk 23:13-25; Jɔn 18:39–19:16)

15 A nì dzəki numki i jɔbi wi dzini bi Ntsədaŋ wə, mi wi sakani bwili mi wimu i juŋ yi nsəŋ mə, wə bəni kɔŋki a wi bwîli. 16 A nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə, mi widɔkɔ num i juŋ yi nsəŋ mə, bə kiə nalə a wi nì fəki lə chu, yɛli wi num a Balabas. 17 Jɔbi wə bəni nì juŋni, Baylɛ bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ kɔŋki a mih bwili num ndə i juŋ yi nsəŋ mə a? Mbɛiŋ kɔŋki a mih bwili yatɔkɔ num Balabas, ma Jisɔs wə bə bɔɔŋki a Kimbwili wə Nyɔ nì kaka a?” 18 Wi nì bikəki yaka kɔm wi nì kiəki lə a bɔ nì nya Jisɔs i wi, kɔm kindɔŋ nì finiki lə bɔ bəh wi. 19 I chu kpɛiŋ i yi wə, a nì kɔ jɔbi wə wi nì shinum i di biə bə si num i saka bənsaka, kpə wi faaŋ ntum i wi, dzaka a, “Kiə wɔ ki fə̂ kə gia yidɔkɔ bəh mi wə. Akɔ mi wi chəŋ. Mih dzakaki lə kɔm ndəmsi si fumsi mih daiŋ nchɔkɔ nalə kɔm wi.” 20 Si Baylɛ bikə yakadəiŋ, bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ sakaki tumi nyini bəni a bɔ dzaka a wi bwîli yatɔkɔ num Balabas, ma bə kâasi bəh Jisɔs. 21 Mi wi sakani chu dza bikə i bɔ a, “Mi wə mbɛiŋ kɔŋki a mih bwili yatɔkɔ i bəni bəfa bələ kintəəŋ kɔ winaiŋ?” Bɔ chukuli a, “Balabas.” 22 Baylɛ chu bikə i bɔ a, “Mih ka bwili yatɔkɔ yakadəiŋ i liə, mih ni fə dəiŋ bəh Jisɔs wə bə bɔɔŋki a Klistus a?” Bɔ bəchi dzaka a, “Bə bâŋŋ wi num bâŋŋni i kintasi wə.” 23 Wi fiəni bikə a, “Bə bâŋŋ wi kɔm nə a? Gia yichu yə wi fə kɔ nə a?” Ayakalə, bɔ chu wili tsə a ninshiŋ lɔ a, “Bə bâŋŋ wi i kintasi wə.”

24 Jɔbi wə Baylɛ nì yɛiŋ a dzəh kɔkə, ka ŋgaiŋ kaasi gia yələ, dzaka yiŋni dza lɔ dzani. Wi dzɔ mwi, wɔkɔ kaŋ yi yɛiŋ i mbaŋ wi bəni nshiŋ dzaka a, “Kaŋ yiŋ kɔkə i kpi yi mi wələ wə. A kiəki mbɛiŋ i yi wə.” 25 Bəni bəchi chukuli i wi a, “Aaŋ, bêe ma mwa mi nûmki i kifwu kibuku wə bəh i bwa bəbuku wə.” 26 Baylɛ ka bwili yatɔkɔ Balabas asi bɔ nì kɔŋki, ka nya Jisɔs a bə twɛ̂iŋ bə tsə̂ bâŋŋ i kintasi wə.

Bəni bə jum bə́ nyiksiki Jisɔs

(Mak 15:16-20; Jɔn 19:2-3)

27 Bəni bə jum bə mi wi sakani ka dzɔ Jisɔs liə bəh wi i ntɔŋ wə bə nì bɔɔŋki a Blitɔlium, ka juŋni kiŋka ki mbaŋ wi bəni bə jum bəchi bɔ fiəli baŋ wi. 28 Bɔ baayi bəmbuŋ bu, dzɔ mbuŋ wi bəŋkuŋ wi bɔkɔli tum i wi wə. 29 Ka bwaŋ kifɔ ki bəŋkuŋ ki num bə kɛiŋsi bəh bəbwaŋyi, bwaŋ i wi fuŋ, ka nya mbəŋ i tsɛiŋ yi yiləkəli wə a, akɔ mbeŋ wi bəŋkuŋ. Bɔ dzə ŋgwuŋyi i wi nshiŋ nyiksi wi dzakayi a, “Mbɛɛ jum yibɔkɔli! Ŋkuŋ wi Bəju!” 30 Si bɔ nì fə yakadəiŋ, ka chuhyiki mindzəŋ i gwu yi wə, dzɔ mbəŋ wə ka twɛiŋki wi yɛiŋ i fuŋ. 31 Jɔbi wə bɔ nì nyiksi kaasi yakadəiŋ, babwili mbuŋ wi ŋkuŋ wə i gwu yi wə, lɔh num bəmbuŋ bu i gwu yi wə, ka dzɔ tsə bəh wi i baŋŋ i kintasi wə.

Bə baŋŋ Jisɔs i kintasi wə

(Mak 15:21-32; Luk 23:26-43; Jɔn 19:17-27)

32 Si bə nì tsəki, bɔ dzə buku i mi wi Sɛlin widɔkɔ, yɛli wi num a Samɔn. Bɔ kaŋyi mi wiwɔ wi giŋ kintasi ki Jisɔs. 33 Jɔbi wə bɔ nì tsəki bɔ tsə buku i di bidɔkɔ wə, bə bɔɔŋ a Gɔlgɔta, (Yɛli wələ kɔ a Di bi Ŋkuŋu Kifwu), 34 bɔ ka nya mbih i wi num bɔ chwali bəh biəə yi lɔli jiə a wi mû. Ayakalə, si wi mɔm, wi nəiŋma i mu. 35 Bɔ ka baŋŋ wi i kintasi wə, dzɔ bəmbuŋ bu tum kaaŋ yɛiŋ i gaa a bɔ bɔ. 36 Si bɔ fə yakadəiŋ ka shinum fɛiŋ ka chəniki wi. 37 Bɔ nyaka kiŋwakti kə ki nì chusiki gia yə yi fə ka bɔ baŋŋ wi i kintasi wə, ka baŋyi i kintasi wə i fwu wi bɛiŋ yi num a, “Wələ kɔ Jisɔs, Ŋkuŋ wi Bəju.” 38 Bɔ baŋŋ tə bəji bəfa i kintasi wə bɔ bəh Jisɔs, widɔkɔ i tsɛiŋ yiləkəli wə, widɔkɔ i tsɛiŋ yi yi kimiəkə wə. 39 Bəni ka tsəki daŋsiki yɛiŋ Jisɔs nəŋni fwu, bəkəli wi bəh ntɔyi, 40 dzakayi a, “Wɔ wələ wɔ nì kɔ i shakyi juŋ yi fəni yi gia i fiəni maa i kaŋ yitali wə, gâmti gwu ya! Wɔ kabə num Waiŋ Nyɔ, shi dzə i kintasi kiwɔ wə.” 41 Bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bəh bəni bə̀ bɔ sakaki tumi ka nyiksiki tə wi dzakayi a, 42 “Wi nì gamtiki bəni bədɔkɔ i liə wi kɔkə i gamti gwu yi. Ntə wi kɔ Ŋkuŋ wi bəni bə Islae. Wi shî la i kintasi kiwɔ wə i liə ma buku ka ni bum wi. 43 Wi ni jiə fwu wi i Nyɔ wə. Nyɔ wiwɔ kabə kɔŋ wi, ma wi gamti la wi i liə si wi ni dzakaki a ŋgaiŋ kɔ Waiŋ Nyɔ.” 44 Bəji bə̀ bə nì baŋŋ bɔ bəh Jisɔs i kintasi wə, tɔyi wi bəh bəntɔyi tə.

Kpi yi Jisɔs

(Mak 15:33-41; Luk 23:44-49; Jɔn 19:28-30)

45 A dzə num nshichuŋ biŋ ji, tumi kichi ji i tsə buku i mbiəŋə mitali wə nshi. 46 A dzə num ka mbiəŋə mitali, Jisɔs dza wam bəh ŋga a, “Ɛli, Ɛli, lama sabaktani.” Yi num a, “Nyɔ wuŋ, Nyɔ wuŋ, wɔ lɔtɔkɔ mih lə kɔm nə?” 47 Bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì num kɔmsi fɛiŋ wɔkɔ, ka dzaka a, “Mi wiwɔ bɔɔŋki Ɛlaja.” 48 Mi widɔkɔ i bɔ kintəəŋ ka yɔkɔ akisəkə tsə dzɔ kuncha, juli i mbih migbaŋlini mə, bwaŋ i mbəŋ wə, ka sɔkɔ tsə a wi mu. 49 Ayakalə, bəni bədɔkɔ dzaka a, “Bə wɔ̂kɔli yɛ̂iŋ a yuwidɔkɔ Ɛlaja kɔlə i dzə gamti wi!”

50 Jisɔs ka chu wam bəh ŋga nya kiŋ'waka ki i Nyɔ kaŋ. 51 Yi dzə num a, mbuŋ wə bə nì təiŋni juŋ yi fəni yi gia yɛiŋ i fintəŋ, yisi i bɛiŋ taŋa shi buku i kuku i bimbu bifa wə. Nshwaiŋ nəŋni, biaŋa bakayi, 52 júm tə wɛli gwu, bəni bəduli bə̀ bɔ nì kɔ bə Nyɔ num bɔ nì kɔ bɔ kpiyi lɔ fiəni dza i kpi wə. 53 Jɔbi wə Jisɔs nì dza i kpi wə, bəni bəwɔ nyə tsə i kwili wi baiŋni wə Jɛlusalɛm, bəni bəduli yɛiŋ i bɔ wə. 54 Tikwili wi bəni bə jum wə bəh bəni bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ chəni Jisɔs, yɛiŋ si nshwaiŋ nəŋniki bəh gia yichi yə yi nì dzɔki di, ndzaŋ kwa bɔ na bəh ŋga. Bɔ ka dzaka a, “I yi ŋkɔŋ wə mi wələ nì kɔ Waiŋ Nyɔ.” 55 Bəkaŋa bəduli nì kɔlə tə fɛiŋ i dzəh yi dəəŋ bɔ tsɛiŋ. Bəkaŋa bələ kɔ bə̀ bɔ nì buku i Galili biəli Jisɔs gamti wi. 56 I mbaŋ wibɔ wə nì kɔ Meli Magdalen bəh Meli wə nih Jɛm bəh Yɔsɛf, bəh nih bwa bə Sɛbide.

Bə ləə Jisɔs

(Mak 15:42-47; Luk 23:50-56; Jɔn 19:38-42)

57 A dzə num i fijɔbi, tii kpɔ widɔkɔ a num mi wi Alimatia dzə, yɛli wi num a Yɔsɛf. Wi tə nì kɔ mi widɔkɔ i mbaŋ wi Jisɔs wə. 58 Wi tsə yɛiŋ Baylɛ tsa a wi nyâ wini wi Jisɔs ka ŋgaiŋ tsə ləə. Baylɛ ka dzaka a bə tsə̂ dzɔ̂ nyâ i wi. 59 Yɔsɛf dzɔ wini wiwɔ ka kii i mbuŋ wi baiŋni wə, 60 ka tsə jiə i jum yi wə, yi kɛiŋ a yimfiaŋ, num wi nì tɔ jum yiwɔ i biaŋa mə, wi ka biŋsi təh wimbum ka baŋ dzaka ki jum kiwɔ yɛiŋ, ka nyə. 61 Meli Magdalen bəh Meli widɔkɔ wə nì kɔ fɛiŋ, num bɔ shinum i tsɛiŋ daŋsi jum yiwɔ.

Bə ka chəniki jum yi Jisɔs

62 Chɔkɔ buku wɔɔ, num chɔkɔ biə bɔ si sisiki gia yi bimbam bibɔ yɛiŋ bi tsə, bətii mfə gia bəmbum bəh Bəfalasi tsə yɛiŋ Baylɛ, 63 dzaka i wi a, “Tikwili, buku kwakaki gia yə mi wi ntəkə wələ nì dzakaki jɔbi wə wi nì kɛiŋki wiwɔm. Wi nì dzakaki a, a bi numki i kaŋ yitali wə, ma ŋgaiŋ bi fiəni dza i kpi wə. 64 Si yi kɔ yakadəiŋ, dzâka a bəni bûku tsə̂ chə̂niki jum yiwɔ i tsə̂ bûku i kaŋ yitali wə, kɔm buku lwaki a bwa bu bə mbaŋ kɔlə ni wɛɛli tsə chwɔ wini wi i nyə bəh wi, ka bɔ fukuki i bəni a, ‘Wi dza i kpi wə.’ Bɔ ka fə yakadəiŋ, ma ntəkə biələ i liə ni gumi tsə bi ninshiŋ biə.” 65 Baylɛ dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ dzɔ̂ bəni bə jum ma mbɛiŋ bɔ tsə̂, mbɛiŋ dzâka bɔ chə̂niki jum yiwɔ bindzɔŋ asi mbɛiŋ si kɔ i chəniki.” 66 Ayakadəiŋ, bɔ ka tsə kɛiŋsi baŋ dzaka ki jum kiwɔ, ka fə kinchəsi* i təh wə bɔ nì baŋ dzaka ki jum kiwɔ yɛiŋ, ka jiə bəni bə jum i chəniki.

28

Jisɔs dza i kpi wə

(Mak 16:1-10; Luk 24:1-12; Jɔn 20:1-10)

1 Asi chɔkɔ bimbam nì tsə, chɔkɔ wɔɔ dzə, i buku nya i chɔkɔ bi ninshiŋ wə i shi wə, Meli Magdalen bəh Meli widɔkɔ wə tsə i tsɛiŋ jum. 2 Yi num a, nshwaiŋ nì dza nəŋni bəh ŋga, kɔm chinda wi Bah nì shi dzə bɛiŋ biŋsi təh wimbum wə bə nì baŋ dzaka kijum kiwɔ yɛiŋ ka shinum i yɛiŋ bɛiŋ. 3 Chinda wiwɔ nì kɔ shi bi mwaŋyi aka dzaŋ yi mwaŋyini, bəmbuŋ bu fuku lə buuu. 4 Bəni bə̀ bɔ nì chəniki jum yiwɔ yɛiŋ wi, lwa na bəh ŋga, nyumyi lə kəkəkə, gbɔyi i kuku nɔyi aka bi kpili bəni. 5 Chinda wi Nyɔ wiwɔ dzaka i bəkaŋa bəwɔ a, “Mbɛiŋ ma lwâki. Mih kiəki lə a mbɛiŋ nəŋki Jisɔs wə bə ni baŋŋ i kintasi wə. 6 Wi fa kɔkə, wi dza lɔ i kpi wə asi wi nì dzaka. Mbɛiŋ dzə̂ yɛ̂iŋ di biə wi ni nɔ yɛiŋ. 7 Mbɛiŋ tsə̂ fûku wakali i bwa bu bə mbaŋ a wi dza lɔ i kpi wə, wi tsəki i mbɛiŋ nshiŋ i Galili. Mbɛiŋ ni yɛiŋ lə wi fɛiŋ. Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, mbɛiŋ wɔkɔ lɔ si mih fuku i mbɛiŋ.” 8 Ayakadəiŋ, bəkaŋa bə̀ ka kɔmsi dza nyə i jum yiwɔ bɛiŋ bəh nlwa, ayakalə bɔ num tə bəh kinsaŋli nalə, ka yɔkɔ tsə i fuku i bwa bə Jisɔs bə mbaŋ. 9 Si bɔ nì tsəki, yi dza num a bɔ nì baŋsi bəh Jisɔs, wi dzaka i bɔ a, “Mih bɔniki mbɛiŋ.” Bɔ ka dzə kɔmsi i wi wə, ka gbɔ ka bwam gvu yi, ka kɔksi wi. 10 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ ma lwâki. Mbɛiŋ tsə̂ dzâka i bwa bə nih bəŋ a bɔ tsə̂ki i Galili ma bɔ ni yɛiŋ mih fɛiŋ.”

Bəni bə̀ bɔ nì chəniki jum yiwɔ fuku gia yə yi nì num

11 Jɔbi wə bəkaŋa bəwɔ ni dza i tsəki, num bəni bə jum bədɔkɔ bə̀ bɔ nì chəniki jum yiwɔ si nyə tsə i kwili kintəəŋ i tsə fuku gia yichi yə yi si num i bətii mfə gia bəmbum. 12 Bətii mfə gia bəmbum bə̀ ka juŋni bəh bəni bə̀ bɔ sakaki tumi bəh bɔ num jiə ja, ka baŋyi kaŋ yi bəni bə jum bəh kpɔ widuli, 13 dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ dzâkaki i bəni a mbɛiŋ si nɔki lə bwa bu bə mbaŋ dzə chwɔ wini wi ka nyə bəh wi. 14 Mbɛiŋ kabə dzakaki yakadəiŋ, yi ka liə i kintuni ki mi wi sakani wə, wi ni kabə nəŋ i nya ŋgəkə i mbɛiŋ, ma buku ni tsə yɛiŋ wi, wi ma ni chu nya ŋgəkə i mbɛiŋ.” 15 Ayakadəiŋ, bɔ ka dzɔ kpɔ wiwɔ ka fukuki asi bə si dzaka i bɔ. Kichum kiwɔ ka waŋ tsə i kintəəŋ ki Bəju wə i dzə buku i bidaiŋ wə a bə nì chwɔ wini wi Jisɔs chwɔni.

Jisɔs faaŋ bəni bu i mbi wichi wə

(Mak 16:14-18; Luk 24:36-49; Jɔn 20:19-23; Kiŋwakti ki Nɔm 1:6-8)

16 Bwa bə mbaŋ bə Jisɔs bə̀ jwɔfi ntsɔ mu ka nyə tsə i Galili, yaka tsə i ŋkwuŋ wə Jisɔs nì fuku i bɔ. 17 Jɔbi wə bɔ ni yɛiŋ wi, ka kɔksi wi. Ayakalə, bədɔkɔ məŋni lɔ wi. 18 Jisɔs dza kini dzə dzaka i bɔ a, “Ba wuŋ kɔ num wi nya lɔ ŋga bichi i bɛiŋ bəh i kuku i mih. 19 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ tsə̂ i bitumi wə bichi, mbɛiŋ fə̂ki bəni numki bəni mbəŋ bə mbaŋ, jûli bɔ i bɔkɔ i yɛli wi Nyɔ Ba bəh Waiŋ bəh Kiŋ'waka ki Baiŋni. 20 Mbɛiŋ lâniki bɔ a bɔ fə̂ki gia yichi yə mih nì laniki mbɛiŋ yɛiŋ. Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, mih ni numki lə bəh mbɛiŋ i jɔbi wichi wə i tsə buku na jɔbi wə mbi bi tsə kaaki.”

* 1:10 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki lə yɛli wələ a Ɛmɔs.

† 1:21 Yɛli wələ Jisɔs kɔ a Nyɔ bwiliki lə.

* 5:46 Bəni bə̀ bɔ kwaki kiŋwakti akɔ bəni bə̀ bəni nì yɛiŋki a, akɔ bəni bəchu.

* 6:13 Biŋwakti bidɔkɔ kaŋaki lə di biələ a, “Bwîli buku i chu kintəəŋ.”

† 6:13 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ biə bə nì yisi nyaka gia yi Nyɔ yɛiŋ kaŋaki kə di biələ.

* 7:16 Mitam mələ kɔ mə bə dziki.

* 8:28 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ bɔɔŋki a, “Gadalen, bidɔkɔ a Gɛlgɛsɛn.”

* 9:17 Bəju nì kɛiŋsiki kiŋgəə ki mbih num bəh dzu yi nyam.

* 10:4 Bədzɛlɔt nì kɔ Bəju bə̀ bɔ nì tɔbiki tumi kibɔ, jwɔ i bwili ki i ŋgəkə wə, i kaŋ yi bəni bə Lum wə.

* 11:12 Nabə a, “…ŋkuŋ bi bɛiŋ kɔ bəh ŋga,”

* 12:47 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ biə bə nì yisi nyaka gia yi Nyɔ yɛiŋ kaŋaki kə kimbu kələ.

* 13:25 Mfwaŋ biələ kɔ biə bə bɔɔŋki i já yi ŋkali wə a, “darnel” ŋgɔkɔ wiwɔ num kiləfi.

† 13:31 Fintam fiələ kɔ i já yi ŋkali wə a, “mustard”.

* 16:18 Yɛli wələ a Bita kɔ a, “Təh”.

* 17:20 Mintam mələ kɔ i já yi Ŋkali wə a, “mustard”.

† 17:21 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ biə bə nì yisi nyaka gia yi Nyɔ yɛiŋ kaŋaki kə di biələ.

‡ 17:24 Kpɔ wələ nì kɔ ka kiŋka ki ŋgɔm wi nɔm wi mi i chɔkɔ wə.

* 18:11 A biŋwakti bikpu bədɔkɔ biə bə nì yisi nyaka gia yi Nyɔ yɛiŋ kaŋaki kiŋka kələ.

† 18:28 Kiba kikpɔ kələ kɔ i já yi Glik wə kɔ ka bədanali gbi wə.

* 19:24 Kikum kələ kɔ bə bɔɔŋki i ja yi ŋkali wə a, “camel”.

* 20:2 Nchuku wələ i já yi Glik wə kɔ “denarius” wimu, a num kpɔ wə bə nì shiki gɔmki mi yɛiŋ i nɔm wi i chɔkɔ wə.

* 21:5 Sayɔŋ kɔ yɛli Jɛlusalɛm widɔkɔ.

† 21:9 Lilili wələ kɔ i já yi Glik wə a Hɔsanna.

‡ 21:19 Kpɛiŋ wələ nì kɔ wə bə nì bɔɔŋki i já yi ŋkali wə a, “fig”.

§ 21:44 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ biə bə nì yisi nyaka gia yi Nyɔ yɛiŋ kaŋaki kə kiŋka kələ.

* 23:5 Mintaiŋtaiŋ mələ kɔ mə bɔ nì jiəki bənchi bə Nyɔ bədɔkɔ yɛiŋ, kaŋa i kishi kibɔ wə bəh i tsɛiŋ wə.

† 23:14 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ biə bə nì yisi nyaka gia yi Nyɔ yɛiŋ kaŋaki kə di biələ.

‡ 23:24 Nyam yimbum yələ kɔ i já yi ŋkali wə a, “camel”.

* 26:7 Finsɔkɔ fiələ kɔ num bə nì kɛiŋsiki bəh kitəh kə bə bɔɔŋki a, “alabaster”.

† 26:50 Yudɔkɔ a, “Nsɛiŋ wuŋ, wɔ dzə i fə nə?”

* 27:66 Kinchəsi kələ nì kɔ i fə a mi widɔkɔ ki tsə kə fɛiŋ.

Mak

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Ntum wi Ndzɔŋni wə wi kɔ kɔm Jisɔs si

Mak

nì Nyaka

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Mak kələ mə

Mak nì chiŋniki nɔmki bəh Bita bəh Bɔɔl bəh Banabas. Yi chusiki a gia yə wi nì kiəki kɔm Jisɔs a nì lani Bita wi yɛiŋ. Ntum wi ndzɔŋni wələ Mak nì nyaka chusiki a Jisɔs kɔ mi wə wi nì fəki nɔm wi Nyɔ chu kaŋa ŋga i dzaka gia yi nûm asi wi dzaka. Wi nì chusiki ŋga bi num i nlani wə bəh i bwiliki bəchinda bə ŋkpɛli bəh i dalinyaki chu bi bəni. Jisɔs nì bɔɔŋki gwu yi a ŋgaiŋ kɔ mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi, wi dzə nya gwu yi i yɛlih bəni i ŋgəkə wə (10:45). Yɛli wələ a Waiŋmi kɔ wə wi kɔ i kiŋwakti ki Daniəl wə 7:3-14.

Mak nì du nyaka a kɔm gia yə Jisɔs nì fəki tsə yə wi nì laniki. Yɛiŋ dzəh yə bə gaa kiŋwakti kələ yɛiŋ

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1:1-13 Ntum wi ndzɔŋni kɔm Jisɔs

1:14–9:50 Nɔm wi Jisɔs i kimbu ki Galili wə

10:1-52 Jisɔs nyə i Galili ka tsə i Jɛlusalɛm

11:1–15:47 Shi yi gɔksini yi Jisɔs i kɔmsi tsə i Jɛlusalɛm bəh i kintəəŋ ki Jɛlusalɛm wə bəh i kaasi bəh kpi yi

16:1-8 Jisɔs dza i kpi wə

16:9-20 Asi Jisɔs nì chusi gwu yi, bəh asi wi nì dza i kpi wə bəh asi wi nì yaka i bɛiŋ

1

Ntum wə Jɔn Njulibɔkɔ nì fukuki

(Matiɔ 3:1-12; Luk 3:1-18; Jɔn 1:19-28)

1 Fa kɔ ntum wi ndzɔŋni kɔm Jisɔs Klistus Waiŋ Nyɔ. 2 Ntum wiwɔ nì yisi asi Isaya mi wi ntum wi Nyɔ nì nyaka a Nyɔ dzakaki a,

“Wɔ̂kɔli, mih ni chiŋsi lə mi wuŋ wi ntum i wɔ nshiŋ,

ma wi tsə kɛiŋsi dzəh ya.

3 Ja yi mi wiliki i chwa a bə kɛiŋsi dzəh yi Bah,

bə lûmsi yi a yi nûm chəŋ.”

4 Ayakadəiŋ, mi widɔkɔ bə nì bɔɔŋki a Jɔn Njulibɔkɔ nì nyə tsə i chwa, ka fukuki i bəni a bɔ kwûni shɔ́m yibɔ, ma ŋgaiŋ juli bɔ i bɔkɔ ka Nyɔ bi dalinya chu bibɔ. 5 Bəni nì bukuki i bimbu bi tumi bi Judea wə bichi bəh i kwili wi Jɛlusalɛm wə wichi tsə i wi, də kɔm bə chu bibɔ, wi ka juliki bɔ i Bɔkɔ yi Jɔdan mə.

6 Jɔn nì lɔɔki bəmbuŋ num bə kɛiŋsi bəh kiluli ki nyam yidɔkɔ yə bə bɔɔŋki a kamɛl, wi kaŋa bəh chiŋnih num bə kɛiŋsi bəh dzu yi nyam, wi nì dziki a chúmi bəh nyu yi chwa. 7 Jɔn nì lakaki a, “Mi widɔkɔ dzəki lə i mih jum wi tsə mih, mih kpɛiŋniki kə na i ŋgwuŋ shi i kuku i baayi bəlaba bu. 8 Mih juliki mbɛiŋ num i bɔkɔ, yakadəiŋ, wi ni juliki mbɛiŋ num i Kiŋ'waka ki Baiŋni wə.”

Asi bə nì juli Jisɔs i bɔkɔ bəh si Satan nì mɔmsi wi

(Matiɔ 3:13–4:11; Luk 3:21-22; 4:1-13)

9 A nì kɔ i kaŋ yə wə, Jisɔs nyə i Nasali i kimbu ki tumi ki Galili wə, dzə a Jɔn juli ŋgaiŋ i Bɔkɔ yi Jɔdan mə. 10 Asi Jisɔs nì bukuki dzəki i bɔkɔ yakadəiŋ, wi yɛiŋ bɔɔli wɛli gwu, Kiŋ'waka ki Baiŋni shi dzə i gwu yi wə ka kimbumi. 11 Ja dzaka i bɛiŋ a, “Wɔ kɔ Waiŋ wuŋ wi shɔm, mih wɔkɔki lə ndzɔŋni kɔm wɔ nalə.”

12 Akisəkə Kiŋ'waka ki Baiŋni ka fə Jisɔs tsə ka nɔki i chwa. 13 Wi nì kɔ fɛiŋ i kaŋ wə mbaŋnyani, ŋkpɛli mɔmsi wi. Wi nì kɔ fɛiŋ yakadəiŋ bəh nyám yi chwa, ayaka bəchinda bə Nyɔ dzə ka tsɛiŋki wi.

Jisɔs bɔɔŋ bəni bəna a bɔ nûmki bwa bu bə mbaŋ

(Matiɔ 4:12-22; Luk 4:14-15; 5:1-11)

14 Bə dza kwa Jɔn ka jiə i juŋ yi nsəŋ mə. Si yəmaka nì tsə, Jisɔs nyə dzə i Galili, ka fukuki ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ fɛiŋ. 15 Wi nì fukuki, dzaka a, “Jɔbi dzə kpɛiŋ lɔ, wə ŋkuŋ bi Nyɔ si num a kaŋ. Mbɛiŋ kwûni shɔm yimbɛiŋ, ma mbɛiŋ bûm ntum wi ndzɔŋni wələ.”

16 Jisɔs bi nyə ka nyaniki tsəki i kinchwɔ kimbum ki Galili kpəŋ, ka yɛiŋ Samɔn bəh waiŋnih wi Andulu tum gbi i bɔkɔ, kɔm bɔ nì kɔ bəni bə kwani bwɔ́kɔ. 17 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ bîəli mih ma mih ni fə mbɛiŋ numki bəni bə̀ bɔ kwaki num lɔ bəni.” 18 Akisəkə, bɔ ka bee gi yibɔ, ka biəliki wi. 19 Jisɔs kini tsə i ninshiŋ, yɛiŋ Jɛm bəh waiŋnih wi Jɔn, bə̀ bɔ nì kɔ bwa bə Sɛbide, bɔ num i ŋgwuki mə kwɔ gi yibɔ. 20 Jisɔs ka bɔɔŋ tə bɔ akisəkə. Bɔ bee ba wibɔ Sɛbide i ŋgwuki mə bəh bəni bə̀ bɔ nì dzɔ a bəh bɔ nɔmki, ka biəli wi.

Jisɔs bwili kiŋ'waka kichu i mi mə

(Luk 4:31-37)

21 Bɔ bəh Jisɔs nyə tsə i kwili wi Kafanaum wə. Aka dzə num i chɔkɔ bimbam wə, Jisɔs tsə liə i juŋ yi tsani mə akisəkə ka laniki bəni. 22 Bəni ka wɔkɔliki num lɔ bəh dzaka ki wɔmni i nlani wiwɔ wə, kɔm wi nì laniki ka mi wə wi kaŋaki ŋga bi lanini. Wi nì laniki kə ka bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ si lani. 23 A jɔbi wiwɔ wə, mi widɔkɔ nyə dzə num i juŋ yi tsani yiwɔ mə, a num mi wi kaŋa kiŋ'waka kichu i gwu yi mə. 24 Si wi liə fɛiŋ, ka wam a, “Jisɔs wi Nasali, wɔ nəŋki nə i buku wə a? Wɔ dzə i kaasi buku a? Mih kiəki lə wɔ. Akɔ wɔ mi wi baiŋni wə wi nyə i Nyɔ wə.” 25 Jisɔs kaŋyi kiŋ'waka kichu kiwɔ, dzaka a, “Kpîchumi mɔŋ, bûku i mi wələ mə.” 26 Kiŋ'waka kiwɔ ka fə wi gbɔ i kuku ka jwɔki, ki wam bəh ŋga, ka buku i gwu yi mə. 27 Bəni bəchi yɛiŋ yakadəiŋ, dzaka wɔm bɔ, ayaka bɔ ka dzakayiki a bɔ bɔ bikəyi a, “Yələ kɔ yi naiŋ lə a? Akɔ nlani wimfiaŋ widɔkɔ a bəh ŋga yɛiŋ na? Mi wələ kaŋaki ŋga i kaŋyi biŋ'waka bichu bi wɔkɔ i wi.” 28 Akisəkə, ntum wiwɔ kɔm Jisɔs waŋ tsə i bidi bichi wə i kimbu ki Galili wə.

Jisɔs chuku bəni bə jwɛiŋ bəduli

(Matiɔ 8:14-17; Luk 4:38-41)

29 Akisəkə Jisɔs buku i juŋ yi tsani yiwɔ mə, ka tsə i juŋ yi Samɔn bəh Andulu wə, Jɛm bəh Jɔn num bəh bɔ. 30 A nì kɔ nih kpə Samɔn nɔ i naŋbɛiŋ, gwu yi yakani yiləkəli yaka wi. Asi Jisɔs liə i yɛiŋ dzu, bə ka fuku i wi kɔm kpaŋa wiwɔ. 31 Jisɔs tsə i naŋ kə wi nì nɔki yɛiŋ, kaŋa wi i tsɛiŋ wə, dzasi wi i bɛiŋ. Ayaka jwɛiŋ yi yakani yiləkəli yiwɔ ka bee wi, wi dza bɛiŋ, tsɛiŋ fiɛŋ bɔ dzi.

32 A dzə num i fijɔbi i chɔkɔ biwɔ wə asi wɔŋ ni shiki tsəki i liə, bə ka dzəki bəh bəni bəchi bə̀ bɔ nì gwɛiŋki bəh bəni bə̀ bəchinda bə ŋkpɛli nì njiŋsiki bɔ i Jisɔs. 33 Kwili wiwɔ wichi juŋni i fifiəŋə. 34 Wi chuku bəni bəduli bə̀ bɔ nì kaŋaki jwɛiŋ chi chi, chu bwili bəchinda bə ŋkpɛli i bəni bədɔkɔ bəduli wə. Wi nì bwiliki, wi chu bum kə a bəchinda bəwɔ dzaka gia yidɔkɔ, kɔm bɔ ni kiəki lə mi wə wi kɔ wi.

Jisɔs fuku gia yi Nyɔ i Galili wichi

(Luk 4:42-44)

35 A bi dzə num na kinchɔŋɔchɔŋɔ, Jisɔs dza bɛiŋ, buku tsə i di bidɔkɔ wə wi mbɔŋ ka tsaki. 36 Samɔn bəh bəni bə̀ bəh bɔ nì kɔ, baaŋ i jum wə ka buku tsə ka nəŋki wi. 37 Bɔ yɛiŋ wi, dzaka i wi a, “Bəni bəchi baaŋ ka nəŋki wɔ.” 38 Jisɔs chukuli mfih i bɔ a, “Bukumbɛiŋ dâŋ tsə̂ i bidi bidɔkɔ wə ka mih kɔlə i fuku tə gia yi Nyɔ fɛiŋ. Akɔ gia yə mih dzə kɔm yi.” 39 Ayaka wi ka nyaniki i bimbu bi Galili wə bichi fuku gia yi Nyɔ i juŋ yi tsani yibɔ wə, bwili bəchinda bə ŋkpɛli i bəni wə.

Jisɔs chuku mi wi gwɛiŋ bəh jwɛiŋ yi kumyini

(Matiɔ 8:1-4; Luk 5:12-16)

40 Mi widɔkɔ wi nì gwɛiŋki bəh jwɛiŋ yi kumyini nyə dzə tum binyu i Jisɔs nshiŋ, tsa wi dzaka a, “Wɔ kabə kɔŋki wɔ fə̂ mih bâiŋki.” 41 Ayaka nshɛiŋ kwa Jisɔs, wi nani tsə tsɛiŋ kɔm wi, dzaka i wi a, “Mih kɔŋki lə, bɔ̂nih, ma wɔ bâiŋki.” 42 Akisəkə, jwɛiŋ yi kumyini yiwɔ ka bee wi, wi bɔnih ka baiŋki. 43 Jisɔs ka dzaka a wi tsə̂ki, ka lansi kiŋ i wi, 44 dzaka a, “Kiə wɔ ki fûku kə gia yiwɔ i mi widɔkɔ. Ayaka, tsə̂ chûsi gwu ya i tii mfə gia, ma wɔ nyâ kinya kə Muses nì dzaka a mi kaŋaki i nyâ i chusi i bəni a wi bɔnih lɔ i jwɛiŋ yi kumyini wə ka baiŋki.” 45 Si Jisɔs kiŋ yakadəiŋ, mi wiwɔ ka buku tsə yisi i fukuki tsəki gia yiwɔ. Ayaka kwili wiwɔ ka waŋ tsə i bidi bichi wə, yi fə Jisɔs na chu liə nyani i kintəəŋ ki tumi wə. Wi ka baaŋ a numki i chwa, bəni nyə dzə i bidi di wə, dzə yɛiŋ wi.

2

Jisɔs chuku mi num wi kpi wa wimu

(Matiɔ 9:1-8; Luk 5:17-26)

1 Asi kaŋ yidɔkɔ ni tsə, Jisɔs fiəni tsə i Kafanaum. Bəni wɔkɔ a wi si num lɔ i dzu, 2 bɔ ka juŋniki dzəki i fɛiŋ bəduli, dzəh nì kɔkə fɛiŋ ka mi tɔm gvu na bəh i dzaka kifiəŋə wə. Wi ka bə́ fuku gia yi Nyɔ i bɔ. 3 Bəni bədɔkɔ bənaa ka dzəki bəh mi widɔkɔ i wi num bɔ buŋ wi i kimbuŋ wə, num wi kpi wa wimu. 4 Yi gaka bɔ i liə tsə bəh wi i Jisɔs wə kɔm bəni ni faaŋniki lə nalə. Bɔ ka yaka num i fwu wi juŋ bɛiŋ, tɔ kiyəə i di biə Jisɔs nì num. Si bɔ tɔ yakadəiŋ, ka shisi mi wiwɔ i kimbuŋ kə wi nì nɔki yɛiŋ wə. 5 Jisɔs yɛiŋ si bɔ jiə shɔm i wi wə, wi ka dzaka i mi wə wi nì kɔ num wi kpi wa wimu a, “Nsɛiŋ wuŋ, mih dalinya lɔ chu bia.” 6 Bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ bɔ num fɛiŋ ka wɔkɔ yaka, ka shwiŋyiki i shɔm yibɔ wə, bikə a, 7 “Mi wələ dzakaki dəiŋ lə a? Wi dzɔki di bi Nyɔ. Akɔ ndə wə wi kɔ i dalinya chu a kɔbi a Nyɔ shəŋ a?” 8 Jisɔs ka kiə i shɔm yi wə gia yə bɔ ni kwakaki, ka bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ biələ biŋkwaka kaŋaki i shɔ́m yimbɛiŋ wə lə kɔm nə a? 9 Yə yi bɔniki i dzaka i mi wələ kɔ yi naiŋ a? I dzaka a mih dalinya lɔ chu bi, ma a wi dzɔ̂ kimbuŋ ki wi tsə̂ki a? 10 Ayakalə, mih nəŋki i fə a mbɛiŋ kiə a mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi kaŋaki lə ŋga i fa kuku i dalinya chu.” Ayaka wi ka dzaka i mi wə wi nì kpi wa wimu a, 11 “Mih dzakaki i wɔ, dzâ bɛiŋ wɔ dzɔ̂ kimbuŋ ka wɔ tsə̂ i wɔ dzu.” 12 Wi dza bɛiŋ, ka dzɔ kimbuŋ ki ka buku, bəni bəchi tsɛiŋ wi. Ayaka bɔ tsɛiŋ lə, dzaka wɔm bɔ, bɔ ka tumki bikum bi Nyɔ, dzaka a, “Buku kɛiŋki ki yɛiŋ kə gia yidɔkɔ ka yələ.”

Jisɔs bɔɔŋ Lɛwi a wi nûm waiŋ wi wimbaŋ

(Matiɔ 9:9-13; Luk 5:27-32)

13 Jisɔs chu nyə ka tsə kɔmsi i kinchwɔ kimbum kpəŋ, mbaŋ wi bəni dzə i wi kpəŋ, wi ka yisi i laniki bɔ. 14 Asi wi nì nyaniki tsəki, wi yɛiŋ Lɛwi waiŋ Alfiyus, wi num i di bi bi nɔm wə, wi kwa kiŋwakti. Jisɔs ka dzaka i wi a, “Wɔ bîəli mih.” Wi ka dza bɛiŋ ka biəli wi.

15 Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ ni tsə ka dziki i Lɛwi dzu bəh bəni bə̀ bɔ nì kwaki kiŋwakti bəh bəni bəchu bədɔkɔ tə, kɔm bəni ka bələ nì biəliki lə wi bəduli nalə. 16 Jɔbi wə Bəfalasi bə̀ bɔ nì laniki nnyaki bənchi bə Nyɔ yɛiŋ si Jisɔs dziki bəh bəni bəchu bəh bə̀ bɔ nì kwaki kiŋwakti, ka bikə i bwa bu bə mbaŋ a, “Akɔ kɔm nə wi dziki bəh bəni bə̀ bɔ kwaki kiŋwakti bəh bəni bəchu bədɔkɔ a?” 17 Jisɔs wɔkɔ si bɔ bikəki, ka dzaka i bɔ a, “Bəni bə̀ bɔ gwɛiŋki kə si nəŋ kə mi wi chukuni. Asi nəŋ num bə̀ bɔ gwɛiŋki. Mih ka dzə dəkə i bɔɔŋ bəni bə̀ bɔ kɔ chəŋ. Mih dzə i bɔɔŋ num bəchu.”

Kimbikə kɔm bə mbam wi dzaka

(Matiɔ 9:14-17; Luk 5:33-39)

18 Yi dzə num a, bwa bə mbaŋ bə Jɔn Njulibɔkɔ, bəh Bəfalasi nì bamki lə dzaka. Bəni bədɔkɔ ka dzə bikə i Jisɔs a, “Akɔ kɔm nə wə bwa bə mbaŋ bə Jɔn, bəh bə Bəfalasi bamki dzaka, bwa ba bə mbaŋ bam kə a?” 19 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Bə kɔlə i laka bəni i dzini bi miŋkpaŋa wimfiaŋ wə, ma bɔ chu dzə bamki dzaka nyum miŋkpaŋa wiwɔ num fɛiŋ bəh bɔ a? Bɔ kɔkə i bamki dzaka wi num bəh bɔ. 20 Ayakalə, kaŋ dzəki lə yə bə bi dzɔ bwili nyum miŋkpaŋa wiwɔ i bɔ, ma bɔ bi ka yisi i bamki dzaka i jɔbi wiwɔ wə. 21 Mi kɔkə i dzɔ kinchumni kimbuŋ kimfiaŋ, i kwɔyi mbuŋ wikpu yɛiŋ. Wi ka fə yakadəiŋ, ma kinchumni kimbuŋ kimfiaŋ kiwɔ ni taŋa kaasi mbuŋ wikpu wiwɔ, ma dzəŋə yiwɔ ni chu na yimbum. 22 Mi kɔkə i dzɔ tə mbih mimfiaŋ i jiə i kiŋgəə* ki mbih kikpu kə bə kɛiŋsi bəh dzu yi nyam. Wi ka fə yakadəiŋ, mbih mimfiaŋ miwɔ ni biəŋə wɔɔ kiŋgəə kikpu kiwɔ, mbih miwɔ i kiŋgəə kiwɔ wə ni laka kilɔlɔ. Yi kɔ a, bə kaŋaki i jiə mbih mimfiaŋ num i kiŋgəə kimfiaŋ wə.”

Kimbikə kɔm chɔkɔ bimbam

(Matiɔ 12:1-8; Luk 6:1-5)

23 A nì kɔ i chɔkɔ bimbam bidɔkɔ wə, Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ ka nyaniki tsəki tɔliki i kikhə kigəŋ kidɔkɔ wə. Bwa bu bə mbaŋ ka yisi i təiŋyiki kifwu kigəŋ fiksi dzi. 24 Bəfalasi yɛiŋ yakadəiŋ, bikə i Jisɔs a, “Yɛiŋ na, akɔ kɔm nə wə bwa ba bə mbaŋ fəki gia yə nchi ka bum dəkə a mi fə̂ki i chɔkɔ bimbam wə a?” 25 Jisɔs bikə tə i bɔ a, “Mbɛiŋ ka num fa dəkə i Kiŋwakti ki Nyɔ wə si dzɔŋ nì wɔɔki ŋkuŋ Dɛbit bəh mbaŋ wi, wi fə a? 26 A nì kɔ jɔbi wə Abiata nì kɔ fwu i bətii mfə gia, Dɛbit liə i juŋ yi Nyɔ mə wi dzɔ blɛd wə bə nì baa jiə a akɔ wi Nyɔ, dzi chu nya tə mbaŋ wi yɛiŋ, num a nì kɔ nchi bum kə a mi kɔlə i dzî blɛd wiwɔ a kɔbi a bətii mfə gia.” 27 Jisɔs dzaka kaasi i bɔ a, “Nyɔ nì jiə chɔkɔ bimbam kɔm mi. Wi nì ka maa mi kɔm chɔkɔ bimbam. 28 Ayakadəiŋ, mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi kɔ Bah na bəh wi chɔkɔ bi mbam.”

3

Jisɔs chuku tsɛiŋ yi mi si yi kpi

(Matiɔ 12:9-14; Luk 6:6-11)

1 Ayakadəiŋ, Jisɔs nì chu tsə liə i juŋ yi tsani wə. Mi widɔkɔ num bəh tsɛiŋ yi kpili. 2 Bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ bɔ nì nəŋki gia yə bɔ ki jiəki i wi fuŋ, ka bwaŋ dzəkəh i gwu yi wə ka tsɛiŋki a wi ni chuku lə mi wiwɔ i chɔkɔ bimbam wə a. 3 Jisɔs dzaka i mi wə tsɛiŋ yi nì kɔ yi kpi a, “Dzâ bɛiŋ wɔ dzə̂ fa.” 4 Si wi dzə, Jisɔs bikə i bəni a, “Gia yə nchi bumki a mi fə̂ i chɔkɔ bimbam wə kɔ yi naiŋ na? I fə̂ gia yindzɔŋni, ma yichu a? I bwîli mi, ma i wɔ̂ɔ lɔ a?” Ayakalə, bɔ kpichumi mɔŋ. 5 Jisɔs tsɛiŋ tali bɔ bəchi bəh tɔɔ wi bɔkɔli, gwu kpi wi kɔm bə shɔm yibɔ yichu. Wi dzaka i mi wə tsɛiŋ yi nì kɔ yi kpi a, “Nâni tsɛiŋ ya.” Wi nani yi kaa ka bɔnih. 6 Bəfalasi ka buku, tsə bəh mbaŋ wi bəni bə Ŋkuŋ Hɛlɔd i kɛiŋsi akisəkə si bɔ nì fə ka bɔ wɔɔ Jisɔs.

Bəni dza i bimbu bichi dzə i Jisɔs

7 Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ ka nyə fɛiŋ tsə i kinchwɔ kimbum ki Galili wə. Mbaŋ wi bəni bəduli biəli wi. Bəni bədɔkɔ nì nyəki dzəki i bimbu ki Galili wə bəh ki Judea wə. 8 Bədɔkɔ nì nyə i Jɛlusalɛm, bədɔkɔ nyə i kimbu ki Idumea wə, bədɔkɔ nyə i kimbu ki Bɔkɔ yimbum yi Jɔdan wə i waka, bədɔkɔ i bimbu bi Taya bəh Sidɔn wə. Mbaŋ wiwɔ nì dzə yaka kɔm bɔ nì wɔkɔ gia yə wi nì fəki yichi. 9 Jisɔs dza dzaka a bwa bu bə mbaŋ nəŋ kɛiŋsi jiə ŋgwuki ka wi liə yɛiŋ kɔm mbaŋ nì dzə kwu baŋ wi. 10 Wi nì dzaka yakadəiŋ kɔm wi nì kɔ wi chuku lɔ bəni bəduli, ka bəni bə jwɛiŋ ma dzəki kɔmki wi. 11 Bəni bə̀ biŋ'waka bichu nì njiŋsiki bɔ nì yɛiŋki Jisɔs bɔ ka gbɔyiki i wi nshiŋ wamyi dzaka a, “Wɔ kɔ Waiŋ Nyɔ.” 12 Si bɔ wamyi yaka, Jisɔs lansi kiŋ i bɔ a kiə bɔ ki fə̂ kə a bəni kiə ŋgaiŋ.

Jisɔs babwili bəni jwɔfi ntsɔ bəfa i nûmki bwa bu bə ntum

(Matiɔ 10:1-4; Luk 6:12-16)

13 Wi dza yaka tsə i ŋkwuŋ bɛiŋ, bɔɔŋ bəni bə̀ wi nì nəŋki, bɔ dzə i wi. 14 Wi babwili bəni jwɔfi ntsɔ bəfa, bɔɔŋ bɔ a bwa bu bə ntum,* ka bəh bɔ nûmki, wi fâaŋki bɔ a bɔ nyâniki fûkuki gia yi Nyɔ, 15 chu kaŋa ŋga i bwiliki bəchinda bə ŋkpɛli i bəni wə.† 16 Bəni bəwɔ nì kɔ: Samɔn, wə wi nì nya yɛli wi widɔkɔ a Bita. 17 Jɛm bəh waiŋnih wi Jɔn bə̀ bɔ nì kɔ bwa bə Sɛbide, bə̀ wi nì nya yɛli i bɔ a “Bɔanɛgɛs” num a, “Bwa bə dzaŋ yi wamyini.” 18 Bədɔkɔ nì kɔ Andulu, Filib, Batɔlɔmu, Matiɔ, Tɔmɔs, Jɛm wə waiŋ Alfiyus, Tadeus, Samɔn wə wi nì kɔ mi wi mbaŋ wi dzɛlɔt,‡ 19 bəh Judas Iskaliɔt wə wi nì nyani lə dzə taŋni Jisɔs.

Bəni ka dzakaki a Bɛlsebu ŋkuŋ wi bəchinda bə ŋkpɛli kɔ i Jisɔs mə

(Matiɔ 12:22-32; Luk 11:14-23; 12:10)

20 Jisɔs nì nyə tsə i di biə wi nì nɔki, mbaŋ wi bəni chu juŋni fɛiŋ, bɔ bwa bu bə mbaŋ nəki kaŋa kə na dzəh lɔ i dzi. 21 Jɔbi wə chwɔŋkijuŋ ki nì wɔkɔ, ka tsə i dzɔ wi kɔm bəni nì dzaka a wi yuŋsiki lə. 22 Bəni bə̀ bɔ nì laniki nnyaki bənchi bə Nyɔ bəh bə̀ bɔ nì buku dzə i Jɛlusalɛm shi tsə fɛiŋ ka dzakaki a, “Bɛlsebu kɔ i wi mə, wi bwiliki bəchinda bə ŋkpɛli bələ num bəh ŋga bi ŋkuŋ wi bəchinda bəwɔ.” 23 Ayakadəiŋ, Jisɔs bɔɔŋ bɔ, bikə i bɔ i ndi wə a, “Satan kɔ i fiəni bwili gwu yi i mi wə dəiŋ wə a? 24 Tumi ka gaali dza ka jwɔki a kiki, ki ni chu num kə. 25 Juŋ ka gaali, dza ka jwɔki a yiyi, yi ni chu num kə. 26 Satan ka dza gaali bəh mbaŋ wi ka bə́ jwɔki a bɔ bɔ, wi nì chu num kə, ayakalə yaka kiŋgɔksi ki si tsə a ŋka wə. 27 Mbɛiŋ kîə a mi kɔkə wə wi kɔ i liə juŋ yi mi wi ləkəli wə, i kɔ biɛiŋ biə wi kɔŋki i gɛiŋ nyə fɛiŋ, na ma wi yisi kaŋa mi wi ləkəli wiwɔ na ka wi kɔ biɛiŋ biwɔ. 28 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, Nyɔ kɔlə i dalinya gia yichu bəh ja yichu yichi yə bəni dzakaki kɔm wi. 29 Ayakalə, na ndə wə wi dzaka ja yichu i fwu wi Kiŋ'waka ki Baiŋni wə, yi kɔ a Nyɔ bi dalinya kə wi, kɔm wi fə chu bi kpamu.” 30 Jisɔs nì dzaka yaka kɔm bəni bədɔkɔ nì dzaka a kiŋ'waka ki jisi kɔlə i gwu yi wə.

Nih Jisɔs bəh bwa bə nih bə Jisɔs

(Matiɔ 12:46-50; Luk 8:19-21)

31 Nih Jisɔs bəh bwa bə nih bə Jisɔs ka dzə, num i biŋ, faaŋ mi widɔkɔ a wi bɔɔŋ wi. 32 A nì kɔ mbaŋ wi bəni num fiəli ka juŋni baŋ wi. Bɔ dzaka i wi a, “Nih wa bəh bwa bə nah kɔ i biŋ bikə wɔ.” 33 Jisɔs chukuli wi a, “Nih wuŋ bəh bwa bə nih bəŋ kɔ ndə?” 34 Si wi bikə yaka ka tsɛiŋ bəni bə̀ bɔ nì numyi fiəli wi, ka dzaka a, “Nih wuŋ bəh bwa bə nih bəŋ kɔ bələ. 35 Mbɛiŋ kîəki a, na ndə wə wi fəki gia yə Nyɔ nəŋki, kɔ wi wə wi kɔ waiŋnih wuŋ bəh jɛmi yiŋ bəh nih wuŋ.”

4

Ndi kɔm mi wə wi nì muki ŋgɔkɔ

(Matiɔ 13:1-9; Luk 8:4-8)

1 Jisɔs ka chu yisi i laniki bəni i kɔmsi tsə i bɔkɔ kpəŋ mbaŋ wi bəni ka juŋniki dzəki fɛiŋ lə mɔɔɔŋ. Wi ka nyə liə lɔ i ŋgwuki mə shinum yɛiŋ i bɔkɔ, mbaŋ wiwɔ ka numyi i bɔkɔ kpəŋ i kpa. 2 Wi ka laniki bɔ bəh gia yiduli i bəndi wə. Ayaka wi dza ti bɔ bəh ndi widɔkɔ a, 3 “Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, mi nì laa i tsə mu ŋgɔkɔ. 4 Asi wi nì muki widɔkɔ gbɔyi i dzəh, minyəni dzə chumi dzi. 5 Ŋgɔkɔ widɔkɔ gbɔyi i di bi kitəh wə nshwaiŋ num kə fɛiŋ bindzɔŋ. Wi ka kɔmsi buku kɔm nshwaiŋ nì kɔkə fɛiŋ bindzɔŋ. 6 Jɔbi wə wɔŋ nì yisi i baiŋki, ka twɛiŋ ŋgɔkɔ wiwɔ wi kpiyi, kɔm gaaŋ yiwɔ nì ka liə. 7 Ŋgɔkɔ widɔkɔ gbɔyi i bifaka wə. Bifaka biwɔ ka kɔ kwu baŋ ŋgɔkɔ wiwɔ ka wi ma wum mintam. 8 Ayaka ŋgɔkɔ widɔkɔ gbɔyi num i nshwaiŋ yindzɔŋni wə, ka buku yaka ka kɔɔ ka wum, tsə si bə nì mu, dzəkəh yi ŋgɔkɔ yiwɔ wum dzə́kəh mbaŋtia, yidɔkɔ dzə́kəh mbaŋbisɔ, yidɔkɔ dzə́kəh gbi.” 9 Si Jisɔs ti yaka ka kaasi a, “Mi wə wi kaŋaki bintuni i wɔkɔ wi wɔ̂kɔ.”

Gia yə Jisɔs nì dzakaki num i bəndi wə

(Matiɔ 13:10-17; Luk 8:9-10)

10 Jɔbi wə Jisɔs nì kɔ wi mbɔŋ, bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔ bəh wi bəh bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa, bikə i wi kɔm ndi wiwɔ. 11 Wi chukuli i bɔ a, “Akɔ i mbɛiŋ Nyɔ kɔ wi fə lɔ a mbɛiŋ kiə gia yə yi nyumiki i ŋkuŋ bi Nyɔ wə. Ayakalə, i bəni bədɔkɔ kɔ gia yichi num a bəndi wə, 12 ka bɔ nì tsɛiŋki, ayakalə yɛiŋ kə, wɔkɔli, wɔkɔ kə. Asi mɔŋ yaka ma bɔ kwuni shɔ́m yibɔ, Nyɔ dalinya chu bibɔ.”

Gia yə ndi wə Jisɔs nì ti yi chusiki

(Matiɔ 13:18-23; Luk 8:11-15)

13 Jisɔs dza bikə i bəni bə̀ bɔ nì kɔ bəh wi a, “Yi kɔ a mbɛiŋ ka kiə dəkə gia yə ndi wələ dzakaki a? A mbɛiŋ ka baaŋ maka mbɛiŋ kiə ndi wələ, mbɛiŋ ni kiə bəndi bədɔkɔ dəiŋ la? 14 Ŋgɔkɔ wə mi wə nì muki kɔ gia yi Nyɔ. 15 Ŋgɔkɔ wə wi nì gbɔyi i dzəh kɔ bəni bə̀ bɔ wɔkɔki gia yi Nyɔ, Satan dzə akisəkə bwili gia yiwɔ i shɔ́m yibɔ wə. 16 Ŋgɔkɔ wə wi nì gbɔyi i di bi kitəh wə kɔ bəni bə̀ bɔ wɔkɔki gia yi Nyɔ, dzɔ akisəkə bəh kinsaŋli, 17 ayakalə, maka gaaŋ yiwɔ nyani liə i shɔ́m yibɔ wə. Yi mɔti kə yɛiŋ twɛsi, bəŋgəkə ka dzə, nabə a bəni bwaŋ gvu i bɔ chɛiŋ kɔm gia yiwɔ, bɔ ka fiəni gbɔyi lɔ i jum wə akisəkə. 18 Ŋgɔkɔ wə wi nì gbɔyi i bifaka wə kɔ bəni bə̀ bɔ wɔkɔki gia yi Nyɔ, 19 Ayakalə, kifum ki mbi wələ bəh kiŋkɔŋ ki mbum bəh kiŋkɔŋ ki biɛiŋ bidɔkɔ dzə juŋni baŋ gia yiwɔ i shɔm yibɔ wə yi laka kilɔlɔ. 20 Ŋgɔkɔ wə wi nì gbɔyi i nshwaiŋ yindzɔŋni wə akɔ num bəni bə̀ bɔ wɔkɔki gia yi Nyɔ, bɔ dzɔ, ka tsəki a ninshiŋ ninshiŋ, ka ŋgɔkɔ wiwɔ wum dzə́kəh mbaŋtia, dzə́kəh yidɔkɔ mbaŋbisɔ, dzə́kəh yidɔkɔ gbi.”

Ndi kɔm naka ki baiŋsini

(Luk 8:16-18)

21 Jisɔs dza bikə a, “Mi si liə bəh naka ki baiŋsiki i dzu wi kwusi baŋ bəh kah, ma wi si jiə i kigasi wə a? Ma wi si liə tɔm num i di biə bə si tɔm naka ki baiŋsiki yɛiŋ wə a? 22 Mbɛiŋ kîəki a gia yichi yə yi nì kɔ i nyumi wə kɔ yi bə bi chusiki i ndaiŋ wə, yə yi nì kɔ i nyumi nyumi wə, yichi bə bi chusiki yi i baiŋni wə. 23 Mi wə wi kaŋaki bintuni i wɔkɔ, wi wɔ̂kɔ.” 24 Jisɔs chu dzaka a, “Mbɛiŋ kabə wɔkɔliki gia yi Nyɔ mbɛiŋ ka wɔ̂kɔliki ndzɔŋki, kɔm dzəh yə mbɛiŋ wɔkɔliki yɛiŋ, kɔ ayaka si Nyɔ bi fəkə i mbɛiŋ, wi bi fəkə na yi du tsə. 25 Mi wə wi kaŋaki fiɛŋ kɔ wi bə bi kpɛiŋsiki. Mi wə wi kaŋaki kə fiɛŋ kɔ na wi bə bi dzɔ bwili fi twɛsi fiə wi kaŋaki i wi.”

Ndi kɔm ŋgɔkɔ wə wi kɔki

26 Jisɔs chu dzaka a, “Ŋkuŋ bi Nyɔ kɔ aka ŋgɔkɔ wə mi nì mu i khə. 27 Jɔbi wə asi num nchɔkɔ wi ka nɔ, chɔkɔ ka wɔɔ wi dza. Num ŋgɔkɔ wiwɔ si buku ka kɔɔki, wi chu kɔbi i kiə a ŋgɔkɔ wiwɔ fə dəiŋ ka wi kɔki a, 28 nshwaiŋ si fə wi ka kɔki. Wi dza yisi i nyaki binchaiŋki, wi ka wum tum dzəkəh yɛiŋ. 29 Jɔbi wə ŋgɔkɔ wiwɔ biəŋ, wi ka ni dzɔ fiŋkɔfi fi, liə i khə, kɔm jɔbi wi kɔhni kpɛiŋ.”

Ndi kɔm chwɔŋkijuŋ ki ŋgɔkɔ wi mintam midɔkɔ

(Matiɔ 13:31-32,34; Luk 13:18-19)

30 Jisɔs chu dza dzaka a, “Bukumbɛiŋ kɔ i fəkəli ntɔŋ bi Nyɔ bəh nə? Bukumbɛiŋ kɔ i fəkəli bəh ndi winaiŋ a? 31 Wi kɔ ka ŋkaiŋni wi ŋgɔkɔ wi fintam finchiŋ fidɔkɔ fi sɛiŋni tsə na bəŋgɔkɔ bəchi,* 32 Jɔbi wə bə ka gbɛli i khə wi ni buku yaka wi kɔɔ ka numki i kpɛiŋ wi kpali tsə ntəŋ wi biɛiŋ bichi biə bə gbɛli i khə, wi fiəni chu kpɛiŋ ka nya cha ka minyəni mə mɔ fuliki i bɛiŋ kɔ i maa júŋ yibɔ i wi wə, i kinjiŋjiŋ ki wi wə.”

33 Akɔ lə si Jisɔs nì fukuki gia yi Nyɔ i bəni, i bəndi wə ka bələ, i dzəh yə bɔ kɔ i wɔkɔ kiə. 34 Wi nì ka num dzaka gia i bɔ kɔbi i bəndi wə. Ayakalə, jɔbi wə wi nì kɔ wi mbɔŋ num a bɔ bwa bu bə mbaŋ a bɔ bɔ, wi ka fiəni fuku baiŋsi bəndi bəwɔ bəchi i bɔ.

Jisɔs kaŋyi fuŋni kiləkəli

(Matiɔ 8:23-27; Luk 8:22-25)

35 Jisɔs kaasi i laniki bəni chɔkɔ biwɔ a num i fijɔbi, wi dzaka i bwa bu bə mbaŋ wə a, “Bukumbɛiŋ dâŋ bûku tsə̂ i kiwuŋ ki bɔkɔ kə yaka wə.” 36 Bɔ ka bee mbaŋ wi bəni wə wi nì kɔ fɛiŋ, ka liə i ŋgwuki wə Jisɔs nì kɔ wi si num lɔ yɛiŋ, bəh bɔ ka daŋki, bəŋgwuki bədɔkɔ biəli bɔ. 37 Si bɔ nì daŋki, fuŋni kiləkəli dzə tumbuku yisi ka nəŋniki mwi, mɔ liə i ŋgwuki mə ka nəŋki i jikə. 38 Jisɔs nì kɔ i ŋgwuki mə i jum wə wi nɔ wə, num wi nɔsi fwu wi i kiŋgbɔŋ wə. Bɔ ka tsə yɔmsi wi ka dzaka a, “Mi wi lanini, kpi nəŋki i dzɔ bukumbɛiŋ wɔ kaŋa kə mfia jɔbi kɔm nə a?” 39 Jisɔs dza bɛiŋ, kaŋyi fuŋni kiləkəli kiwɔ, dzaka i mwi miwɔ a, “Kpîchumi mɔŋ.” Fuŋni kiləkəli kiwɔ ka kpichumi, di chimi alə mɔɔɔŋ. 40 Wi ka bikə i bwa bu bə mbaŋ a, “Mbɛiŋ lwaki nə? Mbɛiŋ kɛiŋki maka mbɛiŋ jiə shɔm i mih a?” 41 Dzaka wɔm bɔ, bɔ ka dzakayiki a bɔ bɔ a, “Wələ kɔ winaiŋ mi lə a, na fuŋni kiləkəli bəh mwi mi bɔkɔ wɔkɔ i wi a?”

5

Jisɔs bwili bəchinda bə ŋkpɛli i mi mə

(Matiɔ 8:28-34; Luk 8:26-39)

1 Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ daŋ kinchwɔ kimbum ka buku tsə i waka, i kimbu ki bəni bə Gɛlasen wə. 2 Si wi nì bukuki i ŋgwuki mə, wi baŋsi bəh mi widɔkɔ biŋ'waka bichu njiŋsi wi, num wi buku i bita biə bə nì ləəki bəni yɛiŋ. 3 Mi wiwɔ nì nɔki i bita biwɔ mə. Mi widɔkɔ kɔbi fɛiŋ wə wi nì kɔ i kaŋa wi, na bəh nsəŋ. 4 I kaŋ yiduli wə, bə nì shiki jiəki wi i biŋkɔm wə, kaŋa tsɛ́iŋ yi bəh bənsəŋ, wi guku təiŋyi bənsəŋ bəwɔ, shakyi biŋkɔm. Mi nì mɔŋ wə wi nì kɔ i kaŋa wi. 5 Mi wiwɔ nì fiəliki nnyaki i bita biwɔ yaka wi tsə buku i ŋkwuŋ wə nchɔkɔ bəh nshi, wamyi, kwɔksi gwu yi bəh kitəh.

6 Si wi yɛiŋ Jisɔs wi kɛiŋ nanu, wi yɔkɔ tsə tum binyu i wi nshiŋ, 7 wi də bwili bəh ŋga a, “Jisɔs Waiŋ Nyɔ wə wi kɔ Fwu wi Biɛiŋ Bichi wə, wɔ nəŋki nə i mih wə a? Mih tsâki wɔ i yɛli wi Nyɔ wə kiə wɔ ki nyâ kə ŋgəkə i mih.” 8 Wi nì dzakaki yakadəiŋ, kɔm Jisɔs nì kɔ wi kaŋyi lɔ a, “Kiŋ'waka kichu kələ bûku i mi wələ wə.” 9 Jisɔs bikə i wi a, “Yɛli wa kɔ ndə.” Wi chukuli a, “Yɛli wuŋ kɔ mbaŋ, kɔm buku duki lə.” 10 Si wi chukuli yakadəiŋ, ka tsaki Jisɔs a fɛiŋ fɛiŋ a wi ma kɔ̂ŋŋ bɔ i kimbu kələ wə.

11 A nì kɔ yaka mbaŋ wi bifi biduli dzi i ŋgaŋni chɛiŋ fɛiŋ. 12 Biŋ'waka bichu biwɔ ka tsa Jisɔs a, “Chîŋsi buku num i bifi biə yaka wə, ma buku liə i bi wə.” 13 Jisɔs bum. Ayaka biŋ'waka biwɔ ka buku i mi wiwɔ wə, tsə liə i bifi wə. Mbaŋ wiwɔ nì kɔ bifi ka bənchuku bəfa. Bi sɛiŋ shi i fəŋ wə, shi tsə gbɔyi i bɔkɔ yiwɔ wə fɛiŋ ləŋ ka kpiyi. 14 Bəni bə̀ bɔ nì tɔkniki bəh bifi biwɔ dza fɛiŋ, gɛiŋ, tsə fuku gia yiwɔ i kwili kintəəŋ bəh i di bichi wə fɛiŋ. Bəni ka wɔkɔ, buku dzə i yɛiŋ gia yə yi si num. 15 Bɔ dzə i di biə Jisɔs nì kɔ, yɛiŋ mi wə mbaŋ wi bəchinda bə ŋkpɛli nì shiki njiŋsiki wi, num wi shinum fɛiŋ, ka lɔh bəmbuŋ bu, num mfi bi fiəni dzə. Bɔ lwa na bəh ŋga. 16 Bəni bə̀ bɔ nì yɛiŋ gia yə yi num, ka fuku i bəni si yi nì num bəh mi wə mbaŋ wi biŋ'waka bichu biə nì kɔ i wi wə, i tasi bəh gia yi bifi. 17 Si bɔ wɔkɔ yakadəiŋ, yisi i tsaki Jisɔs a wi nyə̂ i di bibɔ wə.

18 Jisɔs ka liə i ŋgwuki mə, mi wə bəchinda bə ŋkpɛli nì buku i gwu yi mə ka tsaki Jisɔs a bɔ wi nyə. 19 Jisɔs nəiŋ, ka dzaka i wi a, “Nyə̂ tsə̂ i wɔ dzu, ma wɔ tsə̂ fûku i bəni ba gia yə Bah fə i wɔ, bəh si wi kwasi nshɛiŋ i wɔ.” 20 Ayakadəiŋ, mi wiwɔ ka nyə, tsə ka nyaniki fukuki i tumi kichi kə bə bɔɔŋki a Kikwili Jwɔfi, gia yə Jisɔs fə i wi. Bəni ka wɔkɔ yaka, num lɔ bəh ŋkaŋyi.

Waiŋ Jaylus bəh miŋkpaŋa widɔkɔ wə wi nì kɔm mbuŋ wi Jisɔs ka bɔnih

(Matiɔ 9:18-26; Luk 8:40-56)

21 Jisɔs fiəni daŋ i ŋgwuki wə tsə i kiwuŋ kəyaka wə i kɔmsi tsə i kinchwɔ kimbum kpəŋ, mbaŋ wi bəni chu juŋni dzə fɛiŋ. 22 Tikwili wi juŋ yi tsani widɔkɔ ka dzə fɛiŋ, yɛli wi num Jaylus. Si wi yɛiŋ Jisɔs, ka tsə tum binyu i wi nshiŋ, 23 tsa wi a fɛiŋ fɛiŋ ka dzaka a, “Waiŋ wuŋ wi nchiŋ wi kpaŋni kɔ a i kpi. Mntee wɔ, dzə̂ ma wɔ kɔ̂m kaŋ ya i wi wə ma wi bɔnih ka wi ma kpi” 24 Jisɔs ka dza bɛiŋ bəh wi ka tsəki, mbaŋ wi bəni kwu biəli Jisɔs faaŋni.

25 Kpaŋa widɔkɔ nì kɔlə i kintəəŋ ki mbaŋ wiwɔ wə num jɔbi wi shi baaŋ a baaŋni i jía wə jwɔfi ntsɔ yifa. 26 Wi nì kɔ wi bɔh nalə i bəni bə tsa bəduli chɛiŋ, bəkəli biɛiŋ bichi biə wi nì kaŋaki, jwɛiŋ tsə a ninshiŋ tsəni. 27 Si wi nì kɔ wi wɔkɔ lɔ kɔm Jisɔs, wi ka dzə i wi jum i mbaŋ kintəəŋ, kɔm mbuŋ wi, 28 kɔm wi nì kɔ wi dzaka i wi shɔm a, “Mih ka kɔm na a mbuŋ wi, ma mih nì bɔnih.” 29 Si wi nì kɔm yakadəiŋ, jwɛiŋ yi kaa akisəkə. Miŋkpaŋa wiwɔ wɔkɔ na i gwu yi wə si wi bɔnih.

30 Jisɔs ka wɔkɔ asi ŋga buku i gwu yi wə, wi fiəni gwu akisəkə, bikə i bəni a, “A kɔm ndə mbuŋ wuŋ a?” 31 Bwa bu bə mbaŋ chukuli i wi a, “Wɔ yɛiŋ si bəni faaŋniki wɔ, wɔ chu bikə mi wə wi kɔm wɔ a?” 32 Jisɔs baaŋ a tsɛiŋki i yɛiŋ mi wə wi kɔm wi. 33 Ayakadəiŋ, kpaŋa wiwɔ ka kiə gia yə yi num bəh wi, wi ka dzə, lwa nyumi, tum binyu i Jisɔs nshiŋ fuku ŋkɔŋ wi wichi i wi. 34 Jisɔs dzaka i wi a, “Waiŋ wuŋ, shɔm ya yə wɔ jiə i mih yi fə wɔ bɔnih lɔ, tsə̂ bindzɔŋ. Wɔ ta lɔ i jwɛiŋ ya wə.”

35 Asi Jisɔs ni kɛiŋki wi dzaka i miŋkpaŋa wiwɔ yakadəiŋ, bəni bədɔkɔ dzə fɛiŋ num bɔ nyə i juŋ yi Jaylus wə tikwili wi juŋ yi tsani, dzaka i wi a, “Waiŋ wa kpi lɔ. Ma chu nyâ ŋgəkə i Mi wi Lanini wələ?” 36 Si bɔ dzaka yakadəiŋ, Jisɔs wɔkɔ, ayakalə wi fə aka wi ka wɔkɔ dəkə ka dzaka i Jaylus a, “Kiə wɔ ki lwâ kə, jîə a shɔm ya i mih shəŋ.” 37 Asi bɔ nì tsəki, Jisɔs ka bum dəkə a mi widɔkɔ bîəli wi a kɔbi a Bita bəh Jɛm bəh Jɔn wə waiŋnih Jɛm. 38 Asi bɔ ni tsə buku i juŋ yi tikwili wi juŋ yi tsani wə, Jisɔs yɛiŋ si bəni gɔkɔki di bəh midɛm fɛiŋ. 39 Wi liə dzu, bikə a, “Mbɛiŋ gɔkɔki di bəh midɛm kɔm nə? Waiŋ wiwɔ ka kpi dəkə, wi nɔki num nɔni.” 40 Bɔ ka suŋuki lɔ wi suŋuni. Wi dza bwili bəni bəchi i biŋ, dzɔ shəŋ tii waiŋ bəh nih waiŋ bəh bəni bu bə mbaŋ bətali bəh bɔ liə tsə i di biə waiŋ wiwɔ nì nɔki. 41 Wi kaŋa waiŋ wiwɔ i tsɛiŋ wə dzaka i já yibɔ a, “Talita kumi!” Yi num a, “Waiŋkpaŋni, mih dzakaki i wɔ, dzâ bɛiŋ.” 42 Akisəkə yakadəiŋ, wi ka dza bɛiŋ ka nyani. Waiŋkpaŋni wiwɔ nì kɔ jía jwɔfi ntsɔ yifa. Bɔ yɛiŋ yaka dzaka wɔm bɔ. 43 Jisɔs kiŋ i bɔ nalə a kiə bɔ ki fə̂ kə a mi widɔkɔ kîə gia yə yi num, ka dzaka a bɔ tsɛiŋ fiɛŋ wi dzi.

6

Bə məŋni Jisɔs i di bi wə

(Matiɔ 13:53-58; Luk 4:16-30)

1 Jisɔs nyə fɛiŋ, bəh bwa bu bə mbaŋ dzə i kwili wə. 2 A num i chɔkɔ bibɔ bimbam, wi tsə i juŋ yi tsani wə yisi i laniki bəni. Bəni bəduli wɔkɔ si wi laniki ka numki bəh ŋkaŋyi. Bɔ ka nyə ka kaiŋyiki dzaka a, “Mi wələ nyə faiŋ bəh wələ nlani fa lə a? Wi dzɔ biələ mfi faiŋ a? Wi nyani dəiŋ na ka wi fəki yələ gia yi kaŋyini lə a? 3 A kɔkə a wi wə kaminda waiŋ Meli a? Wi num waiŋnih Jɛm bəh Yɔsɛs bəh Judas bəh Samɔn wə a? Ntə jɛ́mi yi kɔ fa bukumbɛiŋ bɔ a?” Si bɔ kaŋyi yakadəiŋ ka nəiŋ wi. 4 Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Bə si kɔksi lə mi wi ntum wi Nyɔ i di bichi wə a kɔbi a tumi ki wə, bəh i chwɔŋkijuŋ ki wə bəh i wi dzu.” 5 Si bə məŋni wi yakadəiŋ, yi ka gaka wi i chu fəki gia yi kaŋyini fɛiŋ yiduli, a kɔbi alə wi nì kɔmyi bəni twɛsi bə̀ bɔ nì gwɛiŋki fɛiŋ bəh kaŋ bɔ bɔnih. 6 Wi num lɔ bəh ŋkaŋyi si bɔ nì ka jiə dəkə shɔm i wi wə.

Jisɔs faaŋ bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa

(Matiɔ 10:5-15; Luk 9:1-6)

Jisɔs bi nyə fɛiŋ ka nyaniki i bidi biə fɛiŋ wə lani bəni. 7 Wi dza bɔɔŋ bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa, ka faaŋ bwili bɔ bəfa bəfa, nya ŋga i bɔ a bɔ bwîliki biŋ'waka bichu i bəni wə. 8 Wi bə́ nəŋ i faaŋ bɔ ka dzaka a kiə bɔ ki dzɔ̂ kə na fiɛŋ kɔbi a mbəŋ. Kiə bɔ ki dzɔ̂ kə biɛiŋ bidzini. Kiə bɔ ki dzɔ̂ kə kiba nabə kpɔ i chiŋnih bibɔ wə.* 9 Bɔ lə̂kə dzuyigvu, yakadəiŋ a kiə bɔ ma lɔh bəmbuŋ bəfa. 10 Wi chu dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ ka tsə i kwili wə, juŋ yə mbɛiŋ liə yɛiŋ, mbɛiŋ ka nɔ̂ki shəŋ a yi wə i tsə buku chɔkɔ biə mbɛiŋ bi nyəki fɛiŋ. 11 Kwili widɔkɔ ka nəiŋ i dzɔ mbɛiŋ, nabə i wɔkɔli gia yə mbɛiŋ dzakaki, mbɛiŋ bə́ nəŋ i nyə mbɛiŋ chûmni kwɔŋɔ biə bi kɔ i gvu yimbɛiŋ wə, ka kinchəsi ki gia yə bɔ mɔm.”† 12 Bɔ ka nyə tsə ka nyaniki fukuki a bəni kwûni shɔ́m yibɔ. 13 Bɔ chu bwili tə bəchinda bə ŋkpɛli bəduli i bəni wə, təkəsi fiaŋsi bəni bə jwɛ́iŋ bəduli, chuku bɔ.

Si bə nì wɔɔ Jɔn Njulibɔkɔ

(Matiɔ 14:1-12; Luk 9:7-9)

14 Ŋkuŋ Hɛlɔd nì wɔkɔ ntum wiwɔ kɔm Jisɔs, si bəni kɔ bɔ kiəni lɔ yɛli wi i di bichi wə, bəni bədɔkɔ dzaka fibɔ a, “Jisɔs wələ kɔ Jɔn Njulibɔkɔ si wi fiəni dza i kpi wə. Akɔ gia yə yi fə wi na ka wi kaŋaki ŋga i fəki gia yi kaŋyini yələ lə.” 15 Bədɔkɔ dzakayi fibɔ a, “Akɔ Ɛlaja si wi fiəni dzə.” Bədɔkɔ a, “Wi kɔ mi wi ntum wi Nyɔ widɔkɔ, wi num ka wi kikpu.” 16 Ayakalə, Hɛlɔd wɔkɔ gia yiwɔ yakadəiŋ ka dzaka mfih a, “Akɔ Jɔn Njulibɔkɔ wə mih nì gba bwili fwu wi si wi fiəni dza i kpi wə.”

17 Jɔn kɔ num Hɛlɔd mwi nì faaŋ bəni tsə kwa wi, fah i juŋ yi nsəŋ mə kɔm bə Hɛlɔdia kpə Filib wə wi nì kɔ waiŋnih Hɛlɔd, num Hɛlɔd nì kɔ wi dzɔ wi ka kpə wi. 18 Yi nì num yaka kɔm Jɔn nì kɔ wi dzaka i Hɛlɔd a, “Nchi ka bûm dəkə a mi kɔlə i dzɔ̂ kpə waiŋnih wi i kpə wi.” 19 Si Jɔn nì dzakaki yakadəiŋ, Hɛlɔdia ka fasi wi i shɔm yi wə ka nəŋki dzəh i wɔɔ wi, kwati kə, 20 kɔm Hɛlɔd nì lwaki Jɔn a wi kɔ mi wi chəŋ wi chu num mi wi Nyɔ. Wi ka tɔkniki a bə ma wɔ̂ɔ wi. Hɛlɔd nì shiki wɔkɔliki gia yə Jɔn nì dzakaki, shɔm ka nyaki wi ŋgəkə nalə, yakadəiŋ wi ka wɔkɔki ndzɔŋni i wɔkɔliki gia yə wi dzakaki. 21 Dzəh dzə baiŋ i Hɛlɔdia wə kpə Hɛlɔd, i jɔbi wə nyuwi nì fəki bini, wi bɔɔŋ bənji bu bəh kifwu ki bəni bə jum, bəh bəni bəmbum bəmbum bə Galili, i kwaka chɔkɔ biə bə nì bwɔ wi. 22 Waiŋ Hɛlɔdia wi kpaŋni liə dzə nyaka bini bindzɔŋni i Hɛlɔd bəh bəni bu bə bini nshiŋ. Wi ka dzaka i waiŋ wiwɔ a, “Bîkə na finə fiə wɔ kɔŋki, ma mih ni fə̂ i wɔ.” 23 Wi chu dzi ŋkaiŋ dzaka a, “Bîkə na nə i mih, kɔŋ a numki na kiŋka ki tumi kəŋŋ, ma mih ni nya i wɔ.” 24 Waiŋkpaŋni wiwɔ ka buku tsə bikə i nih wi a, “Mih dzaka a bə nyâ mih bəh nə?” Nih wi chukuli a, “Tsə̂ dzâka a bə nyâ fwu wi Jɔn Njulibɔkɔ i wɔ.” 25 Wi ka kɔmsi fiəni tsə akisəkə, dzaka i Ŋkuŋ Hɛlɔd a, “Mih nəŋki a wɔ nyâ fwu wi Jɔn Njulibɔkɔ i mih i liə i nsaŋa wə.” 26 Ŋkuŋ wɔkɔ yaka, gwu kpi wi na bəh ŋga. Ayakalə, wi nəki nəiŋ kə gia yə wi nì dzaka, kɔm ŋkaiŋ biə wi nì kɔ wi dzi lɔ i bəni nshiŋ num bəni bə̀ bɔ nì kɔ i bini biwɔ wə, wi na chu kwuni ja yi yə wi nì dzaka i waiŋ wiwɔ. 27 Wi ka faaŋ chinda akisəkə a wi tsə̂ dzə̂ bəh fwu wi Jɔn. Wi ka tsə i juŋ yi nsəŋ mə gba fwu wi Jɔn, 28 jiə i nsaŋa wə, dzə bəh wi nya i waiŋ wiwɔ. Wi dzɔ, buku fɛiŋ tsə nya i nih wi. 29 Bwa bə mbaŋ bə Jɔn wɔkɔ, ka tsə dzɔ wini wi Jɔn ka ləə.

Jisɔs saaŋsi bəni bənchuku bəte

(Matiɔ 14:13-21; Luk 9:10-17; Jɔn 6:1-14)

30 Bwa bə faaŋni bə Jisɔs bə̀ fiəni dzə yɛiŋ wi, fuku gia yichi yə bɔ nì fə, bəh yə bɔ nì lâniki bəni yɛiŋ i wi. 31 Wi ka dza dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ dzə̂ a mbɛiŋ mbɛiŋ, bə yâka tsə i di biə bəni mɔŋ fɛiŋ wə, bə wâka twɛsi.” Wi nì dzaka yaka kɔm bəni bəduli nì dzəki i di biə bɔ nì kɔ, bədɔkɔ nì nyəki, bədɔkɔ dzə. Bɔ kɔbi na i kaŋa na jɔbi i dzi. 32 Bə bɔ ka dza liə i ŋgwuki wə ka baka gwu a bɔ bɔ ka tsə i di biə bəni nì kɔkə fɛiŋ. 33 Ayakalə, bəni bəduli yɛiŋ bɔ si bɔ nì tsəki, ka kiə bɔ, ka buku i kikwili kichi wə ka yɔ̂kɔ tə̂iŋ bɔ. Bɔ yisi tsə buku fɛiŋ, na ka Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ tsə buku fɛiŋ. 34 Jɔbi wə Jisɔs nì tsə buku fɛiŋ kpa, wi yɛiŋ mbaŋ wi bəni lə maaa, nshɛiŋ kwa wi bəh bɔ, kɔm bɔ nì kɔ aka shwáŋ bə jîə mi wi tɔknini kɔ̂bi. Wi ka yisi i laniki bɔ bəh gia yiduli. 35 Jɔbi wə wɔŋ nì liəki tsəki, bwa bu bə mbaŋ dza dzə yɛiŋ wi ka dzaka a, “Fa kɔ i chwa num jɔbi tsə lɔ, 36 bêe bəni bələ ma bɔ tsə̂ i kikwili bəh i kidi ki kɔmsini wə fa, i tâŋ biɛiŋ bibɔ bidzini.” 37 Ayakalə, Jisɔs chukuli n'yi a, “Mbɛiŋ mwi nyâ bɔ bəh dzɛiŋ i dzî.” Bɔ bikə i wi a, “Wɔ nəŋki a buku tsə̂ nə̂ŋ bədanali gi yifa ka bə tâŋ biɛiŋ bidzini yɛiŋ i dzə̂ nyâ i bɔ ka bɔ dzi a?” 38 Jisɔs bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ kaŋaki chɔkɔ yi blɛd yi maiŋ? Mbɛiŋ tsə̂ tsɛ̂iŋ.” Bɔ tsə tsɛiŋ, ka fuku a, “Chɔkɔ yi blɛd yite bəh bwɔ́kɔ yifa.” 39 Jisɔs ka dzaka a bwa bu bə mbaŋ dzâka a bəni nûmyi i mfwaŋ wə i mbaŋ wə mbaŋ wə, i kaka kaka wə. 40 Ayakadəiŋ, bəni bəwɔ ka nûmyi i kuku i mbaŋ wə gbi gbi bədɔkɔ mbaŋshi mbaŋshi. 41 Jisɔs dzɔ chɔkɔ yi blɛd yə yite bəh bwɔkɔ yə yifa, tsɛiŋ yaka i bɛiŋ, nya kiyɔŋni i Nyɔ, ka gbɛyi nya i bwa bu bə mbaŋ, a bɔ gâa i bəni. Wi gaa tə bwɔkɔ yifa yə i bɔ bəchi. 42 Bəni bəchi dzi fwuli. 43 Bwa bə Jisɔs bə mbaŋ juŋni biŋka bi blɛd bəh bwɔkɔ yə yi nì bɛsi, bi jikə káh jwɔfi ntsɔ yifa. 44 Bəni bə̀ bɔ nì dzi biɛiŋ bidzini biwɔ nì kɔ bənyuku bənchuku bəte.

Jisɔs nyani i mwi bɛiŋ

(Matiɔ 14:22-33; Jɔn 6:15-21)

45 Jisɔs ka dzaka akisəkə a bwa bu bə mbaŋ lîə i ŋgwuki wə bɔ dâŋ tsə̂ i ninshiŋ i Besayda, wi baaŋ ka bɔni bəni a bɔ kwɛ̂. 46 Si wi baaŋ bɔni bɔ yakadəiŋ, ka dza yaka i ŋkwuŋ bɛiŋ i tsa. 47 Biŋ ji, ŋgwuki num lɔ i bɔkɔ kintəəŋ, Jisɔs kɛiŋ a ŋkwuŋ bɛiŋ wi mbɔŋ. 48 Wi yɛiŋ si bwa bu bə mbaŋ fumki bəh ŋgwuki, kɔm fiəkə nì dzəki i bɔ nshiŋ chini ŋgwuki wiwɔ. A num asi chɔkɔ wɔɔki dzəki wi nyə ka dzəki i bɔ wə, nyani i mwi bɛiŋ. Wi nì dzəki ka wi nəŋki i tsə daŋsi bɔ. 49 Bɔ ka yɛiŋ wi si wi nyaniki dzəki i mwi bɛiŋ, ka kwakaki a, akɔ ŋkwusa. Bɔ wam bəh ŋga, 50 kɔm bɔ bəchi nì yɛiŋ wi yaka ndzaŋ kwa bɔ. Akisəkə, Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ kâŋa shɔ́m, akɔ mih. Kiə mbɛiŋ ki lwâ kə akɔ mih.” 51 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka liə num i ŋgwuki mə bəh bɔ, fiəkə yiwɔ ka kpichumi. Ayaka bɔ tsɛiŋ lə, dzaka wɔm bɔ, 52 kɔm bɔ nì ka kiə dəkə gia yə chɔkɔ yi blɛd yə nì chusiki kɔm Jisɔs, num kɔm bɔ nì ka wɛli dəkə shɔ́m yibɔ.

Jisɔs chuku bəni bə jwɛiŋ i Genesalet

(Matiɔ 14:34-36)

53 Jɔbi wə bɔ nì daŋ bɔkɔ yə buku tsə i kimbu ki Genesalet wə, ka fasi ŋgwuki wiwɔ i bɔkɔ kpəŋ. 54 Si bɔ nì buku i ŋgwuki wə, bəni bəduli ka kiə Jisɔs fɛiŋ akisəkə, 55 bɔ yɔkɔ tsə i bidi bibɔ bichi wə fɛiŋ, bwili bəni bə jwɛiŋ dzə bəh bɔ i di biə bɔ nì wɔkɔ a Jisɔs kɔ fɛiŋ. 56 Na faiŋ Jisɔs nì tsəki, na i midini wə i chwa, nabə i kikwili kimbum wə nabə i kitumi wə, bəni ka dzəki bəh bəni bə jwɛiŋ i di biə bəni si juŋni, bɔ ka tsaki wi a bɔ kɔ̂m a jəŋ wi wimbuŋ. Mi wichi wə wi nì kɔmki wi, wi bɔnih a bɔnihni.

7

Bənchi bə mi wiwɔm

(Matiɔ 15:1-9)

1 Chɔkɔ bidɔkɔ Bəfalasi bəh bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ, nyə i Jɛlusalɛm dzə juŋni kɔmsi i Jisɔs kpəŋ. 2 Bɔ dza yɛiŋ bwa bə mbaŋ bə Jisɔs bədɔkɔ bɔ dzi bəh kaŋ yi baiŋ kə, yi num a bɔ nì ka wɔkɔ dəkə kaŋ.* 3 Bəfalasi, na bəh Bəju bəchi si biəli a nɔni ki kwili ki bətii bəbɔ bə kikpu, a mi ma dzî fiɛŋ maka wi wɔ̂kɔ kaŋ si bɔ si shi wɔ̂kɔ. 4 Jɔbi wə mi kwɛ i shibɛiŋ wi kɔkə i dzi fiɛŋ maka wi wɔkɔ kaŋ yi bəh gvu yi i yəmaka dzə́h wə, na ka wi numki i dzi. Bɔ chu fə gia yidɔkɔ i nɔni ki kwili wə yiduli, ka i wɔkɔ kibwam bəh bətasa bəh kəŋə.† 5 Bəfalasi bəh bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi ka bikə i Jisɔs a, “Akɔ kɔm nə bwa ba bə mbaŋ biəliki kə nɔni ki kwili ki bətii bəbuku bə kikpu a? Akɔ kɔm nə wə bɔ dziki bəh kaŋ yi baiŋ kə a?” 6 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Isaya mi wi ntum wi Nyɔ nì dzâka ŋkɔŋ kɔm mbɛiŋ a mbɛiŋ kɔ bəni bə̀ bɔ dzakaki chi fə chi. Mbɛiŋ fə̂ki a gia yə wi nì nyaka a, Nyɔ dzakaki a,

‘Bəni bələ kɔksiki mih a bəh dzu yi dzaka,

Shɔ́m yibɔ num nanu i mih wə.

7 Ntsa wibɔ i mih num a kilɔlɔ,

kɔm bɔ dzɔki gia yə bəni kwakaki,

lani a, akɔ ja yiŋ.’

8 Yi kɔ tə asi mbɛiŋ bee bənchi bə Nyɔ, ka kɔksiki num bə̀ a jiə bəni.” 9 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ tɔksiki kiəki lə na bindzɔŋ i nəiŋ bənchi bə Nyɔ ka mbɛiŋ biəliki num nɔni kimbɛiŋ ki kwili. 10 Yi kɔ a Muses nì nya nchi a, ‘Kɔ̂ksi ba wa bəh nih wa.’ Wi chu dzaka tə a, ‘Mi ka tɔyi ba wi nabə nih wi, bə wɔ̂ɔ wəmaka mi.’ 11 Ayakalə, mbɛiŋ dzakaki fimbɛiŋ a, ‘Mi kabə kaŋa fiɛŋ fiə wi kɔ i gamti ba wi nabə nih wi yɛiŋ, wi ka dza dzaka i ba wi nabə i nih wi a fiɛŋ fiwɔ kɔ Kɔban,’ yi num a fi si num lɔ fi Nyɔ. 12 Mbɛiŋ bum a wi ma chu fə gia yidɔkɔ i gamti ba wi nabə nih wi yɛiŋ. 13 Mbɛiŋ fəki yakadəiŋ, fə ka gia yi Nyɔ fiəni chu gia yi kilɔlɔ kɔm nɔni kimbɛiŋ ki tumi kə mbɛiŋ laniki bəni yɛiŋ. Gia yiduli chu num tə yə mbɛiŋ fəki yaka.”

Fiɛŋ fiə fi bəkəliki mi

(Matiɔ 15:10-20)

14 Jisɔs chu bɔɔŋ mbaŋ wi bəni bɔ dzə, wi dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ bəchi wɔ̂kɔli gia yə mih dzakaki, ka mbɛiŋ wɔ̂kɔ kîə bindzɔŋ. 15 Fiɛŋ fidɔkɔ mɔŋ i biŋ fiə fi kɔ i liə i mi wə fi num i jisi mi wiwɔ. Akɔ num fiɛŋ fiə fi bukuki i mi wə fi si jisi mi. [ 16 Mi wə wi kaŋaki bintuni i wɔkɔ, wi wɔ̂kɔ.”]‡

17 Jisɔs ka bee bəni bəwɔ, liə i dzu, bwa bu bə mbaŋ ka bikə i wi kɔm ndi wiwɔ. 18 Wi chukuli i bɔ a, “Yaka mbɛiŋ tə ka wɔkɔ kiə dəkə a? Mbɛiŋ kiəki kə a fiɛŋ fiə fi bukuki i dzaka ki mi wə akɔ fi, fi si bəkəli mi wiwɔ a? 19 Yi num yakadəiŋ, kɔm fi si liə kə num i shɔm yi mi wiwɔ wə, fi si shi num i tɔɔ wi wə, na ka fi fiəni buku.” (Si Jisɔs nì dzaka yakadəiŋ, yi ka num a biɛiŋ bichi baiŋki lə). 20 Ayaka wi chu tsə a ninshiŋ bəh ndzaka a, “Akɔ fiɛŋ fiə fi bukuki i mi wə fi jisiki mi, 21 kɔm fiɛŋ fiə fi bəkəli mi, fi nyəki dzəki i shɔm yi wə. Fiɛŋ fiwɔ dzəki bəh biŋkwaka bichu i nɔni ki mi wiwɔ wə ka nɔni ki tɔkɔlini, bəh ji, bəh i wɔɔ mi, bəh i dzɔ kpə mi nabə nyum mi, 22 bəh i bukuki bəh dzəkəh i biɛiŋ wə, chu nyi ntəkə, bəh i fəki kinyɛŋ, bəh i ghəkəki, bəh i lɔɔki ja i bəni, ghaŋsi gwu, bəh i yuŋki. 23 Gia yichu yichi yələ kɔ yə yi jisiki shɔm yi mi ka wi bəkəki.”

Shɔm yə miŋkpaŋa widɔkɔ a num mi wi tumi nì jiə i Jisɔs

(Matiɔ 15:21-28)

24 Jisɔs nì nyə fɛiŋ, tsə i kimbu ki tumi bi Taya wə bəh i bi Sidɔn. Si wi tsə fɛiŋ, liə i juŋ yidɔkɔ wə fɛiŋ nəki kɔŋ kə a mi widɔkɔ kələ i kiə a wi kɔ fɛiŋ. Ayakadəiŋ, bəni kɔbi i baaŋ ki kiə kə a wi kɔlə fɛiŋ. 25 Miŋkpaŋa widɔkɔ nì kɔlə fɛiŋ kiŋ'waka kichu num i waiŋ wi wi kpaŋni wə. Akisəkə wi wɔkɔ kɔm Jisɔs, ka tsə gbɔ i gvu yi wə. 26 Miŋkpaŋa wiwɔ nì kɔ num mi wi Glik, a nì kɔkə mi wi Ju. Bə nì bwɔ wi i Fɔnishia i tumi ki Silia wə. Si wi gbɔ yaka, ka tsa Jisɔs a wi bwîli chinda wi ŋkpɛli wiwɔ i waiŋ wi wə. 27 Jisɔs chukuli i wi a, “Bêe ma bə yisi sâŋ bwa, kɔm yi mɔŋ chəŋ i dzɔ dzɛiŋ bi bwa i lɔɔ i bíə.” 28 Miŋkpaŋa wiwɔ chukuli i wi a, “Akɔ ŋkɔŋ ba wuŋ. Ayakalə, na bíə si dzi lə biŋka biə bi si gbɔyi i bwa kaŋ.” 29 Jisɔs ka dzaka i wi a, “Kɔm bə nchukuli wa, wɔ kɔlə i tsə̂ki mfia, chinda wi ŋkpɛli wiwɔ bee lɔ waiŋ wa.” 30 Miŋkpaŋa wiwɔ nyə ka tsəki i wi dzu, ka tsə yɛiŋ waiŋ wi nɔ i naŋbɛiŋ num chinda wi ŋkpɛli wiwɔ buku lɔ i wi wə.

Jisɔs fə kinchini ka wɔkɔki gia, dzaka

31 Jisɔs nyə i kimbu ki Taya wə, tsə tɔli i Sidɔn ka chu tɔli i kimbu ki Tumi ki Jɔfi wə, ka dzə buku i kinchwɔ kimbum ki Galili wə. 32 Ayaka bəni bədɔkɔ nì nyə dzə bəh mi widɔkɔ num kinchini i wi, mi wiwɔ kiə kə i dzaka. Ayaka bɔ tsa Jisɔs a wi jiə kaŋ yi i mi wiwɔ wə. 33 Ayaka Jisɔs dzɔ wi, bəh wi buku i mbaŋ kintəəŋ. Wi jiə bwa bu bə kaŋ i bintuni bi mi wiwɔ wə, chuh midziŋ ka kɔm lɔm wi mi wiwɔ yɛiŋ, 34 tsɛiŋ bɛiŋ, ka cham,§ dzaka i wi a, “Ɛfata,” yi num a, “Wɛ̂li.” 35 Ayaka bintuni bi mi wiwɔ ka wɛli akisəkə, lɔm wi yaŋsi, wi yisi i dzakaki na bindzɔŋ. 36 Jisɔs ka kiŋ i bəni bəwɔ a bɔ ki fûku kə i mi widɔkɔ. Ayakalə, si wi nì kiŋ yakadəiŋ, bɔ ka tsə a ninshiŋ ninshiŋ i fukuki tsəki yi. 37 Dzaka ka wɔm bəni na bəh ŋga. Bɔ dza ka dzakayiki a, “Jisɔs kiəki lə i fə gia yichi na bindzɔŋ. Wi fəki binchini biə bi wɔkɔki kə bi wɔkɔ, biə bi dzakaki kə bi dzaka.”

8

Jisɔs saŋa bəni bənchuku bənaa

(Matiɔ 15:32-39)

1 A nì kɔ i kaŋ yiwɔ wə, mbaŋ wi bəni widuli widɔkɔ juŋni. Yi nì num yaka bɔ kaŋa kə biɛiŋ bidzini, Jisɔs bɔɔŋ bwa bu bə mbaŋ dzaka i bɔ a, 2 “Mih kwasiki lə nshɛiŋ i mbaŋ wi bəni bələ, kɔm bɔ num bəh mih i kaŋ yitali wə, maka bɔ dzi fiɛŋ. 3 Mih ka dzaka a bɔ tsəki i kikwili kibɔ wə bəh dzɔŋ, ma bɔ ni tsə gbɔyi i dzəh, kɔm bədɔkɔ nyə i dzə́h yi dəəŋ wə” 4 Bwa bu bə mbaŋ chukuli a, “Yi kɔ i liə a mi kɔ i dzɔ faiŋ biɛiŋ bidzini i fa chwa i saŋa bəni bələ yɛiŋ a?” 5 Wi ka bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ kaŋaki chɔkɔ yi blɛd yi maiŋ?” Bɔ chukuli a, “Yi kɔ nanitaŋ.” 6 Jisɔs ka dzaka a mbaŋ wi bəni bəwɔ nûmyi kuku. Bɔ shinumyi, wi ka dzɔ chɔkɔ yi blɛd yə nanitaŋ, nya kiyɔŋni i Nyɔ, gbɛyi nya i bwa bu bə mbaŋ a bɔ gâa i bɔ. Ayaka bɔ ka gaa. 7 Bɔ nì kaŋaki lə tə mibwɔkɔni midɔkɔ twɛsi. Wi dzɔ, nya kiyɔŋni i Nyɔ, dzaka a bɔ gâa i bəni bəwɔ. 8 Mi wichi dzi fwuli. Bɔ ka juŋni biŋka biə bi nì bɛsi, bi jikə káh nanitaŋ. 9 Bəni bə̀ bɔ nì dzi a nì kɔ ka bəni bənchuku bənaa. 10 Wi ka bee bɔ kwɛ. Wi liə i ŋgwuki mə akisəkə bəh bwa bu bə mbaŋ ka nyə tsə i kimbu ki Dalmanuta wə.

Bəfalasi ka nəŋki a Jisɔs chûsi gia yi dzaka kiwɔmni

(Matiɔ 12:38-42; 16:1-4)

11 Bəfalasi dza dzə i Jisɔs, ka yisi i gukuliki bəh wi, dzaka a wi fə̂ gia yə yi chusiki ŋga biə bi nyə i bɛiŋ. Ayaka bɔ nì dzakaki yaka mɔmsi lɔ wi mɔmsini. 12 Jisɔs cham na bəh ŋga, ka dzaka a, “Ŋgɔkɔ wələ nəŋki gia yə yi chusiki ŋga biə bi nyə bɛiŋ i fə nə a? Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a mih ni lansi chusi kə gia yidɔkɔ i ŋgɔkɔ wələ.” 13 Wi ka dza bee bɔ, fiəni liə i ŋgwuki mə, ka daŋ tsə i waka widɔkɔ wəyaka wə.

Jisɔs təfi bwa bu bə mbaŋ a bɔ tɔ̂kniki
kɔm nɔni ki Bəfalasi bəh ki Hɛlɔd

(Matiɔ 16:5-12)

14 Jisɔs nì tsəki num bwa bu bə mbaŋ dali i dzɔ blɛd, kaŋa shəŋ a chɔkɔ yimu yə yi si baaŋ i ŋgwuki mə. 15 Wi ka təfiki bɔ dzakayi a, “Mbɛiŋ tɔ̂kniki, chu dzɔ̂ jɔbi i dzɔɔŋ yi Bəfalasi bəh yi Hɛlɔd.” 16 Bwa bu bə mbaŋ yisi i dzakaki a bɔ bɔ kɔm gia yiwɔ, dzakayi a, “Wi dzakaki gia yi dzɔɔŋ yələ lə kɔm bukumbɛiŋ kaŋaki kə blɛd.” 17 Jisɔs kiə gia yə bɔ dzakaki kɔm yi, ka dzaka i bɔ a, “Kɔm nə mbɛiŋ dzakaki a mbɛiŋ kaŋaki kə blɛd a? Yaka mbɛiŋ ka yɛiŋ kiə dəkə nabə i wɔkɔ kiə gia yiwɔ a? Yaka mfi bimbɛiŋ ka wɛli dəkə a? 18 Kɔm nə mbɛiŋ kaŋaki dzə́kəh mbɛiŋ kɔbi i yɛiŋ di a? Mbɛiŋ kaŋa bintuni kɔbi i wɔkɔ gia kɔm nə a? Mbɛiŋ kɔbi tə i kwakaki gia kɔm nə a? 19 Jɔbi wə mih ni gbɛyi chɔkɔ yi blɛd yə yite, bəni bənchuku bəte dzi fwuli, mbɛiŋ ni juŋni biŋka biə bi ni bɛsi bi jikə káh yimaiŋ a?” Ayaka bɔ ka chukuli a, “Jɔfi ntsɔ yifa.” 20 Wi ka chu bikə, “Kɔm bə chɔkɔ yə nanitaŋ bəni bənchuku bənaa si dzi, mbɛiŋ si juŋni biŋka biə bi si bɛsi bi jikə káh yimaiŋ a?” Ayaka bɔ ka chukuli a, “Nanitaŋ.” 21 Wi ka bikə i bɔ a, “Yaka mbɛiŋ kɛiŋki maka mbɛiŋ wɔkɔ kiə gia yiwɔ a?”

Jisɔs wɛli dzə́kəh yi kifəkə i tumi ki Besayda wə

22 Jisɔs bə bwa bu bə mbaŋ daŋ buku i Besayda, bəni bədɔkɔ dzə bəh kifəkə kidɔkɔ i wi ka tsaki a wi kɔ̂m shəŋ wi a bəh kaŋ ka wi bɔnih. 23 Jisɔs kaŋa wi i tsɛiŋ wə ka dzɔ buku bəh wi i kwili kintəəŋ. Wi chuh midziŋ i dzə́kəh yi wə, jiə kaŋ i wi wə ka bikə i wi a, “Wɔ yɛiŋ lə fiɛŋ fidɔkɔ a?” 24 Ayaka kifəkə kiwɔ giŋsi dzə́kəh i bɛiŋ, tsɛiŋ di ka dzaka i wi a, “Mih yɛiŋ bəni bɔ num aka kɛiŋ bɔ nyani.” 25 Jisɔs chu jiə kaŋ i dzə́kəh yi mi wiwɔ wə, mi wiwɔ tsɛiŋ lə tulululu, dzə́kəh yi baiŋ, wi ka yɛiŋki biɛiŋ bichi na bindzɔŋ. 26 Jisɔs ka dzaka i wi a, “Kwɛ̂ dzu, asi wɔ tsəki kiə wɔ ki fəini lîə kə i kwili wə.”

Bita fuku baiŋsi a Jisɔs kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka

(Matiɔ 16:13-20; Luk 9:18-21)

27 Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ nyə fɛiŋ ka nyaniki taliki i kidi ki Kaysalia Filibi wə. Si bɔ nì tsəki i dzəh, wi bikə i bɔ a, “Bəni dzakaki a mih kɔ ndə?” 28 Bɔ chukuli i wi a, “Bəni bədɔkɔ dzakaki a wɔ kɔ Jɔn Njulibɔkɔ, bədɔkɔ a Ɛlaja, bədɔkɔ dzaka a wɔ kɔ mi wi ntum wi Nyɔ widɔkɔ.” 29 Wi ka fiəni bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ dzakaki yimbɛiŋ a mih kɔ ndə?” Bita chukuli a, “Wɔ kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka.” 30 Jisɔs ka kiŋ a bɔ ki mɔ̂m kə i fûku yi i mi.

Jisɔs dzaka kɔm ŋkaiŋni yi kpi yə wi bi kpi

(Matiɔ 16:21-28; Luk 9:22-27)

31 Wi ka yisi i laniki bwa bu bə mbaŋ dzaka kɔm gwu yi a, “Mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi kaŋaki i bi yɛiŋ bəŋgəkə bəduli, ma bəni bə̀ bɔ sakaki tumi bəh bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ bɔ bi nəiŋ wi. Bɔ bi wɔɔ wi, i kaŋ yitali wə Nyɔ bi fiəni dzasi wi i kpi wə.” 32 Wi nì fuku baŋsi gia yələ i bwa bu bə mbaŋ nshiŋ. Bita ka dzɔ wi, bɔ wi baka gwu, wi ka yisi i yɔliki i wi i gia yiwɔ wə. 33 Jisɔs fiəni gwu, tsɛiŋ bwa bu bə mbaŋ, wam kaŋyi Bita dzaka i wi a, “Fîəni mih chɛiŋ Satan! Wɔ yɛiŋki gia ka mi wiwɔm. Wɔ yɛiŋki kə si Nyɔ yɛiŋki.”

34 Ayaka wi ka bɔɔŋ mbaŋ wi bəni bəh bwa bu bə mbaŋ, dzaka i bɔ a, “Na ndə wə wi nəŋki i biəliki mih, wi kaŋaki i nə̂iŋ gwu yi, i gîŋ kintasi ki i bîəliki mih. 35 Mbɛiŋ kîəki a mi wə wi tɔkniki bəh nɔni ki wi kîəki a wi bi laksiki num laksini. Ayakalə, mi wə wi laksi nɔni ki kɔm mih bəh kɔm ntum wi ndzɔŋni, wi kɛiŋsi jiə num jiəni. 36 Bə ka juŋni na mbi wələ wichi ka nya a mi dzi, wi num i ni laksi nɔni ki, ma mbee wiwɔ ni numki na nə a? 37 Fiɛŋ fiə mi kɔ i təiŋ fwu wi yɛiŋ akɔ nə a? 38 Mbɛiŋ kîə a mi kabə ŋgəmni i biəli mih bəh gia yiŋ i ŋgɔkɔ wichu wələ kintəəŋ wə wi kɔ aka bəni bə̀ bɔ tɔkliki i biŋ, wi kîəki a mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi bɔŋ ŋgəmni lə tə bəh wəmaka mi i jɔbi wə wi bi fiəni dzəki i mbum bi wə, biə bi kɔ bi Ba wi bəh bəchinda bə Nyɔ bə baiŋni.”

9

1 Jisɔs chu dzaka i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, bəni bədɔkɔ kɔlə fa bɔ kɔbi i bi musi kpi maka bɔ yɛiŋ ŋkuŋ bi Nyɔ bi dzə bəh ŋga bi.”

Gwu yi Jisɔs dza kwuni

(Matiɔ 17:1-13; Luk 9:28-36)

2 Asi kaŋ nì tsə yisɔ, Jisɔs dzɔ Bita bəh Jɛm bəh Jɔn bəh bɔ yaka tsə i ŋkwuŋ wi dəəŋ widɔkɔ bɛiŋ, ka numki fɛiŋ a bɔ bɔ. Bɔ dzaka a bɔ tsɛiŋ, yɛiŋ num kimbwɔsi ki kwuni i bɔ nshiŋ, 3 bəmbuŋ i gwu yi wə fuku ŋwaŋyi na tsə si mi kɔ i wɔkɔ fa kuku a wi baiŋ yaka. 4 I fɛiŋ wə bɔ dza yɛiŋ num Ɛlaja bəh Muses təkəli tumbuku i bɔ nshiŋ, ka dzakaki bɔ bəh Jisɔs. 5 Bita dza təkəli dzaka i Jisɔs a, “Tikwili, yi si ndzɔŋki lə a bukumbɛiŋ numki fa. Bee ma buku maa bintaŋ bitali, kidɔkɔ num ŋka, kidɔkɔ num ki Muses, kidɔkɔ num ki Ɛlaja.” 6 Wi nì dzakaki yakadəiŋ kɔm ndzaŋ nì kɔ bi kwa bɔ na bəh ŋga wi chu kiə kə gia yə wi kɔ i dzaka. 7 Asi wi dzaka yakadəiŋ, bikwu dza dzə baaŋ bɔ, ja dzaka dzə i bikwu biwɔ kintəəŋ a, “Wələ kɔ Waiŋ wuŋ, wi num shɔm yiŋ. Mbɛiŋ wɔ̂kɔki num i wi.” 8 Bɔ dzaka a bɔ tsɛiŋ na chu yɛiŋ i bəni bəwɔ wə, yɛiŋ num a Jisɔs shəŋ.

9 Si bɔ nì nyə i ŋkwuŋ wiwɔ bɛiŋ ka shiki dzəki, Jisɔs kiŋ i bɔ a kiə bɔ ki fûku kə gia yə bɔ yɛiŋ i mi, maka mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi dza i kpi wə. 10 Bɔ wɔkɔ yakadəiŋ ka jiə yi a bɔ shɔm, ka dzakayiki a bɔ bɔ, ayakalə ndzaka wələ kɔm ndza wi kpi chusiki a nə. 11 Bɔ ka dza bikə i Jisɔs a, “Akɔ kɔm nə wə bəni bə̀ bɔ laniki bənchi dzakaki a Ɛlaja kaŋaki i bi yisi dzə i Kimbwili wə Nyɔ nì kaka a?” 12 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Akɔ ŋkɔŋ, Ɛlaja kaŋaki i bi yisi dzə i kɛiŋsi gia yichi a yi fiəni num asi yi nì kɔ. Ayakalə, akɔ kɔm nə bə nì nyaka a mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi kaŋaki i bi yɛiŋ bəŋgəkə bəduli, ka bəni məŋni wi a? 13 Ayakalə, mih fukuki i mbɛiŋ a Ɛlaja dzə lɔ, ayaka bəni fə a gia yə bɔ kɔŋki bəh wi. Yi num asi bə nì nyaka kɔm wi.”

Jisɔs bwili kiŋ'waka kichu i waiŋ widɔkɔ wə

(Matiɔ 17:14-21; Luk 9:37-43a)

14 Jɔbi wə Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ bə̀ nì shi dzə buku i bwa bu bə mbaŋ bədɔkɔ bə̀ wə, yɛiŋ mbaŋ wi bəni wimbum num wi fiəli baŋsi bɔ, bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ gukuli bəh bɔ. 15 Akisəkə asi mbaŋ wichi nì yɛiŋ Jisɔs, təkəli nalə ka sɛiŋ a bɔ bəchi, yɔkɔ tsə i bɔnih i wi. 16 Wi bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ gukuliki kɔm nə?” 17 Mi widɔkɔ i mbaŋ kintəəŋ chukuli wi a, “Mi wi lanini, mih si dzə bəh waiŋ wuŋ i wɔ, kɔm kiŋ'waka kidɔkɔ kɔ i gwu yi wə, num ki fə wi, wi chu kinchini. 18 Kiŋ'waka kiwɔ si chufi lɔɔ wi i kuku, bifu ka bukuki i dzaka ki wə wi dzi jəŋ, wi dza ləkə kɔbi i chu ŋgwuŋ. Mih ka dzaka a bwa ba bə mbaŋ bwîli kiŋ'waka kiwɔ, bɔ mɔmsi wɔkɔ mɔŋ.” 19 Jisɔs wɔkɔ yakadəiŋ, dzaka i bɔ a, “Ɔɔɔ! Ŋgɔkɔ wələ wi kɛiŋki maka wi jiə shɔm i Nyɔ. Mih kɔ num bəh mbɛiŋ i tsə buku dəiŋ a? Mih ni kaŋa shɔm bəh mbɛiŋ i tsə buku dəiŋ na? Mbɛiŋ dzə̂ nyâ waiŋ wiwɔ i mih fa.” 20 Bɔ ka dzɔ dzə bəh waiŋ wiwɔ i Jisɔs. Si kiŋ'waka kiwɔ yɛiŋ Jisɔs, ka chufi waiŋ wiwɔ akisəkə wi gbɔ i kuku ka jwɔki fɛiŋ, bifu buku i dzaka ki wə. 21 Jisɔs bikə i tii waiŋ wiwɔ a, “Gia yələ nì yisi wi yibwiŋ na?” Wi chukuli a, “Yi nì yisi wi, wi kɛiŋ a waiŋ. 22 Kiŋ'waka kiwɔ si dza chufi lɔɔ wi i gbuku wə i jɔbi jɔbi wə bəh i mwi mə lansi nəŋ a bəkəli wi. Wɔ kabə num i fə gia, mntee, wɔ kwâsi nshɛiŋ i buku, wɔ gâmti buku.” 23 Jisɔs bikə i wi a, “Yaka mih kɔlə i fə gia yidɔkɔ a? Gia yichi kaŋaki lə dzəh i mi wə wi jiə shɔm.” 24 Akisəkə tii waiŋ wiwɔ ka wam bəh ŋga a, “Mih jiə shɔm i Nyɔ. Fə̂ ma mih jiə tsə yaka.” 25 Jɔbi wə Jisɔs nì yɛiŋ a mbaŋ wi bəni yɔkɔki juŋniki dzəki i wi wə, wi wam kaŋyi kiŋ'waka ki ŋkpɛli kiwɔ dzaka i ki a, “Wɔ, kiŋ'waka ki ŋkpɛli kələ ki fəki a waiŋ wələ ma dzakaki chu wɔkɔ kə tə gia, mih dzakaki i wɔ, bûku i waiŋ wələ wə, wɔ tsə̂ki. Kiə wɔ bi ma fiə̂ni lîə i gwu yi wə.” 26 Ayaka kiŋ'waka kiwɔ wam bəh ŋga, chu chufi lɔ waiŋ wiwɔ i dzəh yichu wə, ka buku i gwu yi wə. Wi ka nɔ i kuku ka kiŋkpili ki mi. Si bəni bəduli yɛiŋ yakadəiŋ, ka dzakaki a, “Wi kpi lɔ.” 27 Jisɔs ka kaŋa wi i tsɛiŋ wə giŋsi wi, wi dza num i bɛiŋ.

28 Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ ka tsə liə i dzu, bɔ bikə i wi i jum wə jum wə a, “Akɔ kɔm nə wə buku si mɔmsi wɔkɔ mɔŋ i bwili chinda wi ŋkpɛli wiwɔ a?” 29 Wi chukuli i bɔ a, “Fiɛŋ fiə fi kɔ i bwili ŋkaiŋni wi chinda wiwɔ kɔ a ntsa shəŋ. Fiɛŋ fidɔkɔ chi chi mɔŋ i bwili.”

Jisɔs chu dzaka kɔm bə kpi yə wi bi kpi

(Matiɔ 17:22-23; Luk 9:43b-45)

30 Bɔ nyə fɛiŋ tsə dzəh i Galili, Jisɔs kɔŋ kə a mi widɔkɔ kiə di biə bɔ kɔ, 31 kɔm wi nì nyaniki tsəki wi lani tsə bwa bu bə mbaŋ. Wi nì laniki bɔ a bəni bi nya lə mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi i kaŋ yi bəni a bɔ wɔɔ wi. Bɔ ka bi wɔɔ wi, ma a bi numki i kaŋ yitali wə, wi bi dza i kpi wə. 32 Si wi dzaka yakadəiŋ, bɔ nəki wɔkɔ kiə kə gia yə wi dzakaki ayakalə, bɔ ka lwaki i bikə.

Mi wimbum kɔ ndə a?

(Matiɔ 18:1-5; Luk 9:46-48)

33 Bɔ dzə buku i Kafanaum, i jɔbi wə wi liə num i dzu wi bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ si gukuliki i dzəh a nə?” 34 Bɔ kpichumi mɔŋ, kɔm bɔ nì nyaniki i dzəh gukuli a bɔ bɔ a, mi wimbum i bɔ kintəəŋ kɔ ndə a. 35 Jisɔs num kuku, bɔɔŋ bɔ bəchi jwɔfi ntsɔ bəfa, dzaka i bɔ a, “Mi wə wi nəŋki i num mi wi ninshiŋ, wi kaŋaki i dzɔ̂ki gwu yi ka mi wi jum wə bəh ka mi wə wi nɔmki i bəni bəchi.” 36 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka dzɔ waiŋ wi nchiŋ tɔm i bɔ kintəəŋ, ka chu giŋ kumi wi i tsɛiŋ yi wə ka dzaka i bɔ a, 37 “Mi wə wi dzɔ waiŋ wələ kɔm bəh yɛli wuŋ, yaka wi dzɔ num mih. Mi wə wi dzɔ mih, wi ka dzɔ dəkə num mih, wi dzɔ num mi wə wi faaŋ mih.”

Mi wə wi jwɔki kə wɔ, yaka wi tɔbiki lə wɔ

(Luk 9:49-50)

38 Jɔn dzaka i wi a, “Mi wi lanini, buku si yɛiŋ mi widɔkɔ wi bwili bəchinda bə ŋkpɛli i bəni wə i yɛli wa wə, buku ka kaŋyi wi, kɔm wi kɔkə mi wibuku wi mbaŋ widɔkɔ.” 39 Jisɔs ka chukuli i bɔ a, “Kiə mbɛiŋ ki chî kə wəmaka mi. Mbɛiŋ kîə a mi wə wi fəki gia yi kaŋyini bɔɔŋ num yɛli wuŋ, wi kɔkə i chu dzakaki gia yichu kɔm mih. 40 Mi kabə jwɔki kə bukumbɛiŋ, yaka wi tɔbiki lə bukumbɛiŋ. 41 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, na ndə wə wi nya na bwam wi mwi i mbɛiŋ i mu i yɛli wuŋ wə, bəh kɔm tə a mbɛiŋ kɔ bəni bə Klistus, wəmaka mi kɔkə i bi laksi mmakti wi.”

Gia yə yi kɔ i fə a bəni fəki chu

(Matiɔ 18:6-9; Luk 17:1-2)

42 Jisɔs ka chu dzaka a, “Na ndə wə wi fə a waiŋ wimu i mbaŋ wi bwa bəŋ bələ kintəəŋ bɔ jiə shɔm yibɔ i mih fə chu, ma yi ndzɔŋki a bə shû shə̂ŋsi nəkə wimbum i məkə ki wəmaka mi wə, bə chîni shî wi i kinchwɔ kimbum wə. 43-44 Yi chu num a, tsɛiŋ ya kabə fəki a wɔ fə chu, wɔ tə̂iŋ bwîli tsɛiŋ yiwɔ. Yi ndzɔŋki a wɔ liə i nɔni kə ki bi tsə kaa kə bəh tsɛiŋ yimu, kɔbi a wɔ kaŋaki tsɛiŋ yichi bə num i bi lɔɔ wɔ i gbuku wimbum mə, wi kɔbi i bi nyumi.* 45-46 Gbu wa kabə fəki a wɔ fə chu, wɔ tə̂iŋ bwîli gbu wiwɔ. Yi ndzɔŋki a wɔ liə i nɔni kə ki bi tsə kaa kə bəh gbu wimu, kɔbi a wɔ kaŋaki gvu yichi bə num i bi lɔɔ wɔ i gbuku wimbum mə. 47 Dzəkəh wa kabə fəki a wɔ fə chu, wɔ kâmbwili dzəkəh wiwɔ. Yi ndzɔŋki a wɔ liə i ŋkuŋ bi Nyɔ wə bəh dzəkəh wimu, kɔbi a wɔ kaŋaki dzə́kəh yichi, bə num i bi lɔɔ wɔ i gbuku wimbum mə. 48 Di biələ kɔ num n'yíŋ yə yi si kpiyi kə num fɛiŋ dzi bəni, gbuku wə wi si nyumi kə num fɛiŋ fisi bɔ. 49 Mbɛiŋ kîəki a gbuku bi kɔmki mi wichi asi bə si fiaŋsi fiɛŋ bəh ŋkaka. 50 Ŋkaka kɔ fiɛŋ fi ndzɔŋni, ayaka yi ka laksi njwɔŋni bi bə kɔ i chu fə na dəiŋ ka yi chu fiəni njwɔŋki a? Mbɛiŋ numki aka ŋkaka yə yi njwɔŋki, mbɛiŋ num bəh bəni i mbɔiŋni wə.”

10

Kɔm ŋkɔŋ wi miŋkpaŋa

(Matiɔ 19:1-12; Luk 16:18)

1 Jisɔs dza fɛiŋ, tsə i kimbu ki tumi ki Judea wə, daŋ Bɔkɔ yi Jɔdan ka tsə i kiwuŋ. Mbaŋ wi bəni ka chu juŋniki dzəki i wi kpəŋ, wi ka laniki bɔ asi wi nì shiki wi lani. 2 Bəfalasi dza dzə i mɔmsi wi, ka bikə i wi a, “Nchi bumki lə a mi kɔlə i kɔ̂ŋŋ kpə wi a?” 3 Jisɔs fiəni bikə tə i bɔ a, “Muses nì nya nchi a mbɛiŋ fə̂ki dəiŋ a?” 4 Bɔ chukuli a, “Muses nì kɔ wi bêe a mi kɔlə i bee kpə wi. Jɔbi wə wi bee, wi nyâka kiŋwakti ki chusi a ŋgaiŋ bee wi, wi nyâ i wi.” 5 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Akɔ kɔm kifwu kimbɛiŋ kiləkəli ka Muses nyaka nchi wələ i mbɛiŋ. 6 Ayakalə, a nì kɔ i kin'yisi ki mbi wə Nyɔ nì maa num minyuku bəh miŋkpaŋa. Si wi maa yakadəiŋ ka dzaka a, 7 ‘Akɔ kɔm yələ minyuku bi bêe ba wi bəh nih wi wi chîŋni bəh kpə wi, 8 ayaka ma bɔ bəfa bi fiəni num i mi wimu wə.’ Ayakadəiŋ, bɔ bi chu num kə ka bəni bəfa, bɔ bi numki i mi wimu. 9 Yi kɔ a, fiɛŋ fiə Nyɔ kɔ wi chiŋni lɔ, kiə mi bi mɔ̂m kə i gâli.”

10 Jɔbi wə Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ nì kɔ dzu, bɔ chu bikə i wi kɔm gia yiwɔ. 11 Wi chukuli i bɔ a, “Na ndə wə wi bee kpə wi ka dzɔ widɔkɔ, yaka wi fə chu i kpə wi i nɔki bəh miŋkpaŋa widɔkɔ. 12 Miŋkpaŋa ka buku nyuwi, tsə dzɔ minyuku widɔkɔ, yaka wi fə chu, i tsə nɔki bəh minyuku widɔkɔ.”

Jisɔs jiə kimbɔiŋsi i bwa bənchiŋ wə

(Matiɔ 19:13-15; Luk 18:15-17)

13 Bəni nì dza ka dzəki bəh bwa i Jisɔs a wi kɔm bɔ a bəh kaŋ, bwa bu bə mbaŋ kabə kaŋyi bɔ. 14 Jɔbi wə Jisɔs nì yɛiŋ yakadəiŋ, shɔm bɔkɔ wi, wi dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ bêe ma bwa bəwɔ dzə̂ki i mih wə, kiə mbɛiŋ ki chî kə bɔ, kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ kɔ num i bəni ka bələ. 15 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mi wə wi ka dzɔ dəkə ŋkuŋ bi Nyɔ ka waiŋ wi nchiŋ wələ, wi mɔŋ i bi liə i bi wə.” 16 Si wi dzaka yakadəiŋ, dzɔ kumi bɔ, jiə kaŋ i bɔ wə, bɔiŋsi bɔ.

Jisɔs bəh tii kpɔ

(Matiɔ 19:16-30; Luk 18:18-30)

17 Jisɔs dza a ŋgaiŋ nyə wə, mi widɔkɔ yɔkɔ dzə tum binyu i wi nshiŋ ka dzaka a, “Mi wi Lanini, wɔ wə wɔ kɔ mi wi ndzɔŋni, gia yə mih kaŋaki i fə̂ ka mih ni kwati nɔni kə ki bi tsə kaa kə kɔ na nə a?” 18 Jisɔs chukuli i wi a, “Wɔ bɔɔŋ mih a mi wi ndzɔŋni kɔm nə? Mi widɔkɔ kɔkə wə wi ndzɔŋki. A kɔbi a Nyɔ shəŋ wə wi ndzɔŋki. 19 Ntə wɔ kiəki lə bənchi bə Nyɔ bə̀ bɔ dzakaki a, ‘Kiə wɔ ki wɔ̂ɔ kə mi, kiə wɔ ki nɔ̂ kə bəh kpə mi, kiə wɔ ki chwɔ̂ kə, kiə wɔ ki bêeŋ kə nsaka wi ntəkə, kiə wɔ ki fə̂ kə kimfikili, bəh wə a wɔ kɔ̂ksi ba wa bəh nih wa?’ ” 20 Mi wiwɔ chukuli i Jisɔs a, “Mi wi lanini, bənchi bələ bəchi kɔ num mih nì jiəki lə bɔ i yisi si mih nì kɛiŋki waiŋ wi sumi.” 21 Jisɔs bwaŋ dzəkəh i wi wə lə tulululu, kɔŋ wi, ka dzaka i wi a, “Fiɛŋ fidɔkɔ baaŋ fimu fiə wɔ kɛiŋki i fə̂. Tsə̂ tâŋni biɛiŋ bia bichi biə wɔ kaŋaki, ma wɔ gâa kpɔ wiwɔ i bəni bə kifuu, ka wɔ bi kwati mbum num i tumi ki bɛiŋ wə. Wɔ ka fə yakadəiŋ, wɔ dzə̂ bîəli mih.” 22 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, mi wiwɔ wɔkɔ yaka shi wuuŋ wi i fuŋ, wi fiəni gwu ka tsəki num a nshɛiŋ nshɛiŋ, kɔm wi nì kaŋaki lə mbum nalə.

23 Jisɔs dza fiəni gwu tsɛiŋ tali bwa bu bə mbaŋ, dzaka i bɔ a, “Yi ləkəki lə na bəh ŋga i bəni bə kpɔ i bi liə i ŋkuŋ bi Nyɔ wə.” 24 Ndzaka wiwɔ fumsi bwa bu bə mbaŋ. Jisɔs ka chu dzaka i bɔ a, “Bwa bəŋ, yi ləkəki lə na bəh ŋga i mi* i liə i ŋkuŋ bi Nyɔ wə! 25 Yi bɔniki alə i kikum i liə i dzəŋə yi nsala wə, tsə si mi wi kpɔ kɔ i liə i ŋkuŋ bi Nyɔ wə.” 26 Bɔ wɔkɔ yaka, yi fumsi bɔ na bəh ŋga, bɔ ka dzakayiki a bɔ bɔ a, “Aka bə num yaka, ma ndə bi bɔiŋ a?” 27 Jisɔs fiəni tsɛiŋ bɔ lə, ka dzaka i bɔ a, “Yələ ləkəki alə i mi wiwɔm, ayakalə i Nyɔ gia yidɔkɔ kɔkə yə yi ləkəki i wi.” 28 Bita ka dza dzaka i Jisɔs a, “Tsɛ̂iŋ, buku bee biɛiŋ bichi ka biəliki wɔ.” 29 Jisɔs chukuli i wi a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i wɔ a, Mi kɔkə wə wi bee juŋ yi, nabə bwa bə nih wi, nabə jɛ́mi yi, nabə nih wi, nabə ba wi, nabə bwa bu, nabə khə wi, a wi bee kɔm mih bəh kɔm ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ, 30 a wi bi num wi kaŋa kə júŋ bəh bwa bə nih wi, bəh jɛ́mi yi, bəh nih wi, bəh bwa, bəh kikhə kiŋkani gbi tsə si wi nì kaŋaki. Ayaka bəni bi bwaŋki lə gvu tə i wi chɛiŋ, i jɔbi wi dzəni wə, wi bi kwati nɔni kə ki bi tsə kaa kə. 31 Ayakalə, bəni bəduli bə̀ bɔ kɔ i ninshiŋ i liə bi numki num i jum wə, bəduli bə̀ bɔ kɔ i jum wə i liə bi numki num i ninshiŋ.”

Jisɔs chu dzaka i kiŋkani kitali wə kɔm kpi yi

(Matiɔ 20:17-19; Luk 18:31-34)

32 Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ ka chu dza kwa dzəh, ka yakaki tsəki i Jɛlusalɛm wi tsə i ninshiŋ. Ayaka bwa bu bə mbaŋ num bəh ŋkaiŋyi. Bəni bə̀ bɔ nì biəliki wi tə bə́ lwa. Jisɔs chu dzɔ bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa bəh bɔ baka gwu wi fuku i bɔ gia yə yi ni num bəh wi. 33 Wi dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, bukumbɛiŋ si yaka tsə i Jɛlusalɛm, bə num i tsə nya mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi i kaŋ yi bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ, bɔ ni saka təiŋ nsaka wi a bə wɔ̂ɔ wi, ka bɔ nya i kaŋ yi tumi wə, 34 ayaka bɔ ni tɔyi wi, chuhyi midziŋ i gwu yi wə, bə twɛiŋ wi, bə wɔɔ wi, a bi ka num i kaŋ yitali wə, wi bi dza i kpi wə.”

Jɛm bəh Jɔn nywa biŋgbɔkɔ bimbum i Jisɔs

(Matiɔ 20:20-28)

35 Jɛm bəh Jɔn bə̀ bɔ nì kɔ bwa bə Sɛbide, dza dzə yɛiŋ Jisɔs ka dzaka i wi a, “Mi wi lanini, gia yidɔkɔ kɔlə yə buku nəŋki a wɔ fə̂ i buku.” 36 Wi bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ nəŋki a mih fə̂ nə i mbɛiŋ?” 37 Bɔ chukuli a, “Buku nəŋki a jɔbi wə wɔ bi numki i mbum bia wə, ma buku bi num i biŋgbɔkɔ bimbum wə, mi widɔkɔ i tsɛiŋ ya yiləkəli wə, widɔkɔ i yi kimiəkə wə.” 38 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mbɛiŋ kiəki kə gia yə mbɛiŋ bikəki. Mbɛiŋ kɔlə i bi mu bwam wi ŋgəkə wə mih bi mu, nabə i liə i ŋkaiŋni wi ŋgəkə wimbum wə mih bi liə yɛiŋ a?” 39 Bɔ chukuli a, “Buku kɔlə i fə.” Jisɔs dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ kɔlə i mu bwam wi ŋgəkə wə mih ni mu, bəh i liə tə i ŋkaiŋni wi ŋgəkə wimbum wə mih bi liə yɛiŋ, 40 ayakalə i shinum i kimbu kəŋŋ ki tsɛiŋ yiləkəli wə nabə i yi kimiəkə wə a kɔkə di biŋ i nya i mi. Di biwɔ kɔ i bəni bə̀, bə nì kɛiŋsi di biwɔ i bɔ.” 41 Jɔbi wə kiŋka ki bwa bə mbaŋ bə Jisɔs bə̀ jwɔfi bɔ nì wɔkɔ kɔm gia yiwɔ bɔksi tɔɔ i Jɛm bəh Jɔn. 42 Jisɔs bɔɔŋ bɔ bəchi, ka dzaka i bɔ a, “Ntə mbɛiŋ kiəki lə a bəni bə̀ bɔ sakaki kitumi ki bəni bədɔkɔ si yaka num i bəni bəbɔ bɛiŋ, bəni bəmbum bəbɔ chusi ŋga bibɔ i bɔ bɛiŋ a? 43 Yəmaka kaŋaki kə i numki yakadəiŋ i mbɛiŋ kintəəŋ. Mi wə wi nəŋki i num mi wimbum i mbɛiŋ kintəəŋ wi kaŋaki i nûm wə wi nɔmki num nɔmni i mbɛiŋ. 44 Mi wə wi nəŋki i num mi wi ninshiŋ i mbɛiŋ kintəəŋ, wi kaŋaki i nûmki mfa wi mi wichi. 45 Mbɛiŋ kîəki a mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi nì ka dzə dəkə a bə nɔ̂mki i wi. Wi nì dzə i nɔmki i bəni, i nya nɔni ki ka n'yɛlih i yɛlih bəni bəduli i kpi wə.”

Jisɔs wɛli dzə́kəh yi Batimayus

(Matiɔ 20:29-34; Luk 18:35-43)

46 Bɔ nyani tsə buku i kwili wi Jɛliku wə. Jɔbi wə Jisɔs nì nyəki fɛiŋ bəh bwa bu bə mbaŋ bəh mbaŋ wi bəni wimbum, kifəkə kidɔkɔ shi num a dzə kpəŋ nywa biɛiŋ, yɛli wi num Batimayus, waiŋ Timayus. 47 Jɔbi wə wi si wɔkɔ a akɔ Jisɔs wi Nasali, wi yisi ka wamki bəh ŋga a, “Jisɔs, waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit kwâsi nshɛiŋ i mih.” 48 Bəni bəduli dza yisi i kaŋyi wi dzaka a wi bâŋ. Ayakalə, wi chu fiəni wam na bəh ŋga a, “Waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit kwâsi nshɛiŋ i mih.” 49 Jisɔs ka num, ka dzaka a bə bɔɔŋ wi. Bɔ bɔɔŋ kifəkə kiwɔ, ka dzaka i wi a, “Kâŋa shɔm, dzâ bɛiŋ, wi bɔɔŋki wɔ.” 50 Kifəkə kiwɔ ka saka baa mbuŋ i gwu yi wə lɔɔ i kuku, saka dza bɛiŋ tsə i Jisɔs wə. 51 Jisɔs bikə i wi a, “Wɔ nəŋki a mih fə̂ nə i wɔ a?” Kifəkə kiwɔ chukuli a, “Mi wi Lanini, mih nəŋki i yɛiŋki biɛiŋ.” 52 Jisɔs ka dzaka i wi a, “Wɔ tsə̂ mfia. Shɔm yə wɔ jiə i mih fə wɔ bɔnih.” Akisəkə dzə́kəh yi baiŋ wi ka yɛiŋki biɛiŋ, ka biəliki Jisɔs i di biə wi nì tsəki.

11

Bə dzɔ Jisɔs i Jɛlusalɛm ka ŋkuŋ

(Matiɔ 21:1-11; Luk 19:28-40; Jɔn 12:12-19)

1 Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ ni kɔmsiki tsəki i Jɛlusalɛm, bɔ kɛiŋ num kɔmsi tsə i kwili wi Bɛtfajə bəh bi Bɛtani wə biə bi kɔmsiki tsəki i ŋkwuŋ wi Kɛiŋ yi Ɔlif wə, wi ka faaŋ bwa bu bə mbaŋ bədɔkɔ bəfa, 2 dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ tsə̂ i kwili wi ninshiŋ wəyaka wə. Jɔbi wə mbɛiŋ ni liəki tsəki fɛiŋ akisəkə, mbɛiŋ ni yɛiŋ lə waiŋ njakas num bə shu, maka mi num yaka yɛiŋ bɛiŋ, mbɛiŋ shwâli dzə̂ bəh yi fa. 3 Mi widɔkɔ ka bikə a mbɛiŋ shwaki yi kɔm nə a, mbɛiŋ chukuli a Bah kaŋaki lə nɔm bəh yi, a wi ki fiəniki dzəki lə bəh yi a liə liə.” 4 Bɔ ka nyə tsə yɛiŋ yi num bə shu i fifiəŋə i dzəh kpəŋ. Ayaka bɔ ka shwaki. 5 Si bɔ nì shwaki waiŋ njakas wiwɔ bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ fəki nə yaka?” 6 Bɔ ka fuku i bɔ gia yə Jisɔs si dzaka. Bəni bəwɔ ka bee yi bɔ nyə bəh yi. 7 Si bɔ nì dzə bəh yi i Jisɔs, jiə bəmbuŋ bəbɔ i njakas yiwɔ bɛiŋ, Jisɔs ka yaka. 8 Bəni bəduli ka tɔkɔki tsəki bəmbuŋ bəbɔ i dzəh, bədɔkɔ fakayi cha yi kɛiŋ yi chwa, tɔkɔ tə i dzəh. 9 Bəni bə̀ bɔ nì tsəki i Jisɔs nshiŋ bəh bə̀ bɔ nì biəliki i jum wə wili a, “Lilili, kiŋkɔksi kɔ Nyɔ wə ɔɔɔ! Nyɔ lɔɔ kimbɔiŋsi ki i mi wə wi dzəki i yɛli wi Bah wə ɔɔɔ Lilili.* 10 Nyɔ lɔɔ kimbɔiŋsi ki i ŋkuŋ bi wə tii wibuku wə Dɛbit wə wi si dzə lɔ! Ɔɔɔ, kiŋkɔkni kɔ i Nyɔ wi bɛiŋ wə Eeee!” 11 Jisɔs tsə buku i Jɛlusalɛm, liə i juŋ yi fəni yi gia wə, jɔbi wə wi nì tsɛiŋ tali si gia yichi kɔ. Si a nì kɔ asi num i fijɔbi wi ka fiəni bəh bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa tsə i Bɛtani.

Jisɔs liŋ kpɛiŋ widɔkɔ

(Matiɔ 21:18-19)

12 Chɔkɔ buku wɔɔ Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ nyə i Bɛtani chu tsə i Jɛlusalɛm, ayaka dzɔŋ wɔɔ wi. 13 Wi lɔ dzəkəh yɛiŋ kpɛiŋ wi fig widɔkɔ wi num nanu, kidzɛni num yɛiŋ nalə num bə si dzi lə mitam miwɔ.† Wi ka tsə buku fɛiŋ i yɛiŋ a yuwidɔkɔ ŋgaiŋ kɔlə kwati fiɛŋ yɛiŋ i dzi. Wi ka tsə buku fɛiŋ nəki yɛiŋ kə fiɛŋ yɛiŋ wə, yɛiŋ shəŋ a kidzɛni yɛiŋ, kɔm a nì kɔkə jɔbi wə mitam si wum yɛiŋ. 14 Wi ka dzaka i kpɛiŋ wiwɔ a, “Kiə mi bi ma chu lansi dzî fiɛŋ i wɔ wə.” Si wi dzaka yakadəiŋ bwa bu bə mbaŋ wɔkɔ yi.

Jisɔs kɔŋŋ bwili bəni bə shi i juŋ yi fəni yi gia yi Nyɔ mə

(Matiɔ 21:12-17; Luk 19:45-48; Jɔn 2:13-22)

15 Si bɔ tsə buku i Jɛlusalɛm, Jisɔs tsə liə i tɔkɔ wi juŋ yi fəni yi gia mə yisi ka kɔŋŋki bəni bə̀ bɔ nì taŋniki bəh bə̀ bɔ nì taŋki biɛiŋ, beeŋsi bibaŋ biə bəni nì kwuniki kpɔ yɛiŋ, bəh biŋgbɔkɔ bi bəni bə̀ bɔ nì taŋniki bibumi. 16 Wi nəki bum kə a mi kɔlə i giŋ fiɛŋ i tsə daŋsi bəh fi i tɔkɔ wi fəni wi gia wə. 17 Wi ka laniki bɔ dzaka a, “Ntə bə kɔ bə nyaka a, Nyɔ dzakaki a,

‘Juŋ yiŋ kɔ bə bi bɔɔŋki a juŋ yi tsani i mbi wichi a?’

Mbɛiŋ ka fiəni yi a yi chu taa wi bəji.” 18 Bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ wɔkɔ yi ka nəŋki dzəh i wɔɔ wi. Bɔ ka lwaki wi kɔm mbaŋ wi bəni nì wɔkɔliki nlani wi wɔkɔ ndzɔŋni nalə. 19 Asi fijɔbi nì dzə, Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ buku i kwili kintəəŋ.

Nlani wə wi bukuki i kpɛiŋ wə Jisɔs nì liŋ

(Matiɔ 21:20-22)

20 Si Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ nì buku ka ghaniki kinchɔŋɔchɔŋɔ, bɔ yɛiŋ kpɛiŋ wiwɔ num wi kpiyi lɔ wichi shi buku i gaaŋ wə. 21 Bita ka kwaka gia yə yi ni num, ka dzaka i Jisɔs a, “Mi wi Lanini, yɛiŋ kpɛiŋ wə wɔ ni liŋ si wi kpiyi a.” 22 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mbɛiŋ jîə shɔm i Nyɔ. 23 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mi ka dzaka i ŋkwuŋ wələ a, ‘Mûku gwu ya fa tsə̂ gbɔ̂ i kinchwɔ kimbum wə’, Wi ka dzakaki yakadəiŋ məŋni kə yi i wi shɔm, num wi bum a gia yələ ŋgaiŋ dzakaki lə ni num lə, ma yi ni nûm i wi. 24 Ayakadəiŋ, mih fukuki i mbɛiŋ a, na finaiŋ fiɛŋ fiə mbɛiŋ nywaki i ntsa wə, num mbɛiŋ bum a mbɛiŋ ni kwati lə, ma mbɛiŋ ni kwati. 25 Mbɛiŋ ka num i tsa, mi kaŋa mi widɔkɔ i shɔm, wi dâlinya wi. Mbɛiŋ ka fəki yakadəiŋ ma Ba wimbɛiŋ wə wi kɔ i bɛiŋ ni dalinya chu bimbɛiŋ tə. [ 26 Mbɛiŋ ka baaŋ i dalinyaki chu bi bəni bədɔkɔ, ma Ba wimbɛiŋ wə wi kɔ bɛiŋ bi ma dalinya bimbɛiŋ tə.] ”‡

Bə bikə di biə ŋga bi Jisɔs nyə

(Matiɔ 21:23-27; Luk 20:1-8)

27 Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ chu tsə liə i Jɛlusalɛm. Jɔbi wə wi nì nyaniki nnyaki i juŋ yi fəni yi gia wə, bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ bəh bəni bə̀ bɔ nì sakaki tumi ki Bəju nyə dzə yɛiŋ wi, 28 bikə i wi a, “Wɔ dzɔ faiŋ ŋga biələ na ka wɔ fəki gia yələ a? A nya ndə ŋga biwɔ i wɔ, a wɔ fə̂ki gia yiwɔ a?” 29 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mih ki bikəki lə kimbikə kimu i mbɛiŋ, mbɛiŋ ka nì chukuli, mih ka ni fuku i mbɛiŋ mi wə wi nya ŋga a mih fə̂ki gia yələ. 30 A nì nya ndə ŋga i Jɔn na ka wi juliki bəni i bɔkɔ a? Bi nì nyə i bɛiŋ ma nì nya mi wiwɔm a? Mbɛiŋ chukuli mih!” 31 Bɔ dza ka gukuliki a bɔ bɔ a, “Bukumbɛiŋ ka chukuli a, bi nì nyə i bɛiŋ, wi ni bikə i bukumbɛiŋ aka fə nə a bukumbɛiŋ ma bum i Jɔn a? 32 Bukumbɛiŋ ka ni chukuli a, a nì nya mi wiwɔm, dəiŋ na?” Bɔ nì lwaki bəni kɔm bɔ bəchi nì kɔ num bɔ bum a Jɔn kɔ na mi ntum wi Nyɔ. 33 Ayakadəiŋ, bɔ ka chukuli i Jisɔs a, “Buku kiəki kə.” Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Yaka mih tə ki fukuki kə i mbɛiŋ mi wə wi nya ŋga i mih ka mih fəki gia yələ.”

12

Ndi kɔm bəni bə̀ mi nì jiə i khə

(Matiɔ 21:33-46; Luk 20:9-19)

1 Jisɔs ka yisi i dzakaki i bɔ i bəndi wə a, “Mi widɔkɔ nì nɔm khə wi mintam wə bə kɛiŋsiki mbih yɛiŋ, num wi ta fiəli bəh mbaiŋ, chum di biə bə nì dəŋki mintam miwɔ yɛiŋ mbih buku, ka maa kibaŋ ki chənini fɛiŋ, ka jiə bəni i khə wiwɔ wə, ka nyə tsə i tumi kidɔkɔ wə. 2 Jɔbi wə bɔ nì kaŋaki i yisi ŋkɔh dzə kpɛiŋ, tii khə wiwɔ ka faaŋ waiŋ wi wi nɔm widɔkɔ i bəni bə̀ wi nì jiə khə wiwɔ i bɔ a bɔ tsə̂ dzɔ̂ mmu mintam. 3 Ayakalə, bɔ tsə kwa lɔ wi ka twɛiŋ kɔŋŋ wi bəh kaŋ yiyəə wi nyə. 4 Ayaka mi wi khə wiwɔ ka chu faaŋ waiŋ wi nɔm wi widɔkɔ i bɔ, wi tsə bɔ chu twɛiŋ wi, wi kaŋa bali i fwu wi wə, ŋgəmsi wi. 5 Wi chu faaŋ widɔkɔ, bɔ wɔɔ wəmaka. Wi chu faaŋ bədɔkɔ bəduli, bɔ twɛiŋ bədɔkɔ, wɔɔyi bədɔkɔ. 6 Wi faaŋ lə, a dzə baaŋ a wimu, wəmaka num waiŋ wi wi shɔm. Ayaka wi fiəni faaŋ wi i bɔ kwaka a bɔ ni tsə kɔksi lə waiŋ wi ŋgaiŋ wələ. 7 Ayakalə, bəni bə nɔm bə̀ dzaka a bɔ bɔ a, ‘Wələ kɔ ndzi kwili wi tii khə wələ, mbɛiŋ dzə̂ ma bukumbɛiŋ wɔ̂ɔ wi ka biɛiŋ biwɔ numki bibukumbɛiŋ.’ 8 Ayaka bɔ kwa wi, ka wɔɔ, guku buku bəh wi yɛiŋ khə.” 9 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, ka bikə a, “Gia yə tii khə wiwɔ nì fə kɔ nə? Wi ni tsə kaasi bəni bəwɔ, wi nya khə wiwɔ num i bəni bədɔkɔ. 10 Mbɛiŋ ka fa dəkə di biələ i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a? Bə kɔ bə nyaka a,

‘Təh wə, bəni bə maani nì nəiŋ,

wi dzə fiəni num təh wi bu wi juŋ.

11 Yələ kɔ mfə wi Bah,

buku ka tsɛiŋki num bəh ŋkaiŋyi.’ ”

12 Bəni bəwɔ wɔkɔ ndi wələ, ka kiə a Jisɔs tiki num i bɔ. Bɔ ka nəŋki dzəh i kwa wi, ka lwa num mbaŋ wi bəni wə wi nì kɔ fɛiŋ. Bɔ ka bee wi ka nyə.

Bə taaŋ Jisɔs kɔm kpɔ wi lɔɔni kiŋwakti

(Matiɔ 22:15-22; Luk 20:20-26)

13 Kifwu ki tumi ka dza faaŋ Bəfalasi bəh bəni bədɔkɔ bə mbaŋ wi Ŋkuŋ Hɛlɔd a bɔ tsə̂ tâaŋ Jisɔs i kwâ wi i ndzaka wi wə. 14 Bɔ dzə dzaka i Jisɔs a, “Mi wi lanini, buku kiəki lə a wɔ si dzaka a ŋkɔŋ, kɔm wɔ lwaki kə dzə́kəh yi mi kɔŋ wəmaka kɔ na ndə. Wɔ laniki ŋkɔŋ num dzəh yi Nyɔ. Fûku i buku a nchi bumki lə a bə lɔ̂ɔki kiŋwakti i Kaysa ŋkuŋ wimbum wi Lum, ma wi bumki kə a? 15 Bukumbɛiŋ lɔ̂ɔki, ma bə ma lɔ̂ɔki a?” Ayakalə, Jisɔs kiə gia yə bɔ nì wɛɛliki bəh yi, ka chukuli a, “Mbɛiŋ taaŋki mih kɔm nə? Mbɛiŋ dzə̂ bəh chwaka ki kpɔ mih yɛiŋ.” 16 Bɔ dzə bəh wi, wi dzɔ, bikə i bɔ a, “Fwu wələ yɛiŋ kɔ wi ndə a, yɛli wələ num wi ndə a?” Ayaka bɔ chukuli a, “Akɔ yɛli wi Kaysa ŋkuŋ wi Lum.” 17 Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ nyâki fiɛŋ fiə fi kɔ fi Kaysa i wi, ma mbɛiŋ nyâki fi Nyɔ i Nyɔ.” Bɔ wɔkɔ yaka, gwu kpi lɔ bɔ kɔm wi.

Bə taaŋ Jisɔs kɔm ndzɔ wi miŋkpaŋa
bəh jɔbi wi ndza wi kpi

(Matiɔ 22:23-33; Luk 20:27-40)

18 Bəsadusi bəwɔ nyə dzə i bikə gia i Jisɔs. Bəsadusi bələ nì kɔ bəni bə̀ bɔ nì dzaka a bəni bi fiəni dzayiki kə i kpi wə. 19 Si bɔ dzə yaka, dzaka a, “Mi wi lanini, Muses nì nyaka i bənchi i buku a,

‘Waiŋnih mi ka kpi bee miŋkpaŋa bɔ wi kaŋa kə waiŋ,

wanih mi wiwɔ kaŋaki lə i nɔsi kpə ŋkwu wiwɔ,

ka bɔ wi bwɔ bwa i yɛli wi waiŋnih wiwɔ wə.’

20 Ayakadəiŋ, bwa bə mi widɔkɔ nì kɔlə nanitaŋ, wi ninshiŋ dzə dzɔ miŋkpaŋa ka kpi maka bɔ wi bwɔ waiŋ. 21 Wi kɔmsini wə nɔsi miŋkpaŋa wiwɔ, ayakalə ka kpi tə maka bɔ wi bwɔ waiŋ. Yi bi num tali ayaka i bwa bəwɔ nanitaŋ bəchi, mi i bɔ kintəəŋ nəki bwɔ kə waiŋ bəh miŋkpaŋa wiwɔ. 22 Bɔ nɔsi fiəli wi yaka bɔ bəchi, mi widɔkɔ kɔbi i bɔ bələ nanitaŋ wə bəh miŋkpaŋa wiwɔ bwɔ waiŋ. I kiŋgɔksi wə miŋkpaŋa wiwɔ bɔŋ kpi tə. 23 I liə si bɔ bəchi nanitaŋ nì kɔ bɔ nɔsi lɔ miŋkpaŋa wiwɔ, a bi numki jɔbi wə bəni dzayiki i kpi wə, ma wi bi numki kpə ndə a?” 24 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mbɛiŋ dzakaki lə mbɛiŋ kiə alə a mbɛiŋ kɔ fikpəŋ a? Mbɛiŋ kɔ fikpəŋ kɔm mbɛiŋ kiəki kə gia yə bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə, chu kiə kə tə ŋga bi Nyɔ. 25 Gia yə yi bi numki jɔbi wə bəni bi dzaki i kpi wə, bənyuku bəh bəkaŋa bi chu baŋsiki kə i ndzɔ wi bəkaŋa wə. Bɔ bi numki aka bəchinda bə Nyɔ i bɛiŋ. 26 Gia kɔm ndza wi kpi, mbɛiŋ ka num fa di bi Kiŋwakti ki Muses kə kɔm kpɛiŋ wə wi nì fiiki a? Nyɔ nì dzaka i wi Muses a,

‘Akɔ mih Nyɔ wi Ablaham bəh wi Ayjik bəh wi Yakɔb a?’*

27 Yi kɔ a Nyɔ kɔkə Nyɔ wi bəŋkwu, wi kɔ Nyɔ wi bəni bəwɔm. Mbɛiŋ dzani bəh ŋga.”

Nchi wə wi tsəki bənchi bəchi

(Matiɔ 22:34-40; Luk 10:25-28)

28 Mi widɔkɔ wə wi nì laniki bənchi bə Nyɔ, nì dzə ka wɔkɔ si Jisɔs bəh bəni bəwɔ gukuliki, chu yɛiŋ si wi chukuliki gia yə bɔ nì bikəki i wi i dzəh yindzɔŋni wə, ayaka wi ka bikə tə i Jisɔs a, “Nchi wə wi tsəki bənchi bəchi kɔ winaiŋ a?” 29 Jisɔs chukuli i wi a, “Nchi wə wi tsəki bənchi bəchi kɔ wələ wi dzakaki a,

‘Ɔ bəni bə Islae mbɛiŋ wɔ̂kɔ,

Bah Nyɔ wə, Nyɔ wibukumbɛiŋ,

Bah Nyɔ wiwɔ kɔ a wimu.

30 Wɔ kɔ̂ŋki Bah Nyɔ wa bəh shɔm ya yichi,

nyâ gwu ya yichi,

jîə mfi bia i wi wə bichi,

nɔ̂m i wi bəh ŋga bia bichi.’

31 Nchi wə wi biəli wələ kɔ a,

‘Wɔ kɔ̂ŋki mi wə wi kɔ kɔmsi i wɔ kpəŋ asi wɔ kɔŋki gwu ya.’

Nchi widɔkɔ chu kɔkə wə wi tsəki bələ.” 32 Mi wə wi nì laniki bənchi bə Nyɔ dzaka i Jisɔs a, “Mi wi Lanini, wɔ chukuli na chəŋ. Wɔ dzaka num ŋkɔŋ a Nyɔ kɔ a wimu widɔkɔ chu kɔkə a kɔbi a wi shəŋ. 33 I kɔŋki wi bəh shɔm ya yichi, jiə mfi i wi wə bichi, nɔm i wi bəh ŋga bichi bəh i kɔŋki mi wə wi kɔ kɔmsi i wɔ kpəŋ asi wɔ kɔŋki gwu ya, yi tsəki lə na i fəki bimfə gia bəh nyám yi waŋni bəh bimfə gia bidɔkɔ.” 34 Jisɔs ka yɛiŋ si wi chukuli ka mi wi mfi, wi ka dzaka i wi a, “Wɔ kɔkə dzəh yi dəəŋ i liə ntɔŋ bi Nyɔ wə.” I jum wə fɛiŋ wə, mi nəki chu mɔm kə i dzə bikə gia i wi.

Kimbwili wə Nyɔ nì kaka kɔ waiŋ ndə

(Matiɔ 22:41-46; Luk 20:41-44)

35 Jisɔs dzə ka laniki bəni i tɔkɔ wi juŋ yi fəni yi gia wə, ka dza bikə i bɔ a, “Bəni bə̀ bɔ laniki bənchi nyani dəiŋ na ka bɔ dzakaki a Kimbwili wə Nyɔ nì kaka kɔ waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit a? 36 Kiŋ'waka ki Baiŋni nì fə lɔ Ŋkuŋ Dɛbit wələ dzaka kɔm Kimbwili wiwɔ dzakaki a,

‘Bah Nyɔ nì dzaka i Bah wuŋ a,

wi nûm i tsɛiŋ yi yiləkəli wə,

i tsə̂ buku jɔbi wə ŋgaiŋ bi jiəki bəni bu bə̀ bɔ baiŋki wi

wi tɔmyi gvu yi i bɔ bɛiŋ.’

37 Dɛbit mwi ka bɔɔŋki wi a Bah wi, wi chu nyani dəiŋ ka wi numki waiŋ wi a?” Si Jisɔs ni dzakaki gia yiwɔ yakadəiŋ, mbaŋ wi bəni wə wi nì kɔ fɛiŋ, ka wɔkɔliki i wi bəh kinsaŋli bɔ wɔkɔ ndzɔŋni.

Jisɔs tɔyi kimfə ki bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ

(Matiɔ 23:1-36; Luk 20:45-47)

38 Asi wi nì laniki bəni, wi dza dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ tɔ̂kniki, kɔm bə bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ, bɔ kɔŋki i nyaniki nnyaki bəh bəmbuŋ bədəəŋ tsə i kidi ki shi wə, a bəni bɔ̂niki bɔ bəh kiŋkɔksi. 39 Chu kɔŋ i numki i di bi kɔknini wə i juŋ yi tsani wə, bəh i di bi bini wə. 40 A chu num a bɔ bə̀ bɔ laksiki biɛiŋ bi bəkaŋa bəŋkwu, fwɔkyi dzɔ biɛiŋ bibɔ, kwayi fə bəntsa bədəəŋ. Ŋgəkə wibɔ bi numki na wimbum.”

Kinya ki kpə ŋkwu

(Luk 21:1-4)

41 Jisɔs nyə tsə shinum i kimbu kə ki nì tsɛiŋki daŋsiki ki kintaiŋntaiŋ ki nya kə i tɔkɔ wi juŋ yi fəni yi gia wə,† ka tsɛiŋki si bəni dzəki jiəki kpɔ i kintaiŋntaiŋ ki nya mə. Bəni bə kpɔ bəduli nì dzəki jiəki kpɔ fɛiŋ wi duli. 42 Kpə ŋkwu wi kifuu widɔkɔ nì dza dzə, jiə bədəli bəfa yɛiŋ, wi kpɛiŋ kə i fiɛŋ fidɔkɔ wə. 43 Ayaka Jisɔs bɔɔŋ bwa bu bə mbaŋ dzaka i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a kpə ŋkwu wələ wi kɔ mi wi kifuu lə, wi nya tsə bəni bəchi bə̀ bɔ jiəki biɛiŋ i kintaiŋntaiŋ kələ mə. 44 Bəni bəchi bə̀ bɔ si nyaki, bɔ si nyaki num biŋka bibɔ bi kpɔ biə bi si jikə ka gbɔyiki kuku. Ayakalə, kpaŋa wələ dzə bəh gwu yi yichi nya biɛiŋ bichi biə wi kaŋaki, num a biə wi nɔki yɛiŋ wə.”

13

Gia yi kaiŋni bəh gia yə yi bi numki i jɔbi wi dzəni wə

(Matiɔ 24:1-2; Luk 21:5-6)

1 Jɔbi wə Jisɔs nì buku dzə i juŋ yi fəni gia mə, waiŋ wi mbaŋ widɔkɔ dzə ka kaiŋyiki i wi a, “Mi wi Lanini tsɛ̂iŋ kitəh kimbum kələ bə maa juŋ yələ yɛiŋ. Akɔ na mmaa wi juŋ wi ndzɔŋni lə!” 2 Jisɔs chukuli i wi a, “Mbɛiŋ yɛiŋ alə ŋkaiŋni wi maani wimbum wələ a? Təh wimu bi baaŋ kə i widɔkɔ bɛiŋ maka bə baka tɔkɔ wi i kuku.”

(Matiɔ 24:3-14; Luk 21:7-19)

3 Jɔbi wə Jisɔs nì tsə shinum i Ŋkwuŋ wi Kɛiŋ yi Ɔlif wə i kimbu kə ki tsɛiŋki daŋsiki juŋ yi fəni yi gia, i fɛiŋ wə Bita bəh Jɛm bə Jɔn bəh Andulu tsə a bɔ bɔ ka bikə i wi a, 4 “Fûku buku jɔbi wə gia yələ yichi bi numki, bəh binchəsi biə bi chusiki a jɔbi wi gia yələ yichi si num a kpɛiŋ.” 5 Jisɔs yisi i dzakaki i bɔ a, “Mbɛiŋ tɔ̂kniki ka mi bi ma fwɔ̂kyi mbɛiŋ a mbɛiŋ ndzani dzəh. 6 Bəni bəduli bi dzə lə dzɔ yɛli wuŋ kəŋ i ninshiŋ, mi dzaka a, ‘Akɔ mih wiwɔ.’* Jɔbi wə bɔ bi fəki yakadəiŋ ka fwɔkyiki bəni bəduli. 7 Jɔbi wə mbɛiŋ bi wɔkɔki a bə tumki jum, chu wɔkɔ tə gia kɔm jum, kiə shɔm bi ma tə̂iŋyiki mi. Yələ kɔ gia yə yi kaŋaki i bi num. Ayakalə, kiŋgɔksi kɛiŋ ki dzə kə. 8 Tumi bi tumki lə jum bəh kidɔkɔ, ayaka ntɔŋ widɔkɔ tum jum bəh widɔkɔ. Nshwaiŋ bi nəŋniki i di di wə, dzɔŋ tə bi numki. Yəmaka gia bi numki aka lɔli bi miŋkpaŋa wə wi yisi i nɔmki.

9 Mbɛiŋ kaŋaki i tɔ̂kniki. Mbɛiŋ kîəki a bə bi nya daŋsi lə mbɛiŋ i kaŋ yi bəni bə̀ bɔ sakaki bənsaka. Bə bi twɛiŋki lə mbɛiŋ i juŋ yi tsani wə. Mbɛiŋ bi numyiki lə i bəni bə̀ bɔ sakaki tumi nshiŋ, bəh i bəŋkuŋ nshiŋ kɔm mih, i beeŋ nsaka wuŋ. 10 Ayakalə, bə kaŋaki i bi yisi fuku ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ i kitumi kichi wə. 11 Jɔbi wə bɔ bi kwayi mbɛiŋ i tsə nya i juŋ yi nsaka wə, kiə fwu bi ma bɔ̂kɔ mbɛiŋ a mbɛiŋ ni tsə dzaka a nə a. Jɔbi wə mbɛiŋ tsə, mbɛiŋ ka dzakaki shəŋ a gia yə yi bukuki dzəki i shɔm yimbɛiŋ wə i jɔbi wiwɔ wə, kɔm ndzaka wiwɔ bi numki kə wimbɛiŋ. A bi nyaki Kiŋ'waka ki Baiŋni ndzaka i dzaka kimbɛiŋ wə. 12 Mi bi dza dzɔ lə waiŋnih wi nya a bə wɔɔ, tii waiŋ dzɔ waiŋ wi nya a bə wɔɔ. Bwa bi dza lə bwaŋ gvu i bətii bəbɔ bəh bənih bəbɔ chɛiŋ, fə bə wɔɔyi bɔ. 13 Bəni bəchi bi baiŋŋki lə mbɛiŋ kɔm yɛli wuŋ. Ayakalə, mi wə wi bi kaŋaki shɔm i tsə buku i kiŋgɔksi wə akɔ wə wi bi bɔiŋki.

Kɔm gia yi gumini yə yi bi numki

(Matiɔ 24:15-28; Luk 21:20-24)

14 (Mi wə wi faaki kiŋwakti kələ wɔ̂kɔ ndzɔŋ,) jɔbi wə mbɛiŋ bi yɛiŋki gia yi gumini yə yi kɔ i bəkəli di num yi dzə num i juŋ yi fəni yi gia wə, bəni bə̀ bɔ kɔ i Judea bi gɛ̂iŋ yâka i ŋkwúŋ wə. 15 Mi wə wi kɔ i fwu wi juŋ bɛiŋ wi bi ma chu shî lîə i dzu a ŋgaiŋ dzɔ̂ki fiɛŋ fidɔkɔ. 16 Mi wə wi kɔ i khə wi bi ma chu fîəni kwɛ̂ a ŋgaiŋ tsə̂ dzɔ̂ mbuŋ wi. 17 Ŋgəkə wimbum bi numki wi bəkaŋa bə̀ bɔ bi numki bəh kitɔɔ, bəh bə̀ bɔ masiki bwa. 18 Mbɛiŋ tsâki a kiə gia yiwɔ bi ma nûm i jɔbi wi fiəkə yiləkəli wə. 19 Bəni bi yɛiŋki lə bəŋgəkə i chɔkɔ biwɔ wə, maka wəmaka ŋkaiŋni wi ŋgəkə num num na i yisi si Nyɔ nì maa mbi wələ bəh i dzə buku bidaiŋ. Ayaka wəmaka ŋkaiŋni wi ŋgəkə kɔbi i bi chu num. 20 Ayaka asi mɔŋ a Bah gaali kaŋ yi bəŋgəkə yiwɔ, ma na mi wimu bi bɔiŋ kə i kaŋ yiwɔ wə. Ayakalə, a akɔ kɔm bəni bu bə̀ wi nì sabi jiə, yi fə wi gaali kaŋa yiwɔ. 21 Mi ka bi dzaka i mbɛiŋ i kaŋ yiwɔ wə a ‘Tsɛ̂iŋ, Kimbwili wə Nyɔ nì kaka a bə wi lə fa!’ Yudɔkɔ a, ‘Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ bə wi yaka fi!’ Kiə mbɛiŋ bi ma bûm. 22 Mbɛiŋ kîəki a bəni bi dzə lə nyi ntəkə a bɔ kɔ bəmbwili bə̀ Nyɔ nì kaka, bədɔkɔ dzaka a bɔ kɔ bəni bə ntum bə Nyɔ, bɔ bi fəki bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bibɔ, fə tə gia yi dzaka ki wɔmni, mɔmsi i fwɔkyi bəni bə̀ Nyɔ kɔ wi sabibwili bɔ ka jiə a bɔ dali dzəh. 23 Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, mih fuku lɔ gia yələ yichi i mbɛiŋ jɔbi kɛiŋ.

Si yi bi numki i jɔbi wə mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi fiəni dzəki

(Matiɔ 24:29-31; Luk 21:25-28)

24 A bi numki i kaŋ yiwɔ wə num bəŋgəkə bəwɔ tsə, wɔŋ bi dza jiki num jini, fiəŋŋ bi ma chu baiŋki tə, 25 bijɔŋ bi gbɔyiki i bɛiŋ, biɛiŋ bichi biə bi kaŋaki ŋga i bɛiŋ bi nəŋniki. 26 Ayakadəiŋ, bəni bi yɛiŋ si mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi si wi shiki dzəki i bikwu wə kaŋa ŋga bimbum bəh kiŋkɔkni. 27 Ma wi bi ka chiŋsi bəchinda bu bɔ tsə i bimbu bi mbi binaa wə i di biə nshwaiŋ gɔksiki bəh biə bɔɔli gɔksiki, a bɔ dzə juŋni bəni bu bə̀ wi kɔ wi sabibwili lɔ.

(Matiɔ 24:32-35; Luk 21:29-33)

28 Mbɛiŋ lâni dzɔ̂ gia i kpɛiŋ wi fidəiŋ wə. Jɔbi wə cha yiwɔ yisi i nyaki mwi, bwili bindzɛni, mbɛiŋ ka kiəki a nyum kwuni lɔ gwu. 29 Yi kɔ a liŋ, i jɔbi wə mbɛiŋ bi yɛiŋki gia yələ dzɔ di, mbɛiŋ ka kiəki a jɔbi si num a kaŋ.† 30 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a ŋgɔkɔ wi liə wələ bi tsə kaa kə maka gia yələ yichi num. 31 Bɔɔli bəh nshwaiŋ bi tsə kaa lə, ayakalə gia yiŋ kɔbi i bi lansi nəŋni.

(Matiɔ 24:36-44)

32 Ayakalə, mi widɔkɔ kɔkə wə wi kiəki chɔkɔ biwɔ nabə jɔbi wiwɔ. Na bəchinda bə Nyɔ bə̀ i bɛiŋ nabə Waiŋ Nyɔ tə kiəki kə. A kiəki a Ba, wi mbɔŋ. 33 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ tɔ̂kniki chu wɔkɔli kɔm mbɛiŋ kiəki kə jɔbi wə wi bi dzəki,‡ 34 yi kɔ aka mi wə wi tsəki nyani, jɔbi wə wi ni nyəki, wi bee kwili wi i kaŋ yi bwa bu bə nɔm, na ndə bəh chɔkɔ bi bi nɔm, na ndə bəh chɔkɔ bi bi nɔm, ka dzaka i mi wə wi chəniki dzaka ki mbaiŋ a wi bâaŋ chə̂niki bindzɔŋ. 35 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ nûmki bəh ŋkɛiŋsi wi gwu, kɔm mbɛiŋ kiəki kə jɔbi wə tikwili wiwɔ bi fiəni dzəki. Yudɔkɔ a bi numki i fijɔbi, yudɔkɔ nchɔkɔ kintəəŋ, yudɔkɔ i jɔbi wə kwɔkɔ ki ninshiŋ tɔŋki, yudɔkɔ kinchɔŋɔchɔŋɔ. 36 Kiə wi bi ma təkəli tumbuku wi yɛiŋ mbɛiŋ nɔ wə. 37 Ayaka gia yə mih dzakaki i mbɛiŋ fa mih dzakaki yi i mi wichi tə a, ‘Mi wichi nûmki bəh kinchəni.’ ”

14

Bəni jiə ja i kwa wɔɔ Jisɔs

(Matiɔ 26:1-5; Luk 22:1-2; Jɔn 11:45-53)

1 A nì baaŋ a kaŋ yifa ka bə liə i Dzini bi Ntsədaŋ bəh bi Blɛd wə bə ka jiə dəkə dzɔɔŋ yɛiŋ. Bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ ka nəŋki dzəh yi wɛlini yə bɔ ni kwa Jisɔs yɛiŋ i wɔɔ. 2 Bɔ jiə ja a bɔ bɔ a, “Kiə bukumbɛiŋ ki mɔ̂m kə gia yələ i jɔbi wə bə fəki Dzini biələ yɛiŋ, kɔm bukumbɛiŋ ka mɔm yi, ma yi ni dzə bəh ŋgəkə i bəni kintəəŋ.”

Miŋkpaŋa widɔkɔ fiaŋsi Jisɔs bəh fiaŋsi bi tsɛŋə yindzɔŋni

(Matiɔ 26:6-13; Jɔn 12:1-8)

3 Jɔbi wə Jisɔs nì kɔ i Bɛtani, i kwili wi Samɔn wə wi nì yisi kɔ mi wi kumyini, bɔ nì kɔ fɛiŋ bɔ dzi wə, miŋkpaŋa widɔkɔ dza liə dzə bəh finsɔkɔ fi fiaŋsi fidɔkɔ* a num bi tsɛŋə yindzɔŋni. Fiaŋsi biwɔ nì kɔ bi kpɔ wi ləkəli, num bə kɛiŋsi a bəh nad shəŋ. Si wi liə, ka bwiŋ dzaka ki finsɔkɔ fiwɔ shuku fiaŋsi biwɔ i fwu wi Jisɔs wə. 4 Bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ yisi i shwiŋyiki dzakayi a, “Wi bəkəliki fiaŋsi biələ kilɔlɔ kɔm nə lə? 5 Num bə si kɔ taŋni fiaŋsi biwɔ i kpɔ wə wi tsə bənchuku gi yitali, i nyaki kpɔ wiwɔ i bəni bə kifuu.” Bɔ bə́ yɔli i wi. 6 Ayakalə, Jisɔs dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ bêe wi mɔŋ. Mbɛiŋ nyaki ŋgəkə i wi kɔm nə? Wi fə num gia yindzɔŋni i mih. 7 Mbɛiŋ kiə a bəni bə kifuu kɔ bəh mbɛiŋ jɔbi wichi. Mbɛiŋ num i gamtiki bɔ i na winaiŋ jɔbi wə mbɛiŋ kɔŋki. Ayakalə, i mih, mih ni numki kə bukumbɛiŋ jɔbi wichi. 8 Kpaŋa wələ fə gia yə wi si kɔ i fə. Wi shukuyi fiaŋsi biələ i mih wə lə kɛiŋsi num gwu yiŋ jɔbi kɛiŋ, si bə bi ləəki mih. 9 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, na faiŋ bə bi fukuki ntum wi ndzɔŋni wələ i mbi wichi wə, gia yələ miŋkpaŋa wələ fə bə bi fukuki yi, bə kwaka wi.”

Judas tsə taŋni Jisɔs

(Matiɔ 26:14-16; Luk 22:3-6)

10 Judas Iskaliɔt wə wi nì kɔ mi i mbaŋ wi bwa bə Jisɔs bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa, ka nyə tsə yɛiŋ bətii mfə gia bəmbum taŋni Jisɔs i bɔ. 11 Jɔbi wə bɔ nì wɔkɔ yaka bɔ laŋ nalə, ka kaka wi a bɔ ni nya lə wi bəh kpɔ. Wi yisi i nəŋki dzəh yə wi ni nya Jisɔs yɛiŋ i bɔ kaŋ.

Jisɔs bə bwa bu dzi biɛiŋ bi dzini bi gɔksini

(Matiɔ 26:17-25; Luk 22:7-14,21-23; Jɔn 13:21-30)

12 A dzə num i chɔkɔ bi ninshiŋ i Dzini bi Blɛd wə bə ka jiə dəkə dzɔɔŋ yɛiŋ, biə bə si kum waiŋ jaka i Dzini bi Ntsədaŋ biwɔ wə. I fɛiŋ wə bwa bə Jisɔs bə mbaŋ bikə i wi a, “Wɔ nəŋki a buku tsə kɛiŋsi faiŋ di biə bə ni dzi Dzini bi Ntsədaŋ yɛiŋ a?” 13 Wi ka faaŋ bwa bu bə mbaŋ bədɔkɔ bəfa, dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ lîə tsə̂ i kwili wə, mbɛiŋ ni baŋsi lə bə mi num wi bəkə kpəŋə wi mwi, mbɛiŋ bîəli wi. 14 Jɔbi wə wi ni tsə liə, juŋ yə wi liə yɛiŋ, mbɛiŋ dzâka i tii juŋ wiwɔ a, Mi wi Lanini bikəki a lum wi juŋ yi bəni bə dzəni kɔ faiŋ ka bɔ bwa bu bə mbaŋ num dzi Dzini bi Ntsədaŋ yɛiŋ a? 15 Wi ka ni chusi lum wimbum i juŋ yi bɛiŋ wə num bə kɛiŋsi jiə, yi wɔkɔli a wɔkɔlini, mbɛiŋ liə kɛiŋsi biɛiŋ bidzini yɛiŋ.” 16 Bwa bu bə mbaŋ bə̀ ka nyə tsə i kwili kintəəŋ, tsə yɛiŋ biɛiŋ bichi num a liŋ asi Jisɔs si dzaka i bɔ. Bɔ ka kɛiŋsi biɛiŋ bi Dzini bi Ntsədaŋ fɛiŋ. 17 A dzə num i fijɔbi, Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa juŋni fɛiŋ. 18 Jɔbi wə bɔ nì num kuku ka dziki, Jisɔs yisi i dzakaki i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mi widɔkɔ i mbɛiŋ kintəəŋ ni taŋni lə mih, mi wiwɔ kɔlə fa wi dzi buku wi.” 19 Si bɔ wɔkɔ yakadəiŋ, ka numki a nshɛiŋ nshɛiŋ, bɔ bə́ bikə i wi a wimu wimu a, “Akɔ mih ma?” 20 Wi chukuli i bɔ a, “Akɔ a mi i mbɛiŋ bələ jwɔfi ntsɔ bəfa kintəəŋ a num wə buku wi ni chiŋni n'yɔkɔ blɛd i tasa mə. 21 Mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi kaŋaki i bi nyə̂ asi bə nì nyaka kɔm wi. Ayakalə, ŋgəkə wimbum kɔ i mi wə wi taŋni mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi. Yi nì ndzɔŋki a bə ma bwɔ wəmaka mi.”

Jisɔs bə bwa bu dzi kichiŋni

(Matiɔ 26:26-30; Luk 22:14-20)

22 Asi bɔ nì dziki, Jisɔs dza dzɔ blɛd, nya kiyɔŋni i Nyɔ, gbɛyi, nya i bwa bu bə mbaŋ ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ kɔ̂, a fa kɔ gwu yiŋ.” 23 Wi ka dzɔ tə bwam, nya kiyɔŋni i Nyɔ, ka nya bwam wiwɔ bɔ bəchi mu fiəli. 24 Wi ka dzaka i bɔ a, “Mələ kɔ mwa məŋŋ mə Nyɔ dzi miŋkaiŋ bəh mɔ, mɔ shuku buku kɔm bəni bəduli. 25 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mih ni chu mu kə mbih mi kpɛiŋ wi laani wələ i tsə buku i chɔkɔ biə mih bi muki mɔ mimfiaŋ i kintəəŋ ki ntɔŋ bi Nyɔ wə.” 26 Jɔbi wə Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ kaasi, bɔ yəəŋ njaŋ wi kɔksini, buku ka yaka tsə i ŋkwuŋ wi Kɛiŋ yi Ɔlif wə.

Jisɔs dzaka a Bita bi məŋni lə ŋgaiŋ

(Matiɔ 26:31-35; Luk 22:31-34; Jɔn 13:36-38)

27 Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ bəchi ni fiəni gɛiŋ chu lə i jum wə kɔm gia yə yi ni num bəh mih. Yi num asi bə nyaka a, Nyɔ dzakaki a,

‘Mih ni wɔɔ lə ntɔkni shwáŋ ma shwáŋ yiwɔ ni gaali.’

28 Ayakalə, jɔbi wə Nyɔ bi dzasi mih i kpi wə, mih bi tsə i mbɛiŋ nshiŋ i Galili.” 29 Bita chukuli i wi a, “Kɔŋ Bəni bəchi gɛiŋ chu i jum wə, mih kɔkə ni mɔm i fiəni.” 30 Jisɔs fiəni chukuli i wi a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i wɔ a, daiŋ nchɔkɔ, na ka kwɔkɔ ni tɔŋki kiŋkani kifa, num wɔ məŋni lɔ mih kiŋkani kitali.” 31 Bita baaŋ a dzakaki a dzakani a, “Kɔŋ mih ni numki i kpi buku wɔ, mih kɔkə i ni lansi nəiŋ wɔ.” Si wi dzaka yaka, bədɔkɔ bə̀ bəchi bɔŋ dzaka ayaka tə.

Jisɔs tsa i Gɛsɛmane

(Matiɔ 26:36-46; Luk 22:39-46)

32 Bɔ dza tsə sə i di bidɔkɔ wə, bə ni bɔɔŋki a Gɛsɛmane, Jisɔs ka dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Mbɛiŋ shînumyi fa, mih kini tsə tsa.” 33 Wi ka dzɔ Bita bəh Jɛm bəh Jɔn, bəh bɔ tsə sə fɛiŋ. Wi dza ka kwakaki gia yiwɔ yi fumsi wi, shɔm yi nya ŋgəkə i wi. 34 Wi ka dzaka i bɔ a, “Shɔm yiŋ kɔ a bəh nshɛiŋ nshɛiŋ nalə na ka mih kpi num kpini. Mbɛiŋ bâaŋ a fa bukumbɛiŋ wɔ̂kɔliki.” 35 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka kini tsə i ninshiŋ, gbɔ i kuku, bə́ tsa a, dzəh kabə num wɔ fə ma jɔbi wi ŋgəkə wələ tsə daŋsi wi. 36 Wi ka tsa a, “Abba,† Ba wuŋ, gia yichi bɔniki lə i wɔ i fə. Dzɔ̂ bwîli bwam wi ŋgəkə wələ i mih wə. Ayakalə, ma yi num asi wɔ kɔŋki. Kɔbi si mih kɔŋki.” 37 Wi fiəni dzə buku i bɔ wə, ka ti bɔ nɔ wə. Wi bikə i Samɔn a, “Yi kɔ a mbɛiŋ kɔkə i num bɛiŋ bəh mih i tsə buku i mbiəŋə wimu wə a? 38 Mbɛiŋ tsə̂ŋəki, mbɛiŋ tsâ a kiə kimɔmsi ki dzə kə i mbɛiŋ wə. Yi kɔ ŋkɔŋ a shɔm kɔŋki lə, ayakalə nyam yi gwu bɔhyi.” 39 Si wi dzaka yakadəiŋ chu fiəni tsə i tsa, ka tsaki a gia yə wi si yisi tsa. 40 Si wi ni fiəni dzə, ka chu ti bwa bu bə mbaŋ nɔ wə kɔm kinu nì kɔ i dzə́kəh yibɔ wə nalə. Ayaka bɔ nəki kiə kə gia yə bɔ kɔ i chukuli. 41 Wi chu fiəni dzə i kiŋkani kitali wə, bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ kɛiŋki mbɛiŋ nɔ a nɔni waka fimbɛiŋ a? Yi dzə kpɛiŋ i liə. Jɔbi wiwɔ dzə kpɛiŋ. Bə kɔ bə taŋni lɔ mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi i kaŋ yi bəni bəchu wə. 42 Mbɛiŋ dzâ bɛiŋ bukumbɛiŋ tsə̂ki. Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, mi wə wi taŋni mih bə wi yaka wi dzə.”

Bə kwa Jisɔs

(Matiɔ 26:47-56; Luk 22:47-53; Jɔn 18:3-12)

43 Asi Jisɔs nì kɛiŋki wi dzaka, akisəkə Judas wə wi nì kɔ mi i mbaŋ wi bwa bə Jisɔs bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa dzə tumbuku. Wi ni dzəki bəh mbaŋ wi bəni bɔ kaŋa bənywɔ bəh bibɔkɔ, num a faaŋ bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bəh bəni bə̀ bɔ sakaki tumi. 44 A nì kɔ num mi wə wi taŋni Jisɔs, tsə kɛiŋsi lɔ kinchəsi bəh bəni bəwɔ ka dzaka a, “Mi wə mih ni bɔni, mih maŋni yaŋyi, akɔ wi mbɛiŋ ni kwâ, mbɛiŋ tɔ̂kniki ka wi ma gɛ̂iŋ.” 45 Si Judas dzaka yaka, akisəkə ka nyə tsə i Jisɔs wə, bɔni wi a, “Mi wi Lanini.” Si wi bɔni yaka, bə́ maŋni wi yaŋyi. 46 Bəni bəwɔ ka kwa kaŋa Jisɔs. 47 Mi widɔkɔ wə wi nì kɔ bɔ bəh Jisɔs ka guku baa nywɔ wi jum, gba chwiŋ təiŋ kintuni ki mfa wi fwu wi bətii mfə gia yɛiŋ, ki təiŋ. 48 Jisɔs bikə i bəni bəwɔ a, “Mbɛiŋ dzə i kwa mih ka dzəki bəh bənywɔ tasi bəh bibɔkɔ ka mbɛiŋ dzəki i kwa num ji a? 49 Mih nì shi kɔ bəh mbɛiŋ chɔksi chɔksi i juŋ yi fəni yi gia mə, lani bəni, mbɛiŋ na dzə kwa mih. Ayakalə, yələ num lə ka gia yə bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə ni dzə kpɛiŋ.” 50 Bwa bə Jisɔs bə mbaŋ bəchi sɛiŋ bee wi fɛiŋ ka gɛiŋ bəchi. 51 Ayaka waiŋ sumi widɔkɔ bə́ biəli wi, maka wi lɔh fiɛŋ fidɔkɔ i gwu yi wə, a num shəŋ a tsɛiŋ yi mbuŋ i gwu yi wə. Bɔ tsə i kwa tə wi, 52 Wi shwa bee tsə mbuŋ wiwɔ, ka yɔkɔ gɛiŋ bəh chwɔŋ kiyəə.

Bə saka nsaka wi Jisɔs

(Matiɔ 26:57-68; Luk 22:54-55,63-71; Jɔn 18:13-14,19-24)

53 Bɔ ka dzɔ Jisɔs, tsə bəh wi i fwu wi bətii mfə gia wə. Bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ sakaki tumi bəh bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bɔ juŋni fɛiŋ. 54 Bɔ nyə bəh Jisɔs, Bita biəli i jum wə i dzəh yi dəəŋ. Wi tsə buku na i tɔkɔ wi fwu wi bətii mfə gia wə, ka shinum bəh bəni bə̀ bɔ nì chəniki kwili wiwɔ ka jɔkɔki gbuku. 55 I fɛiŋ wə bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bəchi bə̀ bɔ sakaki bənsaka bə́ nəŋ gia yə bɔ ki jiəki i Jisɔs fuŋ, ka bɔ ni wɔɔ wi. Ayakalə, bɔ nəki kwati kə gia yidɔkɔ. 56 Bəni bəduli ka beeŋki nsaka wi ntəkə i jum wə kɔm Jisɔs. Ayakalə, bəndzaka bəbɔ nì kɔ chi chi bɔ na kwati dzəh yə bə kɔ i wɔɔ wi. 57 Bəni bədɔkɔ dza numbɛiŋ, ka beeŋki nsaka wi ntəkə i wi fuŋ dzaka a, 58 “Buku ni wɔkɔ wi dzaka a ŋgaiŋ ni shakyi lə juŋ yi fəni yi gia yələ mi wiwɔm maa, ma ŋgaiŋ dzɔ kaŋ yitali i fiəni maa yə aka maa dəkə mi wiwɔm.” 59 Na si bɔ nì dzakaki yakadəiŋ, bəndzaka bəbɔ nì kɔ chi chi bɔ na kwati dzəh yə bə kɔ i wɔɔ wi. 60 Fwu wi bətii mfə gia wiwɔ ka dza numbɛiŋ i bɔ nshiŋ, ka bikə i Jisɔs a, “Yaka wɔ kaŋaki kə gia i chukuli i gia yə bəni bələ dzakaki kɔm wɔ a?” 61 Ayakalə, Jisɔs kpichumi mɔŋ, nəki chukuli kə. Fwu wi bətii mfə gia wiwɔ chu bikə i Jisɔs a, “Akɔ wɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka, Waiŋ Nyɔ wə bə kɔksiki a?” 62 Jisɔs chukuli a, “Akɔ mih. Mbɛiŋ ni yɛiŋ lə mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi num wi shinum i tsɛiŋ yiləkəli yi Wi wə wi kaŋaki Ŋga, mbɛiŋ chu fiəni yɛiŋ si wi shiki dzəki i bɛiŋ i bikwu wə.” 63 I fɛiŋ wə fwu wi bətii mfə gia wɔkɔ yaka, ka taŋyi bəmbuŋ i gwu yi wə,‡ bikə a, “Bukumbɛiŋ nəŋki i chu wɔkɔ a nə, num wi dzaka kaasi lɔ gia yichi a? 64 Mbɛiŋ wɔkɔ alə si wi dzɔki di bi Nyɔ a? Mbɛiŋ dzaka yimbɛiŋ a nə?” Bəni bəchi təiŋ a wi kɔ mi ka bə wɔɔ num wɔɔni. 65 Bəni bədɔkɔ yisi i chuhyiki mindzəŋ i Jisɔs wə, kaŋa baŋ dzə́kəh yi, ka twɛiŋki wi bikə i wi a, fuku mi wə wi twɛiŋ wɔ, “Fuku la ntum wi Nyɔ wa wə i liə.” Bəni bə jum yisi i nyiksiki Jisɔs twɛiŋ.

Bita məŋni Jisɔs

(Matiɔ 26:69-75; Luk 22:56-62; Jɔn 18:15-18,25-27)

66 Si Bita nì kɔ num wi num i kimbu ki dzəshi ki tɔkɔ wə, waiŋkpaŋni widɔkɔ wə wi nì nɔmki i kwili wi tii mfə gia wə, dza kɔmsi dzə i Bita wə. 67 Si wi yɛiŋ Bita wi jɔkɔki gbuku, wi tsɛiŋ wi lə tulululu, ka dzaka a, “Wɔ tə si kɔlə mbɛiŋ bəh Jisɔs wi Nasali wəyaka.” 68 Bita nəiŋ, ka dzaka a, “Mih kiəki kə gia yə wɔ dzakaki yaka. Mih kiəki kə.” Si wi dzaka yakadəiŋ, nyə fɛiŋ ka tsə i dzaka ki mbaiŋ wə, kwɔkɔ ka tɔŋ.§ 69 Jɔbi wə waiŋkpaŋni wə nì chu yɛiŋ wi, dzaka i bəni bə̀ bɔ ni numyi fɛiŋ a, “Mi wələ kɔ mi i bɔ wə.” 70 Bita chu nəiŋ. A i jɔbi wi twɛsi wə, bəni bə̀ bɔ ni numyi fɛiŋ bɔ chu dzaka i Bita a, “I yi ŋkɔŋ wə akɔ mbɛiŋ bɔ, kɔm wɔ kɔ tə mi wi Galili.” 71 Bita ka kaiŋ, bɔɔŋ num lɔiŋ i fwu wi wə i dzaka a, “Mih kiəki kə mi wə mbɛiŋ dzaka kɔm wi.” 72 Akisəkə kwɔkɔ chu tɔŋ i kiŋkani kifa wə. Si wi wɔkɔ yaka ka kwaka ndzaka wə Jisɔs nì dzaka i wi a, “Ka kwɔkɔ ni tɔŋki i kiŋkani kifa wə, a ni numki num wɔ nəiŋ lɔ mih i kiŋkani kitali wə.” I fɛiŋ wə, wi gbɔ mindəm ka dəki.

15

Jisɔs i Baylɛ nshiŋ

(Matiɔ 27:1-2,11-14; Luk 23:1-5; Jɔn 18:28-38)

1 Asi biŋ nì baiŋki dzəki, bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ sakaki tumi bəh bəni bə̀ bɔ laniki bənchi, bəh kansi wichi shinum ka jiə kimfasi, kaŋa Jisɔs, dzɔ wi tsə nya i kaŋ yi Baylɛ Gɔmna wi Lum. 2 Baylɛ bikə i Jisɔs a, “Akɔ wɔ Ŋkuŋ wi Bəju a?” Jisɔs chukuli i wi a, “Yi kɔ asi wɔ dzaka.” 3 Bətii mfə gia bəmbum ka yisi i jiəki gia i Jisɔs fuŋ yiduli. 4 Ayakadəiŋ, Baylɛ chu bikə i Jisɔs a, “Wɔ kaŋaki kə gia i chukuli a? Wɔ wɔkɔ alə gia yə bə jiəki i wɔ fuŋ a?” 5 Ayakalə, Jisɔs na chu chukuli wi. Baylɛ num bəh ŋkaŋyi.

(Matiɔ 27:15-26; Luk 23:13-25; Jɔn 18:39–19:16)

6 A nì dzəki numki i jɔbi wi Dzini bi Ntsədaŋ biələ wə, Baylɛ bwili mi wi juŋ yi nsəŋ wimu wə Bəju tsa a wi bwîli. 7 A nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə, mi widɔkɔ num i juŋ yi nsəŋ mə yɛli wi num a Balabas, wi nì kɔ i mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ nì kɔ i juŋ yi nsəŋ mə, num bɔ nì yisi ndani i tumi wə wɔɔyi bəni. 8 Mbaŋ wi bəni dzə yisi i bikəki a Baylɛ fə̂ asi wi nì fəki wi fə i bɔ. 9 Baylɛ ka bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ nəŋki a mih bwili num ŋkuŋ wi Bəju wələ a?” 10 Wi nì bikəki yaka kɔm wi nì kɔ wi kiə a bətii mfə gia bəmbum nya Jisɔs i kaŋ yi wə kɔm bɔ ni chiniki kindɔŋ bəh wi. 11 Ayakalə, bətii mfə gia bəmbum nyini mbaŋ wi bəni a bɔ dzaka a wi bwîli num Balabas. 12 Baylɛ chu bikə i bɔ a, “Ayakadəiŋ, mih ki fəki dəiŋ bəh mi wələ mbɛiŋ bɔɔŋki a ŋkuŋ wi Bəju a?” 13 Bɔ ka wam na bəh ŋga a, “Bə bâŋŋ wi i kintasi wə.” 14 Baylɛ bikə i bɔ a, “Bə bâŋŋ wi kɔm nə? Gia yichu yə wi fə kɔ nə?” Ayakalə, bɔ ka chu wili tsə a ninshiŋ a, “Bə bâŋŋ wi i kintasi wə.” 15 Ayakadəiŋ, Baylɛ ka bwili yatɔkɔ Balabas kɔm wi nì nəŋki i fə a mbaŋ wi bəni kɔŋki ŋgaiŋ. Wi dzaka a bə twɛ̂iŋ Jisɔs, ma bə tsə̂ bâŋŋ i kintasi wə.

Bəni bə jum bə Baylɛ ka nyiksiki Jisɔs

(Matiɔ 27:27-31; Jɔn 19:2-3)

16 Bəni bə jum bə Baylɛ ka dzɔ Jisɔs liə bəh wi i ntɔŋ wə bə nì bɔɔŋki a Blitɔlium. Si bɔ liə, ka bɔɔŋ juŋni mbaŋ wi bəni bə jum bəchi. 17 Ayaka bɔ ka dzɔ mbuŋ wi bəŋkuŋ tum i wi wə, chu bwaŋ kifɔ ki bəŋkuŋ num bə bwaŋyi bəbwaŋyi yɛiŋ ka bwaŋ i wi fuŋ. 18 Bɔ yisi ka beeŋki wi dzaka a, “Mbɛɛ jum yi bɔkɔli. Ŋkuŋ wi Bəju.” 19 Si bɔ fə yakadəiŋ ka twɛiŋki wi bəh bəmbəŋ i fwu wə, chuhyi midziŋ i gwu yi wə, dzə tum binyu i wi nshiŋ, beŋŋ wi. 20 Si bɔ nì nyiksi kaasi wi yaka, ka fiəni babwili mbuŋ wi ŋkuŋ wə i gwu yi wə, fiəni dzɔ lɔh num bəmbuŋ bu i gwu yi wə, ka dzɔ tsə bəh wi baŋŋ i kintasi wə.

Bə baŋŋ Jisɔs i kintasi wə

(Matiɔ 27:32-44; Luk 23:26-43; Jɔn 19:17-27)

21 Jɔbi wə bɔ nì tsəki bəh wi, mi widɔkɔ baŋsi bəh bɔ wi kwɛ i chwa yɛli num Samɔn, a num mi wi Sɛlin. Wi num tii Alɛksanda bəh Lufus. Ayaka bɔ ka kaŋyi wi a wi gîŋ kintasi ki Jisɔs. 22 Bɔ tsə buku bəh Jisɔs i di biə bɔ nì bɔɔŋki a Gɔlgɔta, (Ayaka yɛli wələ kɔ a di bi Ŋkuŋu Kifwu), 23 bɔ ka nya mbih* i wi a wi mu num bɔ chwali bəh tsa yidɔkɔ bə nì bɔɔŋki a mɛɛl. Ayaka Jisɔs nəki mu kə. 24 Bɔ ka baŋŋ wi i kintasi wə. Bɔ dzɔ bəmbuŋ bu gaa a fwu fwu wə ka tumki kaaŋ bəh bəmbuŋ bəwɔ i kiə si mi wimu kɔ i kwati. 25 Jɔbi wə bə nì baŋŋ Jisɔs i kintasi wə, a nì kɔ jɔbi num mbiəŋə bwukə kinchɔŋɔchɔŋɔ. 26 Bɔ nì nyaka kiŋwakti ka baŋŋ i kintasi ki chusi gia yə yi fə ka bɔ baŋŋ wi, yi num a, wi kɔ, “Ŋkuŋ wi Bəju.” 27 Bɔ baŋŋ tə bəji bəfa i kintasi wə, widɔkɔ i tsɛiŋ yi Jisɔs yiləkəli wə, widɔkɔ i tsɛiŋ yi kimiəkə wə. [ 28 Yələ dzə kpɛiŋ asi bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

“Bə nì fa chiŋni wi i mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ nì mɔmki gia.”]†

29 Bəni ka tsəki daŋsiki yɛiŋ Jisɔs nəŋni fwu, bəkəli wi bəh ntɔyi dzaka a, “Aŋghaaa! Wɔ wələ wɔ nì kɔ i shakyi juŋ yi fəni yi gia i fiəni maa i kaŋ yitali wə, 30 gamti la gwu ya i shi dzə i kintasi kiwɔ wə.” 31 Bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bɔ ka suŋuki tə wi a bɔ bɔ dzakayi a, “Wi nì gamtiki bəni bədɔkɔ i liə wi kɔkə i gamti gwu yi. 32 Wi wə wi kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka, wi num ŋkuŋ wi bəni bə Islae wi shî la i kintasi kiwɔ wə i liə ma buku yɛiŋ ka buku bum wi.” Bəni bə̀ bə nì baŋŋ bɔ bəh Jisɔs i kintasi wə bɔŋ lɔyi tə Jisɔs bəh já.

Kpi yi Jisɔs

(Matiɔ 27:45-56; Luk 23:44-49; Jɔn 19:28-30)

33 A dzə num nshichuŋ biŋ ji, tumi kichi ji i tsə buku i mbiəŋə mitali wə nshiŋ fɔkɔ. 34 A dzə num ka mbiəŋə mitali, Jisɔs dza wam bəh ŋga a, “Ɛlɔy Ɛlɔy lama sabaktani,” Yi num a, “Nyɔ wuŋ, Nyɔ wuŋ, wɔ lɔtɔkɔ mih kɔm nə lə a?”

35 Bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì num kɔmsi fɛiŋ wɔkɔ ka dzaka a, “Mbɛiŋ wɔ̂kɔ, wi bɔɔŋki Ɛlaja.” 36 Mi widɔkɔ i bɔ kintəəŋ ka yɔkɔ tsə dzɔ kuncha, juli i mbih migbaŋlini mə, bwaŋ i mbəŋ wə sɔkɔ tsə a wi mu, ka dzaka a, “Bə bee wi yaka bə yɛiŋ yudɔkɔ Ɛlaja ni dzə bwili lə wi i kintasi kələ wə.” 37 Jisɔs dza wam bəh ŋga ka waka kiŋ'waka ki kigɔksini. 38 Mbuŋ wə bə nì təiŋni juŋ yi fəni yi gia yɛiŋ i numə taŋa shi i fintəŋ i bimbu bifa wə i yisi bɛiŋ shi buku kuku. 39 Tikwili wi bəni bə jum wə num i Jisɔs nshiŋ ka yɛiŋ dzəh yə Jisɔs kpi yɛiŋ, ka dzaka a, “Mi wələ nì kɔ Waiŋ Nyɔ ŋkɔŋ.”

40 Bəkaŋa bədɔkɔ nì kɔ fɛiŋ num bɔ num i dzəh yi dəəŋ bə́ tsɛiŋ. I mbaŋ wiwɔ wə nì kɔ Meli Magdalen bəh Salɔme bəh Meli wə nih Jɛm winchiŋ bəh Yɔsɛs. 41 Bəkaŋa bələ kɔ bə̀ bɔ nì biəliki Jisɔs i Galili gamti wi. Bɔ nì kɔ fɛiŋ bəh bəkaŋa bədɔkɔ tə bəduli bə̀ bɔ nì biəli Jisɔs bəh bɔ dzə i Jɛlusalɛm.

Bə ləə Jisɔs

(Matiɔ 27:57-61; Luk 23:50-56; Jɔn 19:38-42)

42 A dzə num i fijɔbi, kɔm a nì kɔ Chɔkɔ bi Sisini i dza liə i chɔkɔ bimbam wə, 43 mi wi Alimatia widɔkɔ bə bɔɔŋ a Yɔsɛf, kaŋa shɔm tsə yɛiŋ Baylɛ ka nywa wini wi Jisɔs i tsə ləə. Yɔsɛf wələ nì kɔ i mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ sakaki tumi, bəni nì kɔksiki lə wi na bindzɔŋ. Ayaka wi mwi nì wɔkɔliki lə tə jɔbi wə ŋkuŋ bi Nyɔ bi dzəki. 44 Si Baylɛ wɔkɔ yakadəiŋ, dzaka wɔm wi a Jisɔs si kpi lɔ. Wi bɔɔŋ fwu wi bəni bə jum, ka bikə wɔkɔ i wi a Jisɔs si kpi lɔ a. 45 Wi ka wɔkɔ i fwu wi bəni bə jum wiwɔ a Jisɔs si kpi lɔ, wi ka nya wini wiwɔ i Yɔsɛf. 46 Yɔsɛf ka nyə tsə taŋ mbuŋ wi ndzɔŋni, tsə shisi wini wi Jisɔs, kii wini wiwɔ, tsə jiə i jum yə bə nì chum i biaŋa wə, ka beeŋsi təh wimbum baŋ dzaka ki jum kiwɔ bəh wi. 47 Meli Magdalen bəh Meli wə nih Yɔsɛs yɛiŋ di biə bə ləə Jisɔs yɛiŋ wə.

16

Jisɔs dza i kpi wə

(Matiɔ 28:1-8; Luk 24:1-12; Jɔn 20:1-10)

1 Si chɔkɔ bimbam nì tsə, Meli Magdalen bəh Meli wə nih Jɛm, bəh Salɔme taŋ kidzɛni ki tsɛŋə yindzɔŋni ka bə́ tsə i fiaŋsi wini wi Jisɔs wə. 2 A dzə num na kinchɔŋɔchɔŋɔ i chɔkɔ bi ninshiŋ i shi wə, asi wɔŋ kakaki dzəki, bɔ nyə tsə i jum bɛiŋ. 3 Bɔ ka tsəki yaka dzakayi a bɔ bɔ a, ni numki ndə i biŋsi təh wə bəh ni baŋ dzaka ki jum kə yɛiŋ na? 4 Si bɔ tsəki yaka, bɔ ka lɔ dzəkəh, yɛiŋ num bə biŋsi bwili lɔ təh wiwɔ. Təh wələ nì kɔ na kimfaaŋ ki təh. 5 Bɔ ka liə tsə i jum mə, yɛiŋ sumi yidɔkɔ si wi shinum i jum mə i tsɛiŋ yiləkəli wə num wi lɔh mbuŋ wi dəəŋ a num wi fukuli. Gwu yɔkɔ bɔ lə wiii. 6 Sumi yiwɔ dzaka i bɔ a, “Kiə dzaka ki wɔ̂m kə mbɛiŋ. Mih kiəki lə a mbɛiŋ nəŋki num Jisɔs wi Nasali wə bə ni baŋŋ i kintasi wə. Wi chu mɔŋ fa. Wi dza lɔ i kpi wə. Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ yɛ̂iŋ di biə bə ni nɔsi wi yɛiŋ. 7 Mbɛiŋ tsə̂ fûku i bwa bu bə mbaŋ bəh i Bita a wi tsə lɔ i ninshiŋ i Galili. Mbɛiŋ ni yɛiŋ lə wi fɛiŋ asi wi nì dzakaki i mbɛiŋ.” 8 Bəkaŋa bə̀ buku i jum yiwɔ wə nyumyi lə kəkəkə, dza fɛiŋ gɛiŋ num lɔ gɛiŋni, num dzaka wɔm bɔ nalə. Bɔ nəki dzaka kə gia yiwɔ i mi, kɔm bɔ nì lwaki lə.*

Jisɔs chusi gwu yi i bəni

[ 9 Jisɔs nì dza i kpi wə i chɔkɔ bi ninshiŋ i shi wə biŋ kɛiŋ bilibili, yisi tumbuku num i Meli Magdalen wə wi nì bwili bəchinda bə ŋkpɛli i gwu yi wə nanitaŋ. 10 Meli ka tsə fuku i bəni bə̀ bɔ bəh Jisɔs nì shi kɔ. Bəni bələ nì kɔ bɔ də ka chuŋsi kifwu. 11 Si bɔ nì wɔkɔ si miŋkpaŋa wələ dzakaki a ŋgaiŋ si yɛiŋ Jisɔs, wi num wiwɔm, bɔ nəki bum kə.

(Luk 24:13-35)

12 Si yəmaka nì tsə Jisɔs chu chusi gwu yi i bəni bu bə mbaŋ bədɔkɔ bəfa bə̀ bɔ nì tsəki i kwili widɔkɔ wə, ayaka bɔ nəki yɛiŋ kiə kə wi. 13 Bɔ fiəni i jum wə, tsə fuku i kiŋka ki bəni bə mbaŋ bəbɔ, bɔ nəki bum kə bɔ.

(Matiɔ 28:16-20; Luk 24:36-49; Jɔn 20:19-23)

14 Si yəmaka nì tsə Jisɔs chusi gwu yi na i bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ mu mwi bɔ dzi wə. Wi yɔli i bɔ, kɔm bɔ nì kaŋaki kə kimbum kiləkə, bəh shɔm yiləkəli i bum i bəni bə̀ bɔ nì yɛiŋ wi, i jɔbi wə wi nì dza i kpi wə. 15 Wi ka dzaka i bɔ a “Mbɛiŋ tsə̂ i mbi wichi wə i tsə̂ fûkuki ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ i bəni bəchi. 16 Mi wə wi bum gia yiwɔ, bə jûli wi i bɔkɔ, wi ni bɔiŋ. Mi wə wi nəiŋma i bum, kɔ wi, wə wi gbɔ nsaka. 17 Bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ bum bɔ bi fəki lə bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bi Nyɔ ka bələ: Bɔ bi bwiliki lə bəchinda bə ŋkpɛli i bəni wə i yɛli wuŋ wə. Bɔ num i ni dzakaki já yimfiaŋ. 18 Bɔ num i kaŋaki júŋ bəh kaŋ. Bɔ num i mu kiləfi, ki kɔbi i fə gia yidɔkɔ bəh bɔ. Bɔ jiəki kaŋ i bəni bə jwɛiŋ wə, bɔ bɔnih.”

Jisɔs yaka i bɛiŋ

(Luk 24:50-53)

19 Si Bah Jisɔs dzaka kaasi i bɔ yakadəiŋ, Nyɔ ka dzɔ yaka bəh wi i bɛiŋ wi tsə shinum i tsɛiŋ yiləkəli yi Nyɔ wə. 20 Bwa bu bə mbaŋ bə̀ buku ka nyaniki fukuki ntum wi ndzɔŋni wiwɔ i di bichi wə. Bah num bəh bɔ tɔbi gia yə bɔ fukuki a yi kɔ ŋkɔŋ bəh bənchəsi bə̀ bɔ nì fəki yi chusi ŋga bi Nyɔ.]

* 2:22 Kiŋgəə ki mbih kə Bəju nì shiki kɛiŋsi bə dzu yi nyam.

* 3:14 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki kə ndzaka wələ a, “Bɔɔŋ bɔ a bwa bu bə ntum.”

† 3:15 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kɔ bi kpɛiŋ fa a, “Bɔ chuku tə bəni bə jwɛ́iŋ.”

‡ 3:18 Dzɛlɔt nì kɔ Bəju bə̀ bɔ nì tɔbiki tumi, jwɔ i bwili bəni bəbɔ i ŋgəkə wə i kaŋ yi Lum wə.

* 4:31 Fintam fiələ kɔ i já yi ŋkali wə a, “mustard”.

* 6:8 A nì kɔ i ninshiŋ bə nì jiəki kpɔ i chiŋnih wə.

† 6:11 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ dzə kpɛiŋ fa a, “Mih fuku i mbɛiŋ ŋkɔŋ a, a bi numki i chɔkɔ bi nsaka wi gɔksini wə, gia bi bɔnih lə i tumi ki Sɔdɔm bəh i ki Gɔmɔla wə tsə ki tumi kələ.”

* 7:2 Bɔ nì kaŋaki i wɔkɔ kaŋ biəli asi bəkukuli bəbɔ bə juŋ yi Nyɔ nì nəŋki i nɔni kibɔ ki kwili wə.

† 7:4 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kɔ bi kpɛiŋ a, “... Biŋgbɔkɔ biə bɔ nì yəkliki yɛiŋ i dziki.”

‡ 7:16 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki kə kiŋka ki 16 kələ.

§ 7:34 Jisɔs ni cham ka kwasi num nshɛiŋ i mi wiwɔ wə.

* 9:43-44 + Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kɔ num bə kpɛiŋsi fa chu kpɛiŋsi tə i jum wə kɔm 46 a, “Di biələ kɔ num n'yíŋ yiwɔ chu kpiyi kə dzi bəni fɛiŋ, ayaka gbuku chu num fɛiŋ nyumi kə.”

* 10:24 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki i di biələ wə a, “Mi wə wi kɔ wi jiə mfii bi i mbum wə...”

* 11:9 Lilili wələ kɔ i já yi Glik wə a “Hɔsanna”.

† 11:13 Bə bɔɔŋki kpɛiŋ wiwɔ i já yi ŋkali wə a “fig”.

‡ 11:26 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ bə nì yisi nyaka gia yi Nyɔ yɛiŋ kaŋaki kə kiŋka kələ.

* 12:26 Ablaham bəh Ayjik bəh Yakɔb kɔ bətii tii wi Bəju bə̀ bɔ nì kpiyi na ka bə bwɔ Muses.

† 12:41 Kinya kələ nì dzɔki di i tɔkɔ wi nintəəŋ wə bəkaŋa nì tsaki fɛiŋ.

* 13:6 “…Mi wiwɔ.” Bi dzakaki yaka a num kɔm Kimbwili wə Nyɔ nì kaka. Bɔ bi fəki yaka i fwɔkyi bəni bəduli ka bɔ ndzani dzəh.

† 13:29 Yuwidɔkɔ a, “Wi si num kɔmsi dzə a dzaka kifiəŋə wə.”

‡ 13:33 Biŋwakti bikpu bədɔkɔ kɔ kpɛiŋ fa a, “Ntsâ”.

* 14:3 Finsɔkɔ fiələ kɔ num bə nì kɛiŋsi bəh bitəh bidɔkɔ biə bə bɔɔŋki i já yi Glik wə a, “alabaster”.

† 14:36 Abba wələ kɔ i já yi Alamiak wə a ba wuŋ.

‡ 14:63 Wi ni taŋyi bəmbuŋ i gwu yi wə, kɔm gia yiwɔ nì lɔki lə wi.

§ 14:68 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki kə ndzaka wələ a, “Kwɔkɔ ka tɔŋ.”

* 15:23 Mbih mələ nì kɔ i fə a wi ma chu wɔkɔki lɔli.

† 15:28 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki kə kiŋka ki 28 kələ.

* 16:8 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki kə bimbu biələ 16:9-20.

Luk

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Ntum wi Ndzɔŋni wə wi kɔ kɔm Jisɔs si

Luk

nì nyaka

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Luk kələ mə

Kiŋwakti ki Luk kələ dzakaki a Jisɔs kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka bəni bə Islae bəh wi, chu num Kimbwili wi ŋgɔkɔ wi bəni bəchi. Ki dzakaki gia yidɔkɔ kɔm Jisɔs yi num shəŋ a kiŋwakti kələ wə. Ki fukuki si bə nì bwɔ Jisɔs bəchinda bə Nyɔ ka yəəŋki, bətɔkni shwáŋ tsə yɛiŋ waiŋ (2:8-20), ki dzaka tə si waiŋ wə Jisɔs nì tsə baŋ i juŋ yi fəni yi gia wə i Jɛlusalɛm (2:41-50), ki dzakaki kɔm ndi wə Jisɔs nì ti kɔm mi wi Samalia wi ndzɔŋni (10:25-37), bəh wə kɔm waiŋ wi lakani (15:11-32). Kiŋwakti ki Luk kələ dzaka tsəsi kɔm ntsa (3:21; 5:16; 6:12; 11:1; 22:32; 23:34,46), ki dzaka tə kɔm Kiŋ'waka ki Baiŋni (4:1,14; 10:21; 24:49) ki dzaka tə kɔm bəkaŋa (7:11-12,36-50; 8:2-3; 10:38-42; 13:10-17; 23:27). Kiŋwakti ki Luk kələ dzaka tə si Nyɔ dalinyaki chu bi bəni, a num gia yə Jisɔs nì dzə yi fa kuku (19:10).

Kifwu ki gia i kiŋwakti kələ mə

1:1-4 Kin'yisi

1:5–2:52 Si bə nì bwɔ Jɔn Njulibɔkɔ, bəh si bə nì bwɔ Jisɔs bɔ ka kɔki

3:1-20 Nɔm wi Jɔn Njulibɔkɔ

3:21–4:13 Si bə nì juli Jisɔs i bɔkɔ, bəh si Satan nì mɔmsi wi

4:14–9:50 Kɔm nɔm wi Jisɔs i Galili

9:51–19:27 Si Jisɔs nì buku i

Galili tsə i Jɛlusalɛm

19:28–23:56 Kɔm shi yi gɔksini yi Jisɔs i Jɛlusalɛm

24:1-53 Si Jisɔs nì dza i kpi wə, wi tumbuku i bəni nshiŋ, ka yaka i bɛiŋ

1

Kin'yisi

1 Mi wimbum Teɔfilus, bəni bəduli nì mɔmsi lɔ i nyaka kɔm gia yə yi nì num i buku kintəəŋ. 2 Bɔ nì nyaka gia yiwɔ a liŋ liŋ num a yə buku nì wɔkɔ i bəni bə̀ bɔ nì yɛiŋ bəh dzə́kəh yibɔ, ka fukuki yi asi yi nì yisi. 3 Si mih dzɔ jɔbi, nəŋ gia yiwɔ yichi na i kin'yisi wə, ka yɛiŋ a yi si ndzɔŋki lə i mih i chiŋni nyaka tə i wɔ i dzəh yindzɔŋni wə. 4 Mih fə lə ka wɔ kîə ŋkɔŋ bi gia yə bə kɔ bə fuku lɔ i wɔ.

Chinda wi Nyɔ laka a bə bi bwɔ lə Jɔn Njulibɔkɔ

5 Jɔbi wə Ŋkuŋ Hɛlɔd nì sakaki Judea, tii mfə gia widɔkɔ nì kɔlə bə bɔɔŋ a Sakalia. Wi nì nɔmki i mbaŋ wi tii mfə gia wi Abija wə, nih juŋ wi tə nì buku i chwɔŋkijuŋ ki Ɛlɔŋ wə, bə bɔɔŋ wi a Ɛlisabɛt. 6 Bəni bələ bəfa nì kɔ bəni bɔ num chəŋ i Nyɔ nshiŋ, bɔ jiə bənchi bə Bah bəchi, bɔ kaŋa kə ŋgbɔ widɔkɔ. 7 Ayakalə, bɔ nì kaŋaki kə waiŋ, kɔm Ɛlisabɛt nì kɔ kaiŋni, num bɔ bəchi nì kɔ bɔ jwiŋ lɔ.

8 Jɔbi dzə kpɛiŋ wə, mbaŋ wi Sakalia ni nɔmki i juŋ yi fəni yi gia yi Bah wə. A nì kɔ wi tii mfə gia i Nyɔ nshiŋ chɔkɔ biwɔ, 9 bə nì babwili wi, biəli asi bɔ nì bayiki bətii mfə gia i nɔni kibɔ wə. Wi ka liə i juŋ yi fəni yi gia wə i kpa njiəŋ. 10 Ayaka jɔbi kpɛiŋ i kpa njiəŋ, bəni bəchi bə̀ bɔ nì kɔ biŋ bɔ tsa wə.

11 Chinda wi Bah tumbuku alə i wi nshiŋ, ka num i tsɛiŋ yiləkəli yi tɔŋ wi njiəŋ wə. 12 Jɔbi wə Sakalia ni yɛiŋ wi, shɔm təiŋ wi, wi lwa. 13 Ayakalə, chinda wə dzaka i wi a, “Sakalia ki lwâ kə. Nyɔ wɔkɔ lɔ ntsa wa. Nih juŋ wa Ɛlisabɛt bi bwɔ lə waiŋ wi nyukuni, wɔ ni du yɛli wi a Jɔn. 14 Wi bi dzə bəh kinsaŋli bəh nlaŋ i wɔ, ayaka bəni bəduli bi num lə bəh kinsaŋli kɔm mbwɔ wi.* 15 Wi bi num mi wimbum i Nyɔ nshiŋ. Kiə wi bi mû kə mbih, kighə miləkəli. Kiŋ'waka ki Baiŋni bi jiksiki lə wi, wi kɛiŋ i nih wi shɔm. 16 Wi bi fə ka bəni bə Islae bəduli kwuni shɔ́m yibɔ, yi fiəni chu i Bah Nyɔ wibɔ wə. 17 Wi bi tsə i Bah nshiŋ, bəh shɔm bəh ŋga bi Ɛlaja, i kwuni shɔm yi bətii bwa, yi bi num i bwa bəbɔ. Wi bi fə bəni bə ləkəni kifwu, bee kifwu kiləkəli, kwuni nɔni bibɔ, kaŋa kiŋkwaka ki num ki bəni bə chəŋ. Wi bi fə yaka ka bəni bi numki bəh ŋkɛiŋsi wi gwu i wɔkɔliki Bah.”

18 Ayaka Sakalia nì bikə i chinda wi Nyɔ a, “Mih bi kiə gia yələ dəiŋ num buku nih juŋ wuŋ jwiŋ lɔ a?”

19 Chinda wi Nyɔ chukuli a, “Akɔ mih Gabliya, mih numki a bəh gvu i Nyɔ nshiŋ jɔbi wichi, a faaŋ wi mih a mih dzə fuku ntum wi ndzɔŋni wələ i wɔ. 20 Wɔ̂kɔli, si wɔ ka bum dəkə ja yiŋ yələ, jɔbi bi dzə kpɛiŋ lə wə yi kaŋa i bi num, i liə wɔ ki fîəniki lə kinchini, chu dzaka kə, i tsə̂ bûku i jɔbi wə gia yələ bi numki.”

21 Si yi nì numki yaka, bəni bə̀ bɔ nì kɔ i biŋ wɔkɔli Sakalia ka num bəh ŋkaŋyi a, a num nə wi mɔtsəsi i fɛiŋ numə i juŋ yi fəni yi gia lə a? 22 Jɔbi wə wi nì buku dzə fɛiŋ, wi chu kiə kə i dzaka i bɔ. Ayaka bɔ ka kiə a Nyɔ si chusi gia yi kaŋyini i wi fɛiŋ numə i juŋ yi fəni yi gia wə. Wi bə́ fəkəliki kinchəsi ki gia i bɔ bəh kaŋ, chu dzaka kə. 23 Jɔbi wə Sakalia nì kaasi nɔm wi i juŋ yi fəni yi gia wə, wi ka fiəni tsə i wi dzu. 24 Asi kaŋ yidɔkɔ tsə, kpə wi Ɛlisabɛt num bəh tɔɔ, ka numki a dzu i kifiəŋŋ kite wə. 25 Ayaka Ɛlisabɛt ka dzaka a, “I liə Bah nì kwasi lɔ nshɛiŋ i mih, ka bwili kiŋgəmni i fwu wuŋ wə i bəni kintəəŋ.”

Chinda wi Nyɔ laka a bə bi bwɔ lə Jisɔs

26 Ayaka tɔɔ wi Ɛlisabɛt buku kifiəŋŋ kisɔɔ, Nyɔ faaŋ chinda wi Gabliya i kwili widɔkɔ wə i Galili bə bɔɔŋ a Nasali. 27 Wi nì tsə bəh ntum i waiŋ sumi widɔkɔ bə bɔɔŋ a Meli wi kɛiŋ a shu wi waiŋkpaŋni. Wi nì kɔ num bə kɛiŋsi a wi bi num kpə Yɔsɛf wə wi nì kɔ i chwɔŋkijuŋ ki Ŋkuŋ Dɛbit wə. 28 Chinda wi Nyɔ wiwɔ tsə yɛiŋ Meli ka bɔni i wi a, “Mih bɔniki wɔ, Bah chusi lɔ shɔm yi yindzɔŋni i wɔ ka num bəh wɔ.”

29 Meli wɔkɔ yaka yi fumsi wi bəh ŋga, wi ka məŋki a kələ ki bɔni kɔ kinaiŋ lə. 30 Ayakalə, chinda wi Nyɔ dzaka i wi a, “Meli ki lwâki kə, Nyɔ baa wɔ. 31 Wɔ̂kɔli, wɔ bi num lə bəh tɔɔ, wɔ bwɔ waiŋ nyukuni, ma wɔ bi du yɛli wi a Jisɔs. 32 Wi bi num mi wimbum, ma bə bi bɔɔŋki wi a Waiŋ Nyɔ, Nyɔ wə wi kɔ Fwu wi Biɛiŋ Bichi wə. Bah Nyɔ bi tɔm lə wi i kiŋgbɔkɔ ki Ŋkuŋ Dɛbit wə wi kɔ tikwili i chwɔŋkijuŋ kibɔ wə. 33 Wi bi sakaki lə chwɔŋkijuŋ ki Yakɔb jɔbi wichi, ayaka ŋkuŋ bi bi kaŋa kə kiŋgɔksi.”

34 Meli ka bikə i chinda wi Nyɔ wiwɔ a, “Yələ gia bi num dəiŋ na, mih kɛiŋ shu wi waiŋkpaŋni a?” 35 Chinda wi Nyɔ wiwɔ chukuli i wi a, “Kiŋ'waka ki Baiŋni bi dzə lə i wɔ wə, ayaka ŋga bi Nyɔ wə wi kɔ Fwu wi Biɛiŋ Bichi wə bi kumi baŋ wɔ. Ayakadəiŋ, waiŋ wə wɔ bi bwɔki bi numki wə wi baiŋki, bə bi bɔɔŋki wi a Waiŋ Nyɔ. 36 Wɔ̂kɔli, waiŋ winnah Ɛlisabɛt kɔ wi jwiŋ, a num wə bə nì bɔɔŋki a kaiŋni, wi kɔ i liə bəh tɔɔ i kifiəŋŋ kisɔɔ wə, wi bi bwɔ lə waiŋ nyukuni. 37 Kîə a gia yidɔkɔ kɔkə yə yi kɔ i gaka Nyɔ.” 38 Ayaka Meli ka dzaka a, “Yɛ̂iŋ, bə mih lə fa waiŋ wi nɔm wi Bah. Ma yi nûm ayaka i mih asi wɔ dzaka.” Si wi dzaka yaka, chinda wi Nyɔ ka nyə.

Meli laa njikə i Ɛlisabɛt

39 A kaŋ yiwɔ wə, Meli kɛiŋsi gwu ka kɔmsi nyə tsə i kwili widɔkɔ wə i tumi ki ŋkwuŋ wi Judea wə, 40 wi tsə buku fɛiŋ, liə i Sakalia dzu ka bɔni i nih juŋ wi Ɛlisabɛt. 41 Si Ɛlisabɛt nì wɔkɔ mbɔni wi Meli yaka, waiŋ ka təkəli i wi shɔm. Kiŋ'waka ki Baiŋni jikə i wi wə. 42 Wi ka yɔŋsi bəh ŋga, dzaka a, “Kimbɔiŋsi ki Nyɔ kɔ i gwu ya wə tsə bəkaŋa bəchi, ayaka kimbɔiŋsi num i waiŋ wə wɔ bi bwɔki. 43 Yələ gia yimbum lə num dəiŋ lə, a nih Bah wuŋ laa njikə i mih a? 44 Wɔ̂kɔli, jɔbi wə mih si wɔkɔ mbɔni wa, waiŋ təkəli i mih shɔm bə kinsaŋli. 45 Kinsaŋli kimbum kɔ i wɔ kɔm wɔ bum a, gia yə Ba nì dzaka i wɔ, bi dzə kpɛiŋ lə.”

Meli kɔksi Nyɔ

46 Meli dzaka a,

“Shɔm yiŋ kɔksiki Bah,

47 mih saŋliki lə bəh Nyɔ wə wi kɔ Mbwili wuŋ.

48 Wi kwaka mih, mih num kanti waiŋ wi, wi nɔm wi nchiŋ.

Yɛ̂iŋ i yisi i liə i tsəki ninshiŋ ŋgɔkɔ wichi bi bɔɔŋki mih a,

mi wə Nyɔ jiə kimbɔiŋsi i wi wə,

49 kɔm Nyɔ wi Ŋga Bichi fə lɔ,

gia yimbum yiduli i mih.

Yɛli wi kaŋaki kə kinsini.

50 Wi chusiki nshɛiŋ i bəni bə̀ bɔ kɔksiki wi,

nshɛiŋ yələ num i ŋgɔkɔ wichi.

51 Wi chusi ŋga bi bəh tsɛiŋ yi,

wi shakyi bəni bə̀ bɔ ghaŋsiki gwu, kimfasi kibɔ shakyi.

52 Wi shisi bəŋkuŋ bəmbum bəmbum i biŋgbɔkɔ bibɔ wə,

ka yaksi a num kanti bəni bə kilɔlɔ.

53 Wi saŋsi bəni bə dzɔŋ,

bɔ fwuli bəh biɛiŋ bindzɔŋni,

ayaka ka kɔŋŋ bəni bə kidəəŋ bəh kaŋ yiyəə.

54-55 Wi gamti mi wi wi nɔm wə Islae,

ka kwaka i chusi nshɛiŋ i Ablaham bəh chwɔŋkijuŋ ki,

i tsə buku asi wi nì kaka i bətii tii bəbuku.”

56 Si Meli dzaka yaka wi nɔ bəh Ɛlisabɛt i kifiəŋŋ kitali wə ka fiəni kwɛ i wa wibɔ.

Ɛlisabɛt bwɔ Jɔn Njulibɔkɔ

57 Ayaka jɔbi dzə kpɛiŋ wə Ɛlisabɛt nì kɔ i bwɔ, wi bwɔ waiŋ nyukuni. 58 Chwɔŋkijuŋ ki bəh bəni bə̀ bɔ nì nɔki kɔmsiki i di biwɔ wə nì wɔkɔ a Bah chusi nshɛiŋ yi i wi, bɔ ka laŋki bəh wi.

59 Si kaŋ nì dzə buku nyaŋ, bɔ dzə i suuŋ waiŋ, ka nəŋki i du yɛli wi i yɛli wi ba wi wə a Sakalia, 60 ayakalə nih wi nəiŋ chiksi, dzaka a bə bɔ̂ɔŋ wi a Jɔn.

61 Ayaka bɔ dzaka i wi a, “Mi widɔkɔ mɔŋ i chwɔŋkijuŋ kimbɛiŋ wə bəh yɛli wələ.” 62 Ayaka bɔ ka fəkəliki kinchəsi ki gia bəh kaŋ i kiə i tii waiŋ, a wi nəŋki a bə du yɛli wi waiŋ a ndə a.

63 Wi tə ka fəkəli tsə a bɔ dzə bəh naka ki nyakani, bɔ dzə bəh ki wi ka nyaka yɛiŋ a “Yɛli wi kɔ Jɔn.” Bɔ yɛiŋ yaka dzaka wɔm bɔ. 64 Akisəkə, dzaka ki Sakalia ka yasi, lɔm wi yaŋsi, wi ka chu yisi ndzaka. Wi yisi i tumki bikum bi Nyɔ. 65 Ayaka bəni bə̀ bɔ nì nɔki i kwili wiwɔ wə num bəh ŋkaŋyi. Gia yiwɔ yichi waŋ tsə i tumi ki ŋkwuŋ wi Judea wə kichi. 66 Bəni bəchi bə̀ bɔ nì wɔkɔ gia yiwɔ yichi num bəh ŋkaŋyi ka bikəki a wələ waiŋ bi num winaiŋ na, kɔm yi nì chusiki a kimbɔiŋsi ki Nyɔ kɔlə i wi wə.

Sakalia laka ntum wi Nyɔ

67 Ayaka Kiŋ'waka ki Baiŋni dza jikə i Sakalia wə tii Jɔn, wi yisi i dzakaki aka mi wi ntum wi Nyɔ, dzakayi a,

68 “Bukumbɛiŋ kɔ̂ksi Bah wə wi kɔ Nyɔ wi bəni bə Islae.

Wi nì dzə i yɛlih bəni bu.

69 Wi jiə mi wi, wi ləkəli wə wi ni bwili buku,

num wi buku i chwɔŋkijuŋ ki mi wi, wi nɔm Ŋkuŋ Dɛbit.

70 Yələ gia kɔ asi wi nì kaka i dzaka ki bəni bu bə ntum bə̀ bɔ baiŋki,

bə̀ wi nì jiə a kɛiŋ i kikpu wə,

71 a wi bi bwili buku i kaŋ yi bəni bə̀ bɔ baiŋŋki buku,

bəh bəni bə̀ bɔ kɔŋki kə buku.

72 Wi nì kaka a wi bi kwasi lə nshɛiŋ i bətii tii bəbuku,

ka baaŋ a kwakaki ŋkaiŋ biə wi Nyɔ nì dzi.

73 Wi nì təfi kichumi i tii bətii bəbukumbɛiŋ wə Ablaham, ka kaiŋ a,

74 wi bi bwili lə buku i kaŋ yi bəni bə̀ bɔ baiŋŋki buku,

ka buku bi nɔmki i wi, chu lwa kə,

75 nɔ nɔni ki baiŋni bəh ki chəŋ i wi nshiŋ, i

kaŋ yichi wə, i nɔni kibukumbɛiŋ wə.

76 Ayaka wɔ waiŋ wuŋ, bə bi bɔɔŋki wɔ a mi ntum wi Nyɔ,

Nyɔ wə wi kɔ Fwu wi Biɛiŋ Bichi wə,

kɔm wɔ bi tsəki i Bah nshiŋ i

kɛiŋsi dzəh yi.

77 Wɔ bi fuku i bəni bu dzəh yə bɔ kɔ i kwatiki mbɔiŋ yɛiŋ,

num ndalinya wə Nyɔ bi dalinyaki chu bibɔ,

78 kɔm bə nshɛiŋ yimbum yə Nyɔ wibukumbɛiŋ kaŋaki i bəni wə.

Wi bi chiŋsiki Mbwili wi, ma wi bi shiki dzəki i bɛiŋ

aka wɔŋ wə wi kaka.

79 Wi bi nya baiŋni i bəni bə̀ bɔ kɔ i jisi wə,

bəh bə̀ bɔ kɔ a dzaka ki kpi wə,

wi jiə bukumbɛiŋ i dzəh yi kimbɔiŋni wə.”

80 Ayaka waiŋ Sakalia wiwɔ ka kɔki i nyam yi gwu wə, kɔ tə i kiŋ'waka wə. Wi dza tsə ka nɔki i chwa, i tsə buku jɔbi wə wi nì buku i chusi gwu yi i bəni bə Islae.

2

Meli bwɔ Jisɔs

(Matiɔ 1:18-25)

1 A nì kɔ i jɔbi wiwɔ, ndzaka buku a bə fâ bəni bəchi i kitumi ki mbi wi Lum wə. Ndzaka wələ nì tsəsi Kaysa Augustus wə wi nì kɔ ŋkuŋ wimbum fɛiŋ. 2 Mfa wələ nì kɔ wi ninshiŋ i jɔbi wə Kpwilinus nì kɔ mi wi sakani wi saka i Silia i kimbu ki mbi wi Lum wə. 3 Ayakadəiŋ, bəni bəchi ka fiəniki i jum wə i di bibɔ wə, i nyaka kiyɛli kibɔ, ka bə fa bɔ.

4 Ayaka Yɔsɛf tə nyə i kwili wi Nasali wə i Galili, bɔ yaka tsə i Bɛtelɛhɛm i kimbu ki tumi ki Judea wə i kwili wə bə nì bwɔ Ŋkuŋ Dɛbit. Wi nì tsə fɛiŋ kɔm wi nì kɔ mi i chwɔŋkijuŋ ki Ŋkuŋ Dɛbit wə. 5 Yɔsɛf nì nyə tsə i nyaka yɛli bəh Meli wə wi nì laaki wi a a bi numki kpə wi, ayaka wi num bəh tɔɔ. 6 Si bɔ nì tsə buku fɛiŋ, jɔbi wi wi bwɔni dzə kpɛiŋ. 7 Ayaka wi bwɔ waiŋ wi, wi ninshiŋ a num waiŋ nyukuni, kii wi i mbuŋ wə, jiə i gbɔkɔ wi nyam mə, kɔm di nì kɔkə i bɔ i juŋ yi bəni bə dzəni wə.

Chinda wi Ba fuku mbwɔ wi Jisɔs i bətɔkni shwáŋ

8 A nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə, bətɔkni shwáŋ bədɔkɔ num kɔmsi i kwili wiwɔ wə, tɔkni bəh shwáŋ yibɔ nchɔkɔ. 9 Chinda wi Bah chiŋ tumbuku alə i bɔ nshiŋ, baiŋni bi Nyɔ baiŋ i bɔ wə, ndzaŋ kwa bɔ nalə. 10 Ayakalə, chinda wiwɔ dzaka i bɔ a, “Kiə mbɛiŋ ki lwâ kə. Mbɛiŋ wɔ̂kɔ, mih dzə num bəh ntum wi ndzɔŋni i mbɛiŋ, ayaka wi ni nya lə ndzɔŋni bimbum i bəni bəchi. 11 I chɔkɔ bidaiŋ wə bə bwɔ Kimbwili wimbɛiŋ i kwili wi Ŋkuŋ Dɛbit wə, wi num Klistus Bah. 12 Kələ ni numki kinchəsi i chusi waiŋ wiwɔ i mbɛiŋ. Mbɛiŋ ni tsə yɛiŋ lə wi num bə kii wi i mbuŋ wə ka jiə i gbɔkɔ wi nyam wə.”

13 Ayakadəiŋ, bɔ dza təkəli yɛiŋ chinda wiwɔ bəh mbaŋ wi bədɔkɔ bəduli, bɔ yaksi Nyɔ, dzakayi a,

14 “Ma kiŋkɔkni nûm i Nyɔ wə wi kɔ bɛiŋ

ayaka ma kimbɔiŋni nûm i fa kuku, i bəni kintəəŋ bə̀ Nyɔ kɔ bəh kinsaŋli kɔm bɔ.”

15 Jɔbi wə bəchinda bə Nyɔ bəwɔ nì bee bɔ ka fiəni yaka bɛiŋ, ayaka bətɔkni shwáŋ bəwɔ ka dzaka a bɔ bɔ a, “Bukumbɛiŋ tsə̂ i liə i Bɛtelɛhɛm, i tsə yɛiŋ gia yə yi num, yə Nyɔ fə a bukumbɛiŋ kiə.”

16 A jɔbi wiwɔ kisəkə, bɔ ka kɔmsi nyə tsə yɛiŋ Yɔsɛf bəh Meli tasi bəh waiŋ wi nɔ i gbɔkɔ wi nyam mə. 17 Si bɔ yɛiŋ wi, bɔ ka yisi i fukuki gia yichi yə chinda wi Nyɔ si fuku i bɔ kɔm waiŋ wələ. 18 Dzaka ka wɔm bəni bəchi bə̀ bɔ nì wɔkɔ gia yə bətɔkni shwáŋ bəwɔ nì fukuki i bɔ. 19 Ayakalə, Meli wɔkɔ yi yakadəiŋ ka jiə yi i kiŋkwaka wə, ka kwakaki jɔbi wichi. 20 Bətɔkni shwáŋ bəwɔ fiəni yaksi Nyɔ tumyi bikum bi kɔm bɔ nì tsə yɛiŋ gia yichi a liŋ asi chinda wi Nyɔ nì fuku i bɔ.

Bɔ tsə nya waiŋ Jisɔs i juŋ yi fəni yi gia mə

21 Si waiŋ wiwɔ nì buku kaŋ nyaŋ, bɔ ka suuŋ wi ka du yɛli wi a Jisɔs, ayaka yɛli wələ num a wə chinda wi Nyɔ nì fuku ka nih wi dzə num bəh tɔɔ.

22 Jɔbi wi fəni gia dzə kpɛiŋ i wɔkɔ shi bibɔ asi bənchi bə Muses nì nəŋki. Bɔ ka dzɔ waiŋ wiwɔ yaka tsə bəh wi i Jɛlusalɛm i nya i Bah. 23 Yələ gia kɔ asi bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Bənchi ki Bah wə a,

“Mi ka bwɔ waiŋ wi ninshiŋ a num waiŋ nyukuni,

yi num a wi nyâ wi, ma wi numki wi Bah.”

24 Bɔ nì tsə i fə gia yələ bəh mbumi bifa yudɔkɔ bəh bwa bə minduŋɔ mifa, asi Kiŋwakti ki Bənchi bə Bah fukuki.

25 A nì kɔ jɔbi wiwɔ wə, tikwili widɔkɔ num i Jɛlusalɛm bə bɔɔŋ a Semeɔn. Wi nì kɔ mi wi chəŋ wi nɔ asi Nyɔ nəŋki, ayaka wi nì wɔkɔliki mi wə wi bi dzə i bɔiŋsi shɔ́m yi bəni bə Islae. Num Kiŋ'waka ki Baiŋni jikə i gwu yi wə, 26 ayaka ki nì fə wi kiə a kpi bi dzɔ kə ŋgaiŋ maka ŋgaiŋ yɛiŋ Kimbwili wi Bah wə wi nì kaka. 27 Ayaka Kiŋ'waka ki Baiŋni fə Semeɔn tsə i juŋ yi fəni yi gia wə. Si Yɔsɛf bəh Meli nì dzə bəh waiŋ wiwɔ i juŋ yi fəni yi gia wə i fə asi bənchi nəŋki, 28 Semeɔn ka dzɔ waiŋ wiwɔ kumi ka yisi i chɔŋyiki Nyɔ dzakayi a,

29 “Bah, si wɔ fə kiŋkaka ka dzə kpɛiŋ,

dzɔ̂ la mi wa wi nɔm i liə i kimbɔiŋni wə.

30 Dzə́kəh yiŋ yɛiŋ lɔ Kimbwili wə,

31 wɔ faaŋ a bəni bəchi bi yɛiŋ wi.

32 Wi ni numki baiŋni i bəni bə̀ bɔ kɔkə bə Islae,

ayakadəiŋ, ka bɔ tə bi kiə wɔ,

fə ka bɔ dzasi yɛli wi bəni ba bə Islae i bɛiŋ.”

33 Ayaka tii waiŋ bəh nih waiŋ nì wɔkɔ gia yə Semeɔn dzakaki i waiŋ wələ bɛiŋ, dzaka wɔm bɔ. 34 Wi ka jiə Kimbɔiŋsi i bɔ wə, dzaka i Meli nih wi a, “Wɔ̂kɔli Nyɔ kɔ wi saiŋbwili lɔ waiŋ wələ, ndzə wi ni fə lə ka bəni bə Islae bəduli gbɔyi, ayakalə bədɔkɔ dzayi bɛiŋ. Wi kɔ kinchəsi ki gia ka bəni bi dzakaki gia kɔm wi. 35 Ayakadəiŋ, ka yələ bi chusiki gia yə bəni nyumiki i shɔ́m yibɔ wə. Gia yiwɔ yichi bi fə shɔ́m ya numki ka bə bwaŋ bəh fiŋkɔfi.”

36 A nì kɔ jɔbi wiwɔ wə, kpaŋa widɔkɔ nì kɔlə bə bɔɔŋ wi a, Ana, a num mi wi ntum wi Nyɔ. Wi nì kɔ waiŋ Fanuwɛl wi num mi i chwɔŋkijuŋ ki Ashɛl wə. Kpaŋa wiwɔ nì kɔ wi jwiŋ lɔ nalə. Wi nì kɔ num wi fə bəh nyuwi jía nanitaŋ shəŋ, ayaka nyuwi ka kpi. 37 Wi ka baaŋ mfih kpə ŋkwu, wi shi a i juŋ yi fəni yi gia wə kɔksi Nyɔ nchɔkɔ bəh nshi, wi bam dzaka, tsa. Jia yi nì kɔ mbaŋ nyaŋ ntsɔ yinaa (84). 38 A jɔbi wiwɔ wə bɔ nì dzə bəh waiŋ i juŋ yi fəni gia wə, kpaŋa wə dzə yɛiŋ bɔ, ka nya kiyɔŋni i Nyɔ, dzaka kɔm waiŋ wələ i bəni bəchi bə̀ bɔ nì wɔkɔliki jɔbi wə Nyɔ bi təiŋ bəni bə Jɛlusalɛm i kaŋ yi ŋgəkə wə.

39 Jɔbi wə Yɔsɛf bəh Meli nì kaasi gia yichi yə bənchi bə Bah nì nəŋki, bɔ fiəni chu i kwili wibɔ wə i Nasali i kimbu ki tumi ki Galili wə. 40 Ayaka Waiŋ wiwɔ ka kɔɔki kaŋa ŋga, num wi jikə bəh mfi bimbum, ayaka kaŋ yi Nyɔ num i wi wə.

Jisɔs tsə baaŋ i juŋ yi fəni yi gia yi Nyɔ wə

41 Tii Jisɔs bəh nih wi nì fəki bɔ yaka tsə i Jɛlusalɛm jía yichi i Dzini bi Ntsədaŋ wə. 42 Jɔbi wə Jisɔs nì buku jía jwɔfi ntsɔ yifa, bɔ ka chu yaka tsə i Dzini biwɔ wə asi bɔ nì fəki bɔ yaka. 43 Si bɔ nì dzi kaasi Dzini biwɔ, bɔ bə́ fiəni kwɛ, waiŋ wə Jisɔs ka baaŋ i jum wə i Jɛlusalɛm, ayakalə ba wi bəh nih wi kiə kə. 44 Bɔ ni nyani chɔkɔ bichili, kwaka alə wi kɔ i mbaŋ wi bəni kintəəŋ bə̀ bəh bɔ nì nyaniki. Bɔ ka yisi i nəŋki wi i kintəəŋ ki chwɔŋkijuŋ kibɔ wə bəh nsɛ́iŋ, 45 ka nəŋ mɔŋ, ka fiəni chu i Jɛlusalɛm i nəŋ wi fɛiŋ. 46 Kaŋ tsə yitali si bɔ nì yisi i nəŋki, bɔ yɛiŋ wi i juŋ yi fəni yi gia wə, wi num fɛiŋ bəh bəni bə lanini, wɔkɔli bənlani, bikə bəmbikə. 47 Bəni bəchi bə̀ bɔ nì wɔkɔliki num bəh ŋkaŋyi nalə, wi kiə gia nalə chukuli bəmbikə chəŋ. 48 Si nih wi bəh ba wi yɛiŋ wi, dzaka wɔm bɔ nalə. Nih wi ka bɔɔŋ wi dzaka a, “Waiŋ, wɔ njiŋsiki nə buku lə? Tsɛ̂iŋ, buku ba wa si nəŋ wɔ nalə ka bɔh.”

49 Wi chukuli a, “Mbɛiŋ si nəŋki mih kɔm nə? Mbɛiŋ si kiəki kə a mih kaŋaki i numki i juŋ yi Ba wuŋ wə fa?” 50 Ayakalə, bɔ nəki wɔkɔ kiə kə gia yə wi dzakaki.

51 Wi ka nyə bəh bɔ shi tsə i Nasali. Wi tsə ka wɔkɔki i bɔ na bindzɔŋ. Si gia yiwɔ nì num yakadəiŋ, nih wi jiə yi i kiŋkwaka wə ka bə́ kwakaki yi jɔbi wichi. 52 Jisɔs ka kɔki, kaŋa mfi bimbum bəh ŋga, Nyɔ kɔŋ wi, bəni tə kɔŋ wi.

3

Nlani wi Jɔn Njulibɔkɔ

(Matiɔ 3:1-12; Mak 1:1-8; Jɔn 1:19-28)

1-2 A nì kɔ jɔbi wə Jɔn wə waiŋ Sakalia nì kɔ i chwa, ntum wi Nyɔ dzə i wi. I jía yiwɔ wə Tibɛliu nì sakaki ka Ŋkuŋ wimbum i Lum i jía jwɔfi ntsɔ yite. I jɔbi wiwɔ wə Bɔntiu Baylɛ bɔŋ sakaki bimbu bi tumi ki Judea, Hɛlɔd tə saka Galili. Filib wə waiŋnih Hɛlɔd nì sakaki bimbu ki Itulea bəh ki Tɛlakɔniti, Lisania saka Abilən. A nì kɔ tə i jɔbi wiwɔ wə Anas bəh Kayfas num kifwu ki bətii mfə gia. 3 Si Jɔn wɔkɔ ntum wi Nyɔ wiwɔ, ka nyə tsə i bimbu bi tumi bichi biə bi kɔmsiki i Bɔkɔ yi Jɔdan wə, ka fukuki i bəni a bɔ kwûni shɔ́m yibɔ, ma ŋgaiŋ juli bɔ i bɔkɔ ka Nyɔ bi dalinya chu bibɔ. 4 Gia yələ kɔ asi Isaya mi wi ntum wi Nyɔ nì nyaka i Kiŋwakti ki wə a,

“Ja yi mi wiliki i chwa a,

bə kɛ̂iŋsi dzəh yi Bah,

bə lûmsi yi a yi nûm chəŋ,

5 bə bi mukuyiki lə ŋkwúŋ yimbum bəh ŋgáŋni yichi ma bə bi jiksi kaŋŋ yichi,

ka yi bi num jiəli yichi,

bə i nani dzə́h yi ŋkwuyini ka yi num chəŋ,

bə i jiksi káŋŋ yichi ka dzə́h bi num lə lwɛɛɛs,

6 ka bəni bəchi bi yɛiŋ si Nyɔ bwili bəni.”

7 Si Jɔn nì fukuki i bɔ yakadəiŋ, mbaŋ wi bəni ka dzə a wi juli bɔ i bɔkɔ. Wi dzaka i bɔ a, “Chwɔŋkijuŋ ki fə́kəh, a təfi ndə mbɛiŋ a mbɛiŋ yɔ̂kɔ gɛ̂iŋ shɔm yi Nyɔ yi bɔkɔsini yə wi bi bɔkɔsi i mbɛiŋ, ka mbɛiŋ dzəki lə a? 8 Mbɛiŋ fə̂ki gia yə yi chusiki a mbɛiŋ kwuni shɔ́m yimbɛiŋ. Kiə mbɛiŋ ma dzâkaki i gwu yimbɛiŋ wə a, Ablaham kɔ tii wimbɛiŋ. Mih fukuki i mbɛiŋ a, Nyɔ kɔlə i fiəni kitəh kələ ki fiəni chu bwa bə Ablaham. 9 Mbɛiŋ kîəki a, bə kɔ bə jiə lɔ fɔkɔ i chwɔŋ bi kɛiŋ wə. Kɛiŋ yichi yə yi wumki kə mintam mi ndzɔŋni, bə bi gba shisi lə yi i kuku, bə kpa i gbuku wə.”

10 Si mbaŋ wi bəni wɔkɔ gia yiwɔ yaka, ka bikə i Jɔn a, “Buku kɔ fə̂ na dəiŋ i liə a?”

11 Wi chukuli a, “Mi wə wi kaŋaki bəmbuŋ bəfa wi nyâ wimu i mi wə wi kaŋaki kə, ma wə wi kaŋaki biɛiŋ bidzini wi gâa bəh mi wə wi kaŋaki kə.”

12 Bəni bə kwani kiŋwakti bədɔkɔ dzə i wi a wi juli bɔ i bɔkɔ mə, ka bikə i wi a, “Mi wi lanini, buku kɔ i fə̂ na dəiŋ?”

13 Wi chukuli bɔ a, “Kiə mbɛiŋ ki dzɔ̂ kə kpɔ wi kwani kiŋwakti wi du tsə si bənchi nəŋki.”

14 Bəni bə jum bədɔkɔ bɔŋ dzə bikə i wi a, “Buku kɔ i fə̂ na dəiŋ?”

Wi chukuli a, “Mbɛiŋ tɔ̂kniki i lɔ̂kɔki kpɔ i bəni bəh ŋga, bəh i jîəki gia i bəni fuŋ kilɔlɔ. Mbɛiŋ nûmki bəh kinsaŋli i fiɛŋ fiə bə gɔmki mbɛiŋ yɛiŋ.”

15 Si bəni nì wɔkɔli Kimbwili wə Nyɔ nì kaka, bɔ ka yisi i kwakaki i shɔ́m yibɔ wə a, jɔbi widɔkɔ Jɔn kɔ Kimbwili wiwɔ si Nyɔ faaŋ. 16 Jɔn chukuli bɔ a, “Mih kɔ a, juliki mbɛiŋ i bɔkɔ mə, ayakalə mi wə wi gumiki tsəki mih, kɛiŋki wi dzə i jum wə, mih kpɛiŋniki kə i ŋgwuŋ shi i shwa dzu yi yigvu. Akɔ wi wə wi bi juliki mbɛiŋ i Kiŋ'waka ki Baiŋni wə bəh i gbuku wə. 17 Wi kaŋa naka i kaŋ i gbəkəki gəŋ yɛiŋ, i juŋni jiə i kiba wə, i kɔh chi yiwɔ i kpa i gbuku wə wi bi nyumi kə.”

18 Akɔ lə si Jɔn nì fukuki ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ i bəni, chu nya bɔ bəh nlani i dzə́h yiduli wə. 19 Ayakalə, wi dzaka i Hɛlɔd mi wi sakani kɔm nɔni ki, tɔyi chwɔŋ ki, kɔm Hɛlɔd nì kɔ wi fiəni dzɔ Hɛlɔdia kpə waiŋnih wi i kpə wi, ka chu dzaka kɔm gia yichu yiduli yə Hɛlɔd nì kɔ wi fə. 20 Hɛlɔd ka chu bəkəli gia yiwɔ, ka dzaka a bə kwâ fâh Jɔn i juŋ yi nsəŋ mə.

Jɔn juli Jisɔs i bɔkɔ mə

(Matiɔ 3:13-17; Mak 1:9-11)

21 Jɔbi wə Jɔn nì juli kaasi bəni i bɔkɔ, Jisɔs ka bɔŋ dzə tə a wi jûli ŋgaiŋ i bɔkɔ mə. Si wi juli wi i bɔkɔ mə yaka, wi ka tsaki, bɔɔli wɛli, 22 Kiŋ'waka ki Baiŋni shi dzə num i wi wə ka kimbwɔsi kimbumi, ja buku i bɛiŋ a, “Wɔ kɔ waiŋ wuŋ wi shɔm, mih kɔ bəh kinsaŋli nalə kɔm wɔ.”

Chwɔŋkijuŋ ki bə Jisɔs

(Matiɔ 1:1-17)

23 Jɔbi wə Jisɔs nì buku ka jía mbaŋtia, wi ka yisi nɔm wi. Bəni nì kwakaki a wi kɔ waiŋ Yɔsɛf, Yɔsɛf wiwɔ num waiŋ Ɛli. 24 Ɛli nì kɔ waiŋ Matat, Matat num waiŋ Lɛwi, Lɛwi num waiŋ Mɛlki, Mɛlki num waiŋ Janay, Janay num waiŋ Yɔsɛf. 25 Yɔsɛf wələ nì kɔ waiŋ Matatia, Matatia num waiŋ Ɛmɔs, Ɛmɔs num waiŋ Naum, Naum num waiŋ Ɛsli, Ɛsli num waiŋ Nagay. 26 Nagay nì kɔ waiŋ Mat, Mat num waiŋ Matatia, Matatia num waiŋ Semein, Semein num waiŋ Yɔsek, Yɔsek num waiŋ Jɔda. 27 Jɔda nì kɔ waiŋ Jɔanan, Jɔanan num waiŋ Lesa, Lesa num waiŋ Sɛlubabɛl, Sɛlubabɛl num waiŋ Shiltia, Shiltia num waiŋ Nɛli. 28 Nɛli nì kɔ waiŋ Mɛlki, Mɛlki num waiŋ Adi, Adi num waiŋ Kɔsam, Kɔsam num waiŋ Ɛlmadam, Ɛlmadam num waiŋ Ɛl. 29 Ɛl nì kɔ waiŋ Yɔshwa, Yɔshwa num waiŋ Ɛliesa, Ɛliesa num waiŋ Yɔlem, Yɔlem num waiŋ Matat, Matat num waiŋ Lɛwi. 30 Lɛwi nì kɔ waiŋ Semeɔn, Semeɔn num waiŋ Juda, Juda num waiŋ Yɔsɛf, Yɔsɛf num waiŋ Yɔnam, Yɔnam num waiŋ Ɛliakim. 31 Ɛliakim nì kɔ waiŋ Melia, Melia num waiŋ Mena, Mena num waiŋ Matata, Matata num waiŋ Natan, Natan num waiŋ Dɛbit. 32 Dɛbit nì kɔ waiŋ Jɛse, Jɛse num waiŋ Ɔbɛt, Ɔbɛt num waiŋ Bɔas, Bɔas num waiŋ Sala, Sala num waiŋ Nashɔn. 33 Nashɔn nì kɔ waiŋ Aminada, Aminada num waiŋ Admin, Admin num waiŋ Alni, Alni num waiŋ Ɛslɔn, Ɛslɔn num waiŋ Bɛlɛs, Bɛlɛs num waiŋ Juda. 34 Judas nì kɔ waiŋ Yakɔb, Yakɔb num waiŋ Ayjik, Ayjik num waiŋ Ablaham, Ablaham num waiŋ Tɛla, Tɛla num waiŋ Naɔl. 35 Naɔl nì kɔ waiŋ Sɛlug, Sɛlug num waiŋ Leu, Leu num waiŋ Bɛlɛg, Bɛlɛg num waiŋ Ɛbɛ, Ɛbɛ num waiŋ Shɛla. 36 Shɛla nì kɔ waiŋ Kaynan, Kaynan num waiŋ Alfasad, Alfasad num waiŋ Shɛm, Shɛm num waiŋ Nɔa, Nɔa num waiŋ Lamek. 37 Lamek nì kɔ waiŋ Metusɛla, Metusɛla num waiŋ Ɛnɔk, Ɛnɔk num waiŋ Jalɛd, Jalɛd num waiŋ Malalɛl, Malalɛl num waiŋ Kaynan. 38 Kaynan wələ nì kɔ waiŋ Ɛnɔsh, Ɛnɔsh num waiŋ Sɛt, Sɛt num waiŋ Adam, ayaka Adam num waiŋ Nyɔ.

4

Satan mɔmsi Jisɔs

(Matiɔ 4:1-11; Mak 1:12-13)

1 Jisɔs nì fiəni i Bɔkɔ yi Jɔdan wə, num wi jikə bəh Kiŋ'waka ki Baiŋni. Ki dzɔ wi, wi nyə tsə i nɔki chwa. 2 Wi nì kɔ fɛiŋ i kaŋ wə mbaŋnyani ŋkpɛli mɔmsi wi, wi dzi kə fiɛŋ. Asi yəmaka nì tsə i kiŋgɔksi wə dzɔŋ bə́ wɔɔ wi. 3 Ŋkpɛli ka dzaka i wi a, “Wɔ kabə num waiŋ Nyɔ, dzâka la a təh wələ fîəni chû dzɛiŋ.” 4 Jisɔs chukuli i wi a, “Yi kɔ num bə nyaka a,

‘Mi nɔki kə a kɔm bə dzɛiŋ shəŋ.’ ”

5 Ŋkpɛli chu dzɔ Jisɔs fɛiŋ yaka tsə bəh wi i di bidɔkɔ wə, chusi bəntɔŋ bəchi i bitumi bichi wə i fa kuku i wi. Jisɔs ka yɛiŋ lə wɛɛɛs. 6 Ayaka wi ka dzaka i wi a, “Bə nì nya lɔ bəntɔŋ bə mbi wələ i mih bəchi, a na ndə wə mih kɔŋki mih nya i wi. Mih ni nya lə ki i wɔ ma wɔ sakaki, kaŋa mbum bəh ŋga biwɔ bichi. 7 Yi kɔ a wɔ kɔ̂ksi mih, ka mih ni nya biɛiŋ bichi i wɔ.”

8 Jisɔs chukuli i wi a, “Yi kɔ num bə nyaka a,

‘Wɔ kɔ̂ksiki Bah Nyɔ wa,

ma wɔ nɔ̂mki a wi shəŋ.’ ”

9 Ŋkpɛli ka dzɔ tsə bəh wi i kwili wi Jɛlusalɛm wə, ka tɔm wi i fwu wi juŋ yi fəni yi gia wə, dzaka i wi a, “Wɔ kabə num Waiŋ Nyɔ, jə̂ŋ shî la fa, 10 kɔm yi kɔ bə nyaka a,

‘Nyɔ ni dzaka i bəchinda bu a bɔ tɔkni bəh wɔ.’

11 Ayaka yi chu num bə nyaka a,

‘Bɔ ni kwa wɔ maka wɔ chɔkɔ gbu wa i təh wə.’ ”

12 Jisɔs chukuli i wi a, “Kiŋwakti ki Nyɔ dzakaki tə a,

‘Ma mɔ̂msi Bah Nyɔ wa.’ ”

13 Jɔbi wə ŋkpɛli nì mɔmsi kaasi Jisɔs i dzə́h yichi yə wi nì nəŋki, wi nyə ka wɔkɔliki jɔbi widɔkɔ.

Jisɔs yisi nɔm wi i Galili

(Matiɔ 4:12-17; Mak 1:14-15)

14 Jisɔs ka nyə fiəni chu i Galili, num wi jikə bəh ŋga bi Kiŋ'waka ki Baiŋni. Ntum kɔm wi waŋ tsə i bimbu bi tumi bichi wə fɛiŋ. 15 Wi nì laniki bəni i júŋ yi tsani wə, bəni bəchi kɔksi wi.

Bə məŋni Jisɔs i di bibɔ wə i Nasali

(Matiɔ 13:53-58; Mak 6:1-6)

16 Jisɔs ka nyə dzə i Nasali i kwili wə wi nì kɔ yaka yɛiŋ. Ayaka a bi dzə num chɔkɔ bibɔ bimbam, wi nyə tsə i juŋ yi tsani wə, asi wi si fə. Wi dza num i bɛiŋ i fa Kiŋwakti ki Nyɔ. 17 Bɔ ka nya wi bəh kiŋwakti ki Isaya mi ntum wi Nyɔ nì nyaka. Wi shwa tsɛiŋ di biə bə nì nyaka a,

18 “Kiŋ'waka ki Bah Nyɔ kɔ i gwu yiŋ wə,

kɔm wi kɔ wi babwili mih,

a mih dzə̂ lâka ntum wi ndzɔŋni i bəni bə kifuu.

Wi faaŋ mih a mih dzə̂,

lâka i bəni bə̀ bɔ kɔ i juŋ yi nsəŋ mə,

a bə bi bwiliki lə bɔ,

ma mih bi fiəni dzə́kəh yi bimfəkə ma yi bi wɛli gwu.

Wi faaŋ tə mih a mih dzə̂,

bwîli bəni bu bə̀ bə chəbsiki bɔ i nsəŋ wə,

19 i chu laka tə a jia dzə kpɛiŋ

yə Bah ni kwasi nshɛiŋ i bwili bəni bu,

ma bɔ bi kɔksiki wi.”

20 Si Jisɔs fa kaasi, fiəni kii kiŋwakti kiwɔ nya i mi wə wi nì jiəki bi, ka num i kuku. Bəni bəchi bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ i juŋ yi tsani yiwɔ wə lumsi dzə́kəh i gwu yi wə. 21 Wi yisi i dzakaki i bɔ a, “Gia yə mbɛiŋ wɔkɔ i Kiŋwakti ki Nyɔ kələ wə yi dzə kpɛiŋ ŋkɔŋ daiŋ.”

22 Bəni wɔkɔli yi lə, yi ndzɔŋ i bɔ nalə, bɔ num bəh ŋkaŋyi ka dzakaki kɔm bə ndzaka wi ndzɔŋni wə wi bukuki i dzaka ki wə. Ayakalə, ka yisi i məŋki, bikəyi a, “Wələ kɔ a waiŋ Yɔsɛf wə a?”

23 Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Asi kɔkə gia yi məŋnini a mbɛiŋ ni ti lə ndi kɔm mih a, ‘Mi wə wi chukuki bəni, chûku gwu ya.’ Mbɛiŋ ni dzaka a, ‘Gia yə buku ni wɔkɔ a wɔ ni fə i Kafanaum, fə̂ tə yi fa i wa wa.’ ” 24 Jisɔs chu dzaka i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, bə mɔŋ dəkə i kɔksi mi wi ntum wi Nyɔ i tumi ki wə. 25 I yi ŋkɔŋ wə, mih fukuki i mbɛiŋ a, a nì kɔ i jɔbi wi mi wi ntum wi Nyɔ wə Ɛlaja, dzaŋ nì num baaŋ i bɛiŋ i jía wə yitali bəh kifiəŋŋ kisɔɔ, ayaka dzɔŋ kwa tumi kichi. I jɔbi wiwɔ bəkaŋa bəŋkwu bəduli num fɛiŋ i tumi ki Islae wə. 26 Nyɔ nì ka faaŋ dəkə Ɛlaja i mi widɔkɔ fɛiŋ i bɔ, wi nì faaŋ lɔ wi a num i kpə ŋkwu wi Dzalafat, i tumi ki Sidɔn wə. 27 A nì kɔ i jɔbi wi mi wi ntum wi Nyɔ Ɛlisha, bəni bə Islae bəduli kaŋa jwɛiŋ yi kumyini yiduli, mi widɔkɔ i bɔ wə nì ka bɔiŋ. A kɔbi shəŋ a Naman wi mbɔŋ wə mi wi Silia, bə nì chuku wi, wi baiŋ.”

28 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, bəni bəchi bə̀ bɔ nì kɔ i juŋ yi tsani wə, wɔkɔ yaka, bɔ bɔksi tɔɔ na bəh ŋga. 29 Bɔ dza bɛiŋ ka chini wi, buku bəh wi i kwili kintəəŋ, ka tsə buku i dzaka ki kaŋŋ wə i di biə bə nì maa gɔksi kwili wiwɔ bə nɔ fɛiŋ, ka bə́ nəŋ i chini shi wi a wi gbɔ bəh fwu. 30 Ayakalə, wi tsə tɔli i bɔ kintəəŋ ka tsəki mfih.

Jisɔs bwili kiŋ'waka kichu i gwu yi mi wə

(Mak 1:21-28)

31 Jisɔs ka nyə shi tsə i Kafanaum, i kwili widɔkɔ wə i Galili. A num i chɔkɔ bimbam wə, wi tsə ka laniki bəni i juŋ yi tsani mə. 32 Bəni bəwɔ bəchi wɔkɔ, num bəh ŋkaŋyi i nlani wiwɔ wə, kɔm nlani wiwɔ nì kaŋaki lə ŋga. 33 Mi widɔkɔ num i juŋ yi tsani yiwɔ mə, kiŋ'waka kichu num i gwu yi wə. Wi ka wiliki ja yaka bɛiŋ a, 34 “Yəbɛɛy Jisɔs wi Nasali, wɔ nəŋki nə i buku wə a? Wɔ dzə lɔ i bəkəli buku a? Mih kiəki lə mi wə wɔ kɔ wi. Akɔ wɔ wə wɔ baiŋki, a num wɔ wə wɔ nyə i Nyɔ wə.”

35 Jisɔs kaŋyi kiŋ'waka kichu kiwɔ, dzaka a, “Kpîchumi mɔŋ, bûku i mi wələ mə.” Ayaka ki ka giŋ tɔkɔ wi i kuku i bəni kintəəŋ, ka buku i gwu yi mə, ayakalə ki nəki bɛiŋsi kə wi.

36 Bəni bəchi yɛiŋ yakadəiŋ, dzaka wɔm bɔ. Bɔ ka məŋki, bikəyi a, “Wələ ndzaka kɔ winaiŋ lə mi wələ kaŋaki a? Wi kaŋaki ŋga biə bi kɔ bimbum i kaŋyi biŋ'waka bichu bi buku i gwu yi bəni wə.” 37 Ntum wiwɔ kɔm Jisɔs waŋ tsə i bidi bichi wə i kimbu kə wə fɛiŋ.

Jisɔs chuku bəni bəduli

(Matiɔ 8:14-17; Mak 1:29-39)

38 Jisɔs dza buku i juŋ yi tsani yiwɔ mə, ka tsə liə i Samɔn dzu. A nì kɔ nih kpə Samɔn gwɛiŋ bəh gwu yi yakani yiləkəli. Bɔ tsa a Jisɔs gâmti wi. 39 Wi ka tsə i di biə wi ni nɔki, num i wi bɛiŋ, kaŋyi jwɛiŋ yiləkəli yiwɔ. Yi ka bee wi, wi bɔnih. Akisəkə, kpaŋa wiwɔ ka dza bɛiŋ, tsɛiŋ fiɛŋ fidzini nya bɔ dzi.

40 Si jɔbi nì shiki tsəki, bəni bəchi bə̀ bɔ nì kaŋaki bəni bə̀ bɔ gwɛiŋki bəh jwɛiŋ chi chi, ka dzɔki dzəki bəh bɔ i Jisɔs. Wi ka kɔmyiki bɔ bəchi bɔ bɔnih. 41 Bəchinda bə Satan ka bukuyiki tə i gwu yi bəni bəduli bədɔkɔ wə, wili a, “Wɔ kɔ waiŋ Nyɔ.” Ayakalə, Jisɔs kaŋyi a bɔ ma dzâkaki, kɔm bɔ ni kiə Jisɔs a akɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka.

42 Si chɔkɔ ni buku wɔɔ, Jisɔs buku tsə i kwili widɔkɔ wə wi mbɔŋ. Bəni ni baŋ yisi i nəŋki wi. Jɔbi wə bɔ ni yɛiŋ wi, wi ni nəŋki lə i nyə i kwili wiwɔ wə. Bɔ ka mɔmsiki dzəh a wi baaŋ bəh bɔ. 43 Ayakalə, wi nəiŋ ka dzaka i bɔ a, “Mih kaŋaki i fuku ntum wi ndzɔŋni kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ i kwili widɔkɔ wə tə, kɔm akɔ gia yə Nyɔ faaŋ mih a mih dzə̂ fə̂.”

44 Wi ka dza tsə ka nyaniki fukuki ntum wi ndzɔŋni wiwɔ i juŋ yi tsani wə i tumi kiwɔ wə kichi.

5

Jisɔs bɔɔŋ bwa bu bə mbaŋ bə ninshiŋ

(Matiɔ 4:18-22; Mak 1:16-20)

1 A nì kɔ chɔkɔ bidɔkɔ, Jisɔs num kɔmsi i bɔkɔ yi Genesalet wə, num bəni fiəli baŋ wi faaŋni, ka wɔkɔliki gia yi Nyɔ. 2 Wi dza yɛiŋ bəŋgwuki bəfa i bɔkɔ kpəŋ, num bəni bə̀ bɔ nì kaŋaki bəŋgwuki bəwɔ, buku ka bə́ wɔkɔki gi yibɔ. 3 Ayaka wi tsə liə i ŋgwuki widɔkɔ wə, a num wi Samɔn, wi dzaka i wi a, wi chîni lîə tsə̂ bəh wi i bɔkɔ twɛsi. Ayaka wi chini, Jisɔs ka num yɛiŋ ka laniki bəni bə̀ bɔ nì kɔ i kpa.

4 Si wi nì lani kaasi, ka dzaka i Samɔn a, “Nâa lîə tsə̂ i limi bɛiŋ ma mbɛiŋ tûm gi yimbɛiŋ, ma mbɛiŋ ni kwa bwɔ́kɔ.”

5 Samɔn chukuli a, “Tikwili, buku si nɔ a bɛiŋ i tumki gi chɔkɔ wɔɔ, ayakalə buku nəki kwa kə fiɛŋ fidɔkɔ. Si wɔ dzaka yaka, mih ki tumki lə.” 6 Bɔ tsə tum, ka kwa bwɔ́kɔ yiduli, yi shi lə shiiim, jɔbi wə bɔ nì nəŋki i bwili gi yibɔ yi ka nəŋki i təiŋyi. 7 Ayakadəiŋ, bɔ lasi bəni bəbɔ bə mbaŋ bəŋgwuki bədɔkɔ, a bɔ dzə̂ gâmti bɔ. Bɔ ka dzə bwili bwɔ́kɔ yiwɔ yi jikə i bəŋgwuki bəbɔ wə, bɔ ka nəŋki i mini i bɔkɔ. 8 Jɔbi wə Samɔn Bita yɛiŋ gia yiwɔ yaka, ka tsə tum binyu i Jisɔs nshiŋ dzaka a, “Mih tsaki wɔ Bah, dzâ nyə̂ mfia fa i mih kpɛiŋ, kɔm mih kɔ mi wichu.”

9 Wi nì dzaka yakadəiŋ, kɔm wi bəh bəni bu bə mbaŋ nì yɛiŋ bwɔ́kɔ yə bɔ nì kwa, dzaka wɔm bɔ. 10 Ayaka ki wɔm tə Jɛm bəh Jɔn bwa bə Sɛbide bɔ nì kɔ i mbaŋ wi Samɔn wə. Jisɔs dzaka i Samɔn a, “Ma lwâki. I yisi i liə i tsə, wɔ ni kwâki num lɔ bəni.”

11 Si bɔ wɔkɔ yakadəiŋ, ka bwili bəŋgwuki bəbɔ i kpa, bee biɛiŋ bichi ka biəliki wi.

Jisɔs chuku mi wi jwɛiŋ yi kumyini

(Matiɔ 8:1-4; Mak 1:40-45)

12 A dzə num i jɔbi widɔkɔ wə, Jisɔs num i kwili widɔkɔ wə, mi widɔkɔ num fɛiŋ num jwɛiŋ yi kumyini dzi kaasi wi. Asi mi wiwɔ yɛiŋ Jisɔs, ka dzə gbɔ i wi nshiŋ, tsa wi, “Bah, wɔ kabə kɔŋki wɔ fə̂ mih baiŋ.”

13 Jisɔs nani tsɛiŋ yi ka kɔm wi, dzaka a, “Mih kɔŋki lə, bɔ̂nih ma wɔ bâiŋki.” Akisəkə, jwɛiŋ yi kumyini yiwɔ kaa. 14 Jisɔs ka kiŋ i wi a, “Tɔ̂kni ma fûku i mi widɔkɔ. Ayakalə, tsə̂ chûsi gwu ya i tii mfə gia, ma wɔ ka nyâ kinya kə Muses nì dzaka a mi kaŋaki i nyâ i chusi i bəni a, ŋgaiŋ bɔnih i jwɛiŋ yələ wə ka baiŋ.”

15 Jisɔs nì kiŋ i mi wiwɔ yaka, gia yiwɔ kɔm Jisɔs ka chu waŋ tsə lɔ, mbaŋ wi bəni bəduli ka juŋniki dzəki i wɔkɔki nlani wi, bə a wi chukuki jwɛiŋ yibɔ. 16 Ayakalə, Jisɔs si dza bee bɔ wi tsə i chwa i tsaki.

Jisɔs chuku mi num wi kpi wa wimu

(Matiɔ 9:1-8; Mak 2:1-12)

17 A num chɔkɔ bidɔkɔ Jisɔs lani bəni, ŋga bi Nyɔ num i gwu yi wə i chuku jwɛ́iŋ yɛiŋ. Bəfalasi bəh bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ num fɛiŋ, num bɔ nì buku i bidi bichi wə i Galili bəh i bimbu bi Judea wə bəh bi Jɛlusalɛm. 18 Yi dzə num a bəni bədɔkɔ nì kɔ bɔ buŋ mi i kimbuŋ wə ka dzəki, num wi kpi wa wimu. Bɔ nì nəŋki a bɔ dzə liə bəh wi i dzu i nɔsi i Jisɔs nshiŋ. 19 Ayakalə, bɔ nəki kaŋa kə dzəh, kɔm bəni ni faaŋniki lə nalə. Bɔ ka yaka num i fwu wi juŋ bɛiŋ, tɔ kiyəə, shisi shi mi wiwɔ i bəni kintəəŋ i Jisɔs nshiŋ i wɔkɔ gia yə wi ki dzakaki. 20 Si Jisɔs nì yɛiŋ a bəni bəwɔ jiə shɔ́m yibɔ i wi wə, wi ka dzaka i wi a, “Nsɛiŋ wuŋ, mih dalinya lɔ chu bia.”

21 Bəni bə̀ bɔ nì laniki nnyaki bənchi bə Nyɔ, bəh Bəfalasi bə̀, ka yisi i wamki dzakaki a, “Wələ fa kɔ fində wi dzɔ di bi Nyɔ a? Akɔ ndə wə wi kɔ i dalinya chu, kɔbi a Nyɔ shəŋ a?”

22 Jisɔs kîə gia yə bɔ chumyiki dzakaki, wi bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ biələ biŋkwaka kaŋaki i shɔ́m yimbɛiŋ wə lə kɔm nə a? 23 Yə yi bɔniki i dzaka kɔ yi naiŋ, i dzaka a mih dalinya lɔ chu bi mi wələ, ma i dzaka a wi dzâ bɛiŋ wi nyâni a? 24 Ayakalə, mih ki chusiki lə i mbɛiŋ i liə a mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi kaŋaki lə ŋga i fa kuku, i dalinya chu.” Ayaka wi ka dzaka i mi wə wi nì kɔ wi kpi wa wimu a, “Mih dzakaki i wɔ, dzâ bɛiŋ, dzɔ̂ kimbuŋ ka wɔ tsə̂ki i wɔ dzu.”

25 Akisəkə, wi dza bɛiŋ num i bəni nshiŋ, ka dzɔ naka kə wi nì nɔki i yɛiŋ wə ka tsəki i wi dzu, tumyi bikum bi Nyɔ. 26 Bəni yɛiŋ yaka, dzaka wɔm bɔ, bɔ num bəh ŋkaŋyi, ka chɔŋyiki Nyɔ ka dzakaki a, “Buku si yɛiŋ gia yi kaŋyini daiŋ.”

Jisɔs bɔɔŋ Lɛwi

(Matiɔ 9:9-13; Mak 2:13-17)

27 Jisɔs dza buku fɛiŋ ka nyə. Si wi shiki tsəki, wi yɛiŋ mi widɔkɔ a num mi wi kwani kiŋwakti, bə bɔɔŋ wi a Lɛwi, wi num i di bi, bi nɔm wə. Jisɔs dzaka i wi a, “Bîəli mih.” 28 Ayaka Lɛwi dza bɛiŋ, bee biɛiŋ bi bichi ka biəliki Jisɔs.

29 Lɛwi ka bi fə dzini bimbum i wi dzu i laŋki Jisɔs. Mbaŋ wi bəni bə kwani kiŋwakti ni kwu fɛiŋ, bəh chiŋni bəni bədɔkɔ, num i kibaŋ kidzini wə ka dziki bəh wi. 30 Bəfalasi bəh mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ, ka yisi i shwiŋyiki kɔm bwa bə mbaŋ wi Jisɔs, dzakayi a, “Akɔ kɔm nə mbɛiŋ dziki, mbɛiŋ mu bəh bəni bə̀ bɔ kwaki kiŋwakti bəh bəni bəchu bədɔkɔ a?”

31 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Bəni bə̀ bɔ kɔ bəh gwu yiləkəli si nəŋ kə mi wi tsa. Asi nəŋ num bə̀ bɔ gwɛiŋki. 32 Mih ka dzə dəkə i bɔɔŋ bəni bə̀ bɔ kɔ chəŋ. Mih dzə i bɔɔŋ num bəni bə̀ bɔ kɔ bəchu ka bɔ kwuni i shɔ́m yibɔ wə.”

Bɔ bikə i Jisɔs kɔm mbam wi dzaka

(Matiɔ 9:14-17; Mak 2:18-22)

33 Bɔ bikə i Jisɔs a, “Bwa bə mbaŋ bə Jɔn Njulibɔkɔ si kɔmsi bam lə dzaka tsa, a num ayaka si bwa bə mbaŋ bə Falasi nì fəki, ayakalə mba baaŋ a dziki a dzini mu.”

34 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Bə kɔlə i laka bəni i dzini bi miŋkpaŋa wimfiaŋ wə, bɔ dzə, ma mi wiwɔ nì fiəni fə a bɔ bamki dzaka, ti bini kɛiŋ fɛiŋ bəh bɔ a? 35 Ayakalə, kaŋ dzəki lə yə bə bi dzɔ bwili nyum miŋkpaŋa wiwɔ i bɔ, ma bɔ bi ka yisi i bamki dzaka i jɔbi wiwɔ wə.”

36 Wi chukuli bəh ndi widɔkɔ i bɔ a, “Mi kɔkə wə wi kɔ i taŋa mbuŋ wimfiaŋ i kwɔyi i wikpu wə. Wi ka fə yakadəiŋ, yi ni numki a wi taŋa bəkəli kinchumni kimfiaŋ kə. Ki kɔbi i ni kpɛiŋ bəh kikpu kə liŋ. 37 Mi mɔŋ i dzɔ mbih mimfiaŋ, i jiə i kiŋgəə kikpu mə,* wi ka fə yakadəiŋ, mbih mimfiaŋ miwɔ ni biəŋə, mɔ ni wɔɔ kiŋgəə kikpu kiwɔ, ma mbih miwɔ ni laka kilɔlɔ. 38 Yi ndzɔŋni kɔ a, bə kaŋaki i jiə mbih mimfiaŋ num i kiŋgəə kimfiaŋ wə. 39 Mbɛiŋ kiəki tə a, mi mɔŋ i muki mbih mi biəni, a wi chu kɔŋki mimfiaŋ, ma wi ni kɔŋki a mi biəni mə.”

6

Jisɔs fuku baiŋsi kɔm chɔkɔ bimbam

(Matiɔ 12:1-8; Mak 2:23-28)

1 A nì kɔ i chɔkɔ bimbam bidɔkɔ, Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ nì nyaniki tsəki i khə wi gəŋ widɔkɔ wə. Bwa bu bə mbaŋ dza yisi i təiŋyiki kifwu ki gəŋ fiksi i bɔ kaŋ dzi. 2 Bəfalasi bədɔkɔ yɛiŋ yaka, bikə a, “Akɔ kɔm nə mbɛiŋ fəki gia yə bənchi kɔŋki kə a mi fəki i chɔkɔ bimbam wə a?”

3 Jisɔs bɔŋ bikə tə i bɔ a, “Mbɛiŋ ka num fa dəkə i Kiŋwakti ki Nyɔ wə si dzɔŋ nì wɔɔki Ŋkuŋ Dɛbit bəh mbaŋ wi, wi fə a? 4 Wi nì liə i juŋ yi Nyɔ wə dzɔ blɛd wə bə nì baa jiə a akɔ wi Nyɔ, dzi ka nya tə mbaŋ wi, a nì kɔ nchi i mi i dzî blɛd wiwɔ a kɔbi a bətii mfə gia.” 5 Jisɔs ka dzaka kaasi i bɔ a, “Mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi, akɔ tikwili wi chɔkɔ bimbam.”

Jisɔs chuku mi i chɔkɔ bimbam wə

6 Aka bi chu num chɔkɔ bimbam bidɔkɔ, Jisɔs tsə liə i juŋ yi tsani wə i lani bəni. Mi widɔkɔ num fɛiŋ num kimbu ki ki tsɛiŋ yiləkəli kpi. 7 Bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ bəh Bəfalasi yisi i nəŋki gia yə bɔ ki jiəki i Jisɔs fuŋ. Bɔ ka bwaŋ dzə́kəh i wi wə i yɛiŋ a wi ni chuku lə mi wiwɔ i chɔkɔ bimbam wə a. 8 Jisɔs kiə gia yə bɔ nì finiki bəh yi, wi dzaka i mi wə tsɛiŋ yi nì kɔ yi kpi a, “Dzâ bɛ̂iŋ, dzə̂ nûm fa.” Wi ka dzə numbɛiŋ. 9 Jisɔs bikə i bɔ a, “Mih bikəki num i mbɛiŋ a, gia yə bənchi bumki a mi kɔlə i fə̂ i chɔkɔ bimbam wə kɔ yi naiŋ? I fə̂ ndzɔŋni, ma i fə̂ chu a? I gâmti mi, ma i wɔ̂ɔ a?” 10 Wi tsɛiŋ tali bɔ bəchi i shi chɛiŋ, ka dzaka i mi wiwɔ a, “Nâni tsɛiŋ ya.” Wi nani, yi kaa ka bɔnih.

11 Ayakalə, yi ka nya lɔ ŋgəkə i shɔ́m yi bəni bəwɔ wə, bɔ ka yisi i sisiki kɛiŋsi si bɔ ki fəki bəh Jisɔs.

Jisɔs sabibwili bwa bu bə ntum jwɔfi ntsɔ bəfa

(Matiɔ 10:1-4; Mak 3:13-19)

12 A nì kɔ a kaŋ yiwɔ wə, Jisɔs nyə yaka i ŋkwuŋ wə i tsə tsa, wi nì baaŋ fɛiŋ a tsaki Nyɔ chɔkɔ wɔɔ. 13 Si chɔkɔ wɔɔ, wi bɔɔŋ bəmbiəli bu, bɔ dzə. Wi sabi bədɔkɔ jwɔfi ntsɔ bəfa bɔɔŋ bɔ a bwa bu bə ntum. 14 Kiyɛli ki bəni bəwɔ nì kɔ: Samɔn wə wi nì nya yɛli wi widɔkɔ a Bita, bəh Andulu wə waiŋnih Samɔn. Bədɔkɔ num Jɛm, Jɔn, Filib, Batɔlɔmu, 15 Matiɔ, Tɔmɔs bəh Jɛm wə waiŋ Alfiyus, Samɔn wə wi nì kɔ mi i mbaŋ wi Bədzɛlɔt,* 16 Judas wə waiŋ Jɛm bəh Judas Iskaliɔt wə wi nì tsə taŋni Jisɔs.

Jisɔs lani ka chu chuku bəni

(Matiɔ 4:23-25)

17 Si wi sabi bɔ yakadəiŋ, bəh bɔ bəchi ka nyə shi dzə. Si bɔ shi dzə wi num i baa wi di wə, bəh bwa bu bə mbaŋ bə̀ bəh bɔ nì kɔ bɔ si num fɛiŋ bəh mbaŋ wi bəni wimbum bə̀ bɔ ni kwu fɛiŋ bəduli, num bɔ buku dzə i Judea bəh i Jɛlusalɛm wə. Bəni bədɔkɔ nì nyəki dzəki i bidi biə bi kɔ kɔmsiki i kinchwɔ kimbum wə ka Taya bəh Sidɔn. 18 Bɔ nì dzə i wɔkɔ nlani wi Jisɔs, a wi bɔŋ chûku tə jwɛ́iŋ yibɔ. Bəni bə̀ biŋ'waka bichu nì nyaki ŋgəkə i bɔ, nì dzəki tə wi bwili biŋ'waka biwɔ i bɔ wə. 19 Ayaka bəni bəchi ka jwɔki i kɔm i wi wə, kɔm ŋga biə bi nì bukuki i wi wə, nì chukuki lə bəni bəchi bə̀ bɔ nì kɔmyiki wi.

Kimbɔiŋsi bəh nshɛiŋ

(Matiɔ 5:1-12)

20 Jisɔs dza tsɛiŋ tali bəni bu bə mbaŋ dzaka i bɔ a,

“Kimbɔiŋsi kimbum kɔ kimbɛiŋ bə kifuu,

kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ kɔ bimbɛiŋ.

21 Kimbɔiŋsi kimbum kɔ kimbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ kpiki dzɔŋ i liə,

kɔm Nyɔ bi fə lə ma mbɛiŋ bi fwuli.

Kimbɔiŋsi kimbum kɔ kimbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ dəki i liə,

kɔm mbɛiŋ bi suŋɔyiki lə.

22 Kimbɔiŋsi kimbum kɔ kimbɛiŋ , i jɔbi wə mbɛiŋ biəli mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi, ayaka bəni baiŋŋ mbɛiŋ, kɔŋŋ bwili mbɛiŋ i mbaŋ wibɔ wə, tɔyi mbɛiŋ chu nya kiyɛli kichu i mbɛiŋ. 23 Jɔbi wə yi bi numki yakadəiŋ, mbɛiŋ bi numki bəh kinsaŋli i chɔkɔ biə yi bi numki i mbɛiŋ, ma mbɛiŋ bi ka laŋki, biŋ, wɔkɔ ndzɔŋni, kɔm mmakti wimbɛiŋ widuli kɔ i tumi ki bɛiŋ wə. Mbɛiŋ kîəki a, akɔ asi bətii tii bəbɔ nì chəbsiki bəni bə ntum bə Nyɔ i kikpu wə.

24 Ayakalə, Ŋgəkə wimbum kɔ i mbɛiŋ, bəni bəmbum,

kɔm ndzɔŋni bibɔ bi kaaki num a fa kuku.

25 Ŋgəkə wimbum kɔ i mbɛiŋ, bə̀ kitɔɔ kibɔ kɔ kifwuli i liə,

kɔm bɔ bi kpiki lə dzɔŋ.

Ŋgəkə wimbum kɔ i mbɛiŋ, bə̀ mbɛiŋ suŋuki i liə,

kɔm mbɛiŋ bi dəki lə chuŋsi kifwu kimbɛiŋ.

26 Ŋgəkə wimbum kɔ i mbɛiŋ, i jɔbi wə bəni bəchi kɔksiki mbɛiŋ. Mbɛiŋ kîə a, yi kɔ asi bətii tii bəbɔ nì kɔksiki bəni bəntəkə bə̀ bɔ nì nyiki ntəkə a bɔ kɔ bəni bə ntum bə Nyɔ.

Kɔŋ bəmbaiŋni ba

(Matiɔ 5:38-48)

27 Ayakalə, mih fukuki i mbɛiŋ bələ mbɛiŋ wɔkɔliki gia yə mih dzakaki a, mbɛiŋ kɔ̂ŋki bəni bə̀ bɔ baiŋŋki mbɛiŋ, mbɛiŋ fə̂ki num gia yindzɔŋni i bə̀ bɔ baiŋŋki mbɛiŋ. 28 Mbɛiŋ tsâ a Nyɔ faaŋ kimbɔiŋsi i bəni bə̀ bɔ tsaki a lɔiŋ kwaki mbɛiŋ, mbɛiŋ chu tsâ i bə̀ bɔ chəbsiki mbɛiŋ. 29 Mi ka twɛiŋ wɔ i kimbaŋ wə, wɔ fîəni kidɔkɔ kə, wi twɛiŋ kaasi. Ayaka mi ka ba dzɔ mbuŋ wa wi nimbɛiŋ, wɔ bêe wi dzɔ kaasi wi numə. 30 Nyâ na ndə wə wi nywa fiɛŋ i wɔ, ayaka mi ka dzɔ biɛiŋ bia, kiə wɔ ki fiəni bikə kə. 31 Mbɛiŋ fə̂ki gia i bəni, asi mbɛiŋ kɔŋki a bɔ fə̂ki tə i mbɛiŋ.

32 Mbɛiŋ ka kɔŋki a bəni bə̀ bɔ kɔŋki mbɛiŋ, gia yə bə bi kɔksi mbɛiŋ yɛiŋ kɔ yi naiŋ? Na bəni bəchu si bɔŋ fə kə ayaka tə a? Bɔ kɔŋki tə a bə̀ bɔ kɔŋki bɔ. 33 Mbɛiŋ ka fəki ndzɔŋni a bəni bə̀ bɔ fəki tə i mbɛiŋ, gia yə bə bi kɔksi mbɛiŋ yɛiŋ kɔ yi naiŋ? Na bəni bəchu si bɔŋ fə kə a yakadəiŋ a? 34 Mbɛiŋ ka fwasiki biɛiŋ i bəni bə̀ mbɛiŋ yɛiŋki a bɔ kɔlə i chukuli bi, gia yə bə bi kɔksi mbɛiŋ yɛiŋ kɔ yi naiŋ? Bəni bəchu tə si fwasi lə biɛiŋ i nsɛiŋ yibɔ kɔm bɔ kiəki a bɔ bi chukuki lə bichi. 35 Yi kɔ chəŋ a mbɛiŋ kɔ̂ŋki bəni bə̀ bɔ baiŋki mbɛiŋ, mbɛiŋ fə̂ki num gia yindzɔŋni i bɔ, mbɛiŋ ma fwâsiki biɛiŋ i bəni bəh kiŋkwaka i bi fiəni kwati. Ayakadəiŋ, mbɛiŋ bi ka kwati mmakti wimbɛiŋ wimbum, ma mbɛiŋ ka bi num bwa bə Nyɔ wə wi kɔ Fwu wi Biɛiŋ Bichi wə. Kɔm yi kɔ tə ayaka si wi fəki gia yindzɔŋni i bəni bə̀ bɔ bukuki bəh dzə́kəh, bəh bə̀ bɔ kɔ bəh shɔ́m yichu. 36 Mbɛiŋ kwâsiki nshɛiŋ i bəni wə, asi Ba wimbɛiŋ wə wi kɔ i bɔɔli bɛiŋ kwasiki tə i bəni.

Kiə mi ki sâka kə widɔkɔ

(Matiɔ 7:1-5)

37 Kiə mbɛiŋ ki sâka kə bimfə bi bəni bədɔkɔ, ka Nyɔ bi ma saka tə bimbɛiŋ. Kiə mbɛiŋ bi ma bwâŋki gvu i bəni bədɔkɔ chɛiŋ a bɔ lîə i ŋgəkə wə, ka Nyɔ tə bi ma bwaŋ gvu i mbɛiŋ chəŋ. Mbɛiŋ dâlinyaki chu bi bəni bədɔkɔ, ka Nyɔ tə bi dalinya bimbɛiŋ. 38 Mbɛiŋ nyâ kinya i bəni, Nyɔ bi nya tə i mbɛiŋ. Ka Nyɔ bi bə́ nya wi fəkə ndzɔŋ nalə wi chəŋ, wi nəŋni ka bi shukuki i kuku.

Fiɛŋ fiə mi wiwɔ fəkə biɛiŋ bi yɛiŋ kɔ fi Nyɔ bi fiəni fəkəki yɛiŋ i nya i mi wiwɔ.”

39 Jisɔs chu ti bɔ bəh ndi widɔkɔ a, “Kimfəkə kidɔkɔ kɔ i chusi dəiŋ dzə i kidɔkɔ a? Wi ka mɔm bɔ bəchi ma ni gbɔyi i fəŋ mə a? 40 Mbɛiŋ kîəki a waiŋ wi kiŋwakti kɔkə tsə mi wi wi lanini. Ayakalə, jɔbi wə wi ka lani kiə kaasi, ma wi numki aka mi wə wi lani wi.

41 Akɔ kɔm nə wɔ tsɛiŋki shəkə yi kpɛiŋ i dzəkəh wi waiŋnah wə, ayakalə wɔ yɛiŋ kə kimfuŋ ki kpɛiŋ kə ki kɔ i ŋ'wa dzəkəh wə a? 42 Wɔ kɔ i dzaka dəiŋ i waiŋnah a, ‘Waiŋnih nûm ma mih bwili shəkə yi kpɛiŋ i dzəkəh wa mə,’ ayakalə kimfuŋ ki kpɛiŋ num i ŋ'wa dzəkəh wə a? Wɔ kɔ mi wə wi chusiki gwu! Yisi bwili kimfuŋ ki kpɛiŋ kə ki kɔ i dzəkəh wa wə, na ka wɔ ni yɛiŋ ndzɔŋ shəkə yi kpɛiŋ yə yi kɔ i dzəkəh wi waiŋnah wə i bwili.”

Bə si kiə kpɛiŋ i mintam wə

(Matiɔ 7:16-20)

43 Jisɔs chu dzaka a, “Yi kɔ a, kpɛiŋ wi ndzɔŋni kɔkə i wum mintam michu. Ayaka kpɛiŋ wichu kɔbi tə i wum mintam mi ndzɔŋni. 44 Bə si kiə kpɛiŋ a num i mintam mə mɔ wumki yɛiŋ wə. Mi kɔkə i kɔh fimbi i bifaka wə, ayaka mi kɔbi tə i kɔh migaali i kpɛiŋ wi chwa wə. 45 Mi wə wi kaŋaki kiba ki biɛiŋ bindzɔŋni i shɔm yi mə, ayaka wi si bwili num a biɛiŋ bindzɔŋni yɛiŋ. Mi wə wi kaŋaki kiba ki biɛiŋ bichu i shɔm yi mə, ayaka wi si bwili num a biɛiŋ bichu yɛiŋ. Yi kɔ yakadəiŋ kɔm gia yə yi kɔ yi jikə i shɔm yi mə, kɔ yə yi si buku i dzaka ki wə.”

Chaka kindzɔŋni bəh kichu

(Matiɔ 7:24-27)

46 Jisɔs ka bikə a, “Akɔ kɔm nə wə mbɛiŋ bɔɔŋki mih a, ‘Bah, Bah’, mbɛiŋ fə kə gia yə mih dzakaki i mbɛiŋ a? 47 Mi wə wi dzəki i mih wi wɔkɔ nlani wuŋ, wi ka tsə fəki asi wi wɔkɔ, mih ni chusi lə i mbɛiŋ fiɛŋ fiə wi kɔ fi. 48 Wi kɔ aka mi wə wi nì nəŋki i maa juŋ, wi yisi chum shi, tsə kɔm i biaŋa wə, ka chɔkɔ chaka ki juŋ yɛiŋ wə, ka maa. Jɔbi wə bɔkɔ nì jikə buku dzə chɔkɔ juŋ yiwɔ, yi nəki gbɔ kə, kɔm wi nì kɔ wi maa yi bindzɔŋ. 49 Ayakalə, mi wə wi dzə, i wɔkɔ nlani wuŋ wələ tsə nəki fə kə asi yi kɔ, yaka wi kɔ aka mi wə wi nì nəŋki i maa juŋ ka tsə takyi a di maa a kuku chaka kɔbi, bɔkɔ buku dzə chɔkɔ chini juŋ yiwɔ, yi shi gbɔ akisəkə lə gbuuu, ka shakyi yichi.”

7

Tikwili wi bəni bə jum jiə shɔm i Jisɔs

(Matiɔ 8:5-13)

1 Jisɔs nì kaasi nlani wələ wichi i bəni bəchi bə̀ fɛiŋ, wi ka nyə tsə i kwili wi Kafanaum wə. 2 Tikwili wi mbaŋ wi bəni bə jum widɔkɔ wi Lum num fɛiŋ wi kaŋa mfa wi widɔkɔ, wi kɔŋ wi nalə. Mfa wiwɔ gwɛiŋ wi num a dzaka ki kpi wə. 3 Jɔbi wə tikwili wiwɔ nì wɔkɔ kɔm Jisɔs, wi ka faaŋ kifwu kə bɔ nì sakaki tumi ki Bəju, a bɔ tsə̂ tsâ Jisɔs a wi dzə̂ chûku mfa wi ŋgaiŋ. 4 Bɔ ka tsə yɛiŋ Jisɔs, kwuŋ kaŋ i wi dzaka a, “Buku tsaki wɔ a tsə̂ gâmti mi wibuku wələ, kɔm wi lansiki nəŋki lə ŋgamti i wɔ. 5 Akɔ mi wi kɔŋ tumi kibukumbɛiŋ nalə, a num wi wə wi nì maa juŋ yibuku yi tsani.”

6 Jisɔs ka nyə bəh bɔ ka tsəki, si bɔ ni shiki kɔmsiki tsəki i juŋ yi tikwili wi bəni bə jum wiwɔ, tikwili wiwɔ ka faaŋ nsɛ́iŋ yi yidɔkɔ a bɔ tsə̂ chîi Jisɔs, bɔ tsə bəh bɔ baŋsi, bɔ fuku i wi a, “Bah, tikwili wi bəni bə jum dzaka a wɔ ma nyâ ŋgəkə i gwu ya wə. Kɔm ŋgaiŋ baiŋki kə ka wɔ liə i ŋgaiŋ dzu. 7 Akɔ gia yə ŋgaiŋ yɛiŋ a ŋgaiŋ kpɛiŋniki kə ka ŋgaiŋ dzə buku i wɔ wə. Ayakalə, a wɔ dzâka a dzakani ma mfa wi ŋgaiŋ bɔnih. 8 A ŋgaiŋ tə kɔ mi i mi widɔkɔ chɛiŋ wə wi kaŋaki ŋga, ŋgaiŋ tə num mi bəh bəni bə jum i ŋgaiŋ chɛiŋ, a ŋgaiŋ si dzaka i widɔkɔ a, ‘Tsə̂,’ wi tsə a tsəni, i widɔkɔ a, ‘Dzə̂,’ wi dzə a dzəni, ŋgaiŋ dzaka i mfa wi ŋgaiŋ tə a, ‘Fə̂ lə,’ wi fə a fəni.”

9 Jɔbi wə Jisɔs nì wɔkɔ gia yiwɔ yakadəiŋ, dzaka wɔm wi, wi fiəni gwu ka dzaka i mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ nì biəliki wi a, “Mih fukuki gia yi ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mih kɛiŋki ki yɛiŋ kə mi widɔkɔ i Islae, wə wi jiə ŋkaiŋni wi shɔm ka mi wələ.” 10 Asi bəni bə̀ tikwili wi bəni bə jum nì faaŋ nì fiəni tsə dzu, ka yɛiŋ num mfa wiwɔ si bɔnih lɔ.

Jisɔs dzasi waiŋ sumi wi nyukuni i kpi wə

11 Asi yəmaka nì tsə, Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ nyə ka tsəki i kwili widɔkɔ wə bə bɔɔŋ a Nayin, mbaŋ wi bəni kwu i wi chɛiŋ. 12 Asi bɔ nì bukuki tsəki i dzaka ki mbaiŋ kə ki liəki tsəki i kwili wiwɔ wə, bɔ dzaka a bɔ tsɛiŋ ka yɛiŋ bə giŋ buku dzə bəh waiŋ num wi kpi, a num a wi i nih wi kaŋ. Nih wi nì kɔ kpə ŋkwu. Mbaŋ wi bəni i kwili wiwɔ wə fɛiŋ num bɔ kwu i nih waiŋ wiwɔ chɛiŋ biəli wi. 13 Jɔbi wə Bah nì yɛiŋ kpaŋa wiwɔ, nshɛiŋ kwa wi, wi dzaka i wi a, “Ki də̂ kə.” 14 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka tsə kɔm kimbuŋ kə bə nì giŋ wini wiwɔ yɛiŋ. Bəni bə̀ bɔ nì giŋ wi ka num. Wi dzaka a, “Waiŋ sumi, mih dzakaki i wɔ, dzâ bɛiŋ!” 15 Wi ka dza num bəh chwɔŋ, yisi i dzakaki, Jisɔs kaŋa wi i tsɛiŋ wə ka nya i nih wi.

16 Si bəni bəchi yɛiŋ yakadəiŋ, dzaka wɔm bɔ. Bɔ yisi i chɔŋyiki Nyɔ dzakayi a, “Mi wi ntum wi Nyɔ wimbum dzə buku i buku kintəəŋ. Nyɔ dzə i gamti bəni bu.”

17 Ntum wələ kɔm Jisɔs waŋ tsə Judea wichi bəh i bitumi biə bi kɔ kɔmsi fɛiŋ wə.

Jɔn Njulibɔkɔ faaŋ bwa bu bə mbaŋ i Jisɔs

(Matiɔ 11:2-19)

18 Jɔbi wə bwa bə mbaŋ bə Jɔn nì wɔkɔ tə gia yiwɔ yichi, tsə fuku i wi. Wi bɔɔŋ bədɔkɔ bəfa, 19 Faaŋ i Bah a bɔ tsə̂ bîkə i wi a, “Akɔ a wi wə wi nì kaŋaki i bi dzə ma buku wɔ̂kɔliki num widɔkɔ a?”

20 Jɔbi wə bɔ nì tsə yɛiŋ Jisɔs dzaka i wi a, “Jɔn Njulibɔkɔ faaŋ buku i bikə i wɔ a, akɔ a wɔ wə wɔ ni kaŋaki i bi dzə a? Ma buku wɔ̂kɔliki num widɔkɔ a?”

21 Bɔ nì bikəki yakadəiŋ, a num a jɔbi wə Jisɔs si chuku bəni bə jwɛ́iŋ bəduli, wi bwili biŋ'waka bichu i gwu yi bəni wə, wɛli dzə́kəh yi bimfəkə bəduli. 22 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mbɛiŋ fîəni tsə̂ fûku i Jɔn gia yə mbɛiŋ yɛiŋ bəh yə mbɛiŋ wɔkɔ. Bimfəkə yɛiŋ di, bəni bə̀ bɔ gbɔki nyaniki nyani chəŋ, bəni bə̀ bɔ gwɛiŋki bəh jwɛiŋ yi kumyini bɔ bɔnih. Bichini wɔkɔ gia, bəni bə̀ bɔ kpiyi fiəni dza bəwɔm, bə chu fuku tə ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ i bəni bə kifuu. 23 Kimbɔiŋsi kimbum kɔ i mi wə wi ka məŋni dəkə mih.”

24 Jɔbi wə bəni bə̀ Jɔn nì faaŋ nì fiəni nyə, Jisɔs ka yisi i dzakaki i mbaŋ wi bəni kɔm Jɔn, bikə a, “Mbɛiŋ nì buku tsə chwa i tsə yɛiŋ num nə a? Gaŋ biə fiəkə tsəki bi nəŋni a? 25 Mbɛiŋ ni buku tsə i yɛiŋ nə? Mi wə wi si tum bəmbuŋ bə bɔnini i gwu wə a? Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, bəni bə̀ bɔ si kaŋa gwu bəh bəmbuŋ bə ləkəli chu wɔkɔ ndzɔŋni, bəmaka si nɔ num i bəntɔŋ wə. 26 Mbɛiŋ bə́ buku tsə i yɛiŋ nə a? Mi wi ntum wi Nyɔ ma? Aaŋ, mih fukuki i mbɛiŋ a, akɔ mi wi tsə mi wi ntum wi Nyɔ. 27 Akɔ wi wə bə nì nyaka kɔm wi, Nyɔ nì dzaka a,

‘Wɔ̂kɔli, mih ni chiŋsi lə mi wuŋ wi ntum, ma wi tsə i wɔ nshiŋ,

wi tsə kɛiŋsi dzəh ya ka wɔ bi dzəki.’

28 Mih fukuki i mbɛiŋ a, i kintəəŋ ki bəni bə̀ a bwɔ miŋkpaŋa, mi widɔkɔ kɔkə yɛiŋ wə wi kɔ mi wimbum wə wi tsəki Jɔn Njulibɔkɔ. Ayakalə, mi wə wi kɔ na wi nchiŋ i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi Nyɔ wə, wi kɔ wi kɔkni tsə Jɔn.”

29 Bəni bəchi na bəh bəni bə̀ bɔ nì kwaki kiŋwakti nì wɔkɔ si Jisɔs dzaka a Jɔn nì kɔ mi wi ntum wi Nyɔ, bɔ kɔksi ŋkuŋ bi Nyɔ a bi kɔ bi chəŋ, kɔm bɔ tə nì bum Jɔn juli bɔ i bɔkɔ. 30 Ayakalə, Bəfalasi bəh bəni bə̀ bɔ nì tɔksiki kiəki bənchi bə Nyɔ nəiŋma fibɔ ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ wiwɔ, ka nəiŋma a Jɔn ma juli bɔ i bɔkɔ.

31 Jisɔs ka dza dzaka i bɔ a, “Mih ki fəkəniki ŋgɔkɔ wi bəni wi liə wələ bəh finə a? Bɔ kɔ ka finə a? 32 Mih ki fukuki lə si bɔ kɔ, bɔ kɔ aka bwa, bɔ numyi i di bi shi wə, ka bɔɔŋki bədɔkɔ bikə i bɔ a, ‘Buku tɔŋki sɔŋ mbɛiŋ biŋ kə kɔm nə? Nya ja yi kpi mbɛiŋ bum kə kɔm nə?’ 33 Jɔn Njulibɔkɔ nì dzə, wi dzi kə biɛiŋ bidzini mu kə mbih, mbɛiŋ ka dzakaki a wi kaŋaki lə chinda wi ŋkpɛli i gwu yi mə. 34 Mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi dzə, wi dzi, chu mu, mbɛiŋ dzaka a bə yɛ̂iŋ si wi məyiki nnyaki dzɛiŋ, məyiki mbih, wi chu num nsɛiŋ bəh bəni bə̀ bɔ kwaki kiŋwakti bəh bəni bəchu bədɔkɔ. 35 Ayakalə, bəni bə̀ bɔ bumki mfi bi Nyɔ, kɔ bə̀ bɔ yɛiŋ a, bi kɔ chəŋ.”

Jisɔs dalinya chu bi kpaŋa wi tɔkɔlini

36 Mi wi Falasi widɔkɔ nì dza laka Jisɔs a wi dzə dzi i ŋgaiŋ dzu. Jisɔs bum ka tsə num ka dziki bəh wi. * 37 Kpaŋa wi tɔkɔlini widɔkɔ num fɛiŋ i kwili wiwɔ wə. Wi ka wɔkɔ a Jisɔs dziki i mi wi Falasi dzu, wi ka dzɔ finsɔkɔ † fi fiaŋsi fidɔkɔ fi fitsɛŋə yindzɔŋni, tsə bəh fi fɛiŋ. 38 Wi tsə liə num i Jisɔs jum, ka yisi i dəki, mindəm shi i gvu yi Jisɔs wə. Wi ka ŋgwuŋ kuku, ka sɔki gvu yi Jisɔs bəh juŋyifwu, kɔmyi yi ka fiaŋsiki bəh fiaŋsi biwɔ. 39 Mi wi Falasi wə wi nì bɔɔŋ Jisɔs a wi dzə̂ dzî, yɛiŋ yaka, kwaka i shɔm yi wə a, “Asi kɔ a mi wələ fa numki mi ntum wi Nyɔ, ma wi kiə gia yə kpaŋa wələ wi kɔmyiki wi lə kɔ bəh yi, a wi kɔ kpaŋa wi tɔkɔlini.”

40 Jisɔs ka dza dzaka i mi wi Falasi wiwɔ a, “Samɔn, mih kaŋaki lə gia i dzaka i wɔ.”

Wi chukuli a, “Mi wi lanini, dzâka.”

41 Jisɔs ka yisi a, “Mi widɔkɔ nì kɔ num wi fwasi bəni bəfa bəh kpɔ, fwasi mi widɔkɔ bəh bədanali gi yite, fwasi widɔkɔ bədanali mbaŋshi. 42 Wi nì gaka bɔ bəchi i fiəni gɔm, wi ka bee kpɔ wiwɔ i bɔ. I liə wɔ yɛiŋ a i bəni bəfa bələ kintəəŋ, mi wə wi kɔŋki wi nalə kɔ winaiŋ a?”

43 Samɔn chukuli a, “Akɔ i numki mi wə wi nì fwa widuli.”

Jisɔs bum a, “Wɔ chukuli ndzɔŋ.” 44 Si wi bum yakadəiŋ, fiəni gwu tsɛiŋ kpaŋa wə, ka dzaka i Samɔn a, “Wɔ yɛiŋ kpaŋa wələ? Si mih si dzə i wɔ dzu, wɔ si ka kɔŋ i nya na mih bəh mwi, i wɔkɔ gvu yiŋ yɛiŋ. Ayakalə, kpaŋa wələ wɔkɔ lɔ gvu yiŋ num bəh mindəm, sɔ bəh juŋyifwu. 45 Wɔ si ka bɔni i mih na i kɔmyi mih. Ayakalə, na jɔbi wə mih si dzə fa, kɔ a kpaŋa wələ si wi kɔmyi gvu yiŋ. 46 Wɔ si ka fiaŋsi dəkə fwu wuŋ bəh fiaŋsi. Ayakalə, kpaŋa wələ fiaŋsi lɔ gvu yiŋ num bəh fiaŋsi bi tsɛŋə yindzɔŋni. 47 Ayakadəiŋ, mih fukuki i wɔ a, kpaŋa wələ chusi kiŋkɔŋ kimbum kɔm bə chu bi biduli biə mih dalinya. Ayakalə, mi wə bə dalinya chu bi num bi twɛsi chusiki kiŋkɔŋ kitwɛsi.”

48 Jisɔs ka dzaka i kpaŋa wiwɔ a, “Mih si dalinya lɔ chu bia.”

49 Bəni bə̀ bəh bɔ nì dziki ka yisi i shwiŋyiki dzakayi a bɔ bɔ a, “Wələ kɔ ndə wə wi kɔ na i dalinya chu bi bəni a?”

50 Jisɔs ka fiəni dzaka i kpaŋa wiwɔ a, “Nyə̂ mfia bindzɔŋ, kɔm bə shɔm yə wɔ jiə i mih, yi bwili wɔ.”

8

Bəkaŋa bə̀ bɔ nì biəliki Jisɔs gamti wi

1 I Jɔbi widɔkɔ wə twɛsi, Jisɔs nyə ka nyaniki i kikwili kimbum wə bəh bidi wə i fukuki ntum wi ndzɔŋni kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ. Bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa biəli wi, 2 bəh bəkaŋa bədɔkɔ bə̀ wi nì chuku jwɛiŋ yibɔ bəh bə̀ wi nì bwili biŋ'waka bichu i bɔ wə. Bəkaŋa bələ nì kɔ Meli wə bə nì bɔɔŋki a Magdalen, wə wi nì bwili bəchinda bə ŋkpɛli i gwu yi wə nanitaŋ. 3 Jɔana wə nyuwi nì kɔ Chusa wi nì nɔmki i Hɛlɔd, bəh Susana bəh bəkaŋa bədɔkɔ bəduli. Bɔ nì nyaniki yakadəiŋ, bwili biɛiŋ i biba bibɔ wə, i gamti Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ.

Ndi kɔm bə mi wə wi nì la i tsə mu ŋgɔkɔ

(Matiɔ 13:1-9; Mak 4:1-9)

4 Bəni nì dza nyəki dzəki i di di wə ka dzəki i Jisɔs. Jɔbi wə mbaŋ wi bəni nì jikə fɛiŋ, wi ti ndi i bɔ a.

5 “Mi nì laa i tsə mu ŋgɔkɔ. Asi wi nì muki ŋgɔkɔ wiwɔ, bədɔkɔ gbɔyi i dzəh, bəni dəŋyi bəh gvu, minyəni mə mɔ fuliki bɛiŋ dzə chumyi dzi. 6 Ŋgɔkɔ widɔkɔ gbɔyi i di bi kitəh wə, ka buku yaka ka kpiyi kɔm di biwɔ nì kɔ di bi wɔmni. 7 Ŋgɔkɔ widɔkɔ gbɔyi i bifaka wə, ka buku yaka bə́ kɔ bəh bifaka biwɔ, bi ka baŋ ŋgɔkɔ wiwɔ a wi ma kɔki. 8 Widɔkɔ gbɔyi num i nshwaiŋ yindzɔŋni wə, wi buku yaka ka kɔ, ka wum mintam gbi mɔ du tsə si bə nì mu.” Si Jisɔs ti ndi wiwɔ yakadəiŋ ka dzaka a, “Mi wə wi kaŋaki bintuni i wɔkɔ, wi wɔ̂kɔ.”

Fwu wi gia yə Jisɔs nì dzakaki i bəndi wə

(Matiɔ 13:10-17; Mak 4:10-12)

9 Bwa bu bə mbaŋ nì dza fiəni bikə i wi a ndi wələ chusiki a nə a? 10 Wi chukuli a, “Akɔ i mbɛiŋ bələ bə̀ Nyɔ fə a mbɛiŋ kiə gia yə yi nyumiki i ŋkuŋ bi Nyɔ wə. Ayakalə, bəni bədɔkɔ wɔkɔki fibɔ num i bəndi wə, ka yi ni num asi yi nì kɔ lɔ a,

‘Bɔ bi tsɛiŋki di, bɔ yɛiŋ kə,

bɔ bi wɔkɔki gia, bɔ wɔkɔ kiə kə.’

Jisɔs fuku baiŋsi ndi wiwɔ

(Matiɔ 13:18-23; Mak 4:13-20)

11 Mbɛiŋ wɔkɔ la fwu wi gia wə ndi wələ chusiki. Ŋgɔkɔ wiwɔ kɔ gia yi Nyɔ. 12 Ŋgɔkɔ wə wi nì gbɔ i dzəh, kɔ bəni bə̀ bɔ wɔkɔki gia yi Nyɔ Satan dzə dzɔ bwili gia yiwɔ i shɔ́m yibɔ wə, ka bɔ ma bum i buku i chu wə. 13 Ŋgɔkɔ wə wi nì gbɔ i di bi kitəh wə, kɔ bəni bə̀ bɔ wɔkɔki gia yi Nyɔ, bɔ dzɔ yi bəh kinsaŋli, ayakalə, yi kaŋa kə gaaŋ i shɔ́m yibɔ wə, kimbum kibɔ kɔ a dzu yi dzaka wə. Jɔbi wə mɔmsi dzə, bɔ gbɔyi i mbum wibɔ wə. 14 Ŋgɔkɔ wə wi nì gbɔ i bifaka wə kɔ bəni bə̀ bɔ wɔkɔki gia yi Nyɔ, jɔbi wə bɔ tsəki kifum, bəh mbum, bəh ndzɔŋni bi biɛiŋ bi mbi wələ dzə jikə baŋ gia yiwɔ yi laka. 15 Ŋgɔkɔ wə wi nì gbɔ i nshwaiŋ yindzɔŋni wə, akɔ num bəni bə̀ bɔ nì kaŋaki shɔ́m yindzɔŋni, bə̀ bɔ wɔkɔki gia yi Nyɔ, jiə yi i shɔ́m yibɔ wə, ka kaŋa shɔm, ka fəki asi yi nəŋki tsə a ninshiŋ ninshiŋ.

Naka ki baiŋsini kə bə kwusi baŋ bəh kah

(Mak 4:21-25)

16 Mi si baiŋsi kə naka ki baiŋsini i chu dzɔ kah i kwusi baŋ yɛiŋ bɛiŋ, nabə i ləkə jiə i kigasi. Wi kaŋaki i tuŋ ki i di biə bə si tuŋ ka ki baiŋki i na ndə wə wi liə i dzu, wi yɛiŋ baiŋni biwɔ.

17 Gia yichi yə yi nyumiki bi bukuki lə i baiŋni wə, bəh biɛiŋ bi jum wə jum wə biə bi nyumiki bi bukuki lə i baiŋni wə.

18 Ayakadəiŋ, jɔbi wə mbɛiŋ wɔkɔliki gia yi Nyɔ, mbɛiŋ ka wɔ̂kɔliki bindzɔŋ, kîə a mi wə wi kaŋaki, bə bi kpɛiŋsiki lə. Ayakalə, mi wə wi kaŋaki kə, na fi twɛsi fiə wi kwakaki a wi kaŋaki lə bə bi dzɔ bwiliki lə fi i wi.”

Bwa bə nih bə Jisɔs bəh nih wi

(Matiɔ 12:46-50; Mak 3:31-35)

19 Nih Jisɔs bəh bwa bə nih bə Jisɔs ka dzə num i biŋ, yi gaka bɔ i liə tsə kɔm mbaŋ wi bəni nì kwu fɛiŋ nalə. 20 Mi widɔkɔ fuku i wi a, “Nih wa bəh bwa bə nah kɔ i biŋ nəŋ i yɛiŋ wɔ.”

21 Wi dzaka i bɔ a, “Nih wuŋ bəh bwa bə nih bəŋ kɔ bəni bə̀ bɔ wɔkɔki gia yi Nyɔ, fə asi yi nəŋki.”

Jisɔs kaŋa ŋga i fuŋni wə bəh bɔkɔ

(Matiɔ 8:23-27; Mak 4:35-41)

22 A num chɔkɔ bidɔkɔ, Jisɔs dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Bukumbɛiŋ dâŋ bûku tsə̂ i kiwuŋ ki bɔkɔ kə yaka wə.” Bɔ ka liə i ŋgwuki wə ka daŋki. 23 Si bɔ nì daŋki, Jisɔs dza gbɔ kinu. Fuŋni kiləkəli dzə tumbuku, yisi ka nəŋniki bɔkɔ na bəh ŋga, mwi liə i ŋgwuki mɔ bə́ nəŋ i jiksi ŋgwuki wiwɔ, bɔ nì kɔ a dzaka ki kpi wə. 24 Bɔ tsə ka yɔmsiki Jisɔs dzaka a, “Tikwili, Tikwili, bukumbɛiŋ ki kpiyiki lə.” Jisɔs yɔmi ka kaŋyi fuŋni kiləkəli kiwɔ bəh bɔkɔ yi fəyini yiwɔ ka kpichumi lə mɔɔɔŋ. 25 Wi ka bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ lansi jiə shɔ́m yimbɛiŋ i ndə a?” Gwu kpi bɔ, bɔ lwa na bəh ŋga ka məŋki a, “Wələ kɔ winaiŋ mi wə wi kaŋyiki na fuŋni kiləkəli bəh bɔkɔ, yi wɔkɔ i wi a?”

Jisɔs kaŋa ŋga i bəchinda bə ŋkpɛli wə

(Matiɔ 8:28-34; Mak 5:1-20)

26 Bɔ daŋ bɔkɔ yiwɔ buku i waka i kimbu ki Gɛlasen wə,* kə ki tsɛiŋki daŋsiki kimbu ki Galili. 27 Si Jisɔs nì buku i ŋgwuki wə, a wi tsə buku tsə i kpa, bɔ mi widɔkɔ fɛiŋ i kwili wiwɔ wə baŋsi, wi num bəh bəchinda bə ŋkpɛli i wi mə bɔ njəŋsiki wi. I jɔbi wi dəəŋ wə wi lɔ kə mbuŋ i gwu wə, num bɔ nì nɔ i gwu yi wə nalə wi nyani nnya a bəh chwɔŋ kiyəə, wi nɔ num i bita biə bə nì ləki bəni yɛiŋ. Wi nì chu nɔki kə i dzu. 28 Si wi yɛiŋ Jisɔs wə, ka tɔŋ wili, tsə gbɔ i wi nshiŋ, wam bəh ŋga a, “Jisɔs, Waiŋ Nyɔ, Nyɔ wə wi kɔ Fwu wi Biɛiŋ Bichi wə, wɔ nəŋki nə i mih wə a? Mih tsaki wɔ ma nya ŋgəkə i mih.” 29 Wi nì dzaka yakadəiŋ kɔm Jisɔs nì kɔ wi kaŋyi lɔ kiŋ'waka kichu kiwɔ a ki bûku i gwu yi mi wiwɔ mə. Ki nì chufi lɔɔki wi i kuku i jɔbi jɔbi wə. Ayaka wi nì kɔ bə kɔm chini kaŋ yi bəh kaka bi bəh bənsəŋ ka bə tɔkniki bəh wi. Bɔ kɔm yakadəiŋ wi təiŋyi bənsəŋ bəwɔ, ki chufi wi wi ka yɔkɔki tsəki i chwa.

30 Jisɔs ka bikə i mi wiwɔ a, “Yɛli wa kɔ ndə?” Wi chukuli a, “Yɛli wuŋ kɔ mbaŋ.” Wi nì chukuli yakadəiŋ kɔm bəchinda bə ŋkpɛli nì kɔ bɔ chini i gwu yi wə. 31 Bəchinda bəwɔ tsa a Jisɔs ma chîŋsi bɔ num i fəŋ kə ki shiki lə ŋɔɔɔŋ. 32 A nì kɔ mbaŋ wi bifi dzi nnya i ŋgaŋni chɛiŋ, bəchinda bə ŋkpɛli bəwɔ ka tsa Jisɔs a wi bêe ma bɔ tsə liə num i bifi biwɔ mə. Wi bum. 33 Bɔ ka buku i mi wiwɔ mə, daŋsi tsə liə i bifi biwɔ mə. Bɔ gbɔyi shi i fəŋ mə, liə shi i bɔkɔ yiwɔ wə, ka ləŋ.

34 Jɔbi wə bəni bə̀ bɔ nì tɔkniki bəh bifi biwɔ yɛiŋ gia yə yi num yakadəiŋ, dza fɛiŋ kɔmsi yɔkɔ tsə fuku gia yiwɔ i kwili kintəəŋ bəh i di biə fɛiŋ wə. 35 Bəni wɔkɔ ka, bukuyi tsə i yɛiŋ tə gia yə yi num. Bɔ dzə i di biə Jisɔs nì kɔ, yɛiŋ mi wə bəchinda bə ŋkpɛli bə̀ nì buku i wi wə, num wi num kɔmsi i Jisɔs wə, bə lɔh bəmbuŋ i wi wə, num mfi bi fiəni dzə. Bɔ lwa bəh ŋga. 36 Bəni bə̀ bɔ nì yɛiŋ gia yə yi nì num, ka fuku i bɔ asi yi nì num, mi wə wi nì kaŋaki bəchinda bə ŋkpɛli si wi bɔnih. 37 Bəni bəchi bə̀ i bimbu bi Gɛlasen wə kaŋa nlwa, ka tsa Jisɔs a wi nyə̂ fɛiŋ wi tsə̂ki. Jisɔs ka nyə mfih, liə i ŋgwuki mə a ŋgaiŋ nyəki lə, 38 mi wə bəchinda bə ŋkpɛli nì buku i gwu yi mə ka tsaki Jisɔs a bɔ wi nyə̂. Jisɔs nəiŋma fiəni chiŋsi wi i jum wə, dzaka i wi a, 39 “Tsə̂ mfia i wɔ dzu ma wɔ tsə̂ fûku gia yi dzaka ki wɔmni yə Nyɔ si fə i wɔ.” Ayaka, mi wiwɔ ka fiəni tsə ka nyaniki nnyaki i kwili wiwɔ wə kichi, fuku gia yi kaiŋni yə Jisɔs si fə i wi.

Jisɔs kaŋa ŋga i jwɛiŋ wə bəh i kpi wə

(Matiɔ 9:18-26; Mak 5:21-43)

40 Jisɔs nì fiəni daŋ chu i kiwuŋ ki bɔkɔ kəyaka wə. Mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ ni kɔ bɔ si wɔkɔli wi fɛiŋ, dzɔ wi. 41 Nyuku widɔkɔ dzə fɛiŋ bə bɔɔŋ a Jaylus, num fwu i juŋ yi tsani wə fɛiŋ. Si wi dzə, ka tsə tum binyu i Jisɔs nshiŋ, kwuŋ kaŋ a wi dzə̂ i ŋgaiŋ dzu, 42 kɔm waiŋ wi ŋgaiŋ kɔ a dzaka ki kpi wə. Wi nì kaŋaki a waiŋ wikpaŋani shəŋ num a kaa a wi, wi num jía jwɔfi ntsɔ yifa.

Bɔ Jisɔs nyə ka tsəki num mbaŋ wi bəni kwu faaŋni i Jisɔs wə. 43 Miŋkpaŋa widɔkɔ nì kɔlə i kintəəŋ ki mbaŋ wi bəni bə̀ wə, num jɔbi wi shi baaŋ a baaŋni i jía wə jwɔfi ntsɔ yifa. Num wi nì bəkəli biɛiŋ bichi biə wi nì kaŋaki i jwɛiŋ yiwɔ wə, yi gaka bəni bə tsa bəchi i chuku.† 44 Wi faaŋni liə tsə kɔm jəŋ wimbuŋ wi Jisɔs i jum wə, akisəkə jwɛiŋ yiwɔ kaa. 45 Jisɔs bikə a, “A kɔm ndə mih a?” Bəni bəchi məŋni. Bita bikə a, “Tikwili wuŋ, tə wɔ yɛiŋ a mbaŋ wi bəni kwu faaŋni i wɔ wə a?” 46 Jisɔs ka dzakaki a dzakani, “Mi widɔkɔ kɔm mih, mih wɔkɔ si ŋga buku i mih mə.” 47 Si kpaŋa wiwɔ yɛiŋ a dzəh mɔŋ ka ŋgaiŋ nyumi, wi ka nyumyiki dzə gbɔ i Jisɔs nshiŋ. Ka fukuki bəni bəchi fɛiŋ wɔkɔ gia yə yi si fə ka wi kɔm Jisɔs, asi wi kɔm wi yakadəiŋ jwɛiŋ yiwɔ kaa akisəkə. 48 Jisɔs dzaka i wi a, “Waiŋ wuŋ, shɔm ya yə wɔ jiə i mih wə, yi fə wɔ bɔiŋ. Ayaka wɔ tsə̂ bindzɔŋ.”

49 Asi Jisɔs nì kɛiŋki wi dzaka i kpaŋa wiwɔ yakadəiŋ, mi widɔkɔ dzə fɛiŋ num wi nyə dzə i Jaylus dzu, tikwili wi juŋ yi tsani, ka dzaka i wi a, “Waiŋ wa kpi lɔ. Ma chu nyâ ŋgəkə i mi wi lanini.” 50 Asi wi nì dzakaki yakadəiŋ, Jisɔs wɔkɔ, ka dzaka i Jaylus a, “Yi ma nyâ ŋgəkə i wɔ, jîə a shɔm ya i mih shəŋ, ma waiŋ wa ni bɔnih.” 51 Bɔ ka dza dzə i Jaylus dzu, wi nì ka bum a mi widɔkɔ liə yɛiŋ dzu. Wi bɔɔŋ a Bita, Jɛm, Jɔn, tii waiŋ bəh nih waiŋ bəh bɔ liə. 52 A nì kɔ bəni bəchi də, fii bəh mindəm, kɔm bə kpi yi waiŋ wiwɔ. Jisɔs dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ ki də̂ kə, waiŋ wələ ka kpi dəkə, wi nɔki lə.” 53 Bəni bəchi fɛiŋ dza ka suŋuki wi, kɔm bɔ ni kiəki na bindzɔŋ a waiŋ wiwɔ kɔ num wi kpi lɔ. 54 Wi tsə i di biə waiŋ wiwɔ nì nɔ, kaŋa wi i tsɛiŋ wə, bɔɔŋ wi a, “Waiŋkpaŋni, dzâ bɛiŋ!” 55 Wi ka fiəni dza wiwɔm, ka dza yaka bɛiŋ akisəkə. Jisɔs dzaka a bɔ tsɛ̂iŋ fiɛŋ ma wi dzî. 56 Nih wi bəh ba wi yɛiŋ gia yə yi num, dzaka wɔm bɔ. Jisɔs kîŋ a bɔ ma fûku i mi widɔkɔ gia yə yi num.

9

Jisɔs faaŋ bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa

(Matiɔ 10:1-15; Mak 6:7-13)

1 Jisɔs ka dza bɔɔŋ bwa bu bə mbaŋ jwɔfi ntsɔ bəfa, bɔ juŋni dzə. Wi nya bɔ bəh ŋga bəh dzəh i bwîliki bəchinda bə ŋkpɛli i bəni wə bəh i chûkuki jwɛ́iŋ, 2 ka faaŋ bɔ a bɔ tsə̂ fûkuki i bəni kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ, bəh i chûku bəni bə jwɛ́iŋ. 3 Wi chu dzaka i bɔ a, “Si mbɛiŋ tsəki, kiə mi ki dzɔ̂ kə fiɛŋ. Kiə mi ki dzɔ̂ kə mbəŋ, nabə kiba, nabə fiɛŋ fidzini, nabə kpɔ. Kiə mi ki dzɔ̂ kə bəmbuŋ bəfa. 4 Mbɛiŋ ka ni tsə liə i kwili wə, juŋ yə bə jiə mbɛiŋ yɛiŋ, mbɛiŋ ka nɔ̂ki a yɛiŋ, i tsə̂ bûku i jɔbi wə mbɛiŋ bi dza nyə i kwili wiwɔ wə. 5 Kwili wiwɔ ka nəiŋ i dzɔ mbɛiŋ, mbɛiŋ bûku fɛiŋ, jɔbi wə mbɛiŋ nəŋki i buku fɛiŋ mbɛiŋ chûmyi kwɔŋɔ i gvu yimbɛiŋ wə, i num ka kinchəsi i gia yə bɔ mɔm.”

6 Bɔ ka nyə ka tsəki, ka nyaniki i di di wə, fuku ntum wi ndzɔŋni wə kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ, bɔ chuku bəni bə jwɛiŋ bəchi.

Ntum wə kɔm Jisɔs fumsi Hɛlɔd

(Matiɔ 14:1-12; Mak 6:14-29)

7 Ŋkuŋ Hɛlɔd wə wi nì sakaki kimbu ki tumi ki Galili, wɔkɔ gia yichi yə yi nì num, yi fumsi wi kɔm bəni bədɔkɔ nì dzakaki a Jisɔs wələ kɔ Jɔn Njulibɔkɔ si wi fiəni dza i kpi wə. 8 Bədɔkɔ dzaka a, akɔ Ɛlaja si wi fiəni dzə. Bədɔkɔ dzaka fibɔ a, akɔ mi wi ntum wi Nyɔ wi kikpu widɔkɔ wi fiəni dza i kpi wə. 9 Hɛlɔd ka kaiŋyiki a, “Jɔn kɔ num mih nì gba bwili fwu wi. Wələ mi chu kɔ ndə mih wɔkɔki kələ kintəŋsi ki gia kɔm wi a?” Wi ka nəŋki a ŋgaiŋ bɔŋ yɛiŋ Jisɔs wiwɔ.

Jisɔs saŋsi bəni bənchuku bəte

(Matiɔ 14:13-21; Mak 6:30-44; Jɔn 6:1-14)

10 Bwa bə ntum bə Jisɔs ni fiəni dzə, fuku gia yichi yə bɔ fə i wi. Wi ka dzɔ bɔ a bəh bɔ baka gwu, ka dzɔ dzəh yi kwili wi Besayda. 11 Ayakalə, mbaŋ wi bəni kiə yaka ka biəli wi, wi dzɔ bɔ yisi i fukuki kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ chu chuku bəni bə̀ bɔ gwɛiŋki.

12 Si jɔbi nì shiki tsəki i liə, bwa bə Jisɔs bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa, ka kɔmsi dzə i wi kpəŋ ka dzaka i wi a, “Dzâka i bəni bələ a bɔ tsə̂ i kikwili ki kɔmsini wə, i nə̂ŋ biɛiŋ bibɔ bidzini bəh di bibɔ bi nɔni, kɔm fa kɔ chwa.”

13 Ayakalə, Jisɔs chukuli n'yi a, “Mbɛiŋ mwi nyâ bɔ bəh fiɛŋ ma bɔ dzî.” Bɔ dzaka i wi a, “Fiɛŋ fiə buku kaŋaki kɔ a chɔkɔ yi blɛd yite bəh bwɔ́kɔ yifa shəŋ, yaka kɔ a wɔ nəŋki a buku tsə̂ tâŋ biɛiŋ bidzini taŋni i dzə̂ nyâ i bəni bələ bəchi a?” 14 Bɔ nì dzakaki yaka kɔm bəni nì duki lə fɛiŋ bənyuku shəŋ nì kɔ ka bənchuku bəte. Jisɔs ka dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Mbɛiŋ dzâka a bəni nûmyi i kuku i di di wə, mbaŋshi mbaŋshi.” 15 Bɔ ka dzaka bɔ bəchi numyi kuku. 16 Jisɔs dzɔ chɔkɔ yi blɛd yite bəh bwɔ́kɔ yifa yə, tsɛiŋ yaka bɛiŋ, nya kiyɔŋni i Nyɔ, ka gbɛyi nya i bwa bu bə mbaŋ a bɔ gâa i bəni bəwɔ. 17 Bɔ gaa, bəni bəchi dzi fwuli, bwa bə Jisɔs bə mbaŋ juŋni biŋka biə bi bɛsi, bi jikə káh jwɔfi ntsɔ yifa.

Bita fuku baiŋsi a Jisɔs kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka

(Matiɔ 16:13-20; Mak 8:27-30)

18 A dzə num chɔkɔ bidɔkɔ, Jisɔs ka tsaki wi mbɔŋ, bwa bu bə mbaŋ num kɔmsi i wi wə. Wi dza bikə i bɔ a, “Bəni dzakaki a mih kɔ ndə?” 19 Bɔ chukuli a, “Bəni bədɔkɔ dzakaki a wɔ kɔ Jɔn Njulibɔkɔ, bədɔkɔ a Ɛlaja, ayaka bədɔkɔ dzaka a wɔ kɔ mi wi ntum wi Nyɔ wi kikpu widɔkɔ wi fiəni dza i kpi wə.” 20 Jisɔs ka bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ dzakaki yimbɛiŋ a mih kɔ ndə?” Bita chukuli a, “Wɔ kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka.” 21 Jisɔs ka lansi kiŋ i bɔ a kiə bɔ bi mɔ̂m kə i fûku yi i mi.

Jisɔs dzaka kɔm bəŋgəkə bu bə kpi

(Matiɔ 16:21-23; Mak 8:31-33)

22 Wi ka dzaka i bɔ a, “Mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi kaŋaki i bi yɛiŋ bəŋgəkə bəduli, ma bəni bə̀ bɔ sakaki tumi, bəh bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ bɔ bi məŋni wi. Bɔ wɔɔ wi, i kaŋ yitali wə, Nyɔ bi fiəni dzasi wi i kpi wə.”

Kintasi ki Jisɔs i mi wə wi biəli Jisɔs

(Matiɔ 16:24-28; Mak 8:34-38)

23 Jisɔs ka dzaka num i bəni bəchi a, “Mi wə wi nəŋki i num mi wuŋ, wi kaŋaki i nəiŋ gwu yi, i giŋ kintasi ki chɔkɔ bichi i biəliki mih. 24 Mbɛiŋ kîəki a mi wə wi tɔkniki bə nɔni ki a wi ma laksi, wi bi laksi ki num laksini. Ayakalə, mi wə wi laksi nɔni ki kɔm mih, wi bi kwatiki lə ki. 25 Bə ka juŋni na mbi wələ wichi ka nya i mi, a wi dzi, wi num i laksi nɔni ki, wi kɔbi i bi kwati ki, ma mbee wiwɔ bi numki nə a? 26 Mbɛiŋ kîə a mi wə wi gəmniki i biəli mih bəh gia yiŋ, wi kîə a mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi bɔŋ gəmni lə tə bəh wəmaka, i jɔbi wə wi bi fiəni dzəki i baiŋni bi wə, biə bi kɔ bi Ba wi, bə bəchinda bu bə baiŋni. 27 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, bəni bədɔkɔ kɔlə fa bɔ kɔbi i bi musi kpi maka bɔ yɛiŋ si Nyɔ sakaki ntɔŋ bi.”

Shi bi Jisɔs kwuni

(Matiɔ 17:1-8; Mak 9:2-8)

28 A bi dzə num aka kaŋa nyaŋ si Jisɔs nì dzaka gia yələ, wi dzɔ Bita bəh Jɔn bəh Jɛm bəh bɔ yaka tsə i ŋkwuŋ widɔkɔ wə i tsə tsa. 29 Si wi nì tsaki, shi bi dza kwuni, bəmbuŋ bu tə kwuni ka fukuki alə buuu mwayi alə mwaŋmwaŋmwaŋ. 30 Yi dzə num a bəni bədɔkɔ bəfa nì kɔ fɛiŋ, a num Muses bəh Ɛlaja, bɔ nì təkəli tumbuku alə ka dzakaki bɔ bəh Jisɔs. 31 Baiŋni bi Nyɔ baiŋ i bɔ wə. Ayaka bəh bɔ bə́ dzaka kɔm kpi yə Jisɔs ni kaŋaki i tsə kpi i Jɛlusalɛm, ayaka yi dzə kpɛiŋ si Nyɔ ni jiə. 32 Si bɔ ni dzakaki yaka, Bita bəh Jɔn bəh Jɛm gɔkɔ kinu. Si bɔ dza yaka, ka yɛiŋ si baiŋni bi Nyɔ baiŋki i Jisɔs wə, bɔ yɛiŋ bəni bəfa bələ num bəh wi. 33 Si bəni bəfa bələ ni fiəniki nyəki, Bita dza təkəli dzaka i Jisɔs a, “Tikwili, yi si ndzɔŋki lə a bukumbɛiŋ numki fa. Bêe ma buku maa bintaŋ bitali, kidɔkɔ numki ŋka, kidɔkɔ num ki Muses, kidɔkɔ num ki Ɛlaja.” Wi nì dzakaki yakadəiŋ wi kiə kə na gia yə wi dzakaki.

34 Asi wi ni kɛiŋki wi dzaka yaka, bimba nyə dzə i bɔ bɛiŋ baŋ bɔ. Ndzaŋ kwa bɔ, si bɔ nì kɔ i yɛiŋ kintəəŋ. 35 Ja buku i kintəəŋ kiwɔ wə dzaka a, “Wələ kɔ Waiŋ wuŋ wə mih kɔ mih babwili. Mbɛiŋ wɔ̂kɔki num i wi.” 36 Si ja yiwɔ dzaka kaasi yaka, bɔ dza yɛiŋ Jisɔs num fɛiŋ a wi mbɔŋ. Ayaka bɔ kpi chumi bəh yi, i jɔbi wiwɔ bɔ nəki fuku kə i mi widɔkɔ gia yə bɔ yɛiŋ i ŋkwuŋ wiwɔ wə.

Jisɔs bwili chinda wi ŋkpɛli i waiŋ nyukuni wə

(Matiɔ 17:14-21; Mak 9:14-29)

37 Chɔkɔ buku wɔɔ, bɔ bəh Jisɔs nyə i ŋkwuŋ wiwɔ wə ka shiki dzəki, si bɔ ni shiki dzəki baŋsi bə mbaŋ wi bəni wimbum. 38 A bɔ tsɛiŋ yɛiŋ, bɔ yɛiŋ mi widɔkɔ i mbaŋ wiwɔ kintəəŋ wi dza ka yisi i wiliki a, “Mi wi lanini, mih tsaki wɔ a wɔ tsɛ̂iŋ i waiŋ wuŋ wələ, akɔ a wi shəŋ. 39 Wɔ̂kɔli, kiŋ'waka kidɔkɔ dzaki ki chufi wi, ki lɔɔ wi i kuku, wi ka jwɔki, jumi, bifuu buku i dzaka ki wə. Ki baaŋ tsə a bəh wi bum kə a wi waka. 40 Mih si tsa bwa ba bə mbaŋ bə̀ a bɔ bwîli kiŋ'waka kiwɔ bɔ mɔmsi mɔŋ.”

41 Jisɔs wɔkɔ yaka, dzaka a, “Ɔ ɔɔ! Ŋgɔkɔ wi kilɔlɔ wələ wi ka jiə dəkə shɔm i Nyɔ wə. Mih kɔ ni num bukumbɛiŋ i tsə buku dəiŋ, mih ni kaŋa shɔm bəh mbɛiŋ i tsə buku dəiŋ na?” Wi ka dzaka i tii waiŋ wiwɔ a, “Dzə̂ bəh waiŋ wa fa.” 42 Asi wi dzɔ wi ka dzəki, chinda wi ŋkpɛli wə chu chufi waiŋ wiwɔ tɔkɔ kuku, wi ka jwɔki. Jisɔs kaŋyi kiŋ'waka kichu kiwɔ ki buku i waiŋ wiwɔ wə, wi ka bɔnih. Jisɔs ka nya wi i ba wi. 43 Bəni bəchi yɛiŋ ŋga biə bi kɔ bi Nyɔ, dzaka wɔm bɔ.

Jisɔs chu dzaka kɔm bəŋgəkə bu bəh kpi.

(Matiɔ 17:22-23; Mak 9:30-32)

Si bɔ nì kɛiŋki num bəh ŋkaŋyi i gia yichi yə Jisɔs nì fəki, wi dza dzaka i bwa bu bə mbaŋ wə a, 44 “Mbɛiŋ lûmsi ndzɔŋ bintuni bimbɛiŋ i gia yə mih nəŋki i dzaka. Mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bə ni nya lə wi i kaŋ yi bəni wə.” 45 Si wi dzaka yakadəiŋ, bɔ nəki wɔkɔ kiə kə gia yə wi dzakaki, kɔm gia yiwɔ nì kɔ yi nyumi a bɔ ma kiə, ayakalə bɔ ka lwaki i bikə i wi kɔm ndzaka wiwɔ.

Mi wimbum kɔ ndə?

(Matiɔ 18:1-5; Mak 9:33-37)

46 Bɔ ka yisi ŋgukuli a bɔ bɔ a mi wimbum wə wi tsəki bɔ bəchi i bɔ kintəəŋ kɔ ndə a. 47 Jisɔs kîə gia yə bɔ kwakaki i shɔm yibɔ wə, ka dzɔ waiŋ wi nchiŋ tɔm kɔmsi i wi wə, 48 dzaka i bɔ a, “Mi wə wi ka dzɔ waiŋ winchiŋ wələ i yɛli wuŋ wə, wi dzɔ num mih. Mi wə wi dzɔ mih, wi dzɔ num mi wə wi faaŋ mih. Yi kɔ a, mi wə wi jiə gwu yi i kuku i mbɛiŋ kintəəŋ akɔ wi wə wi kɔ mi wimbum wi tsə mbɛiŋ bəchi.”

Mi wə wi ka nəiŋ dəkə wɔ, wi tɔbiki lə wɔ

(Mak 9:38-40)

49 Jɔn chukuli i Jisɔs a, “Tikwili, buku si yɛiŋ mi widɔkɔ wi bwili bəchinda bə ŋkpɛli i bəni wə i yɛli wa wə, buku ka kaŋyi wi, kɔm wi kɔkə mi widɔkɔ i mbaŋ wibukumbɛiŋ wə ” 50 Jisɔs chukuli mfih a, “Kiə mbɛiŋ ki chî kə wəmaka mi, kɔm mi wə wi ka nəiŋ dəkə mbɛiŋ, wi tɔbiki lə mbɛiŋ.”

Jisɔs fasi i tsə i Jɛlusalɛm,
ayaka bəni bə Samalia nəiŋ i dzɔ wi

51 Si jɔbi nì kpɛiŋniki dzəki ka Nyɔ dzɔ Jisɔs i bɛiŋ, Jisɔs fasi i tsə i Jɛlusalɛm, wi ka nyə bə́ tsə. 52 Wi bə́ nəŋ i nyə ka faaŋ bəni bədɔkɔ i ninshiŋ. Bɔ tsə liə i kwili widɔkɔ wə i Samalia, i kɛiŋsi di fɛiŋ i wi. 53 Bəni bə̀ fɛiŋ nəiŋ i dzɔ wi kɔm bɔ nì kiəki lə a wi tsəki səki num i Jɛlusalɛm. 54 Jɛm bəh Jɔn num bwa bə Jisɔs bə mbaŋ wə fɛiŋ ka wɔkɔ gia yiwɔ, bikə i wi a, “Bah, buku bɔɔŋ gbuku i bɛiŋ ma wi shi dzə kaasi bəni bələ a?”* 55 Jisɔs chu fiəni gwu kaŋyi lɔ bɔ,† 56 wi bəh bwa bu bə mbaŋ ka nyə ka tsəki səki dzəh i kwili widɔkɔ wə chi.

Kiə mi i mbaŋ wi Jisɔs wə ki tsɛiŋ kə i jum wə

(Matiɔ 8:19-22)

57 Asi bɔ nì nyaniki dzəki i dzəh, mi widɔkɔ dzə dzaka i Jisɔs a, “Mih ni biəliki lə wɔ, i na faiŋ wə wɔ tsəki.” 58 Jisɔs chukuli i wi a, “Migumasha kaŋaki lə dzə́ŋə yibɔ, minyəni mə mɔ fuliki bɛiŋ kaŋa júŋ yibɔ, ayakalə mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi kaŋaki kə na di i jiə fwu wi yɛiŋ.”

59 Jisɔs ka chu dzaka i mi widɔkɔ a, “Bîəli mih.” Ayaka mi wiwɔ chukuli a, “Bah, bêe ma mih tsə yisi ləə ba wuŋ, ka mih biəliki wɔ.” 60 Ayakalə, Jisɔs chukuli i wi a, “Bêe ma bəni bə̀ bɔ kpiyi, ləəki bəni bəbɔ bə kpiyini, tsə̂ mfia wɔ fûkuki kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ.”

61 Mi widɔkɔ chu dzaka a, “Bah, mih ni biəliki lə wɔ, ayaka yisi bêe ma mih tsə bɔni i chwɔŋ kəŋŋ ki juŋ ka mih dzə biəliki wɔ.” 62 Jisɔs chukuli i mi wiwɔ a, “Mi wə wi kwa dzəkə i kaŋ ŋguŋ shi kuku fiəni tsɛiŋ i jum wə, wəmaka ka kpɛiŋ dəkə i num i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi Nyɔ wə.”

10

Jisɔs faaŋ bəni mbaŋnanitaŋ ntsɔ bəfa

1 I jum wə fɛiŋ wə, Bah baayi bəni bədɔkɔ mbaŋnanitaŋ ntsɔ bəfa * ka faaŋ i wi nshiŋ, bəfa bəfa a bɔ tsə̂ i kikwili kə, i nyani di biə wi nì kaŋaki i tsə i bi wə bichi. 2 Wi bə́ nəŋ i faaŋ bɔ, ka dzaka a, “Ŋkɔh duki lə na bəh ŋga, ayakalə bəni bə kɔhni num a twɛsi. Mbɛiŋ tsâki a Bah wə wi kaŋaki khə wiwɔ chîŋsi bəni bə kɔhni. 3 Mbɛiŋ tsə̂ki la. Yɛ̂iŋ, mbɛiŋ kîəki a, mih faaŋki mbɛiŋ i tsə numki ka bwa bə shwáŋ i júm kintəəŋ. 4 Si mbɛiŋ tsəki kiə mi ki dzɔ̂ kə kpɔ, nabə kiba bəh dzuyigvu yidɔkɔ. Jɔbi wə mbɛiŋ ka buku i dzəh, mbɛiŋ ma ni nûmki i bɔ̂niki i bəni. 5 Mbɛiŋ ka tsə liə i juŋ yə mbɛiŋ liə yɛiŋ wə, mbɛiŋ bɔ̂ni bəni bəwɔ yɛiŋ dzu a, ‘Kimbɔiŋni nûm ya dzu.’ 6 A kabə num mi wə wi kɔŋki a kimbɔiŋni num yɛiŋ dzu, ma kimbɔiŋni kiwɔ baaŋ i gwu yi wə. Wə wi kɔŋki kə kimbɔiŋni kiwɔ ki fiəni chu jum wə i mbɛiŋ. 7 Jɔbi wə mbɛiŋ ka liə i dzu, mbɛiŋ ka nɔ̂ki a yɛiŋ dzu, mbɛiŋ ma kwuniki júŋ. Mbɛiŋ dzîki, mbɛiŋ mû biɛiŋ bichi biə bə nya i mbɛiŋ, kɔm mi wi nɔm kaŋaki lə i kwati ŋgɔm wi. 8 Jɔbi wə mbɛiŋ ka tsə liə i kwili wiwɔ, bə dzɔ mbɛiŋ, mbɛiŋ dzî na finə bə nya i mbɛiŋ i dzî. 9 Jɔbi wə mbɛiŋ ka numki fɛiŋ mbɛiŋ ka chûkuki bəni bə jwɛiŋ, fiəni fûku i bəni bəchi a ŋkuŋ bi Nyɔ si kɔmsi dzə i bɔ wə. 10 Ayakalə, na yibwiŋ mbɛiŋ liə i kwili wiwɔ, bə nəiŋ i dzɔ mbɛiŋ, mbɛiŋ bûku tsə̂ i dzə́h wə mbɛiŋ dzaka a, 11 ‘Kwɔŋɔ kikwili kimbɛiŋ kələ buku dzɔ i gvu yibuku wə bə bi lə buku chumni, gia yichi fiəni dzə i kifwu kimbɛiŋ wə. Ayakalə, mbɛiŋ kîə a ŋkuŋ bi Nyɔ kɔ bi si num a fiəŋə.’ 12 Mih fukuki i mbɛiŋ a, a bi numki i chɔkɔ bi nsaka wi gɔksini wə, gia bi bɔniki lə i kwili wi Sɔdɔm wə, tsə kwili wiwɔ.”

Ŋgəkə wi kikwili, bəh di biə bi ka kwuni shɔ́m yibɔ

(Matiɔ 11:20-24)

13 Wi nì shaaŋki yakadəiŋ dzakayi a, “Ŋgəkə wimbum i mbɛiŋ bəni bə Kɔlasen, ŋgəkə wimbum kɔ tə wimbɛiŋ bəni bə Besayda. Mbɛiŋ kîə a, gia yi dzaka ki wɔmni yə mih nì dzə fə i kidi kimbɛiŋ wə, a nì kɔ a mih fə yi i Taya bəh Sidɔn, ma bɔ nì fiəni i chu bibɔ wə ka lɔh bəmbuŋ bə kpi, fuku kibwuŋ i gwu wə jiakɔbi, i kɔmsi chusi a bɔ kwuni lɔ shɔ́m yibɔ. 14 Mbɛiŋ kîəki a, a bi numki i chɔkɔ bi nsaka wi gɔksini wə, gia bi bɔniki lə i bəni bə Taya bəh Sidɔn tsə yimbɛiŋ. 15 Ayaka mbɛiŋ bəni bə Kafanaum, mbɛiŋ kwakaki a, bə bi yaksiki lə mbɛiŋ i bɛiŋ a? Aayi. Bə bi shisi mbɛiŋ shisini i tumi ki bəni bə kpili wə.” 16 Jisɔs ka dzaka i bəni bə̀ wi nì faaŋ a, “Mi wə wi wɔkɔ i mbɛiŋ, wi wɔkɔ num i mih. Mi wə wi məŋni mbɛiŋ, wi məŋni num mih. Ayaka wi wə wi məŋni mih, wi məŋni num wə wi faaŋ mih.”

Gia yə mi i mbaŋ wi Jisɔs kɔ i wɔkɔki ndzɔŋni yɛiŋ

17 Bəni bə̀ mbaŋnanitaŋ ntsɔ bəfa ka fiəni dzə wɔkɔ ndzɔŋni, ka dzaka i Jisɔs a, “Bah, buku si bɔɔŋki yɛli wa, na bəchinda bə ŋkpɛli, wɔkɔ i buku.”

18 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mih ni yɛiŋ Satan gbɔ i bɛiŋ aka dzaŋ yi mwaŋ i bɛiŋ liə kuku. 19 Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, mih nyâ lɔ ŋga i mbɛiŋ, biə mbɛiŋ kɔ i nyaniki i júŋ bɛiŋ bəh i nyɛiŋ bɛiŋ. Ayaka num mih chu nyâ ŋga bichi i mbɛiŋ i tumdzi Satan wə mbaiŋŋni wimbɛiŋ, ayaka fiɛŋ fidɔkɔ kɔbi bi nəŋni mbɛiŋ. 20 Ayakalə, mbɛiŋ ma wɔkɔki ndzɔŋni a bəchinda bə ŋkpɛli wɔkɔki lə i mbɛiŋ. Mbɛiŋ wɔ̂kɔki ndzɔŋni a num a kiyɛli kimbɛiŋ kɔ num Nyɔ nyaka lɔ i kiŋwakti wə i bɛiŋ.”

Jisɔs wɔkɔ ndzɔŋni

(Matiɔ 11:25-27; 13:16-17)

21 A jɔbi wiwɔ wə, Kiŋ'waka ki Baiŋni fə Jisɔs wɔkɔ ndzɔŋni. Wi ka dzaka a, “Mih nyaki kiyɔŋni i wɔ Ba wuŋ Ŋkuŋ wi bɔɔli bəh nshwaiŋ kɔm wɔ nyumi gia yələ i bəmfi, bəh bəŋkiəgia, chusi yi num i bəni bə kilɔlɔ bəh i bwa bənchiŋ. Yi num yakadəiŋ Ba wuŋ, kɔm akɔ ayaka si wɔ nì kɔŋki a yi numki.”

22 Jisɔs chu dzaka a, “Ba wuŋ kɔ wi nya lɔ biɛiŋ bichi i mih. Mi widɔkɔ kɔkə wə wi kiəki Waiŋ Nyɔ, a kɔbi a Ba wi. Ayaka mi widɔkɔ num kə wə wi kiəki Ba wuŋ, a kɔbi a Waiŋ bəh bəni bə̀ Waiŋmi kɔ wi sabibwili i chusi Ba wi i bɔ.”

23 Wi dza fiəni gwu dzaka i bwa bu bə mbaŋ a bɔ bɔ a, “Kimbɔiŋsi kimbum kɔ kimbɛiŋ a dzə́kəh yimbɛiŋ yɛiŋ gia yiwɔ. 24 Mbɛiŋ kîəki a bəni bə ntum bə Nyɔ bəduli bəh bəŋkuŋ nì dəki i yɛiŋ gia yə mbɛiŋ yɛiŋki, kɔbi i yɛiŋ. Ka nəŋki tə i wɔkɔ gia yə mbɛiŋ wɔkɔki, kɔbi i wɔkɔ.”

Ndi kɔm bə mi wi Samalia wi ndzɔŋni

25 Yi dzə num a, mi widɔkɔ wə wi nì lansi kiəki bənchi bə Nyɔ, nyə dzə i mɔmsi Jisɔs, ka bikə i wi a, “Mi wi lanini, gia yə mih kaŋaki i fə ka mih kwati nɔni kə ki bi tsə kaa kə, kɔ nə a?”

26 Jisɔs bikə i wi a, “Bə nyaka i Kiŋwakti ki Bənchi bə Nyɔ wə a nə? Wɔ si fa wɔkɔ a nə?”

27 Wi chukuli a, “Bə nyaka a,

‘Wɔ kɔ̂ŋki Bah Nyɔ wa bəh shɔm ya yichi,

wɔ nyâ gwu ya yichi i wi,

wɔ nɔ̂mki i wi bəh ŋga bia bichi,

wɔ jîə mfi bia bichi i wi wə,

wɔ kɔ̂ŋki mi wə wi kɔ kɔmsi i wɔ kpəŋ asi wɔ kɔŋki gwu ya.’ ”

28 Jisɔs ka dzaka a, “Wɔ chukuli ndzɔŋ. Wɔ fə a yakadəiŋ ma wɔ bi kwati nɔni kə ki bi tsə kaa kə.”

29 Mi wiwɔ dza ka nəŋki i chusi a ŋgaiŋ kɔ mi, ka bikə i Jisɔs a, “Mi wə wi kɔ kɔmsi i mi kpəŋ kɔ ndə a?” 30 Jisɔs chukuli lɔ bəh ndi a, “Mi widɔkɔ nì buku i Jɛlusalɛm kabə shi tsə i Jɛliku, i dzə wi liə i kaŋ yi bəji wə. Bɔ twɛiŋ wi, wi baaŋ a twɛsi i kpi, bɔ baayi bəmbuŋ bu, dzɔ tasi bəh biɛiŋ bi bichi, ka bee wi fɛiŋ ka gɛiŋ. 31 Yi dzə num a, mi widɔkɔ ni shiki tsəki i dzəh yiwɔ wə num tii mfə gia, wi yɛiŋ wi ka kwaŋ tsə i fikpəŋ. 32 Mi widɔkɔ tə ka nyə ka dzəki, num mi i chwɔŋkijuŋ ki Lɛwi wə, ka dzə buku fɛiŋ, yɛiŋ wi ka bɔŋ kwaŋ tsə tə a fikpəŋ. 33 Ayakalə, mi widɔkɔ bə́ nyani dzə a num mi wi Samalia. Wi dzə buku fɛiŋ, ka yɛiŋ wi, nshɛiŋ kwa wi. 34 Wi tsə buku i wi wə, jiə mbih bəh miə i biəkə yi wə, kaŋa baŋ biəkə yiwɔ bəh mbuŋ, ka giŋ wi i nyam yi yə wi nì nyaniki i yɛiŋ bɛiŋ, ka tsə bəh wi i juŋ yi bəni bə dzəni wə ka bə́ tɔkniki bəh wi. 35 Bɔ wi nɔ, chɔkɔ buku wɔɔ, wi bwili bədanali bəfa nya i mi wi juŋ yiwɔ, ka dzaka i wi a, ‘Bâaŋ wɔ tɔ̂kniki bəh mi wələ. Wɔ ka baaŋ ka bəkəli kpɔ wi dutsə, mih ni fiəni dzə nya chukuli i wɔ.’ ”

36 Si Jisɔs ti yakadəiŋ, ka bikə i mi wə wi nì kɛiŋsi kiəki bənchi a, “I bəni bətali bələ kintəəŋ, wɔ yɛiŋki n'ya a mi wə wi nì chusi, a wi kɔ waiŋnih mi wə bəji bə̀ nì twɛiŋ akɔ winaiŋ na?”

37 Wi chukuli a, “Akɔ mi wə wi nì kwasi nshɛiŋ i mi wə bəji bə̀ nì twɛiŋ.” Jisɔs ka dzaka i wi a, “Tsə, wɔ fəki ayaka tə.”

Jisɔs ya liə i jikə Mata bəh Meli

38 Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ ka nyə ka tsəki, tsə liə i kwili widɔkɔ wə, kpaŋa widɔkɔ num fɛiŋ bə bɔɔŋ a Mata. Wi dzɔ Jisɔs i wi dzu. 39 Wi nì kaŋaki lə waiŋnih wi widɔkɔ bə bɔɔŋ a Meli. Si Jisɔs nì tsə liə fɛiŋ, Meli ka tsə num kɔmsi i wi kpəŋ bə́ wɔkɔliki gia yə wi laniki. 40 Mata fum fɔbli bəh ntati. Wi nyə tsə ka bikə i Jisɔs a, “Bah, wɔ yɛiŋ a waiŋnih wuŋ kɔ fa bəh wɔ, mih fum a mih mbɔŋ, wɔ kaŋa kə jɔbi ndzɔ nə? Dzâka a wi dzə̂ gâmti mih.”

41 Bah chukuli i wi a, “Mata, Mata, wɔ fumsiki gwu ya, wɔ wɔkɔ ŋgəkə kɔm biɛiŋ bi duli, fwu wa bɔkɔ kilɔlɔ, 42 fiɛŋ fiə bə nəŋki kɔ a fimu. Meli nûm wi sabibwili lɔ fiəmaka, a num findzɔŋni, fiə mi widɔkɔ kɔbi i bi chu dzɔbwili i wi.”

11

Jisɔs lani si bə kɔ i tsaki

(Matiɔ 6:5-15)

1 A nì kɔ chɔkɔ bidɔkɔ, Jisɔs ka tsaki i di bidɔkɔ wə, wi tsa kaasi, waiŋ wi widɔkɔ i mbaŋ wi bwa bu kintəəŋ dzə dzaka i wi a, “Bah, lâni buku si buku kɔ i tsaki, asi Jɔn nì lani bəni bu bə mbaŋ si bɔ kɔ i tsaki.”

2 Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ bə́ tsa mbɛiŋ ka dzâkaki a,

‘Ba wibuku,

fə̂ bəni kɔksiki yɛli wa,

fə̂ ma ŋkuŋ bia dzə.

3 Nyâ buku bəh dzɛiŋ bidaiŋ,

4 Ma wɔ dâlinya chu bibuku,

asi buku dalinyaki chu biə bəni bədɔkɔ fəki i buku.

Kiə wɔ ki bêe kə a buku liə i mɔmsi wə.’ ”

5 Si wi dzaka yaka ka fəkəni i bɔ a, “Mbɛiŋ dzɔ̂ a, mi widɔkɔ i mbɛiŋ si nyə tsə kɔmyi juŋ yi nsɛiŋ wi nchɔkɔ kintəəŋ dzaka i wi a, ‘Nsɛiŋ wuŋ, dzâ bɛiŋ wɔ fwâsi mih bəh chuku yi nyə yitali. 6 Nsɛiŋ wuŋ widɔkɔ dzə tumbuku alə, mih kaŋa kə fiɛŋ fiə mih kɔ i tati wi yɛiŋ.’ 7 Bə dzɔ a nsɛiŋ wa wə wɔ si kɔmyiki dzaka ki kifiəŋə, ka fiəni chukuli dzə mfih i dzu a, ‘Ma nyâki mih bəh ŋgəkə. Buku bwa bəŋ kɔ buku nɔ lɔ ka fa dzaka ki juŋ. Mih kɔkə i dza bɛiŋ a mih nəŋki fiɛŋ i nya wɔ.’ ” 8 Si Jisɔs fəkəni yaka, chu dzaka a, “Mih fukuki i mbɛiŋ a, namana yaka wi ka baaŋ i dza nya wɔ bəh nyəə kɔm wɔ kɔ nsɛiŋ wi, wi ni dza bɛiŋ ma wi nya biɛiŋ bichi biə wɔ nəŋki i jɔbi wə wɔ baaŋ a fɛiŋ ka kɔmyiki wɔ bɔh kə. 9 Ayakadəiŋ, mih fukuki i mbɛiŋ a, mbɛiŋ bîkəki, ma Nyɔ ni nya i mbɛiŋ. Mbɛiŋ nə̂ŋki, ma Nyɔ ni fə mbɛiŋ yɛiŋ. Mbɛiŋ kɔ̂myiki dzaka ki juŋ, ma Nyɔ ni wɛli i mbɛiŋ. 10 Mbɛiŋ kîəki a mi wichi wə wi bikəki, wi ni kwati lə, mi wichi wə wi nəŋki, ni yɛiŋ lə, wə wi kɔmyiki bakakijuŋ bə ni wɛli lə i wi.

11 Akɔ tii waiŋ winaiŋ i mbɛiŋ kintəəŋ wə waiŋ wi ka bikə bwɔkɔ, wi ni nya num juŋŋ i wi a? 12 Ma waiŋ ka bikə ŋgəəŋ, wi ni nya num nyɛiŋ i wi a? 13 Na yaka mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ kɔ bəni bəchu ka kiəki i nya biɛiŋ bindzɔŋni i bwa bəmbɛiŋ, ma Ba wimbɛiŋ wə wi kɔ i bɛiŋ wi ma ni nya tə Kiŋ'waka ki Baiŋni i bəni bə̀ bɔ bikəki i wi tsə yaka?”

Jisɔs bəh Bɛlsebu

(Matiɔ 12:22-30,43-45; Mak 3:20-27)

14 Jisɔs nì bwiliki chinda wi ŋkpɛli i mi widɔkɔ wə wi num kinchini. Si chinda wi ŋkpɛli wiwɔ nì buku i mi wiwɔ mə, wi ka yisi i dzakaki. Mbaŋ wi bəni yɛiŋ yaka dzaka wɔm bɔ. 15 Ayakalə, bəni bədɔkɔ ka dzakaki a, “Wi bwiliki bəchinda bə ŋkpɛli num bəh ŋga bi Bɛlsebu wə ŋkuŋ wi bəchinda bə ŋkpɛli.”

16 Bəni bədɔkɔ ka nəŋki i mɔmsi wi, ka dzakaki a, wi fə̂ gia yə yi chusiki ŋga biə bi nyə i bɛiŋ. 17 Jisɔs kiə kiŋkwaka kibɔ, wi ka dzaka a, “Na kinaiŋ tumi kə ki gaali gwu ka jwɔki a kiki, ki kɔkə i bi num, chwɔŋkijuŋ kə ki gaali gwu ka jwɔki a bɔ bɔ ki gaali lɔ. 18 Yi kɔ a liŋ asi Satan bəh mbaŋ wi ka gaali gwu bə jwɔ a bɔ bɔ, ma ŋkuŋ bi ni num dəiŋ a? Mih dzaka lə kɔm mbɛiŋ dzakaki a, mih bwiliki bəchinda bə ŋkpɛli num bəh ŋga bi Bɛlsebu. 19 A kabə num a mih bwiliki bəchinda bə ŋkpɛli num bəh ŋga bi Bɛlsebu, ma bwa bəmbɛiŋ ni bwiliki num bəh ŋga bi ndə? Gia yə bwa bəmbɛiŋ bədɔkɔ fəki ni chusiki a, mbɛiŋ gbɔ lɔ nsaka. 20 Ayakalə, a kabə num a mih bwiliki bəchinda bə ŋkpɛli bəh kaŋ yi Nyɔ, yi numki a ŋkuŋ bi Nyɔ dzə lɔ i mbɛiŋ wə.

21 Mbɛiŋ kîə a, jɔbi wə mi wi ləkəli ka kɛiŋsi gwu yi bəh biɛiŋ bi jum ka num bə́ tsɛiŋ na finaiŋ fiɛŋ, wi ni chu lwaki kə fiɛŋ fidɔkɔ. 22 Ayakalə, mi wi ŋga widɔkɔ ka tsə dzəh, jwɔ tsə wi bəh ŋga, lɔkɔ biɛiŋ bi bi jum biə wi si jiəki fwu wi yɛiŋ wə, wi lɔkɔ biɛiŋ bi bichi wi tsə gaa bəh bəni .

23 Mbɛiŋ kîə a, mi wə wi kɔkə bəh mih, wəmaka bwaŋki lə gvu i mih chɛiŋ. Mi wə wi gamtiki kə mih i juŋniki, wi shakyiki num shakyini.

24 Jɔbi wə kiŋ'waka kichu si buku i mi wə ki tsə i chwa i nəŋki di biə ki ni nɔki. Jɔbi wə ki ka nəŋ mɔŋ ki ni dzaka i gwu yi a, ‘Mih kaŋaki i fiəni tsə i mih dzu, i di biə mih ni buku.’ 25 Jɔbi wə ki fiəni dzə yɛiŋ juŋ yiwɔ kɛiŋ yiyəə, num bə yaŋa kɛiŋsi yi ka yi baiŋki, 26 ki ka fiəni dzə bəh biŋ'waka bidɔkɔ nanitaŋ bi bəkə tsə wi, bɔ ka ni liə i nɔki yɛiŋ. Ayaka nɔni ki wəmaka mi ni fiəni bəkə tsə si ki nì kɔ i ninshiŋ.”

Kinsaŋli kimbum kɔ ki bə ndə a?

27 Asi Jisɔs nì kɛiŋki wi dzaka gia yiwɔ lə, kpaŋa widɔkɔ təkəli dzaka i mbaŋ wi bəni kintəəŋ a, “Kimbɔiŋsi kimbum kɔ i miŋkpaŋa wə wi nì bwɔ wɔ, na bəh mbɛiŋŋ wə wɔ nì mah.”

28 Ayakalə, Jisɔs chukuli a, “Kimbɔiŋsi kimbum kɔ num i bəni bə̀ bɔ wɔkɔ gia yi Nyɔ fə asi yi nəŋki.”

Bəni nì nəŋki i yɛiŋ gia yə yi chusiki
di biə ŋga bi Jisɔs nì buku

(Matiɔ 12:38-42; Mak 8:12)

29 Si mbaŋ wi bəni ni juŋniki dzəki kɔmsi tsə i wi wə, wi ka dza dzaka a, “Chwɔŋkijuŋ ki liə kələ kɔ kichu. Bɔ nəŋki i yɛiŋ gia yi dzaka ki wɔmni, yə yi chusiki ŋga biŋ, ayakalə bɔ bi yɛiŋ kə gia yi dzaka ki wɔmni yidɔkɔ a kɔbi a yə mi ntum wi Nyɔ wə Jɔna nì chusi. 30 Gia yə Jɔna nì fə, a nì kɔ gia yi dzaka ki wɔmni i bəni bə Ninewi wə, yi kɔ a liŋ asi mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi fə gia yi dzaka ki wɔmni i ŋgɔkɔ wi liə wələ. 31 A bi numki chɔkɔ bi nsaka wi kaasini wə, Yaa wə wi nì sakaki tumi ki Shɛba bi numki lə tə bəh ŋgɔkɔ wi liə wələ, fə bɔ liə i ŋgəkə wə, kɔm wi nì dza dzə i tumi ki kiŋgɔksi ki mbi wə, i wɔkɔ mfi bi Ŋkuŋ Sɔlɔmɔn. Ayakalə, mbɛiŋ wɔ̂kɔli, mi widɔkɔ kɔlə fa bəh gia yimbum yi tsə yi Sɔlɔmɔn. 32 A bi numki i jɔbi bi nsaka wi gɔksini wə, bəni bə Ninewi bi num bəh ŋgɔkɔ wi liə wələ fə bə jiə wi i ŋgəkə wə, kɔm bɔ nì wɔkɔ gia yə Jɔna nì fukuki, kwuni shɔm yibɔ. Mbɛiŋ wɔ̂kɔli mi widɔkɔ kɔlə fa bəh gia yimbum yi tsə yi Jɔna, mbɛiŋ kwuni kə shɔ́m yimbɛiŋ.

Naka ki baŋsini ki gwu

(Matiɔ 5:15)

33 Mi si baiŋsi kə naka ki baiŋsini i ləkə i kigasi. Wi mɔŋ dəkə tə i chu fiəni dzɔ kah i kwusi baŋ yɛiŋ bɛiŋ. Wi si baiŋsi tɔm num i di biə bə si tɔm naka ki baiŋsini yɛiŋ, a bəni ka liə dzu bɔ yɛiŋki baiŋni biwɔ. 34 Dzəkəh ya kɔ baiŋni i gwu ya wə. Dzəkəh ya kabə baiŋ, yaka gwu ya yichi ni numki yi jikə bəh baiŋni. Ayaka, dzəkəh ya ka baiŋki kə, gwu ya yichi ni numki yi jikə bəh jisi. 35 Yi kɔ a, mbɛiŋ tɔkniki a baiŋni biə i gwu yimbɛiŋ wə ma fiəni chu jisi. 36 Gwu ya yichi ka num yi jikə bəh baiŋni, kimbu kidɔkɔ num kə i jisi wə, biɛiŋ bichi ka baiŋki asi naka ki baiŋsiki si nya baiŋni i gwu ya wə.”

Jisɔs tɔyi chwɔŋ ki Bəfalasi bəh bəni bə̀ bɔ laniki bənchi

(Matiɔ 23:1-36; Mak 12:38-40)

37 Jisɔs nì kaasi ndzaka wi, mi wi Falasi widɔkɔ ka bɔɔŋ wi a wi dzə bɔ wi tsə dzi. Jisɔs ka tsə liə, num bɔ wi ka dziki, 38 num ma wi yisi wɔkɔ kaŋ yi.* Mi wi Falasi wə tsɛiŋ yi gaka wi. 39 Bah kiə gia yə wi kwakaki, ka dzaka i wi a, “Mbɛiŋ Bəfalasi wɔkɔki kibwam bəh bətasa a i jum yiwɔ wə, ayakalə gia yichu bəh dzə́kəh yi bukuni jikə i shɔm yimbɛiŋ wə. 40 Biyuŋ biələ! Nyɔ wə wi nì maa biŋ kɔkə a wə wi ni maa kintəəŋ a? 41 Mbɛiŋ nyaki biɛiŋ biə bi kɔ i bətasa wə bəh kibwam kimbɛiŋ wə i bəni bə kifuu, ka biɛiŋ bichi ni baiŋki i mbɛiŋ.

42 Ŋgəkə wimbum kɔ wimbɛiŋ Bəfalasi. Mbɛiŋ nyaki lə i Nyɔ kimbu kimu i jwɔfi kintəəŋ i nəŋŋ biə mbɛiŋ kəkəki bəh biɛiŋ biə mbɛiŋ jiəki i jwa wə a yi fuliki, ayakalə mbɛiŋ bee lɔ i fəki gia yi chəŋ i bəni bəh i kaŋaki kiŋkɔŋ i Nyɔ. Mbɛiŋ kâŋaki i fə̂ki gia yiwɔ yichi bêe kə yidɔkɔ.

43 Ŋgəkə wimbum kɔ wimbɛiŋ Bəfalasi. Mbɛiŋ si kɔŋ a numki i biŋgbɔkɔ bi ninshiŋ i júŋ yi tsani wə, chu kɔŋ a bə bɔniki mbɛiŋ i di bi shi wə bəh kiŋkɔksi. 44 Ŋgəkə wimbum kɔ wimbɛiŋ, kɔm mbɛiŋ kɔ ka júm yə yi chusiki kə, bəni nyani yɛiŋ bɛiŋ kiə kə.”

45 Si Jisɔs nì dzaka yaka, mi widɔkɔ wi kɛiŋsiki kiəki bənchi bə Nyɔ, dzaka i wi a, “Mi wi lanini, wɔ kiəki a gia yə wɔ dzakaki lə a yi kɔmki lə buku tə a?”

46 Jisɔs chukuli a, “Ŋgəkə wimbum kɔ tə wimbɛiŋ mbɛiŋ bəni bə̀ mbɛiŋ kɛiŋsiki kiəki bənchi bə Nyɔ. Mbɛiŋ jikəliki bəni bəh ntiə wi tsə ŋga bibɔ ka mbɛiŋ kɔlə i jiə na waiŋkpaŋ i gamti bɔ. 47 Ŋgəkə wimbum kɔ wimbɛiŋ. Mbɛiŋ maaki júm yi bəni bə ntum bə Nyɔ bə̀ bətii tii bəmbɛiŋ nì wɔɔyi. 48 Ayakadəiŋ, yələ chusiki a mbɛiŋ tɔksiki tɔbiki lə mfə wi bətii tii bəmbɛiŋ. Bɔ nì kɔ bɔ wɔɔyi bəni bə ntum bə Nyɔ, mbɛiŋ ka baaŋ ka sisiki i maa júm yibɔ. 49 Akɔ gia yə yi nì fə ka Nyɔ bəh mfi bi dzaka a, ‘Mih ni chiŋsi lə bəni bəŋ bə ntum bəh bwa bəŋ bə ntum i bɔ, bɔ ni wɔɔyi bədɔkɔ bwaŋ gvu i bədɔkɔ chɛiŋ.’ 50 Ayakadəiŋ, Nyɔ bi bikə i ŋgɔkɔ wi liə wələ kɔm mwa mi bəni bu bə ntum bəchi bə̀ bɔ nì wɔɔyi i yisi si mbi nì yisi. 51 Wi bi bikə i yisi i mwa mi Abɛl i tsə buku i mi Sakalia wə bɔ nì wɔɔ i kintəəŋ ki tɔŋ wi fəni gia bəh juŋ yi fəni yi gia wə. Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a Nyɔ bi bikə lə i ŋgɔkɔ wi liə wələ, kɔm kpi yi bəni bəwɔ bəchi.

52 Ŋgəkə wimbum kɔ wimbɛiŋ bəni bə̀ bɔ kɛiŋsiki kiəki bənchi bə Nyɔ. Mbɛiŋ nyumi kiŋwɛli kə bə wɛliki bakakijuŋ kə mi liəki yɛiŋ i kiə gia yə yi kɔ chəŋ. Mbɛiŋ nəiŋ i liə, ka chu kəŋki bəni bə̀ bɔ nəŋki i liə a bɔ ma lîə.”

53 Jisɔs ka bi dza fɛiŋ a ŋgaiŋ nyə wə, Bəfalasi bəh bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ yisi ka lɔyiki wi bəh ja, bikə gia i wi yiduli yiduli, 54 bɔ ni fəki yaka bɔ taaŋ wi, i kwa wi i gia yə wi ki dzaki.

12

Kiə mi si dzâka kə chi wi fə̂ chi

1 Si Jisɔs nì dzakaki, mbaŋ wi bəni ka juŋniki dzəki fɛiŋ, i bənchuku, bənchuku wə faaŋni. Bədɔkɔ dəiŋyi gvu yi bədɔkɔ. Jisɔs dza yisi i dzakaki num i bwa bu bə mbaŋ wə a, “Mbɛiŋ dzɔ̂ki jɔbi i dzɔɔŋ yi Bəfalasi, yə akɔ mfə wibɔ, bɔ dzakaki chi, fə chi. 2 Mbɛiŋ kîəki a, gia yidɔkɔ kɔkə yə bə baŋ, a yi bi baaŋ maka yi buku i baiŋni wə. Gia yidɔkɔ kɔbi yə bə nyumi a yi bi baaŋ maka bə kiə. 3 Mbɛiŋ kiə a gia yichi yə mbɛiŋ dzakaki nchɔkɔ, bə bi wɔkɔki lə nshi. Gia yichi yə mbɛiŋ si baŋ juŋ, ka mbɛiŋ chumyiki dzakaki, bə bi lakaki yi num i kifwu ki juŋ wə.

Mi wə bə kɔ i lwaki

(Matiɔ 10:28-31)

4 Nsɛ́iŋ yiŋ, mih nəŋki i fuku i mbɛiŋ a, mbɛiŋ ma lwâki bəni bə̀ bɔ kɔ i wɔɔ a nyam yi gwu shəŋ, i yəmaka chɛiŋ bɔ nəki kaŋa kə gia yidɔkɔ i fə. 5 Mbɛiŋ wɔ̂kɔ mi wə mbɛiŋ kɔ i lwâki. Mbɛiŋ lwâki num Nyɔ kɔm akɔ wi wə wi kaŋaki ŋga i wɔɔ mi, chu num i ləkə wəmaka i gbuku wimbum wə. Mih chu fuku ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mbɛiŋ lwâki num wi.

6 Ntə mbɛiŋ kiəki lə a bə si taŋni minsii mite i minini mifa shəŋ a? Ayakalə, fidɔkɔ num kə fimu fiə Nyɔ kɔ wi dali fi. 7 Mbɛiŋ kɔ Nyɔ kiə na júŋ yimbɛiŋ yifwu yichi, yə yi kɔ i mbɛiŋ fuŋ. Mbɛiŋ ma lwâki. Mbɛiŋ tsəki lə minsii miduli.

Mi wə wi bum bəh wə wi nəiŋ Jisɔs

(Matiɔ 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 Mih chu fukuki i mbɛiŋ a, na ndə wə wi bum mih i bəni nshiŋ, a wi kiəki lə mih, ma mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi bum lə tə wəmaka i bəchinda bə Nyɔ nshiŋ. 9 Ayakalə, mi wə wi nəiŋ mih i bəni nshiŋ, mih bi nəiŋ lə tə wəmaka i bəchinda bə Nyɔ nshiŋ.

10 Yi chu num a, Nyɔ bi dalinya lə já yichu yə mi dzakaki kɔm mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi, ayakalə Nyɔ bi lansi dalinya kə já yichu yə mi dzakaki kɔm Kiŋ'waka ki Baiŋni.

11 Jɔbi wə bɔ bi kwa mbɛiŋ i tsə bəh mbɛiŋ i juŋ yi tsani wə, yuwidɔkɔ, i bəni bə̀ bɔ sakaki tumi nshiŋ, yuwidɔkɔ i bəni bə̀ bɔ kaŋaki ŋga bi sakani, a bɔ tsə saka mbɛiŋ, fwu ma bi bɔ̂kɔ mbɛiŋ a mbɛiŋ ni tsə baŋyiki gwu yimbɛiŋ bəh chukuli winaiŋ a, yuwidɔkɔ i dzaka a nə. 12 A ni num i jɔbi wiwɔ wə Kiŋ'waka ki Baiŋni ni nya lə mbɛiŋ bəh gia yə mbɛiŋ ni dzaka.”

Ndi kɔm bə mi wimbum wi kiyuŋ

13 Si Jisɔs nì təfiki bwa bu bə mbaŋ yakadəiŋ, mi widɔkɔ i mbaŋ wi bəni kintəəŋ dza dzaka a, “Mi wi lanini, dzâka i waiŋnih wuŋ a, wi gâa nyâ mbiŋ biɛiŋ.”

14 Jisɔs bikə i wi a, “Nyuku wələ, a jiə ndə mih i numki mi wi nsaka wimbɛiŋ, chu gaa biɛiŋ bimbɛiŋ a?” 15 Si wi bikə yaka ka dzaka i bəni bəchi a, “Mbɛiŋ tɔ̂kniki nalə, kiə mbɛiŋ ma bûkuki bəh dzə́kəh i biɛiŋ wə, kɔm kiŋ'waka ki mi kɔkə kɔm bə biɛiŋ biə wi kaŋaki, kɔŋ wi kaŋaki biɛiŋ nalə.”

16 Si wi nì dzaka yakadəiŋ, ka ti ndi a, “Tii kpɔ widɔkɔ nì kaŋaki khə wi, dzɛiŋ buku yɛiŋ nalə. 17 Wi ka yisi i kwakaki a, ŋgaiŋ ki fə̂ki na dəiŋ na? Ŋgaiŋ ni jîə dzɛiŋ bi ŋgaiŋ naiŋ a? 18 Wi ka jiə kimfasi a, ‘Mih kiə gia yə mih ki fə̂ki. Mih ki shayiki lə bəshaŋkwa bəŋ ma, mih fiəni kpɛiŋsi, ka mih bi jiə dzɛiŋ bəh biɛiŋ biŋ yɛiŋ wə bichi. 19 Jɔbi wə mih ka fə yakadəiŋ, mih ni dzaka i gwu yiŋ a, mih kɔ mi wi kidəəŋ. Mih kwati biɛiŋ biə mih bi dziki i buku jía yiduli wə, chu wɔkɔ kə ŋgəkə. Mih kɔ liə i dziki a dzini, chu mu a muni wɔkɔ ndzɔŋni.’ 20 Si wi nì kɛiŋsi yakadəiŋ, Nyɔ ka bɔɔŋ wi a, ‘Kiyuŋ kələ! Daiŋ nchɔkɔ mih ni fiəni dzɔ lə kiŋ'waka ka. Biɛiŋ biələ bichi wɔ kɛiŋsi jiə lə bi ni numki bi ndə a?’ ”

21 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ ka dzaka a, “Yi kɔ ayaka i mi wə wi juŋniki mbum bi mbi i gwu yi wə, kaŋa kə mbum bidɔkɔ i kimbu ki Nyɔ wə.”

Mbɛiŋ jiə shɔm i Nyɔ

(Matiɔ 6:25-34; 6:19-20)

22 Wi chu dza ka dzakaki num i bwa bu bə mbaŋ a, “Kiə mbɛiŋ ma fûmsiki gwu kɔm nɔni kimbɛiŋ, a mbɛiŋ ni dzi nə, na yudɔkɔ kɔm gwu yimbɛiŋ a mbɛiŋ ni lɔh nə. 23 Mbɛiŋ kiəki a kiŋ'waka ki mi tsəki lə biɛiŋ bi dzini, gwu yi mi tsə bəmbuŋ. 24 Mbɛiŋ yɛiŋ biŋaŋa, bi nɔmki kə, gbɛli kə. Na bi si kɔh kə dzɛiŋ i juŋni jiə i bəshaŋkwa wə nabə gba. Ayakalə, Nyɔ saŋsi bi bichi. Mbɛiŋ kiəki kə a mbɛiŋ kɔkniki tsəki lə minyəni a? 25 Akɔ ndə i mbɛiŋ kintəəŋ wə wi fumsiki gwu, wi num i kpɛiŋsi jɔbi twɛsi i nɔni ki wə a? 26 Si mbɛiŋ mɔŋ i fə na yi twɛsi yələ, mbɛiŋ bə́ fumsi gwu i nə a? 27 Mbɛiŋ yɛ̂iŋ si bəfluwa kɔɔki bɔ num. Bəfluwa si nɔm kə nabə i kɛiŋsi bəmbuŋ bəbɔ. Ayakalə, mih fukuki i mbɛiŋ a, na Ŋkuŋ Sɔlɔmɔn bəh mbum bi bichi biə wi nì kaŋaki, jɔbi wə wi nì lafiki gwu bəh bəmbuŋ wi nì ka num buku dəkə ka fluwa widɔkɔ. 28 A kabə num lə si Nyɔ lafiki mfwaŋ i chwa, mfwaŋ biə bi kɔki daiŋ, kijiəli bə kpa i gbuku wə, ma wi Nyɔ ni lafi mbɛiŋ i tsə buku dəiŋ a? Ɔ ɔɔ bəni bə mbum wi twɛsi!

29 Yi kɔ a mbɛiŋ ma fûmsiki gwu yimbɛiŋ i kwakaki kɔm fiɛŋ fiə mbɛiŋ kaŋaki i dzi bəh i mu, 30 kɔm gia yələ si kwaka bəni bə mbi bə̀ bɔ kiəki kə Nyɔ. Mbɛiŋ kîəki a, Ba wimbɛiŋ kiəki lə a mbɛiŋ nəŋki lə biɛiŋ biələ bichi. 31 Mbɛiŋ jîə mfi bimbɛiŋ num i ŋkuŋ bi Nyɔ wə, ka wi ni nyaki mbɛiŋ tə bəh biɛiŋ biələ bichi.

32 Mbaŋ wuŋ, si mbɛiŋ kɔ twɛsi lə kiə mbɛiŋ ki lwâ kə kɔm Ba wimbɛiŋ kɔ bə kinsaŋli i nya ŋkuŋ bi i mbɛiŋ. 33 Mbɛiŋ tâŋni biɛiŋ biə mbɛiŋ kaŋaki, ma mbɛiŋ gâa kpɔ wiwɔ i bəni bə kifuu, mbɛiŋ nə̂ŋki biba bi kpɔ a num biə bi kɔkə i shakyi. Mbɛiŋ jîəki kpɔ wimbɛiŋ num i tumi ki Nyɔ wə, i di biə bəji kɔkə i chwɔ, bəh i di biə nchami kɔkə i kwa, bəh i di biə shəkə kɔkə i mɛni. 34 Mbɛiŋ kîəki a, di biə mi jiəki kiba ki akɔ fɛiŋ wə shɔm yi kɔ.

Bəni bə Jisɔs wɔ̂kɔliki Jisɔs

(Matiɔ 24:45-51)

35 Mbɛiŋ kâŋa chiŋni bimbɛiŋ ma mbɛiŋ bâiŋsi naka bimbɛiŋ bi baiŋki, ma mbɛiŋ wɔ̂kɔliki nɔm, 36 aka bwa bə nɔm bə̀ bɔ kɛiŋsi gwu ka wɔkɔliki tikwili wibɔ, si wi fiəniki dzəki i di bi dzɔni bi miŋkpaŋa wimfiaŋ wə. Ka jɔbi wə wi ni fiəni dzə kɔmyi dzaka ki juŋ, ma bɔ ni wɛli akisəkə wi liə. 37 Kinsaŋli kimbum kɔ ki bwa bə nɔm bə̀ tikwili wibɔ ni fiəni dzə yɛiŋ bɔ kɛiŋ wɔkɔli wi. Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, wi ni tum mbuŋ i gwu yi wə, ma bɔ num i kuku, wi tsəsi dzɛiŋ i bɔ. 38 Kinsaŋli kimbum bi numki ki bwa bə nɔm bə̀ wi bi kwatiki bɔ wɔkɔli, kɔŋ wi numki i bi fiəni dzə na nchɔkɔ kintəəŋ, yudɔkɔ na i jɔbi wə kwɔkɔ tɔŋki. 39 Mbɛiŋ kîəki a, tikwili kabə kiəki jɔbi wə ji kaŋaki i dzə nchɔkɔ fɔkɔ, wi ma ni chu bee a wi dzə bwiŋ juŋ yi. 40 Mbɛiŋ tə kaŋaki i nûmki bəh ŋkɛiŋsi wi gwu, kɔm mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi fiəni dzə lə i jɔbi wə mbɛiŋ kiə kə.”

41 Bita ka dza bikə i wi a, “Bah, wɔ ti ndi wələ num i buku, ma i bəni bəchi a?” 42 Bah chukuli a, “Waiŋ wi nɔm wə wi kɔ wi ŋkɔŋ, chu kaŋa mfi, kɔ winaiŋ? Ntə akɔ wə tikwili wi nì jiə a wi tɔkniki bəh juŋ yi, a jɔbi wə, jɔbi ka kpɛiŋ ma wi ni nyaki biɛiŋ bidzini i bwa bu bə nɔm a? 43 Kinsaŋli kimbum bi numki i waiŋ wi nɔm wə tikwili wi bi dzə yɛiŋki num wi fə nɔm wi a liŋ asi wi si nəŋki. 44 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, tikwili wi bi yaksi wi a wi tɔkniki bəh biɛiŋ bi bichi. 45 Ayakalə, waiŋ wi nɔm wiwɔ ka dza dzaka i gwu yi a, ‘Tikwili wuŋ ni kɔmsi fiəni dzə kə,’ ka yisi i twɛiŋki bwa bə nɔm bənyuku bəh bəkaŋa, dzi a dzini chu mu mbih mɔ kwa wi, 46 yaka yi kɔ a tikwili wi waiŋ wi nɔm wiwɔ bi təkəli tumbuku i chɔkɔ biə wi si kwakaki kə bəh i jɔbi wə wi si kwakaki kə bəh i jɔbi wə wi si kiəki kə. Ayaka wi bi gbayi waiŋ wi nɔm wiwɔ, wi chiŋsi wi i tsə numki bəh bəni bə̀ bɔ kɔkə bə ŋkɔŋ.

47 Waiŋ wi nɔm wə wi kiəki gia yə tikwili wi nəŋki a wi fəki, wi nəki kɛiŋsi kə gwu yi i fəki yi, ma yi numki a bə bi twɛiŋ lə wi bəh ŋgaŋa yiduli. 48 Waiŋ wi nɔm wə wi kiəki kə gia yə tikwili wi nəŋki a wi fəki, wi fə gia yə bə kɔ i twɛiŋ wi bəh ŋgaŋa yiduli ma yi numki a bə bi twɛiŋki a wi twɛsi. Mi wə bə nya biɛiŋ biduli i wi, bə bi bikəki biduli i wi.”

Jisɔs dzə bəh kiŋgali

(Matiɔ 10:34-36)

49 Jisɔs chu dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Mih dzə i kpa num gbuku i fa kuku. Bə dzɔ a wi si bɛli lɔ. 50 Mih kaŋaki i liə i ŋgəkə wimbum widɔkɔ wə, shɔm yiŋ ni də a jɔbi wə mih ni liə i wi wə. 51 Mbɛiŋ kwakaki a, mih dzə num bəh kimbɔiŋni i fa kuku a? Ŋgaŋ, mbɛiŋ kîəki a, mih dzə num bəh kiŋgaali. 52 I yisi i liə i tsə ninshiŋ, juŋ yə yi kɔ bəh bəni bəte ni gaali lə. Bəni bətali ni gaali bəh bəfa, bəfa ni gaali bəh bətali. 53 Tii waiŋ ni gaali lə bəh waiŋ wi, winyukuni, waiŋ wi winyukuni gaali bəh ba wi. Nih waiŋ ni gaali bəh waiŋ wi wikpaŋni, waiŋ wi wikpaŋni gaali bəh nih wi. Nih nyuku ni gaali bəh kpə waiŋ wi, kpə waiŋ gaali bəh ni nyuwi.”

Bəni kiə jɔbi

(Matiɔ 16:2-3)

54 Jisɔs dzaka i mbaŋ wi bəni wə a, “Mbɛiŋ ka yɛiŋ jɔbi wə bimba yakaki dzəki i kimbu kə wɔŋ liəki, mbɛiŋ yisi i dzakaki a, ‘Dzaŋ nəŋki lə i dzə.’ Ayaka yi dzə. 55 Mbɛiŋ ka yɛiŋ tə fiəkə fəkə i kimbu ki shiŋ wə, mbɛiŋ ka dzakaki a, ‘Di ni shili lə nalə.’ Ayaka bi num. 56 Mbɛiŋ bəni bə̀ mbɛiŋ dzakaki chi, fə chi, si mbɛiŋ tsɛiŋki bɔɔli bəh kuku mbɛiŋ ka kiəki si biŋ ni numki, akɔ tə kɔm nə wə mbɛiŋ kɔkə i kiə gia yə Nyɔ chusiki i liə a?

57 Mbɛiŋ mɔŋ tə i bɔŋ kwakaki gia yi chəŋ yə yi kɔ a mbɛiŋ fəki a? 58 Mi ka dzɔ wɔ, i tsə bəh wɔ i juŋ yi nsaka wə, wɔ mɔmsi mbɛiŋ wi kɛiŋsi a kɛiŋ i dzəh, ka wi ma guku tsə nya wɔ i kaŋ yi mi wə wi sakaki bənsaka, ma wi nya daŋsi wɔ i kaŋ yi bəni bə jum wə, ma bɔ ni fa wɔ i juŋ yi nsəŋ mə. 59 Mih fukuki i wɔ a, wɔ ni buku kə fɛiŋ maka wɔ gɔm kaasi finini fichi fiə bɔ bikəki.”

13

Mi wichi kwûni shɔm yi, kɔbi yaka wi ni kpi

1 A nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə, bəni bədɔkɔ dza ka fukuki i Jisɔs kɔm bəni bə Galili bədɔkɔ bə̀ bɔ nì tsəki i fə mfə gia i Nyɔ, Baylɛ faaŋ bəni bɔ tsə gbayi bɔ, mwa mibɔ chiŋni bəh minyam yə bɔ nì fə mfə gia yɛiŋ. 2 Jisɔs wɔkɔli lə, bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ kwakaki a, bəni bə̀ bɔ nì kpiyi i dzəh yələ wə, a bɔ nì kɔ na bəni bəchu tsə bəni bə Galili bəchi ma? 3 Ŋgaŋ, mih fukuki i mbɛiŋ a, mbɛiŋ baaŋ ki kwûni kə shɔ́m yimbɛiŋ, ma mbɛiŋ bəchi bi kpiyi ayaka. 4 Mbɛiŋ kwakaki alə bəni bə̀ jwɔfi ntsɔ nyaŋ bə̀ juŋ yi dəəŋ yə i Silɔam nì muku wɔɔyi bɔ a? Mbɛiŋ kwakaki a bɔ bədɔkɔ nì kpiyi yaka kɔm bɔ nì kɔ na bəni bəchu tsə bəni bə Jɛlusalɛm bəchi ma? 5 Ŋgaŋ, mih fukuki i mbɛiŋ a, mbɛiŋ baaŋ ki kwûni kə shɔ́m yimbɛiŋ, ma mbɛiŋ bəchi bi kpiyi ayaka.”

Ndi kɔm kpɛiŋ wə wi wumki kə mintam

6 Jisɔs ka ti ndi widɔkɔ i bɔ a, “A nì kɔ jɔbi widɔkɔ wə, mi widɔkɔ yəə kpɛiŋ widɔkɔ * i wi khə. Jɔbi nì kpɛiŋ i wi i tsə kɔhyi mintam miwɔ wi tsə nəki yɛiŋ kə na fimu. 7 Wi ka dzaka i mi wi wi nɔm a, ‘Tsɛ̂iŋ kpɛiŋ wələ, i jía yitali wə mih si shi dzə fa i tsɛiŋ mintam i kpɛiŋ wələ wə, mih yɛiŋ kə na fimu. Gbâ tɔ̂kɔ kuku, wi baŋki lə di kilɔlɔ.’ 8 Mi wi nɔm wiwɔ chukuli a, ‘Tikwili, bêe dəkə wi yaka, mih ki chəkyiki taliki lə chwɔŋ kiwɔ mih jiə chi yɛiŋ chɛiŋ. 9 Jɔbi wə wi ka wum mintam i jia yələ yi dzəki lə, ma yi ndzɔŋki, wi ka baaŋ i wum, ma wɔ ni gba tɔkɔ wi.’ ”

Jisɔs chuku kpaŋa widɔkɔ i chɔkɔ bimbam wə

10 A nì kɔ chɔkɔ bimbam bidɔkɔ, Jisɔs ka laniki bəni i juŋ yi tsani yidɔkɔ wə. 11 Kpaŋa widɔkɔ num fɛiŋ kiŋ'waka kichu kidɔkɔ num i wi wə, num kə ki si fə mi wi chu mi wi jwɛiŋ, ki nì fə wi gwɛiŋ i jía jwɔfi ntsɔ nyaŋ, jum yi ŋgwuŋ, wi kɔbi i chu num i bɛiŋ chəŋ. 12 Jɔbi wə Jisɔs nì yɛiŋ kpaŋa wiwɔ, ka bɔɔŋ wi, wi dzə, wi dzaka i wi a, “Nih wuŋ, wɔ bɔnih lɔ i jwɛiŋ ya wə daiŋ.” 13 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka nani tsɛiŋ yi kɔm wi. Akisəkə, jum yi fiəni nani gwu ka kaa, wi num bɛiŋ chəŋ, ka chɔŋyiki Nyɔ.

14 Tikwili wi juŋ yi tsani yiwɔ yɛiŋ si Jisɔs chuku kpaŋa wiwɔ, a num i chɔkɔ bimbam wə, gia yiwɔ nya lɔ wi bəh ŋgəkə. Wi ka yɔliki i bəni a, “Kaŋ kɔ yisɔ yə bukumbɛiŋ kaŋaki i nɔmki yɛiŋ. Mbɛiŋ dzə̂ki bə chukuki jwɛiŋ yimbɛiŋ i kaŋ yələ wə, ayakalə a kɔbi i chɔkɔ bimbam wə!”

15 Bah chukuli i wi a, “Mbɛiŋ bəni bə̀ mbɛiŋ dzakaki chi, fə chi. I chɔkɔ bimbam wə, ntə mi wimu wimu i mbɛiŋ kintəəŋ, si dzɔ lə naʼ wi, yuwidɔkɔ njakas wi i di biə yi nɔki, i tsə nya yi bəh mwi a? 16 Kpaŋa wələ kɔ waiŋ Ablaham, wə Satan nì kaŋa i bənsəŋ wə jía jwɔfi ntsɔ nyaŋ, yaka yi si ndzɔŋki kə si mih gamti wi i ŋgəkə wi wələ, i chɔkɔ bimbam wə a?” 17 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, bəni bə̀ bɔ nì baiŋŋki wi, gəmni i gwu yibɔ wə, bəni bəduli bədɔkɔ num fibɔ bəh kinsaŋli, kɔm bə gia yi kaŋyini yichi yə Jisɔs nì fəki.

Ndi kɔm ŋgɔkɔ wi fintam fidɔkɔ

(Matiɔ 13:31-32; Mak 4:30-32)

18 Jisɔs ka təmki a, mih ki fəkəliki a, “Ntɔŋ bi Nyɔ kɔ aka finə a? Fiɛŋ fiə mih ki fəkəliki yɛiŋ kɔ nə a? 19 Bi kɔ aka ŋgɔkɔ† wi fintam fidɔkɔ mi nì buku tsə i gbɛli i wi khə, ŋgɔkɔ wiwɔ kɔ yaka ka fiəni chu num kpɛiŋ, minyəni mə mɔ fuliki i bɛiŋ dzə maa júŋ yibɔ i cha yiwɔ wə.”

Ndi kɔm dzɔɔŋ

(Matiɔ 13:33)

20 Wi ka chu təmki a, “Akɔ finaiŋ fiɛŋ mih ki fəkəniki ŋkuŋ bi Nyɔ bəh fi a? 21 Bi kɔ aka dzɔɔŋ yə miŋkpaŋa ni fəkə muku i biŋkuŋɔ bimbum wə bitali ka fwɛŋni, ka chwali yi fə muku miwɔ yaka.”

Dzaka kifiəŋə ki faaŋnini

(Matiɔ 7:13-14,21-23)

22 Jisɔs dza ka tsəki i bikwili wə bəh i bidi wə si wi nì tsəki lani tsə bəni, tsə sə dzəh yi i Jɛlusalɛm. 23 Mi widɔkɔ dza bikə i wi a, “Bah, akɔ a bəni twɛsi bɔ bi bɔiŋki a?” Jisɔs ka chukuli lɔ i bɔ bəchi a, 24 “Mbɛiŋ jwɔ̂ki na bəh ŋga i liə num i dzaka kifiəŋə kifaaŋnini. Mbɛiŋ kiəki a, bəni bəduli bi nəŋki lə i liə i ki wə, dzəh kɔbi. 25 Jɔbi bi kpɛiŋ lə wə, tii juŋ wiwɔ bi dza fah dzaka ki juŋ. Jɔbi wə wi bi fa, mbɛiŋ bi baaŋ i biŋ i kɔmyiki dzaka ki juŋ dzakayi a, ‘Tikwili, wɛ̂li a dzaka ki juŋ ka buku liə.’ Wi bi chukuli i mbɛiŋ a, ‘Mih kiəki kə di biə mbɛiŋ buku.’ 26 Mbɛiŋ ka bi nɔmyiki dzakaki, ‘A kɔkə a buku bə̀ bukumbɛiŋ nì shiki dziki chu mu a? Ayaka wɔ nì nyaniki laniki nnyaki bəni i bidi bibuku wə.’ 27 Wi bi fiəni chukuli shəŋ a, ‘Mih fukuki i mbɛiŋ a mih kiəki kə di biə mbɛiŋ buku. Mbɛiŋ nyə̂ i mih fiəŋə mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ nyaniki fəki chu.’ 28 Mbɛiŋ bi yɛiŋ lə Ablaham bəh Ayjik bəh Yakɔb bəh bəni bə ntum bə Nyɔ bəchi i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi Nyɔ wə, num bə baŋ mbɛiŋ i biŋ, mbɛiŋ bi ka dəki dzi jəŋ. 29 Bəni bi dza i bimbu bichi wə, i yisi i di biə wɔŋ bukuki dzəki, bəh i di biə wi tsəki liəki, bəh i di bi bɛiŋ bɛiŋ wə bəh bi shiŋ i mbi wə, bɔ bi dzə shinum i dziki i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi Nyɔ wə. 30 Mbɛiŋ wɔ̂kɔli bəni bəduli bə̀ bɔ kɔ i ninshiŋ i liə bi numki num i jum wə, bəduli bə̀ bɔ kɔ i jum wə i liə bi numki num i ninshiŋ.”

Nshɛiŋ kwa Jisɔs kɔm Jɛlusalɛm

(Matiɔ 23:37-39)

31 A nì kɔ a jɔbi wiwɔ wə, Bəfalasi dzə dzaka i Jisɔs a, “Bûku nyə̂ fa, tsə i kimbu kidɔkɔ wə kɔm Ŋkuŋ Hɛlɔd nəŋki i wɔɔ wɔ.”

32 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mbɛiŋ tsə̂ dzâka i fifinchɔŋ fiwɔ a mih ki bwiliki lə bəchinda bə ŋkpɛli i bəni wə daiŋ, mih chuku jwɛiŋ, i yisi i daiŋ bəh kijiəli, mih bi buku kaasi nɔm wuŋ shitsə kijiəli. 33 Ayakalə, mih ni yisi nyani wuŋ wi Jɛlusalɛm daiŋ, bəh i buku nyani kijiəli i tsə buku shitsə kijiəli. Yi kpɛiŋniki kə a bə wɔɔ mi wi ntum wi Nyɔ i di bidɔkɔ wə a kɔbi a i Jɛlusalɛm.”

34 Si Jisɔs dzaka lə, wi ka chu dzaka a, “Yəbɛɛy Jɛlusalɛm! Yəbɛɛy Jɛlusalɛm! Wɔ wɔɔyiki bəni bə ntum bə Nyɔ, chu tumyi bəni bə̀ Nyɔ faaŋki i mbɛiŋ bəh kitəh. Akɔ kiŋkani kimaiŋ si mih mɔmsi i juŋni bwa ba asi nih shyə si juŋni bwa bu wi kwumi baŋ bəh bəkəli bi, wɔ nəiŋma a? 35 Tsɛ̂iŋ, bə kɔ num bə lɔtɔkɔ lɔ juŋ ya yi fiəni num chii. Ayaka mih fukuki i mbɛiŋ a, mbɛiŋ bi chu yɛiŋ kə i mih wə, i tsə buku jɔbi wə mbɛiŋ bi dzakaki a, ‘Nyɔ jiə kimbɔiŋsi i mi wə wi dzəki i yɛli wi Bah wə.’ ”

14

Jisɔs chu chuku mi i chɔkɔ bimbam

1 A nì kɔ i chɔkɔ bimbam bidɔkɔ wə, Jisɔs tsə i dzi i juŋ yi mi wimbum wi Falasi widɔkɔ. Bəni bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ nì tsɛiŋki Jisɔs i yɛiŋ gia yə wi ni fə. 2 A nì kɔ mi widɔkɔ num fɛiŋ i Jisɔs nshiŋ wi gwɛiŋ bəh jwɛiŋ yidɔkɔ yi fə kaŋ yi bəh kaka bi mɔyi. 3 Jisɔs bikə i Bəfalasi bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ, bəh bəni bə̀ bɔ nì kɛiŋsiki kiəki bənchi bə Nyɔ, “Bənchi bəbukumbɛiŋ bumki lə a bə chûku mi i chɔkɔ bimbam wə, ma nə a?”

4 Bɔ nəki kaŋa kə gia yidɔkɔ i chukuli. Jisɔs kaŋa mi wiwɔ, chuku wi, ka dzaka a wi tsə̂ki. 5 Jisɔs ka fiəni bikə i bəni bəwɔ a, “Mi widɔkɔ kabə kaŋa waiŋ* nabə naʼ, wi gbɔ i fəŋ mə i chɔkɔ bimbam wə, wi ma ni bwili akisəkə a?”

6 Bɔ məŋni gia yə bɔ ki chukuliki.

Mi shîsi gwu yi i kuku

7 Jisɔs dza yɛiŋ si bəni dzəki sabi di bibɔ num i ninshiŋ i numyi yɛiŋ, wi ka ti bɔ bə ndi a, 8 “Jɔbi wə bə laka wɔ i dzini bi ndzɔ wi miŋkpaŋa wimfiaŋ wə, wɔ tsə ma nûm i di bi ninshiŋ wə, kɔm mi wimbum widɔkɔ kɔlə fɛiŋ num bə si laka tə wi fɛiŋ. 9 Tikwili wə wi si laka mbɛiŋ bəchi, wi ni dza dzə dzaka i wɔ a, ‘Dzâ nyâ di biələ i mi wimbum wələ.’ Ma wɔ ka ni dza, num bəh kiŋgəmni i tsə num lɔ num i jum wə. 10 Jɔbi wə bə laka wɔ i dzini bi dzɔni bi miŋkpaŋa wimfiaŋ, wɔ tsə̂ nûm num i jum wə, ka tii dzini bi miŋkaŋa wimfiaŋ ni dzə dzaka i wɔ a, ‘Nsɛiŋ wuŋ, dzâ fa, tsə̂ nûm num i ninshiŋ.’ Ayaka, wɔ ka ni kaŋa kiŋkɔksi i bəni bəchi nshiŋ. 11 Yi kɔ a liŋ i mi wichi wə wi yaksiki gwu yi, bə bi shisi lə wi. Mi wə wi shisiki gwu yi, bə bi yaksiki lə wi.”

Mi tɔkniki bəh bəni bə ŋgəkə

12 Jisɔs ka dza fiəni dzaka i tii juŋ wə a, “Jɔbi wə wɔ nəŋki i bɔɔŋ bəni a bɔ dzə dzi, ma ni bɔɔŋ num nsɛ́iŋ ya na bwa bə nah, na chwɔŋ ki juŋ ka, na bəni bə kpɔ, bə̀ bɔ nɔki kɔmsiki i wɔ wə. Kɔm bɔ bi fiəni bɔɔŋ lə wɔ tə i juŋ yibɔ wə, ma yi ka bi numki a, bɔ nì chukuli lɔ kaŋ ya. 13 Jɔbi wə wɔ fəki dzini, laka num bəni bə kifuu, bəh biŋkəŋni, bəh bə̀ bɔ gbɔki nyaniki, bəh bimfəkə. 14 Wɔ ka fə yakadəiŋ, ma Kimbɔiŋsi ki Nyɔ numki i wɔ wə, kɔm bəni bələ kaŋaki kə fiɛŋ fidɔkɔ, i bi fiəni chukuli i wɔ. Ma gɔm wa bi numki i Nyɔ, i chɔkɔ biə bəni bə̀ bɔ kɔ chəŋ bi dzayiki i kpi wə.”

Ndi kɔm dzini bimbum

(Matiɔ 22:1-10)

15 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, mi widɔkɔ wə, bəh bɔ nì dziki wɔkɔ gia yiwɔ ka dzaka i wi a, “Kimbɔiŋsi kimbum kɔ i mi wə wi bi dziki blɛd i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi Nyɔ wə.”

16 Jisɔs ka chukuli i wi a, “A nì kɔ jɔbi widɔkɔ wə, mi widɔkɔ kɛiŋsi bini bimbum, wi laka bəni bəduli. 17 Si chɔkɔ bi bini biwɔ nì dzə kpɛiŋ, wi faaŋ waiŋ wi wi nɔm a wi nyani fuku i bəni bəchi bə̀ wi nì laka bini i bɔ, a ŋgaiŋ kɛiŋsi lɔ biɛiŋ bichi. 18 Waiŋ wi nɔm wiwɔ ka tsə yɛiŋ bɔ, bɔ yisi ka təmki wimu wimu. Mi wi ninshiŋ wə wi nì yɛiŋ dzaka i wi a, ‘Yɛ̂iŋ mih si kɔ mih taŋ khə wuŋ wimfiaŋ, mih kaŋaki i tsə tsɛiŋ wi. Tɛsi, mih ni numki kə.’ 19 Wi chu yɛiŋ widɔkɔ wə wi bɔŋ chukuli tə a, ‘Mih si kɔ mih taŋ bənaʼ bəŋ bə nɔm jwɔfi, mih kaŋaki i tsə̂ mɔ̂msi yi i liə. Tɛsi, mih ni numki kə.’ 20 Wi chu yɛiŋ widɔkɔ wi bɔŋ chukuli tə a, ‘Mih dzɔ a kpə wuŋ wimfiaŋ daiŋ, tɛsi, akɔ gia yə mih ni dzə kə.’ 21 Si bɔ chukuli yakadəiŋ, waiŋ wi nɔm wiwɔ ka fiəni tsə fuku gia yichi i tikwili wi. Tikwili wiwɔ wɔkɔ gia yiwɔ, shɔm bɔkɔ wi. Wi ka fiəni faaŋ waiŋ wi nɔm wiwɔ, dzaka i wi a, ‘Bûku wakli, tsə̂ i kwili kintəəŋ, nyâni nnyâ i dzə́h yi tasini bəh i dzə́h yinchiŋ yinchiŋ wə, jûŋni bəni bə̀ bɔ gbɔki nyaniki bəh bimfəkə bəh biŋkəŋni, ma wɔ dzə̂ bəh bɔ.’ 22 Wi tsə fiəni dzə dzaka a, ‘Tikwili, mih fə lɔ gia yichi asi wɔ si dzaka ayakalə, juŋ kɛiŋki ki jikə kə.’ 23 Tikwili wi dzaka i wi a, ‘Tsə̂ i dzə́h yimbum bəh yinchiŋ yichi ma wɔ dzɔ̂ dzə̂ bəh bəni bəduli ka bɔ dzə jiksi juŋ yichi. 24 Mih fukuki i mbɛiŋ a, mi i kintəəŋ ki bəni bə̀ mih si yisi laka bɔ bi mɔ̂m kə fiɛŋ fidzini i bini biŋ wə.’ ”

Dzə i num ka waiŋ mbaŋ wi Jisɔs

(Matiɔ 10:37-38; 5:13; Mak 9:50)

25 Jisɔs chu nyə ka tsəki, mbaŋ wi bəni kwu biəli wi. Wi ka dza fiəni dzaka i bɔ a, 26 “Mi wə wi nəŋki i biəli mih i num mi wuŋ wi mbaŋ wi kɔbi i kɔŋ mih i tsə ba wi, bəh nih wi, chu kɔbi i kɔŋ mih i tsə kpə wi bəh bwa bu, bəh bwa bə nih wi, bəh jɛ́mi yi, nabə i kɔŋ mih tə tsə si wi kɔŋki gwu yi, wi kɔkə i num mi wuŋ wi mbaŋ. 27 Mi wə wi nəŋki i num i mbaŋ wuŋ wə, wi kaŋaki i gîŋ kintasi ki i bîəliki mih. 28 Akɔ ndə i mbɛiŋ kintəəŋ wə wi nəŋki i maa juŋ yi dəŋə yaka i bɛiŋ, wi ma nì yisi i shi num i kuku i kwaka fwu wi, a kpɔ wə wi kaŋaki kɔlə bi kpɛiŋ ka wi bi maa kaasi yɛiŋ a? 29 Wi ka baaŋ i fə yakadəiŋ, wi ka yisi a chɔkɔki chaka ki juŋ kiwɔ, ki ni gaka wi i kaasi. Jɔbi wə bəni bi tsəki fɛiŋ ma bɔ bi suŋuki wi dzaka a, 30 ‘Mbwə wələ nì yisi juŋ, yi gaka wi i kaasi.’ 31 Yi ni numki a liŋ tə a, akɔ winaiŋ ŋkuŋ wə wi nəŋki i laa tum jum bəh ŋkuŋ widɔkɔ, wi kɔbi i yisi num kuku i kwaka a ŋgaiŋ bəh bəni bu bə jum bənchuku jwɔfi kɔlə i tsə jwɔ ŋkuŋ widɔkɔ wə wi kaŋaki bəni bu bə jum bɔ num i buku bənchuku mbaŋfia a? 32 Wi ka kwaka yɛiŋ a yi ləkəki lə, wi kaŋaki i bâayi bəni bu bədɔkɔ i fâaŋ a bɔ tsə̂ yɛ̂iŋ ŋkuŋ widɔkɔ wə wi kɛiŋ i dzəh yi dəəŋ, i tsâ wi a wi fə̂ dzəh yə kimbɔiŋni kɔ i nûmki i bɔ kintəəŋ. 33 Yi ka numki a i dzəh yələ wə, mi wə wi ka baaŋ ki dali kə biɛiŋ bi bichi, wəmaka mi kɔkə i num i mbaŋ wi bwa bəŋ kintəəŋ.

34 Ŋkaka kɔ fiɛŋ fi ndzɔŋni. Ayakalə, yi ka laksi njwɔŋni bi, bə kɔ i chu fə na dəiŋ bəh yi ka yi fiəni njwɔŋki a? 35 Yi numki a, yi laka lɔ kilɔlɔ. Yi kɔkə ka bə shuku i khə nabə i di bi chi wə. Yi kɔ a shuku tɔkɔ kilɔlɔ. Mi wə wi kaŋaki bintuni i wɔkɔ wi wɔ̂kɔ.”

15

Ndi kɔm shwaŋ yi lakani

(Matiɔ 18:10-14)

1 Bəni bə̀ bɔ ni kwaki kiŋwakti, bəh bəni bəchu bədɔkɔ ni dzəki i Jisɔs i wɔkɔ gia yə wi laniki. 2 Bəfalasi bəh bəni bə̀ bɔ ni laniki bənchi bə Nyɔ, yisi i shwiŋyiki dzakayi a, “Mi wələ dzɔ bəni bəchu kabə dzi bəh bɔ.” 3 Ayakadəiŋ, Jisɔs ti ndi wələ i bɔ a.

4 “Akɔ ndə i mbɛiŋ kintəəŋ wə, wi kabə kaŋaki shwáŋ yi gbi, yimu laka, wi ni chəŋ num alə a? Wi ma ni yisi bee yə mbaŋ bwukə ntsɔ bwukə i chwa, i tsə nəŋ yimu yiwɔ, i tsə buku jɔbi wə wi ni yɛiŋ i yi wə a? 5 Wi ka ni nəŋ yɛiŋ yi, ma wi laŋki, wi giŋ yi i kimbəkəli wə, 6 wi kwɛki tsəki bəh yi i dzu. Jɔbi wə wi kwɛ, wi ni bɔɔŋ juŋni nsɛ́iŋ yi, bəh bəni bə̀ bɔ nɔki kɔmsiki i wi kpəŋ wi dzaka i bɔ a, ‘Mbɛiŋ dzə̂ bukumbɛiŋ lâŋki, kɔm mih yɛiŋ shwaŋ yiŋ yi si laka.’ 7 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, yi kɔ a liŋ asi, kinsaŋli kimbum bi numki i tumi ki bɛiŋ wə, kɔm bə mi wichu wimu wə wi kɔ wi kwuni shɔm yi. Bə bi laŋki wəmaka mi tsə bəni bə̀ mbaŋ bwukə ntsɔ bwukə bɔ kɔ chəŋ chu nəŋ kə ŋkwuni.

Ndi kɔm bə chwaka kikpɔ ki lakani

8 Ma akɔ winaiŋ miŋkpaŋa wə wi kabə kaŋa chwaka bi kpɔ jwɔfi, kimu laka, wi ma ni baiŋsi naka ki baiŋsini i yaŋa juŋ i nəŋ ndzɔŋ, i tsə buku i jɔbi wə wi ni yɛiŋ a? 9 Wi ka ni nəŋ yɛiŋ, wi ni bɔɔŋ juŋni nsɛ́iŋ yi bəh bəni bə̀ bɔ nɔki kɔmsiki i wi kpɛŋ, wi dzaka i bɔ a, ‘Mbɛiŋ dzə̂ bukumbɛiŋ lâŋki kɔm mih si fiəni bɔŋ kpɔ wuŋ si wi si laka, mi ka fiəni yɛiŋ wi.’ 10 Mih fukuki i mbɛiŋ a, yi kɔ a liŋ tə, asi bəchinda bə Nyɔ laŋki kɔm bə mi wichu wimu wə wi kɔ wi kwuni shɔm yi.”

Ndi kɔm bəh waiŋ wi lakani

11 Jisɔs chu dzaka a, “Mi widɔkɔ nì kaŋaki lə bwa bu bənyuku bəfa. 12 Waiŋ wi jum wə dza dzaka i ba wi a, ‘Ba, gâa nyâ mbiŋ biɛiŋ i liə.’ Ba wi ka gaa biɛiŋ bi i bɔ. 13 A nəki num kə i jɔbi wi dəəŋ wə, waiŋ wi jum wə dzɔ biɛiŋ bi, ka juŋni bi bichi ka taŋni, nyə tsə i tumi ki dzəh yi dəəŋ wə. I fɛiŋ wə wi bəkəli kaasi kpɔ wiwɔ i nɔni kichu wə. 14 Jɔbi wə wi nì bəkəli kaasi kpɔ wi, dzɔŋ yiləkəli ka kwa tumi kiwɔ, wi chu kaŋa kə fiɛŋ fidzini. 15 Ayakadəiŋ, wi ka tsə nəŋ nɔm i mi widɔkɔ i tumi kiwɔ wə, a wi nɔmki i wi. Mi wiwɔ ka faaŋ wi, wi tsə ka tɔkniki bəh bifi bi. 16 Wi dza ka nəŋki i dziki biɛiŋ bi dzini bi bifi, ayakalə mi widɔkɔ kɔbi i nya wi bəh fɛiŋ fidɔkɔ. 17 Wi ka yisi i təmki gia, fiəni bɔɔŋ mfi bi, ka dzaka a, ‘Bəni bə nɔm bə ba wuŋ kaŋaki biɛiŋ bidzini biduli bi gaka bɔ, mih num fa kpi dzɔŋ. 18 Mih ni fiəni tsə lə i ba wuŋ, mih dzaka i wi a, “Ba, mih fə chu i Nyɔ nshiŋ bəh i wɔ tə. 19 Mih chu kpɛiŋniki kə ka bə bɔɔŋki mih a waiŋ wa. Dzɔ̂ jîə mih aka mi wa wi nɔm.” ’

20 Ayakadəiŋ, wi ka dza fiəni tsə i ba wi. Jɔbi wə wi nì bukuki kɔmsiki tsəki i kwili wə, ba wi lɔɔ dzəkəh ka yɛiŋ wi. Nshɛiŋ kwa wi bəh waiŋ, wi dza bɛiŋ, yɔkɔ tsə, maŋni wi, bə́ yaŋayi. 21 Waiŋ wiwɔ ka dzaka i wi a, ‘Ba, mih fə chu i Nyɔ nshiŋ bəh i wɔ. Mih chu kpɛiŋniki kə ka bə chu bɔɔŋki mih a waiŋ wa.’ 22 Ayakalə, ba wi ka bɔɔŋ bəni bu bə nɔm dzaka a, ‘Mbɛiŋ tsə̂ wakali, mbɛiŋ nə̂ŋ dzə̂ bəh mbuŋ wə wi ndzɔŋki nalə, mbɛiŋ dzə̂ lɔ̂ɔ i wi wə, mbɛiŋ lə̂kə finsəŋ i kpaŋ wi wə bəh dzuyigvu i gvu yi wə. 23 Mbɛiŋ tsə̂ kwâ dzə̂ waiŋ naʼ wimbum, mbɛiŋ kûm yi, ka bukumbɛiŋ dziki bə laŋ, 24 kɔm waiŋ wuŋ wələ nì kpi, wi fiəni yɔmmi. Wi nì laka, wi fiəni tumbuku.’ Ayakadəiŋ, bɔ ka yisi i laŋki.

25 Gia yələ nì num lə, waiŋ wi ninshiŋ num i chwa. Jɔbi wə wi nì kwɛki dzəki i buku kɔmsi dzə i dzu, wi wɔkɔ biɛiŋ bi kwuŋni jumi bəni biŋ. 26 Wi bɔɔŋ mi wibɔ wi nɔm widɔkɔ bikə a, a num nə, bə biŋki fa? 27 Wi chukuli i wi a, ‘Waiŋnah si fiəni dzə daiŋ. Ayakadəiŋ, ba wimbɛiŋ ka kum dɔmi ki naʼ kimbum, kɔm wi si yɛiŋ waiŋnah wi num wiwɔm chu ləkə.’ 28 Wi wɔkɔ yaka shɔm ka bɔkɔ lɔ wi, wi ka nəiŋ i liə dzu. Ba wi buku tsə ka tsaki wi a wi lîə a dzu. 29 Ayakalə, wi chukuli i ba wi a, ‘Tsɛ̂iŋ, mih ni nɔmki i wɔ ka mfa i jía yələ wə yichi, mih ka num nəiŋ i fə gia ya yidɔkɔ. Wɔ ka num nya mih na bəh waiŋ bii a, mih laŋki buku nsɛ́iŋ yiŋ. 30 Waiŋ wa wələ, wə wi nì tsə bəkəli biɛiŋ bia bəh bəkaŋa bə tɔkɔlini, jɔbi wə wi si dzə, wɔ ka tsə kwa waiŋ naʼ wimbum ka kum kɔm wi.’ 31 Ba wi chukuli i wi a, ‘Waiŋ wuŋ, buku wɔ shi kɔ a fa jɔbi wichi, biɛiŋ bichi biə mih kaŋaki akɔ mbia. 32 Ayakalə, yi si ndzɔŋki lə, a bə lâŋki kɔm waiŋnah wələ nì kpi lɔ, wi fiəni yɔmmi, wi nì laka, wi fiəni tumbuku.’ ”

16

Waiŋ wi nɔm wi kimfikili

1 Jisɔs chu dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Mi wi kpɔ widɔkɔ nì kaŋaki lə waiŋ wi wi nɔm, wi nì jiə a wi tsɛ̂iŋki mbum bi. Wi ka dza wɔkɔ a, waiŋ wi wi nɔm wə bəkəliki lə kpɔ wi. 2 Wi ka bɔɔŋ waiŋ wi nɔm wiwɔ, bikə i wi a, ‘Yələ kɔ yinaiŋ gia mih wɔkɔki kɔm wɔ lə a? Bâkti biŋwakti bichi biə wɔ nyakaki kpɔ wuŋ yɛiŋ, wɔ dzə̂ fîəni nyâ i mih. Kɔm wɔ ni chu nɔmki kə i mih.’ 3 Waiŋ wi nɔm wiwɔ tsə num kwaka a, ‘Si tikwili wuŋ kɔŋŋki mih i nɔm wə, mih ni fə dəiŋ a? Si mih kɔ mih kaŋa kə ŋga i nɔmki bəh dzəkə, mih chu ŋgəmni i nywaki.’ 4 Wi ka fiəni kwaka a, ‘Mih kiə lɔ gia yə mih ni fə̂, i jɔbi wə wi kɔŋŋ mih i nɔm wə, mih kaŋaki lə nsɛ́iŋ yə yi kɔ i dzɔ mih i bɔ dzu.’ 5 Ayakadəiŋ, wi ka bɔɔŋ bəni bə̀ bɔ ni kaŋaki fwa yi tikwili wi wimu wimu, wi ninshiŋ dzə wi bikə i wi a, ‘Wɔ gɔmki tikwili wuŋ dəiŋ?’ 6 Wi chukuli a, ‘Akɔ bibeli bimiə bimbum gbi.’ Ayaka wi dzaka a, ‘Kɔ̂ kiŋwakti ki fwa kələ nûm kuku wakli, kwûni nyâka a mbaŋshi.’ 7 Wi fiəni bikə i widɔkɔ a, ‘Wɔ gɔmki ŋ'wa dəiŋ na?’ Wi chukuli a, ‘Akɔ biba bigəŋ gbi.’ Ayaka wi dzaka a, ‘Kɔ̂ kiŋwakti ki fwa kələ kwûni nyâka a biba mbaŋnyani.’ 8 Tikwili wi waiŋ wi nɔm wələ nì yɛiŋ si wi finiki bəh wi yaka, ka kɔksi wi a wi ni fifi lə.” Jisɔs ka kaasi a, “Bəni bə fa kuku fifiki i gia yə bɔ fəki tsə si bəni bə baiŋni fifiki i gia yibɔ yi baiŋni wə.

9 Ayakadəiŋ, mih fukuki i mbɛiŋ a, mbɛiŋ dzɔ̂ki mbum bimbɛiŋ bi fa kuku, i kwaki nsɛ́iŋ yɛiŋ, ka jɔbi wə bi bi kaa, Nyɔ bi ka dzɔ mbɛiŋ i wi dzu i di biə mbɛiŋ bi numki jɔbi wichi. 10 Mi wə wi kiəki kə i tɔkni bəh fiɛŋ finchiŋ, wi kɔkə i tɔkni tə bəh fiɛŋ fimbum. Ayaka mi wə wi fəki kimfikili i gia yi nchiŋ wə, wi kɔlə i fəki tə kimfikili i yimbum wə. 11 Si mbɛiŋ kɔkə tɔkni bəmbum bi fa kuku, a ni nya ndə mbɛiŋ mbum bi ŋkɔŋ a? 12 Mbɛiŋ kabə kiəki kə i tɔkniki bəh biɛiŋ bi bəni bədɔkɔ, ma ndə ni nya mbɛiŋ bəh fiə fi kɔ fimbɛiŋ a?

13 Waiŋ wi nɔm kɔkə i nɔ̂mki i bətikwili bəfa. Yi kabə num yakadəiŋ, ma wi ni baiŋŋki widɔkɔ wi kɔŋ widɔkɔ, yudɔkɔ, wi ni wɔkɔki i widɔkɔ nalə wi sɛiŋni widɔkɔ. Mbɛiŋ kɔkə nɔmki i Nyɔ chu nɔm i kpɔ.”

14 Si Jisɔs dzaka yaka, Bəfalasi wɔkɔ gia yichi, ka yisi i suŋuki wi, kɔm bɔ nì kɔŋki kpɔ nalə. 15 Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Akɔ mbɛiŋ bələ bə̀ mbɛiŋ chusiki gwu a mbɛiŋ kɔ bəni bə ndzɔŋni i bəni nshiŋ, ayakalə Nyɔ kiə gia yichi yə yi kɔ i shɔ́m yimbɛiŋ wə. Mbɛiŋ kiəki a gia yə bəni kɔksiki a, akɔ gia, akɔ yə Nyɔ tsɛiŋki yi nyɛŋ i wi.”

Bənchi bə ŋkuŋ bi Nyɔ

16 Jisɔs chu dzaka a, “A nì kɔ i kikpu wə, bə nì laniki num bənchi bə Muses bəh gia yə bəni bə ntum bə Nyɔ nì nyakaki. Ayakalə, i yisi si Jɔn nì dzə, bə ka fuku num ntum wi ndzɔŋni kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ. Mi wichi ka jwɔki i liə kintəəŋ ki ŋkuŋ bi Nyɔ wə. 17 Yi bɔniki alə i bɔɔli bəh nshwaiŋ i dza nyə, yi bɔniki kə i fidzəkəni fi Kiŋwakti ki Bənchi i bi laka kilɔlɔ.

18 Yi kɔ a, mi ka bee kpə wi, dzɔ widɔkɔ, ka nɔki bəh wi, yaka wi fə chu. Mi ka dzɔ miŋkpaŋa wə wi buku i mi widɔkɔ dzu, yəmaka numki a wi dzɔ kpə mi.”

Lasalus bəh mi wimbum

19 Jisɔs ka dza chu dzaka a, “Mi wimbum widɔkɔ nì kɔlə, wi lafi gwu bəh bəmbuŋ bə kpɔ wi ləkəli bɔ ndzɔŋ nalə, dzi kidəəŋ ki chɔkɔ bichi. 20 Mi wi kifuu widɔkɔ num fɛiŋ, yɛli wi num Lasalus. Wi num biəkə kwa gwu yi yichi. Bə nì dzəki jiəki wi i shiki i dzaka ki mbaiŋ ki mi wimbum wə mə, 21 wi wɔkɔli a yuwidɔkɔ jɔbi wə wi ni dziki, biɛiŋ biə bi ni bɛsiki ma ŋgaiŋ ni bɔŋyiki dziki. Si wi nì nɔki fɛiŋ yakadəiŋ, bíə dzə chu mɛni kaasi lɔ biəkə yi. 22 Aka numki i jɔbi widɔkɔ wə, mi wi kifuu wə kpi, bəchinda bə Nyɔ dzə giŋ wi, ka tsə jiə i di bindzɔŋni wə i kɔmsi i Ablaham wə. Ayaka mi wi kpɔ wə ni kpi tə bə ləə wi. 23 Wi tsə num i tumi ki bəni bə kpili wə, wi ka numki fɛiŋ i ŋgəkə wimbum wə. Wi dza lɔɔ dzəkəh, yɛiŋ Ablaham nanu bəh Lasalus, i wi kpəŋ. 24 Wi bɔɔŋ tsə a, ‘Ba Ablaham, kwâsi nshɛiŋ i mih, wɔ fâaŋ dzə̂ Lasalus, wi ləkə waiŋkpaŋ wi i mwi mə i dzə̂ də̂si kindɔŋ kəŋŋ yɛiŋ. Mih kɔ i nshili wimbum wə fa i gbuku wələ mə.’ 25 Ablaham chukuli mfih a, ‘Waiŋ wuŋ, kwaka jɔbi wə wɔ nì kɛiŋki i mbi. Wɔ nì kaŋaki lə biɛiŋ bindzɔŋni bichi i jɔbi wiwɔ, Lasalus nì yɛiŋki mfih num ŋgəkə. I liə akɔ Lasalus wə, wi kɔ i ndzɔŋni mə, wɔ num i nshili wə. 26 A kɔkə shəŋ a yələ. Kîə a fəŋ kimbum kɔ num bə kɛiŋsi jiə, kə mi kɔkə i dza fa i daŋsi dzə i wɔ wə fɔkɔ, yi kɔbi tə i mi i dza fɔkɔ i daŋsi dzə fa i buku wə.’ 27 Mi wimbum wə chu tsa a, ‘Mintee Ba, fâaŋ Lasalus i kwili wibuku wə. 28 Mih kaŋaki bwa bə nih bəŋ bəte, a wi tsə kîŋ i bɔ ka bɔ bi ma dzə̂ tə i di bi ŋgəkə biələ wə.’ 29 Ablaham chukuli mfih a, ‘Bwa bə nah kaŋaki lə biŋwakti bi Muses, bəh biə bəni bə ntum bə Nyɔ nì nyaka, bɔ wɔ̂kɔli gia yə bi dzakaki.’ 30 Mi wi kpɔ wə nəiŋ dzaka a, ‘Aayi Ba Ablaham, yi kɔ a mi widɔkɔ dza i kpi wə, wi tsə fuku i bɔ ka bɔ wɔkɔ, ma bɔ kwuni shɔ́m yibɔ.’ 31 Ablaham chukuli i wi a, ‘Bɔ ka nəiŋ i wɔkɔ gia yə biŋwakti bi Muses bəh bəni bə ntum bə Nyɔ dzakaki, bɔ kɔkə i wɔkɔ tə na yə mi wə wi dza i kpi wə dzakaki.’ ”

17

Jisɔs lani kɔm chu bəh nɔm bəh kimbum

1 Jisɔs dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Gia yə yi taaŋki bəni bɔ fə chu bi lansi baaŋ kə i dzə. Ayakalə, ŋgəkə kɔ i mi wə wi bi dzəki bəh gia yiwɔ, a bəni gbɔyiki i chu wə. 2 Yi ni ndzɔŋki a bə shû shə̂ŋsi nəkə wimbum i məkə ki wəmaka mi, bə chîni shî wi i kinchwɔ kimbum wə, tsə a wi fəki bwa bələ gbɔyiki i chu wə. 3 Jɔbi wə mbɛiŋ kɔ, mbɛiŋ ka tɔ̂kniki bəh gwu yimbɛiŋ.

Jɔbi wə waiŋnah fə gia yichu i wɔ, dzâka i wi. Wi ka kwuni, wɔ dâlinya wi. 4 Na yaka wi kabə fəki gia yichu i wɔ kiŋkani nanitaŋ i chɔkɔ wə, jɔbi wə wi fəki ka fiəniki dzəki kwuŋki kaŋ a ŋgaiŋ si gbɔ, wɔ kaŋaki i dâlinyaki wi.”

5 Bwa bə Bah bə ntum ka dzaka i wi a, “Kpɛ̂iŋsi kimbum kibuku ki ləkə ndzɔŋ.” 6 Bah chukuli a, “Asi kɔ a mbɛiŋ kaŋaki kimbum ki sɛiŋni aka fintam fi ntɔtɔ, ma mbɛiŋ kɔlə i dzaka i kpɛiŋ wimbum wələ a wi mûku i gaaŋ wə, i tsə̂ nûm i kinchwɔ kimbum wə, ma wi ni wɔkɔ i mbɛiŋ.

7 Mbɛiŋ dzɔ̂ a, mi wimu i mbaŋ wimbɛiŋ wə, kabə kaŋa waiŋ wi wi nɔm, wi shi nɔm i khə, yudɔkɔ wi tɔkni bəh shwáŋ. Jɔbi wə wi kwɛ dzə, wɔ kɔlə i dzaka i waiŋ wi nɔm wiwɔ a, wi dzə̂ dzɔ̂ biɛiŋ bi bidzini ma wi num dzî a? 8 Yi mɔŋ ayaka. Gia yə wi kɔ dzaka akɔ a, kɔmsi tsə̂ kwûni bəmbuŋ ba, ma wɔ fə̂ biɛiŋ biŋ bidzini, ma wɔ dzə̂ bəh bi, ma wɔ kɛ̂iŋsi gwu ya wɔ wɔ̂kɔliki i jɔbi wə, ŋgaiŋ ni dzi, ŋgaiŋ mu kaasi, ka wi juŋni biɛiŋ wi tsə dzi a? 9 Wɔ kɔlə i dzaka i waiŋ wi nɔm wiwɔ a, kiyɔŋni ka, kɔm wɔ fə gia yichi yə mih si dzaka? 10 Yi kɔ a liŋ asi yimbɛiŋ kɔ. Jɔbi wə mbɛiŋ fə kaasi nɔm wə bə si nya i mbɛiŋ, mbɛiŋ dzaka a, ‘Buku kɔ shəŋ a bwa bə nɔm, buku fə nɔm wibuku.’ ”

Jisɔs chuku bəni bə jwɛiŋ yi kumyini jwɔfi

11 Si Jisɔs nì tsəki i Jɛlusalɛm, wi ka tsə dzəh i ji bi kimbu ki Samalia bəh ki Galili wə. 12 Si wi tsə liə i kwili widɔkɔ wə, bənyuku bədɔkɔ jwɔfi bɔ gwɛiŋ bəh jwɛiŋ yi kumyini, bɔ yɛiŋ wi kɛiŋ i dzəh yi dəəŋ, 13 ka bɔɔŋ bəh ja yiləkəli a, “Jisɔs Tii wi bəni, kwâsi nshɛiŋ i buku wə.”

14 Si Jisɔs nì yɛiŋ bɔ, dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ tsə̂ chûsi gwu yimbɛiŋ i bətii mfə gia.” Si bɔ nyə bə́ tsə, jwɛiŋ yibɔ kaa, bɔ baiŋ a kɛiŋ a dzəh. 15 Mi wimu i bɔ kintəəŋ yɛiŋ a ŋgaiŋ si bɔnih, wi ka fiəni dzə i Jisɔs ka yaksi Nyɔ nalə. 16 Si wi dzə, ka gbɔ i Jisɔs nshiŋ nya kiyɔŋni i wi. Ayaka mi wiwɔ nì kɔ mi wi Samalia. 17 Jisɔs dzaka a, “Bəni si kɔ jwɔfi bə̀ mih si chuku bɔ bɔnih ka baiŋ, bədɔkɔ bə̀ bwukə kɔ faiŋ na? 18 Yaka kɔ mi widɔkɔ i bɔ ka yɛiŋ dəkə a wi kɔlə i fîəni dzə̂ nyâ kiyɔŋni i Nyɔ, a kɔbi a mi wi dzəni wələ a?” 19 Jisɔs ka dzaka i wi a, “Dzâ wɔ tsə̂ki mfia. Shɔm yə wɔ jiə i mih, yi fə wɔ bɔnih.”

Ntɔŋ bi Nyɔ i liə, bə bi dzəni

(Matiɔ 24:23-28,37-41)

20 Bəfalasi bədɔkɔ ka bi dza bikə i Jisɔs a, ŋkuŋ bi Nyɔ bi dzə yibwiŋ na? Wi chukuli i bɔ a, “Ŋkuŋ bi Nyɔ bi dzə kə bəh kinchəsi kə ki bi chusiki i mbɛiŋ. 21 Mi widɔkɔ kɔkə wə wi bi dzakaki i mbɛiŋ a, ‘Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, bə Nyɔ lə wi sakaki fa,’ Na a, ‘Bə Nyɔ yaka wi sakaki fi.’ Mbɛiŋ wɔ̂kɔli ndzɔŋ, ŋkuŋ bi Nyɔ kɔ i kintəəŋ kimbɛiŋ wə.” *

22 Wi ka fiəni dzaka lɔ i bwa bu bə mbaŋ a, “Jɔbi bi dzə lə wə mbɛiŋ bi nəŋki i yɛiŋ mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi a i chɔkɔ bimu shəŋ, mbɛiŋ kɔbi i chu yɛiŋ i wi wə. 23 A bi numki i jɔbi wiwɔ bəni bədɔkɔ bi dzakaki lə a, ‘Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, bə wi yaka fi,’ Na a, ‘Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, bə wi lə fa.’ Bə ka dzakaki yakadəiŋ i mbɛiŋ kîə mbɛiŋ bi bîəli kə bɔ na i tsə tsɛiŋ. 24 Mbɛiŋ kiə asi dzaŋ si mwaiŋ i bɛiŋ lə mwaŋ bimbu bi mbi binaa bichi baiŋ lə mwaŋŋ bəni bəchi yɛiŋ, akɔ ayaka si bəni bəchi bi yɛiŋ mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi i chɔkɔ biə wi bi fiəni dzəki. 25 Ayakalə, si wi bi fiəni dzəki, wi bi yisi yɛiŋ lə bəŋgəkə bəduli, i tsə kaasi, ma ŋgɔkɔ wi liə wələ bi məŋni wi. 26 Asi yi nì kɔ i jɔbi wi Nɔa wə, lə yi bi numki i jɔbi wi Waiŋmi wə. 27 Bəni nì dziki lə, bɔ mu, bəni dzɔ bəkaŋa, bənyuku bəh bəkaŋa nì nyaki lə bwa bəbɔ i bəni i dzɔki, i tsə buku i chɔkɔ biə Nɔa nì liə i ŋgwuki mə, ayaka mwi nì buku dzə laksi bɔ bəchi. 28 Yi bi numki a liŋ asi yi nì kɔ i jɔbi wi Lɔt wə. Bəni nì dziki lə, bɔ mu, fə shi yibɔ, nɔm kikhə, chu mwəm júŋ. 29 I chɔkɔ biə Lɔt nì buku i Sɔdɔm, Nyɔ ka shisi gbuku i bɛiŋ, wi ka shiki dzəki bɛli aka miŋkaiŋ migbuku, wi shi dzə kaasi bəni bə Sɔdɔm bəchi. 30 Yi bi num a liŋ asi yi bi numki i chɔkɔ biə mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi tum buku.

31 A bi numki i chɔkɔ biwɔ wə, mi wə wi kɔ i fwu wi juŋ wə bəh biɛiŋ bi i dzu, wi bi chu fiəni shî lîə kə i dzu a wi dzɔ̂ bi. Yi bi numki a liŋ tə, i mi wə wi kɔ i chwa, wi bi chu kwɛ̂ kə a wi tsə̂ dzɔ̂ biɛiŋ bi. 32 Mbɛiŋ yiŋti gia yə yi nì num bəh kpə Lɔt. 33 Mi wə wi nəŋki i tɔkni bəh kiŋ'waka ki a ki ma lâka, wi bi laksi lə ki. Mi wə wi laksi kiŋ'waka ki, wi kɛiŋsi jiə ki. 34 Mih dzakaki i mbɛiŋ a, a bi numki nchɔkɔ biwɔ, bəni bəfa bi nɔki i naŋ bɛiŋ, ma bə bi dzɔ wimu, widɔkɔ baŋ. 35 Bəkaŋa bəfa bi gɔkɔki nyəə i nəkə bɛiŋ, bə bi dzɔ wimu, widɔkɔ bâaŋ. [ 36 Bənyuku bəfa bi numki i chwa, bə bi dzɔ wimu, widɔkɔ bâaŋ.]”† 37 Bwa bu bə mbaŋ ka bikə i wi a, “Bah, gia yiwɔ bi numki, num i faiŋ na?” Wi chukuli num bəh ndi a, “Mbɛiŋ kîəki a di biə kiŋkpili ki fiɛŋ kɔ, akɔ di biə bəŋguluŋ si juŋni.”

18

Ndi kɔm kpə ŋkwu bəh mi wi sakani bənsaka

1 Jisɔs ka ti ndi widɔkɔ, i bwa bu bə mbaŋ a bɔ ki bɔ̂h kə i tsâki jɔbi wichi. 2 Wi dzaka a, “Mi wi sakani bənsaka widɔkɔ nì kɔ i kwili widɔkɔ wə, wi lwa kə Nyɔ, nabə i tsɛiŋ mi a wi kɔ fiɛŋ fidɔkɔ. 3 Kpə ŋkwu widɔkɔ num tə i kwili wiwɔ wə. Wi nì shiki tsəki jɔbi wichi wi kwuŋ kaŋ i mi wə wi sakani bənsaka dzaka i wi a, ‘Gâmti mih ma wɔ tə̂iŋ nsaka wuŋ wələ mih kaŋaki bəh mi wələ wi baiŋŋki mih lə.’ 4 I jɔbi wi dəəŋ wə mi wi sakani bənsaka wə jiə kə tunni ki i gia yə kpə ŋkwu wə dzakaki. Wi baaŋ a shiki tsəki a fɛiŋ, i jum wə mi wi sakani bə bənsaka wiwɔ, ka bi kwaka i gwu yi a, ‘Namana yaka mih lwaki kə Nyɔ, mih tsɛiŋ dzə́kəh yi mi yi kpɛiŋni kə i mih, 5 ayakalə si kpə ŋkwu wələ nyaki ŋgəkə i mih lə, mih ni yɛiŋ lə a, mih ki sakaki nyaki lə nsaka wi wələ, a kɔbi yaka ma wi ni shiki dzəki nyaki ŋgəkə i mih, ma mi ni kpi i wi kaŋ.’ ” 6 Si Bah ti ndi wiwɔ yakadəiŋ, ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ wɔ̂kɔ gia yə mi wə wi sakaki kə bənsaka chəŋ si wi nì dzaka. 7 Si wi nì gamti kpə ŋkwu wiwɔ yaka, yaka kɔ Nyɔ tə bi bɔŋ gamti kə mbu bəni bə̀ wi nì sabibwili, bəh bə̀ bɔ dəki i wi nchɔkɔ bəh nshi a? Ma wi bi chu guku gwu a? 8 Mih fukuki i mbɛiŋ a Nyɔ bi təiŋ lə nsaka wibɔ na ma wi mɔti. Ayaka mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi fiəni dzəki, wi bi yɛiŋ lə bəni fa kuku num bɔ jiə shɔm yibɔ i Nyɔ wə a?”

Ndi kɔm bə mi wi Falasi bəh mi wi kwani kiŋwakti

9 Jisɔs dza fiəni ti ndi widɔkɔ a num i bəni bə̀ bɔ ni yɛiŋki gwu yibɔ a bɔ kɔ bəni bə chəŋ, nyɛŋsi bəni bədɔkɔ. 10 Wi dzaka a, “Bəni bədɔkɔ bəfa nì yaka tsə liə i juŋ yi fəni yi gia wə i tsa. Mi widɔkɔ nì kɔ mi wi Falasi, widɔkɔ num mi wi kwani kiŋwakti. 11 Bɔ tsə liə, mi wi Falasi wə tsə num mfih wi mbɔŋ tsa a, ‘Nyɔ, mih nyaki kiyɔŋni i wɔ kɔm mih kɔkə ka bəni bədɔkɔ. Mih bukuki kə bəh dzə́kəh i biɛiŋ wə. Fə kə kimfikili, biəli kə bəkaŋa bə bəni. Mih kɔkə na ka mi wi kwani kiŋwakti wəyaka. 12 Mih si bam lə dzaka kaŋ yifa i shi wə. I biɛiŋ biŋ bichi biə mi kaŋaki, mih si nya lə fimu i jwɔfi kintəəŋ i wɔ.’ 13 Ayakalə, mi wi kwani kiŋwakti wə nì num mfih i dzəh yi dəəŋ, wi nəki giŋsi kə shi bi i tsɛiŋ i bɔɔli bɛiŋ, wi chuŋsi fwu wi, ka kwumi tsɛiŋ tsa a, ‘Ɔ Nyɔ, kwâsi nshɛiŋ i mih, kɔm mih kɔ mi wichu.’ ” 14 Si Jisɔs ti ndi wiwɔ yaka, ka dzaka a, “Mih nəŋki i fuku i mbɛiŋ a, mi wi kwani kiŋwakti wələ nì buku ka bə shi tsə i wi dzu wi num chəŋ bəh Nyɔ, a kɔbi ka mi wi Falasi wəyaka. Yi kɔ a liŋ i mi wichi wə wi yaksiki gwu yi, bə bi shisi lə wi, mi wichi wə wi shisiki gwu yi, bə bi yaksiki lə wi.”

Jisɔs kɔŋki lə bwa bəni bənchiŋ

(Matiɔ 19:13-15; Mak 10:13-16)

15 Bəni dza ka dzəki bəh bwa bənchiŋ i Jisɔs a wi kɔm bɔ. Si bwa bu bə mbaŋ nì yɛiŋ yaka, ka kaŋyiki bɔ. 16 Ayakalə, Jisɔs bɔɔŋ bwa bəwɔ a bɔ dzəki, ka dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Mbɛiŋ bêe ma bwa bənchiŋ bəwɔ dzə̂ki i mih. Kiə mbɛiŋ ki kâŋyi kə bɔ, kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ kɔ num i bəni ka bələ. 17 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mi wə wi ka dzɔ̂ dəkə ŋkuŋ bi Nyɔ ka waiŋ wi nchiŋ wələ, wi mɔŋ i bi liə i bi wə.”

Jisɔs bəh mi wimbum

(Matiɔ 19:16-30; Mak 10:17-31)

18 Mi wimbum widɔkɔ bikə i Jisɔs a, “Mi wi lanini wɔ wə wɔ kɔ mi wi ndzɔŋni, gia yə mih kaŋaki i fə̂ ka mih kaŋa nɔni kə ki bi tsə kaa kə, kɔ na nə a?” 19 Jisɔs bikə i wi a, “Wɔ bɔɔŋ mih a mi wi ndzɔŋni kɔm nə? Mi widɔkɔ kɔkə wə wi ndzɔŋki. Akɔ a Nyɔ shəŋ wə wi ndzɔŋki. 20 Ntə wɔ kiəki lə bənchi bə Nyɔ bə̀ bɔ dzakaki a,

‘Kiə wɔ ki nɔ̂ kə bəh kpə mi,

kiə wɔ ki wɔɔ̂ kə mi,

kiə wɔ ki chwɔ̂ kə,

kiə wɔ ki bêeŋ kə nsaka wi ntəkə’,

bəh wə a,

‘Wɔ kɔ̂ksi ba wa bəh nih wa?’ ”

21 Wi chukuli a, “Bənchi bələ bəchi kɔ mih nì yisi i jiəki mih kɛiŋ waiŋ sumi.” 22 Jisɔs ni wɔkɔ yakadəiŋ, dzaka i wi a, “Ayaka gia yimu kɛiŋki lə yə yi baaŋ ka wɔ fə. Tsə̂ tâŋni biɛiŋ bia bichi, wɔ gâa kpɔ wiwɔ i bəni bə kifuu, ma wɔ bi ka kwati mbum num i tumi ki Nyɔ wə. Wɔ ka fə yakadəiŋ, wɔ bîəli mih.” 23 Wi wɔkɔ yakadəiŋ, gwu kpi wi, kɔm wi nì kaŋaki lə mbum nalə. 24 Jisɔs tsɛiŋ wi lə, ka dzaka a, “Yi ləkəki lə i mi wimbum i liə i ŋkuŋ bi Nyɔ wə. 25 Yi ləkəki lə na bəh ŋga i mi wimbum i liə i ŋkuŋ bi Nyɔ wə, tsə si yi ləkəki i kikum i liə i dzəŋə yi nsala wə.”* 26 Bəni bə̀ bɔ nì wɔkɔ yi, ka bikə a, “Yi kabə num yakadəiŋ, ma ndə bi lansi bɔiŋ a?” 27 Jisɔs chukuli a, “Gia yə yi kɔ i gaka bəni i fə yi kɔkə i gaka Nyɔ i fə.”

28 Bita dzaka i wi a, “Tsɛ̂iŋ, buku bee biɛiŋ bibuku, ka biəliki wɔ.” 29 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mi widɔkɔ kɔkə wə wi bee kwili wi, nabə kpə wi nabə bwa bə nih wi, nabə ba wi bəh nih wi nabə bwa bu kɔm bə ŋkuŋ bi Nyɔ, 30 wə wi bi baaŋ i kwati bəni, bəh biɛiŋ biduli i jɔbi wi liə wələ wə tsə biə wi nì bee, i jɔbi wi dzəni wə wi bi baaŋ kə i kwati nɔni kə ki bi tsə kaa kə.”

Jisɔs chu dzaka kɔm bə kpi yi

(Matiɔ 20:17-19; Mak 10:32-34)

31 Jisɔs ka dza dzɔ bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa bəh bɔ baka gwu. Wi dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, bukumbɛiŋ si yaka tsə i Jɛlusalɛm jɔbi wə bukumbɛiŋ ni yaka liə fɛiŋ, gia yichi yə bəni bə ntum bə Nyɔ nì nyaka kɔm mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi ni dzə kpɛiŋ. 32 Yi ni ka num a bə ni nya lə wi i kaŋ yi bəni bə dzəni wə, bɔ suŋu wi, bə tɔyi wi, bə chuhyi mindzəŋ i shi bi wə. 33 Bɔ ni twɛiŋ wi bə ŋgaŋa, bə wɔɔ wi, a ni num i kaŋa yitali wə, wi ni dza i kpi wə.”

34 Jisɔs dzaka yaka, yi fumsi bɔ, bɔ nəki wɔkɔ kiə kə a wi dzakaki a nə, kɔm gia yidɔkɔ nì fə a bɔ ma kiə.

Jisɔs wɛli dzə́kəh yi kimfəkə

35 Jɔbi wə Jisɔs nì kɔmsiki tsəki i kwili wi Jɛliku wə, kimfəkə kidɔkɔ num i dzəh kpəŋ nywa biɛiŋ. 36 Wi wɔkɔ si mbaŋ wi bəni nì kɔmki tsəki, wi ka bikə a, a numki dzəki nə?

37 Bɔ chukuli i wi a, akɔ Jisɔs wi Nasali wi tsəki. 38 Wi ka yisi i wiliki a, “Jisɔs, waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit, kwâsi nshɛiŋ i mih.”

39 Bəni bə̀ bɔ nì tsəki i ninshiŋ wam kaŋyi wi dzaka a wi bâŋ. Ayakalə, wi chu fiəni wam na bəh ŋga a, “Waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit, kwâsi nshɛiŋ i mih.”

40 Jisɔs ka num, ka dzaka a bə dzə̂ bəh wi. Bə dzə bəh wi, Jisɔs bikə i wi a, 41 “Wɔ nəŋki a mih fə̂ nə i wɔ a?” Wi chukuli a, “Bah, fə̂ ma mih yɛ̂iŋki.”

42 Jisɔs ka dzaka i wi a, “Yɛ̂iŋ, shɔm ya yə wɔ jiə i mih, yi fə lɔ dzə́kəh ya baiŋ.”

43 Akisəkə i jɔbi wiwɔ wə, wi ka fiəni yisi i yɛiŋki di. Wi dza ka biəli Jisɔs, chɔŋyi Nyɔ. Bəni bəchi bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ yɛiŋ yaka, ka nya kiŋkɔksi i Nyɔ.

19

Jisɔs bəh Sakiɔ

1 Jisɔs nì tsə liə i kwili wi Jɛliku wə, ka tsəki daŋsiki. 2 Mi widɔkɔ num fɛiŋ yɛli wi num Sakiɔ, a num fwu wi bəni bə̀ bɔ nì kwaki kiŋwakti, wi num tə tii kpɔ. 3 Wi bə nəŋ i yɛiŋ Jisɔs si wi tsəki. Ayakalə, yi gaka wi kɔm wi ni juliki lə, num mbaŋ wi bəni nì kɔ bɔ baŋ wi. 4 Wi ka yɔkɔ tsə i ninshiŋ, ka tsə yaka i kpɛiŋ widɔkɔ bɛiŋ, i yɛiŋ Jisɔs si wi tsəki, kɔm wi nì kaŋaki i tsə dzəh fɛiŋ. 5 Jisɔs ka tsə buku fɛiŋ, lɔɔ yaka dzəkəh yi i bɛiŋ ka yɛiŋ ka bɔɔŋ “Sakiɔ, shî dzə̂ wakli, kɔm mih kaŋaki i nɔ i wɔ dzu daiŋ.”

6 Wi ka kɔmsi shi i kpɛiŋ wiwɔ wə, ka dzɔ Jisɔs bəh kinsaŋli. 7 Bəni bəchi bə̀ bɔ nì yɛiŋ si Jisɔs nì tsəki bəh wi ka yisi i shwiŋyiki dzakaki a, “Mi wələ tsəki i tsə nɔ bəh mi wichu.”

8 Bɔ tsə num, Sakiɔ ka dza num i bɛiŋ ka dzaka i Jisɔs a, “Bah, tsɛ̂iŋ yɛ̂iŋ, mih ki gaaliki lə biɛiŋ biŋ i fintəŋ mih nya i bəni bə kifuu. Aka num a, mih nì fə kimfikili i mi widɔkɔ, mi ni fiəni nya kiŋkani kinaa i wi.”

9 Jisɔs wɔkɔ yakadəiŋ, ka dzaka i wi a, “Daiŋ mbɔiŋ dzə lɔ yaa dzu i bəni bələ, kɔm tikwili wələ kɔ tə waiŋ Ablaham. 10 Mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi nì dzə i nəŋ num bəni bə̀ bɔ laka, bəh i bwili bɔ.”

Ndi kɔm kpɔ

(Matiɔ 25:14-30)

11 Si bəni nì wɔkɔliki si Jisɔs nì dzakaki gia yələ, wi ka dza kini tsə ninshiŋ ti ndi widɔkɔ i bɔ, kɔm a nì baaŋ a twɛsi i wi i liə i Jɛlusalɛm, bəni nì kwakaki a, jɔbi widɔkɔ Nyɔ si num i yisi i sakaki ŋkuŋ bi. 12 Wi dzaka a, “A nì kɔ jɔbi widɔkɔ, waiŋ ŋkuŋ widɔkɔ nì bee tumi kibɔ ka tsəki i tumi ki dzəh yi dəəŋ wə a bə tsə̂ tɔ̂m wi i ŋkuŋ, ka wi ni fiə̂ni dzə̂ sâkaki ŋkuŋ bi. 13 Si wi nì nəŋki i nyə, wi bɔɔŋ bwa bu bə nɔm jwɔfi, ka gaa kpɔ i bɔ kiba kiba, dzaka a, ‘Mbɛiŋ kɔ̂ mbɛiŋ bâaŋ fə̂ki shi yɛiŋ, i tsə buku i jɔbi wə mih bi fiəni dzə.’ 14 Wi ka nyə, ayakalə bəni bə tumi kiwɔ nì baiŋŋki wi nalə. Bɔ ka baaŋ faaŋ bəni i wi jum a bɔ tsə̂ dzâka a bɔ kɔŋki kə a mi wiwɔ nûmki ŋkuŋ wibɔ.

15 Bə tsə tɔm a wi tɔmni. Wi ka fiəni i jum wə, ka bɔɔŋ bwa bu bə nɔm bə̀ wi nì gaa kpɔ wə i bɔ a ŋgaiŋ yɛiŋ mbee wə bɔ nì baaŋ ka fəki shi. 16 Wi ninshiŋ nì dzə dzaka a, ‘Tikwili, kiba ka ki kpɔ kə wɔ nì nya i mih, mih baaŋ ka kwati mbee yɛiŋ biba jwɔfi.’ 17 Wi wɔkɔ ndzɔŋni, ka nya kiyɔŋni i wi ka dzaka a, ‘Wɔ kɔ waiŋ wi nɔm wi ndzɔŋni. Si wɔ nì baaŋ ka kiə i tɔkniki bəh fiɛŋ finchiŋ nalə, mih ni jiə lə wɔ a wɔ sâkaki bidi jwɔfi.’ 18 Ayaka wi kɔmsini dzə dzaka a, ‘Tikwili, kiba ka ki kpɔ kə wɔ nì nya i mih, mih nì baaŋ ka kwati mbee yɛiŋ biba bite.’ 19 Wi dzaka i wi a, ‘Mih jiə wɔ, a wɔ sâkaki bidi bite.’ 20 Waiŋ wi nɔm widɔkɔ wə nì dzaka mfih a, ‘Tikwili, kiba ka ki kpɔ kələ fa, mih nì baaŋ ka kaŋa i kinchumni kimbuŋ wə ka jiə. 21 Mih nì jiə kɔm wɔ kɔ mi wiləkəli, mih lwa wɔ. Wɔ dzɔki lə maka wɔ jiə, i jɔbi widɔkɔ wə wɔ kɔh maka wɔ gbɛli fiɛŋ.’ 22 Tikwili wə dzaka i wi a, ‘Wɔ kɔ waiŋ wichu. Ndzaka wə wi bukuki i dzaka ka wə, akɔ wə mih ni dzɔ i saka wɔ yɛiŋ. Wɔ nì kiəki a mih kɔ mi wi ləkəli a mih dzɔki lə biɛiŋ maka mih jiə, a mih kɔhki lə biɛiŋ maka mih gbɛli. 23 Wɔ nì kiəki yaka, a fə nə a wɔ dzɔ kpɔ wuŋ i tsə jiə i juŋ yə bə jiəki kpɔ yɛiŋ wə, ka jɔbi wə mih fiəni dzə ma mih ni dzə kwati mbee yɛiŋ?’ 24 Wi ka dzaka i bəni bə̀ bɔ nì num kɔmsi i wi wə a, ‘Mbɛiŋ dzɔ̂ kiba ki kpɔ kiwɔ i wi, mbɛiŋ nyâ i wə wi kaŋaki biba bi kpɔ jwɔfi.’ 25 Bɔ ka fiəni dzaka lɔ a, ‘Tikwili, wi si kaŋaki lə biba bi kpɔ jwɔfi.’ 26 Wi dzaka a, ‘Mih fukuki i mbɛiŋ a mi wə wi kaŋaki biɛiŋ biduli bə ni kpɛiŋsi lə. Ayaka mi wə wi kaŋaki kə, na fi twɛsi fiə wi kaŋaki bə ni dzɔ bwili lə i wi. 27 I liə, bəni bə̀ bɔ nì baiŋŋki mih, ka nəiŋki a mih kɔkə i numki ŋkuŋ wibɔ, mbɛiŋ tsə̂ dzɔ̂ dzə̂ bəh bɔ ma mbɛiŋ wɔ̂ɔyi i mih nshiŋ.’ ”

Jisɔs liə i Jɛlusalɛm ka ŋkuŋ

(Matiɔ 21:1-11; Mak 11:1-11; Jɔn 12:12-19)

28 Asi Jisɔs nì dzaka gia yiwɔ, ka dza bee bɔ i jum wə ka tsə i ninshiŋ i yaka tsə i Jɛlusalɛm. 29 Jɔbi wə wi nì kɔmsi tsə i kwili wi Bɛtfajə bəh wi Bɛtani wə wi nì kɔmsiki i ŋkwuŋ wi Ɔlif wə, wi ka faaŋ bwa bu bə mbaŋ bədɔkɔ bəfa, 30 ka dzaka a, “Mbɛiŋ tsə̂ i kwili wi ninshiŋ wəyaka wə, mbɛiŋ ni yɛiŋ waiŋ njakas num bə shu, maka mi num yaka yɛiŋ bɛiŋ, mbɛiŋ shwâli dzə̂ bəh yi fa. 31 Mi widɔkɔ ka bikə a mbɛiŋ shwaki yi kɔm nə, mbɛiŋ chukuli a Bah kaŋaki lə nɔm bəh yi.”

32 Bwa bə mbaŋ bə̀ tsə yɛiŋ gia yichi a liŋ asi wi si dzaka. 33 Jɔbi wə bɔ nì shwaki waiŋ njakas wiwɔ, mi wə wi nì kaŋaki yi, ka bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ shwaki waiŋ njakas wə kɔm nə a?”

34 Bɔ chukuli a, “Tikwili nəŋki yi.” 35 Bɔ ka dzɔ dzə bəh yi i Jisɔs, jiə bəmbuŋ bəbɔ i njakas yiwɔ wə, ka yaksi Jisɔs i yi bɛiŋ. 36 Si wi nì tsəki, bəni ka tɔkɔki bəmbuŋ bəbɔ i dzəh, a wi tsə i yɛiŋ bɛiŋ.

37 I jɔbi wə wi nì dzə buku, i shiki tsəki i ŋkwuŋ wi Ɔlif wə, mbaŋ wi bəni bu bə mbaŋ yisi ka wiliki yaksi Nyɔ bəh ŋga kɔm bə gia yi kaiŋyini yichi yə bɔ nì yɛiŋ. 38 Bɔ ka wiliki dzaka a, “Nyɔ kɔ wi bɔiŋsi Ŋkuŋ wə wi dzəki i yɛli wi Bah wə. Kimbɔiŋni kɔ i bɛiŋ, kiŋkɔkni num ki Nyɔ wə bɛiŋ.”

39 Bəfalasi bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔ i mbaŋ kintəəŋ ka dza dzaka i Jisɔs a, “Mi wi lanini, dzâka i bəni ba bə mbaŋ bələ a bɔ kpîchumi.”

40 Jisɔs chukuli a, “Mih fukuki i mbɛiŋ a, bɔ ka kpichumi, na ma kitəh kələ ni wiliki.”

41 I jɔbi wə Jisɔs nì kɔmsi tsə i Jɛlusalɛm, wi tsɛiŋ kwili wiwɔ lə, ka gbɔ mindəm, 42 ka dzaka, “Ɔ Jɛlusalɛm, mbɛiŋ bələ si kiəki na gia yə yi kɔ i dzə bəh kimbɔiŋni i mbɛiŋ wə i chɔkɔ bidaiŋ. Ayakalə, i liə mbɛiŋ kɔkə i kiə dəkə. 43 Mbɛiŋ kiəki a jɔbi bi dzə lə wə bəni bəmbɛiŋ bə̀ bɔ baiŋŋki mbɛiŋ bi dzə maa tali mbiaŋ wi fiəli baŋ mbɛiŋ i fintəŋ. 44 Bɔ bi bəkəliki lə mbɛiŋ na bəh bwa bəmbɛiŋ, shakyi júŋ yimbɛiŋ, na təh widɔkɔ bi chu baaŋ kə i widɔkɔ bɛiŋ. Yi bi num yaka kɔm mbɛiŋ nì kiəki kə jɔbi wə Nyɔ bi dzə i mbɛiŋ.”

Jisɔs kɔŋŋ bəni bə shi i juŋ yi fəni yi gia yi Nyɔ wə

(Matiɔ 21:12-17; Mak 11:15-19; Jɔn 2:13-22)

45 Jisɔs tsə i tɔkɔ wi juŋ yi fəni yi gia wə, ka yisi i kɔŋŋki bəni bə̀ bɔ nì taŋniki biɛiŋ fɛiŋ, 46 ka dzakaki i bɔ a, “Yi kɔ num bə nyaka a, Nyɔ dzaka a,

‘Juŋ yiŋ kɔ num juŋ yi tsani.’

Ayakalə, mbɛiŋ fiəni yi, yi chu ‘Taa wi bəji.’ ”

47 Jisɔs bə́ shi wi lani bəni i tɔkɔ wi juŋ yi fəni yi gia wə chɔkɔ bichi. Bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ bəh bəni bəmbum bə̀ fɛiŋ ka wɛɛliki i wɔɔ wi. 48 Ayakalə, bɔ nəki kaŋa kə dzəh, kɔm bəni bəchi nì kɔ kɔmsi a Jisɔs wə, kɔm bɔ nì kɔŋki kə a gia yə wi laniki, a yimu ma tsə̂ bɔ.

20

Bə bikə i Jisɔs di biə wi dzɔ ŋga bi

(Matiɔ 21:23-27; Mak 11:27-33)

1 A num chɔkɔ bidɔkɔ, Jisɔs num i juŋ yi fəni yi gia mə wi lani bəni, chu fuku ntum wi ndzɔŋni i bɔ kɔm Nyɔ, bətii mfə gia bəmbum, bəh bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ, bəh bəni bə̀ bɔ sakaki tumi ki Bəju dzə, 2 ka bikə i wi a, “Fûku i buku, mi wə wi nya ŋga biələ i wɔ a fə̂ki gia yələ a? A nya ndə ŋga biwɔ i wɔ a?”

3 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mih tə ki bikəki lə kimbikə i mbɛiŋ. Mbɛiŋ fûku mih i liə. 4 A nì nya ndə ŋga i Jɔn na ka wi jûliki bəni i bɔkɔ a? Bi nì nyə i bɛiŋ, ma a nì nya mi wiwɔm a?”

5 Bɔ ka dzaka a bɔ bɔ a, “Bukumbɛiŋ ka chukuli a, bi nì nyə i bɛiŋ, ma wi ni bikə i bukumbɛiŋ a, aka fə nə a bukumbɛiŋ ma bum i Jɔn a? 6 Bukumbɛiŋ ka chukuli a, a nì nya mi wiwɔm, ma mbaŋ wi bəni bələ fa ni tumyi bukumbɛiŋ bəh kitəh, kɔm bɔ bəchi nì bum ŋkɔŋ ŋkɔŋ a, Jɔn nì kɔ mi wi ntum wi Nyɔ.” 7 Ayakadəiŋ, bɔ ka chukuli a, “Buku kiəki kə mi wə wi nì nya ŋga biwɔ.”

8 Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Yaka mih tə ki fukuki kə i mbɛiŋ mi wə wi nya ŋga biwɔ i mih a mih fə̂ki gia yələ.”

Ndi kɔm bəni bə̀ bə nì jiə i khə

(Matiɔ 21:33-46; Mak 12:1-12)

9 Jisɔs ka yisi i tiki ndi widɔkɔ i bəni a, “Mi widɔkɔ nì nɔm khə wi mintam wə bə kɛiŋsiki mbih yɛiŋ. Ka nya khə wiwɔ i bəni, ka nyə tsə i tumi kidɔkɔ wə, i tsə nɔ dzɔ fɛiŋ. 10 Jɔbi wə bɔ nì kaŋaki i yisi ŋkɔh dzə kpɛiŋ, tii khə wiwɔ ka faaŋ waiŋ wi wi nɔm, a wi tsə̂ dzɔ̂ mmu mintam i bɔ. Wi tsə, ayakalə, bəni bə̀ bə nì nya khə i bɔ, twɛiŋ wi kɔŋŋ fiəni wi bəh kaŋ yiyəə. 11 Mi wiwɔ chu faaŋ waiŋ wi wi nɔm widɔkɔ, ayakalə bɔ chu twɛiŋ wi, ŋgəmsi wi, kɔŋ fiəni wi bəh kaŋ yiyəə. 12 Mi wiwɔ ka chu faaŋ kpɛiŋsi kiŋkɔmsi kitali widɔkɔ i bɔ, bɔ bɛiŋsi wi, lɔɔ bwili wi i biŋ. 13 Tii khə wiwɔ kwaka a, ‘Mih ki fəki na dəiŋ a? Mih ki faaŋki i liə num waiŋ wuŋ wi shɔm. Yudɔkɔ bɔ kɔlə i ni kɔ̂ksi wi.’ 14 Ayakalə, jɔbi wə bəni bə nɔm bə̀ wi nì nya khə i bɔ yɛiŋ waiŋ wiwɔ dzə, bɔ ka yisi i dzakayiki a bɔ bɔ a, ‘Wələ kɔ ndzi kwili wi tii khə wələ. Mbɛiŋ dzə̂ ma bukumbɛiŋ wɔ̂ɔ wi ka biɛiŋ biwɔ nûmki bibukumbɛiŋ.’ 15 Ayaka bɔ kwa kuku buku bəh wi yɛiŋ khə ka wɔɔ.”

Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, ka bikə a, “Mbɛiŋ kwakaki a, mi wi khə wə ni dzə fə dəiŋ bəh bəni bəwɔ a? 16 Mih fukuki i mbɛiŋ a, wi bi dzə kaasi lə bəni bəwɔ, wi nya khə wiwɔ num i bəni bədɔkɔ chi chi.” Si bəni bəwɔ ni wɔkɔ yakadəiŋ, ka nəiŋ, dzaka a, “Nyɔ bâŋ dzəh yiwɔ.”

17 Jisɔs tsɛiŋ bɔ lə, bikə a, “Yaka kɔ a gia yə bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə, dzakaki a nə,

‘A təh wə bəni bə maani nì nəiŋ,

wi fiəni chu num na təh wi bu wi juŋ wi ndzɔŋni a?’

18 Na ndə wə wi bi gbɔki i təh wiwɔ wə, wi mi wiwɔ bi shakyi i biŋka wə, ayaka təh wiwɔ ka bi gbɔ i mi bɛiŋ, ma wi ni gɔksi wi i kwɔŋɔ wə.”

Kimbikə kɔm nlɔɔ wi kiŋwakti

(Matiɔ 22:15-22; Mak 12:13-17)

19 Si Jisɔs ti ndi wiwɔ yakadəiŋ, bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ bəh bətii mfə gia bəmbum ka nəŋki a bɔ kwâ wi fɛiŋ akisəkə. Bɔ nì nəŋki i kwa wi kɔm bɔ nì kɔ bɔ wɔkɔ kiə a wi si ti ndi wiwɔ num i bɔ, ayakalə bɔ ka lwa gaka bəni. 20 Bɔ yisi i biəliki gvu yi, taŋyi bəni bədɔkɔ faaŋ bɔ, a bɔ tsə̂ kwâyiki fə̂ki a bɔ kɔ bəni bə ndzɔŋni. Bɔ ni fə lə i kwâ gia yi kintəŋsi i dzaka ki wə. Ka bɔ ni kwa nya wi i kaŋ yi bəni bə̀ bɔ sakaki tumi i kimbu ki Lum wə. 21 Bəni bəwɔ dza ka bikə i Jisɔs a, “Mi wi lanini, buku kiəki lə a gia yə wɔ dzakaki bəh yə wɔ laniki kɔ na gia yi chəŋ, wɔ tsɛiŋ kə mi i dzə́kəh wə. Wɔ lani gia yi ŋkɔŋ yə Nyɔ nəŋki a bəni fəki. 22 I liə fûku i buku, jɔbi widɔkɔ bənchi bəbukumbɛiŋ bumki lə a, bə gɔ̂mki kiŋwakti i Kaysa ŋkuŋ wi Lum, ma bə ma gɔ̂mki a?”

23 Jisɔs kiə gia yə bɔ wɛɛliki bəh yi, ka dzaka a, 24 “Mbɛiŋ dzə̂ bəh kpɔ wə mbɛiŋ si lɔɔ kiŋwakti yɛiŋ mih yɛiŋ.” Bɔ dzə bəh wi, wi bikə a, “Fwu wələ wi kɔ yɛiŋ kɔ wi ndə, yɛli wələ num wi ndə a?” Ayaka bɔ chukuli a, “Akɔ wi Kaysa, yɛli num ŋ'wi.” 25 Jisɔs ka dzaka a, “Mbɛiŋ ka nyâki i Kaysa fiɛŋ fiə fi kɔ fi Kaysa, nyâ i Nyɔ fiə fi kɔ fi Nyɔ.”

26 Bəni bəwɔ wɔkɔ gia yiwɔ yaka yi fumsi bɔ, bɔ baŋ dzaka kibɔ nəki kwati kə dzəh yə bɔ si kɔ i kwa wi fɛiŋ i bəni kintəəŋ. Dzaka bə́ wɔm bɔ i gia yə wi si dzaka.

Kimbikə kɔm i Ndza i kpi wə

(Matiɔ 22:23-33; Mak 12:18-27)

27 Bəni bədɔkɔ i mbaŋ wi Bəsadusi wə nì dza dzə i bikə gia i Jisɔs. Bəsadusi bələ nì kɔ bəni bə̀ bɔ nì dzaka a bəni bi fiəni dzayiki kə i kpi wə. 28 Bɔ nì dzə ka bikə i Jisɔs a, “Mi wi lanini, Muses nì nyaka i bənchi i buku a,

‘Mi ka kpi bee kpə wi, maka bɔ wi bwɔ waiŋ,

waiŋnih wi kaŋaki lə i nɔ̂si kpə ŋkwu wiwɔ,

ma bɔ wi bwɔ bwa i yɛli wi ŋkwu wiwɔ.’

29 I liə, bwa bə mi widɔkɔ nì kɔlə nanitaŋ, wi ninshiŋ bi dzɔ miŋkpaŋa, dzə kpi waiŋ kɔbi. 30 Wi kɔmsini wə nɔsi miŋkpaŋa wiwɔ, ka kpi tə maka bɔ wi bwɔ waiŋ. 31 Wə wi biəliki wəmaka bɔŋ nɔsi tə miŋkpaŋa wiwɔ, ka dzə kpi tə waiŋ kɔbi. Ayaka yi bi num tali ayaka i bwa bəwɔ nanitaŋ bəchi, mi i bɔ kintəəŋ nəki bwɔ kə waiŋ bəh miŋkpaŋa wiwɔ. 32 I kiŋgɔksi wə miŋkpaŋa wiwɔ bɔŋ kpi tə. 33 I liə si bɔ bəchi nanitaŋ nì kɔ bɔ nɔsi lɔ miŋkpaŋa wiwɔ, a bi numki i jɔbi wə bəni bi fiəni dzayiki i kpi wə, ma wi bi numki kpə ndə a?”

34 Jisɔs chukuli i bɔ a, “I mbi wi liə bənyuku bəh bəkaŋa dzɔki lə gwu yibɔ, bəni nya bwa bəbɔ bɔ dzɔ gwu yibɔ. 35 Ayakalə, bəni bə̀ bɔ kpɛiŋniki i bi kwati di i mbi wi dzəni wə i chɔkɔ biə bəni bi dzayiki i kpi wə, bɔ bi chu dzɔ kə bəkaŋa bəh bənyuku. Bəni bi chu nya kə bwa bəbɔ i bənyuku bəh i bəkaŋa. 36 Bɔ bi chu kpi kə kɔm bɔ bi numki aka bəchinda bə Nyɔ. Bɔ kɔ bwa bə Nyɔ kɔm bɔ dzayi lɔ i kpi wə. 37 Gia yi ŋkɔŋ kɔ a, na Muses mwi nì fuku baiŋsi yi a bəni bi dzayiki lə i kpi wə si wi nì nyaka i di bi kiŋwakti biə bi dzakaki kɔm kpɛiŋ wə wi nì bɛliki. Wi bɔɔŋki Bah i di bi kiŋwakti kiwɔ a, wi kɔ Nyɔ wi Ablaham, bəh wi Ayjik bəh wi Yakɔb. 38 Wi kabə bɔɔŋki yakadəiŋ, yaka kɔ bəŋkwu bələ kɔ bəwɔm, Nyɔ kɔkə wi bəni bə kpili, a num kə Nyɔ wi bəni bəwɔm, i wi bəni bəchi kɔ bəwɔm.”

39 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ kɔksi wi, chukuli a, “Mi wi lanini, wɔ chukuli yi chəŋ.” 40 Ayakadəiŋ, mi i bɔ nəki chu mɔm kə i bikə kimbikə kidɔkɔ i wi.

Kimbwili wə Nyɔ nì kaka kɔ waiŋ ndə

(Matiɔ 22:41-46; Mak 12:35-37)

41 Jisɔs ka dza bikə i bɔ a, “Bəni nyani dəiŋ i dzakaki a, Kimbwili wə Nyɔ nì kaka, numki waiŋ Ŋkuŋ Dɛbit a? 42 Ntə mbɛiŋ kiəki lə a Dɛbit mwi nì nyaka i Kiŋwakti ki N'yaksi wə a,

‘Bah Nyɔ nì dzaka i Bah wuŋ a,

“Shînum i tsɛiŋ yiŋ yiləkəli wə,

43 i tsə̂ bûku jɔbi wə mih bi nɔsi bəni bə̀ bɔ baiŋŋki wɔ i wɔ nshiŋ,

ma wɔ tɔmyi gvu ya i bɔ bɛiŋ ka kiŋgbɔkɔ ka kigvu.” ’

44 Dɛbit kabə bɔɔŋki wi a Bah wi, wi chu nyani dəiŋ ka wi numki waiŋ wi a?”

Jisɔs kiŋ i bwa bu, kɔm bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ

(Matiɔ 23:1-36; Mak 12:38-40)

45 Jisɔs ka dza dzaka i bwa bu bə mbaŋ bəh bəni bəchi bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ wɔkɔli gia yə wi dzakaki a, 46 “Mbɛiŋ tɔ̂kniki, kɔm bə bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ, bɔ kɔŋki i nyaniki nnyaki bəh bəmbuŋ bədəəŋ. Ayaka chu kɔŋ a, bəni bɔniki bɔ bəh kiŋkɔksi i di bi shi wə. Chu kɔŋ i nûmki i di bi kɔksini i juŋ yi tsani wə, bəh i di bi bini wə. 47 A chu num a bɔ bə̀ bɔ laksiki biɛiŋ bi bəkaŋa bəŋkwu, fwɔkyi dzɔ biɛiŋ bibɔ, kwayi fə bəntsa bədəəŋ. Bəni bələ kɔ ŋgəkə wibɔ bi numki na wimbum.”

21

Kinya ki kpə ŋkwu wi kifuu

(Mak 12:41-44)

1 Jisɔs dza lɔɔ dzə́kəh, yɛiŋ si bəni bə kpɔ jiəki kinya kibɔ i kintaiŋntaiŋ kinya mə i juŋ yi fəni yi gia mə. 2 Wi yɛiŋ si kpə ŋkwu wi kifuu widɔkɔ jiəki bədəli bəfa i kintaiŋntaiŋ kinya mə. 3 Wi ka dzaka a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a kpə ŋkwu wələ wə wi kɔ mi wi kifuu lə wi nya tsə bəni bəchi bə̀ bɔ si nyaki. 4 Bəni bəchi bə̀ bɔ si nyaki, bɔ si nyaki num biŋka bibɔ bi kpɔ biə bi si jikə ka gbɔyiki kuku. Ayakalə, kpaŋa wələ si wi kɔ na kifuu kifuu lə, wi si nya na biɛiŋ bichi biə wi nɔki yɛiŋ wə.”

Jisɔs fuku a bə bi shayiki lə juŋ yi fəni yi gia

(Matiɔ 24:1-2; Mak 13:1-2)

5 Bwa bə Jisɔs bə mbaŋ bədɔkɔ nì dza ka dzakaki kɔm bə juŋ yi fəni yi gia, si yi ndzɔŋki bəh kitəh kindzɔŋni kə bə nì maa yɛiŋ, bəh kinya kiwɔ i Nyɔ. 6 “Jisɔs dzaka i bɔ a, mbɛiŋ yɛiŋ biɛiŋ biələ a? Chɔkɔ dzəki lə wə təh wimu bi baaŋ kə i widɔkɔ bɛiŋ maka bə baka tɔkɔ wi i kuku, na winaiŋ təh bi numki i di bi wə.”

Bəŋgəkə bəh bəmbaiŋŋni

(Matiɔ 24:3-14; Mak 13:3-13)

7 Bɔ bikə i wi a, “Mi wi lanini, gia yələ bi numki i jɔbi winaiŋ wə a? Kinchəsi kə ki bi chusiki a yi si num a gvu wə akɔ nə?”

8 Jisɔs chukuli a, “Mbɛiŋ tɔ̂kniki, ka mi bi ma fwɔ̂kyi mbɛiŋ a mbɛiŋ ndzâni dzəh. Mbɛiŋ kîəki a bəni bəduli bi dzə lə dzɔ yɛli wuŋ kəŋ i ninshiŋ, ma mi bi dzakaki a, akɔ ŋgaiŋ Kimbwili, a jɔbi dzə kpɛiŋ lɔ. Jɔbi wə bɔ bi dzakaki yaka, kîə mbɛiŋ bi wɔ̂kɔli kə. 9 Jɔbi wə mbɛiŋ bi wɔkɔki a bə tumki júm bəh bəŋgəkə i bidi bidi wə, kiə mbɛiŋ ki lwâ kə, gia yələ kaŋaki lə i bi yisi nûm, ayakalə, yi kɔbi a kiŋgɔksi ki mbi dzə lɔ.”

10 Jisɔs chu dzaka i bɔ a, “Tumi bi tumki lə jum bəh kidɔkɔ, ayaka ntɔŋ widɔkɔ tum jum bəh widɔkɔ. 11 Gia yi gumini bi numki lə i di di wə. Nshwaiŋ bi nəŋniki na bəh ŋga. Dzɔŋ bi numki lə, ma jwɛiŋ bi numki i bidi bichi wə. Bənchəsi bə̀ bɔ gumiki bi chusiki lə i bɔɔli wə nya nlwa i bəni. 12 Mbɛiŋ kîəki a gia yələ bi dzə i num, num bə kwâ mbɛiŋ, njə̂ŋsi nnyâ mbɛiŋ. Bə bi tsə bəh mbɛiŋ i juŋ yi nsaka wə, bəh i juŋ yi tsani wə, i chiŋsi mbɛiŋ i juŋ yi nsəŋ wə. Bə bi fiəni dzɔ mbɛiŋ kɔm bə yɛli wuŋ, bə tsə bəh mbɛiŋ i bəŋkuŋ nshiŋ bəh i bəni bə̀ bɔ sakaki bitumi, 13 wəmaka bi numki jɔbi ka mbɛiŋ fukuki i bɔ kɔm mih. 14 Jɔbi wə bə bi dzɔ mbɛiŋ yaka, mbɛiŋ ki twɛ̂iŋ kə gwu a mbɛiŋ ni tsə dzaka a nə a, 15 kɔm a ni nya mih gia i dzaka kimbɛiŋ wə, bəh mfi i mbɛiŋ, ka bəni bə̀ bɔ baiŋŋki mbɛiŋ ma bi chu num i gukuliki bəh mbɛiŋ na twɛsi. 16 Bəni bə̀ bɔ bi taŋniki mbɛiŋ, bi numki bətii bəmbɛiŋ bəh bənih bəmbɛiŋ, bəh bwa bə nih bəmbɛiŋ, bəh na chwɔŋkijuŋ kimbɛiŋ mwi, bəh nsɛiŋ yimbɛiŋ. A bi numki bɔ bədɔkɔ, bɔ bi wɔɔyiki mbɛiŋ bədɔkɔ. 17 Bəni bəchi bi baiŋŋki lə mbɛiŋ kɔm yɛli wuŋ. 18 Ayakalə, na juŋ yi fwu yimu i mbɛiŋ fuŋ bi laka kə i fwu wimbɛiŋ wə. 19 Mbɛiŋ kâŋa shɔ́m yimbɛiŋ bindzɔŋ, ma mbɛiŋ bi kwati nɔni.

Jisɔs fuku a bə bi kaasiki lə Jɛlusalɛm

(Matiɔ 24:15-21; Mak 13:14-19)

20 Jɔbi wə mbɛiŋ bi yɛiŋki bəni bə jum bɔ fiəli tali kwili wi Jɛlusalɛm, mbɛiŋ ka kîəki a jɔbi dzə kpɛiŋ i kaasi ki. 21 Yi bi ka num yaka, bəni bə̀ bɔ kɔ i Judea bi gɛ̂iŋ yâka i ŋkwúŋ wə, bə̀ bɔ kɔ i kwili kiwɔ kintəəŋ bi bûkuyi. Mi wə wi kɔ i chwa bi chu tsə̂ lîə kə fɛiŋ. 22 Kaŋ yiwɔ kɔ yə Nyɔ bi lɔɔki ŋgəkə i Jɛlusalɛm wə kɔm bə nɔni kibɔ, yi fə gia yichi dzə kpɛiŋ asi bə nì nyaka i kiŋwakti ki wə. 23 Ŋgəkə wimbum bi numki wi bəkaŋa bə̀ bɔ bi numki bəh kitɔɔ, bəh bə̀ bɔ masiki bwa. Nyɔ bi bɔksiki lə shɔ́m bəh bəni bələ, wi faaŋ ŋgəkə wimbum i tumi kələ wə. 24 Bə bi gbayiki lə bəni bədɔkɔ bəh bənywɔ, bə kwayi bədɔkɔ tsə fah i nsəŋ wə i tumi bichi wə ka bəni bə̀ bə tumdzi i jum chɛiŋ. Bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju bi yaka i Jɛlusalɛm, i tsə buku asi jɔbi wibɔ bi kpɛŋki.

Jisɔs fuku bənchəsi bə̀ bɔ bi numki i jɔbi wə wi bi fiəni dzəki

(Matiɔ 24:29-35; Mak 13:24-31)

25 Gia yi kaiŋni bəh bənchəsi bi chusiki lə i wɔŋ wə bəh i fiəŋŋ wə bəh i bijɔŋ wə, bəh i nshwaiŋ wə si bitumi bi numki i nshili wə, bə bi gɛsiki numki alə si kinchwɔ kimbum chɔkɔki yi fɛɛ lə wɔɔɔ. 26 Bəni bi kpiki bəh ndzaŋ i gia yi gumini yə yi dzəki i mbi wə kɔm ŋga bi nshwaiŋ bi nəŋniki lə kəkəkə. Kɔm biɛiŋ biə bi kɔ bɛiŋ bichi bi nəŋniki lə bəh ŋga nalə. 27 Ayakadəiŋ, bəni bi ka yɛiŋ si mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi shiki dzəki i bikwu wə kaŋa ŋga bəh kiŋkɔkni kimbum. 28 Jɔbi wə gia yələ bi yisi i numki, mbɛiŋ ka bi nûmki tsɛ̂iŋ yaka a bɛiŋ, kɔm jɔbi wə Nyɔ kɔ i bwili mbɛiŋ, si num kɔmsi dzə.”

29 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, ka chukuli i ndi wə a, “Mbɛiŋ lâni dzɔ̂ gia i kpɛiŋ wi fidəiŋ wə, bəh kɛiŋ yidɔkɔ, si yi fiəni nyaki ndzɛni bibɔ, 30 mbɛiŋ ka kiəki, a nyum kwuni lɔ gwu. 31 Yi kɔ a liŋ si mbɛiŋ bi yɛiŋki jɔbi wə gia yələ dzɔ di, mbɛiŋ ka kîəki a ŋkuŋ bi Nyɔ si num kɔmsi dzə lə.

32 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, ŋgɔkɔ wi liə wələ bi tsə̂ kâa kə maka gia yələ yichi dzɔ̂ di. 33 Bɔɔli bəh nshwaiŋ bi kaa lə, ayakalə gia yiŋ kɔbi i bi lansi nəŋni.

34 Mbɛiŋ tɔ̂kni bəh kifwu kimbɛiŋ, mbɛiŋ ma nyâ gwu yimbɛiŋ i dzini bi mbi bəh muni wə, i laksi mfi i nɔni ki fa kuku wə, ka chɔkɔ biwɔ bi ma dzə̂ tûmbuku i kwâ mbɛiŋ ka kintaŋ. 35 Gia yiwɔ, i chɔkɔ biwɔ wə bi dzə i bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ fa i nshwaiŋ wə. 36 Mbɛiŋ ka nûmki bəh gwu yiləkəli tsa Nyɔ jɔbi wichi, ka gia yələ bi dzə i jɔbi wələ wə, mbɛiŋ kaŋa ŋga i bi ŋgbaksi tsə fɛiŋ ka mbɛiŋ bi num i Waiŋmi nshiŋ.”

37 Jisɔs ka shiki wi lani bəni i juŋ yi fəni yi gia wə i kaŋ yiwɔ yichi. Asi num i fijɔbi, wi yaka tsə nɔ i ŋkwuŋ wi Ɔlif wə. 38 Bəni bəchi ka bukuki tsəki kinchɔŋɔchɔŋɔ i juŋ yi fəni yi gia wə i wɔkɔ nlani wi.

22

Judas bum i taŋni Jisɔs

(Matiɔ 26:1-5,14-16; Mak 14:1-2,10-11)

1 Jɔbi wi Dzini bi Blɛd wə bə ka jiə dəkə dzɔɔŋ yɛiŋ, bə nì bɔɔŋki a, Dzini bi Ntsədaŋ, bi nì kɔmsiki dzəki. 2 Bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ, ka nəŋki dzəh i wɔ̂ɔ Jisɔs fɛiŋ i nyumi wə, kɔm bɔ nì lwaki bəni.

3 Satan ka liə i shɔm yi Judas wə bə nì bɔɔŋki a Iskaliɔt, num mi i mbaŋ wi bwa bə Jisɔs bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa. 4 Wi ka tsə i bətii mfə gia bəmbum bəh kifwu ki bəni bənchi bə̀ bɔ nì tɔkniki bəh juŋ yi fəni yi gia. Ayaka bəh bɔ ka kɛiŋsi asi wi ki nyaniki ka wi taŋni Jisɔs i bɔ. 5 Bɔ wɔkɔ ndzɔŋni ka kɛiŋsi i gɔm wi bəh kpɔ. 6 Wi bum, ka tsə yisi i nəŋki dzəh i nya Jisɔs fɛiŋ i kaŋ yibɔ wə mbaŋ wi bəni du kə fɛiŋ.

Nsisi wi Dzini bi Ntsədaŋ

(Matiɔ 26:17-25; Mak 14:12-21)

7 Chɔkɔ biə Dzini bi Blɛd wə bə kɔ maka bə jiə dzɔɔŋ yɛiŋ, bɔ si kum waiŋ jaka kɔm bə Dzini bi Ntsədaŋ biələ jɔbi wə bi nì dzə kpɛiŋ, 8 Jisɔs ka faaŋ Bita bəh Jɔn ka dzaka a, “Mbɛiŋ tsə̂ kɛ̂iŋsi biɛiŋ biə bukumbɛiŋ ni dzî Dzini biələ yɛiŋ.” 9 Bɔ bikə i wi a, “Wɔ nəŋki a buku tsə̂ kɛ̂iŋsi num faiŋ?”

10 Wi chukuli a, “Mbɛiŋ wɔ̂kɔ, asi mbɛiŋ liəki tsəki i kwili wə, mbɛiŋ ni baŋsi bəh mi, num wi bəkə mwi i kpəŋə mə, mbɛiŋ bîəli wi i juŋ yə wi ni tsə liə yɛiŋ. 11 Jɔbi wə mbɛiŋ biəli, mbɛiŋ dzâka i tii juŋ wiwɔ a, Mi wi Lanini bikəki di bi juŋ yi bəni bə dzəni a ŋgaiŋ bəh bwa bu bə mbaŋ ni dzi Dzini bi Ntsədaŋ yɛiŋ kɔ faiŋ a? 12 Wi ka ni chusi lum wimbum i juŋ yi bɛiŋ wə num bə kɛiŋsi jiə lɔ, mbɛiŋ ka ni tsə̂ num yɛiŋ i kɛ̂iŋsi biɛiŋ bichi.” 13 Bɔ tsə yɛiŋ a liŋ si Jisɔs nì dzakaki i bɔ. Ayaka bɔ ka kɛiŋsi biɛiŋ bi dzini bi Dzini bi Ntsədaŋ biə fɛiŋ.

Jisɔs bəh bwa bu dzi kinchiŋni

(Matiɔ 26:26-30; Mak 14:22-26)

14 Jɔbi nì dzə kpɛiŋ, Jisɔs bəh bwa bu bə ntum dzə shinum ka dziki. 15 Wi dza dzaka i bɔ a, “Mih si kɔŋki lə nalə a mih dzi Dzini bi Ntsədaŋ biələ bukumbɛiŋ ka mih yɛiŋ ŋgəkə wə wi dzəki lə. 16 Mbɛiŋ kîəki lə a mih bi chu dzi kə Bini biələ i tsə buku jɔbi wə bi bi dzə kpɛiŋki, ka Nyɔ bi sakaki ŋkuŋ bi.”

17 Wi dzɔ bwam nya kiyɔŋni i Nyɔ dzaka a, “Mbɛiŋ kɔ̂ mû tsə̂si dâŋsi mbɛiŋ bəchi. 18 Mih fukuki i mbɛiŋ a i yisi i liə i tsə, mih ni chu mu kə mbih mi kpɛiŋ wi laani wələ na ka ŋkuŋ bi Nyɔ bi dzə.”

19 Wi dzɔ blɛd, nya kiyɔŋni i Nyɔ, gbɛyi nya i bɔ, dzaka a, “Fa kɔ gwu yiŋ, mih nyaki i mbɛiŋ, mbɛiŋ fə̂ki ayaka i kwâkaki mih.” 20 Yi num ayaka, asi bɔ dzi kaasi kichiŋni, wi dzɔ bwam wi mbih ka dzaka a, “Bwam wələ kɔ miŋkaiŋ mi Nyɔ mimfiaŋ mə Nyɔ dzi bəh mwa məŋŋ mə mɔ shuku buku kɔm mbɛiŋ. 21 Ayakalə, mbɛiŋ wɔ̂kɔ mi wə wi ni taŋni mih, wi dziki lə fa bəh mih. 22 Mbɛiŋ kîəki a mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bi nyə asi Nyɔ nì sisi jiə. Ayakalə, ŋgəkə wimbum kɔ wi mi wə wi taŋni wi.” 23 Bɔ yisi i bikəki a bɔ bɔ mi wə wi kɔ i fə̂ yələ gia i bɔ kintəəŋ akɔ ndə a?

Jisɔs lani si bəni bu kaŋaki i dzɔki gwu yibɔ

24 Bɔ dza yisi i ŋgukuli a bɔ bɔ a, akɔ ndə mi wimbum i bɔ kintəəŋ a? 25 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Bəŋkuŋ bə fa kuku kaŋaki lə ŋga i bəni bəbɔ bɛiŋ, ayaka bəni bə̀ bɔ sakaki tumi, bə bɔɔŋ bɔ a bimba bi bəni. 26 Ayakalə, yi mɔŋ dəkə i num yaka bəh mbɛiŋ. Wəmaka mi i mbɛiŋ kintəəŋ kaŋaki i dzɔki gwu yi ka waiŋ wi nchiŋ. 27 Mi wimbum kɔ winaiŋ, mi wə wi yəkəli ka dziki a dzini, ma mi wə wi tsəsiki dzɛiŋ a? Ntə asi num mi wə wi yəkəli ka dziki a dzini a? Ayakalə, mih kɔ i mbɛiŋ kintəəŋ ka mi wə wi nɔmki i mbɛiŋ.

28 Akɔ mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ ni numki bəh mih bəh ŋga i jɔbi wuŋ wi ŋgəkə wə wichi. 29 Yi kɔ a liŋ asi Ba wuŋ nya mih bəh ntɔŋ a mih sakaki, mih ni nya lə tə ŋga biwɔ a mbɛiŋ i sakaki. 30 Mih nya lə, ka bukumbɛiŋ ni dziki bə mu i di bi ntɔŋ wuŋ wə, ka mbɛiŋ bi num i biŋgbɔkɔ wə, i sakaki chwɔŋbijuŋ bi Islae biə jwɔfi ntsɔ bəfa.”

Jisɔs fuku a Bita ni məŋni lə ŋgaiŋ

(Matiɔ 26:31-35; Mak 14:27-31; Jɔn 13:35-38)

31 Jisɔs ka dza bɔɔŋ Bita a, “Samɔn, Samɔn wɔ̂kɔli, Satan dzɔ ŋga i kpəkə mbɛiŋ bəchi i bwili mbɛiŋ bədɔkɔ asi mi si kpəkə chi i gəŋ wə. 32 Ayakalə, mih tsa i wɔ, a shɔm ya ma bûku i mih. Jɔbi wə wɔ fiəni bɔɔŋ mfi bia, wɔ nyâ ŋga i bwa bə nah.”

33 Bita dzaka a, “Bah, mih kpɛiŋniki lə i tsə nsəŋ nabə i kpi, bəh wɔ.”

34 Jisɔs chukuli i wi a, “Bita wɔ̂kɔli, mih fukuki i wɔ, ka kwɔkɔ ni numki i tɔŋ daiŋ, wɔ ni məŋni lə mih kiŋkani kitali, a wɔ kiəki kə mih.”

Jisɔs təfi bwa bu bə mbaŋ i kɛiŋsi shɔ́m yibɔ

35 Wi dza bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ kwaka jɔbi wə mih nì faaŋ mbɛiŋ kpɔ kɔbi kiba kɔbi bəh dzuyigvu kɔbi, mbɛiŋ nì nyaniki yaka mbɛiŋ nì num dzah finə a?” Ayaka bɔ chukuli a, “Aayi, buku nì ka num dza dəkə fiɛŋ.” 36 Wi ka dzaka i bɔ a, “I liə, mi kabə kaŋa kpɔ nabə kiba wi dzɔ̂. Mi kabə kaŋaki kə nywɔ wi jum, wi tâŋni mbuŋ wi i tâŋ. 37 Mih dzakaki lə kɔm gia yə bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

‘Bə nì fa wi bəh bəni bəchu,’

yi kaŋaki lə i kpɛiŋ kɔŋ kɔm mih i liə. Mbɛiŋ kiəki a gia yə bə nì nyaka kɔm mih yichi si dzə i kpɛiŋ” 38 Bɔ ka chiŋ təkəli dzaka a, “Bah yɛ̂iŋ, buku kaŋaki lə bənywɔ bə jum bəfa.” Wi chukuli a, “Mbɛiŋ bêe yaka.”

Jisɔs tsa i ŋkwuŋ wi kɛiŋ yi Ɔlif wə

(Matiɔ 26:36-46; Mak 14:32-42)

39 Jisɔs ka dza buku i kwili wiwɔ wə bəh bwa bu bə mbaŋ, ka yisi i yakaki tsəki i ŋkwuŋ wi kɛiŋ yi Ɔlif wə, num asi wi si shi fə. 40 Bɔ yaka tsə buku i di biə bɔ nì tsəki, wi dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ tsâki ka kimɔmsi ma dzə i mbɛiŋ, i gaka mbɛiŋ.”

41 Si wi dzaka yakadəiŋ, wi dza nyə i bɔ kpəŋ, ka kini tsə, asi mi kɔ i tum təh a wi tsə buku, ka tum binyu i kuku ka tsa Nyɔ a, 42 “Ba wuŋ, wɔ kabə kɔŋ, wɔ dzɔ̂ bwîli bwam wi ŋgəkə wələ i mih wə. Ayakalə fə̂ asi wɔ kɔŋki a kɔbi si mih kɔŋki.” [ 43 Si wi tsa yakadəiŋ, chinda wi Nyɔ shi dzə i wi wə, nya wi bəh ŋga. 44 Jisɔs nì kɔ shɔm yi nya ŋgəkə nalə. Wi chu tsa na bəh ŋga ka bɔɔŋŋki, kiliəkə bə́ təkə i kuku aka mwa.]*

45 Wi tsa kaasi, fiəni dzə i bwa bu bə mbaŋ wə, yɛiŋ num nshɛiŋ fə bɔ bɔh ka nɔki. 46 Wi bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ nɔki lɔ nɔni a? Mbɛiŋ dzâ bɛiŋ mbɛiŋ tsâki ka kimɔmsi ma dzə i mbɛiŋ, i gaka mbɛiŋ.”

Bə kwa Jisɔs

(Matiɔ 26:47-56; Mak 14:43-50; Jɔn 18:3-11)

47 Asi wi nì kɛiŋki wi dzaka, mbaŋ wi bəni dzə buku a num lɔ Judas, wə wi nì kɔ mi i mbaŋ wi bwa bə Jisɔs bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa, a num wi i ninshiŋ. Wi tsə kɔmsi i Jisɔs wə ka maŋni wi. 48 Ayakalə, Jisɔs bikə i Judas a, “Wɔ nəŋki i maŋni mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi i chusi a bə kwa a?” 49 Bwa bu bə mbaŋ bə̀ bɔ nì kɔ i wi kpəŋ yɛiŋ gia yə yi nəŋki i num, bikə a, “Bah, buku gbâyi bəni bələ a?” 50 Mi widɔkɔ i bɔ kintəəŋ ka gba chwiŋ bwili kintuni ki tsɛiŋ yiləkəli yi mfa wi fwu wi bətii mfə gia. 51 Jisɔs kaŋyi a, “Kiə mi ki chu mɔ̂m kə,” ka kɔm kintuni ki mi wiwɔ ki ka fiəni num fɛiŋ.

52 Bəni bə̀ bɔ nì dzə i kwa Jisɔs nì kɔ bətii mfə gia bəmbum, bəh kifwu ki bəni bənchi, bəh bə̀ bɔ nì tɔkniki bəh juŋ yi fəni yi gia, bəh bəni bə̀ bɔ nì sakaki tumi. Wi bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ dzəki i kwa mih, ka dzəki num bəh bənywɔ bəh bibɔkɔ ka mbɛiŋ dzəki i kwa num ji a? 53 Mih nì kɔ bəh mbɛiŋ chɔksi chɔksi i juŋ yi fəni yi gia mə, mbɛiŋ kɔbi i kɔm mih kɔm nə a? Ayakalə, i liə kɔ jɔbi wimbɛiŋ wə mbɛiŋ kɔ i fə gia yɛiŋ, a num jɔbi wi ŋga bi jisi.”

Bita məŋni Jisɔs

(Matiɔ 26:57-58,69-75; Mak 14:53-54,66-72; Jɔn 18:12-18,25-27)

54 Bəni bəwɔ ka kwa Jisɔs tsə bəh wi i kwili wi fwu wi bətii mfə gia wə, Bita biəli i jum wə i dzəh yi dəəŋ. 55 Bɔ tsə kpa gbuku i kintəəŋ ki tɔkɔ wə shinum ka jɔkɔki. Bita dzə shinum bəh bɔ. 56 Si gbuku wiwɔ nì bɛli, waiŋkpaŋni widɔkɔ wə wi nì nɔmki i kwili wiwɔ wə dza yɛiŋ Bita si wi shinum. Wi tsɛiŋ wi i dzəkəh wə bindzɔŋ dzaka a, “Mi wələ si kɔlə tə bəh mi wiwɔ.” 57 Bita ka nəiŋ dzaka a, “Kpaŋa wələ, mih kiəki kə mi wələ.” 58 Asi jɔbi tsə twɛsi, mi widɔkɔ chu yɛiŋ wi, ka dzaka a, “Wɔ kɔ mi i mbaŋ wibɔ wə tə.” Ayaka Bita dzaka a, “Nyuku wələ, mih kɔkə mi wibɔ.”

59 Asi mbiəŋə wimu tsə, mi widɔkɔ ka chu bwaŋ alə a, “Ŋkɔŋ ŋkɔŋ mi wələ si kɔlə bəh mi wiwɔ, kɔm wi kɔ mi wi Galili.” 60 Bita chukuli a, “Nyuku wələ, mih kiəki kə gia yə wɔ dzakaki yaka.” Asi wi nì kɛiŋki wi dzaka yaka, kwɔkɔ ka tɔŋ. 61 Bah fiəni gwu, dzə́kəh yibɔ Bita baŋsi, Bita kwaka ja yə Bah si dzaka i wi a, “Ka kwɔkɔ ni tɔŋ daiŋ a ni numki num wɔ nəiŋ lɔ mih i kiŋkani kitali wə.” 62 Bita nyə fɛiŋ buku tsə i biŋ, ka də nalə.

Bə suŋu Jisɔs ka chu twɛiŋ

(Matiɔ 26:67-68; Mak 14:65)

63 Bəni bə̀ bɔ nì chəniki Jisɔs ka yisi i fəki nshəŋ i wi, twɛiŋ wi. 64 Bɔ baŋ shi bi bəh mbuŋ, twɛiŋ wi dzaka i wi a, “Fûku la ntum wi Nyɔ wa wə i liə. Kâŋsi i buku mi wə wi twɛiŋ wɔ.” 65 Bɔ lɔyi wi bəh ja yiduli.

Bə saka Jisɔs

(Matiɔ 26:59-66; Mak 14:55-64; Jɔn 18:19-24)

66 Si chɔkɔ ni wɔɔ, bəni bə̀ bɔ sakaki tumi bəh bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ, bɔ juŋni gwu yibɔ bɔ bəchi, ka dzɔ Jisɔs dzə bəh wi i di biə bə si saka bənsaka. 67 Si bɔ tsə bəh wi yaka, bɔ dzaka i wi a, “A kabə num wɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka wɔ fûku i buku.” Wi chukuli i bɔ a, “Mih ka fuku i mbɛiŋ, mbɛiŋ ma ni bum mih. 68 Ayaka mih ka bikə gia i mbɛiŋ, mbɛiŋ ma ni chukuli. 69 Ayakalə, i yisi i liə, mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi ni num i kimbu ki tsɛiŋ yiləkəli yi Nyɔ wə wi kaŋaki ŋga.” 70 Bɔ bəchi ka dzaka a “Akɔ a wɔ Waiŋ Nyɔ a?” Wi chukuli i bɔ a, “Yi kɔ asi mbɛiŋ dzaka” 71 Ayaka bɔ ka dzaka a, “Bə chu nəiŋki mi a wi dzə dzaka a nə a? Bə wɔkɔ lɔ ndzaka wə wi buku i dzaka ka wə.”

23

Baylɛ bəh Hɛlɔd bikə bəmbikə i Jisɔs

(Matiɔ 27:1-2,11-14; Mak 15:1-5; Jɔn 18:28-38)

1 Si mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ nì sakaki bənsaka dzaka yaka, ka dza bɔ bəchi dzɔ Jisɔs ka tsəki bəh wi i Baylɛ. 2 Si bɔ tsə buku fɛiŋ, ka yisi i jiəki gia i wi fuŋ, dzaka a, “Mi wələ nyaniki bəkəli tumi kibuku, nəiŋma a bəni ma gɔmki kpɔ wi kiŋwakti i Kaysa ŋkuŋ wi Lum, chu dzaka a wi kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka, yi chu chusi a wi kɔ ŋkuŋ widɔkɔ.”

3 Baylɛ bikə i Jisɔs a, “Akɔ a wɔ Ŋkuŋ wi Bəju a?” Jisɔs chukuli i wi a, “Yi kɔ asi wɔ dzaka.” 4 Baylɛ ka dza dzaka i bətii mfə gia bəmbum bəh mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ a, “Mih ka yɛiŋ dəkə gia yə mi wələ gbɔ yɛiŋ.”

5 Bɔ bəchi ka bwaŋki alə, “Mi wələ nyaniki wi lani bəni i bi tumi bi Judea wə bichi, nyini a bɔ lə̂kəki bəh kifwu. Wi ni yisi i Galili, i liə wi si num lɔ fa i tumi kələ wə.”

6 Si Baylɛ wɔkɔ yi yaka, ka bikə a, “Mi wələ kɔ mi wi Galili a?” 7 Bɔ bum, wi ka faaŋ Jisɔs i Ŋkuŋ Hɛlɔd, kɔm a nì kɔ wi wə wi ni sakaki kimbu ki tumi kiwɔ, wi num tə i Jɛlusalɛm i jɔbi wiwɔ wə.

8 Bɔ tsə bəh Jisɔs, Ŋkuŋ Hɛlɔd yɛiŋ wi, wɔkɔ ndzɔŋni i jɔbi wə wi nì yɛiŋ Jisɔs, kɔm wi nì kɔ wi wɔkɔ lɔ kɔm Jisɔs, i jɔbi wi dəəŋ wə wi nì kɔ wi wɔkɔli i yɛiŋ Jisɔs, kwaka a jɔbi widɔkɔ ŋgaiŋ ni yɛiŋ wi fə gia yi chusi ŋga bi Nyɔ. 9 Wi dzɔ jɔbi ka bikəyiki gia yiduli i Jisɔs, ayakalə wi nəki chu chukuli kə gia yidɔkɔ. 10 Wi nì bikə yaka, bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ num fɛiŋ, bɔ buku tsə i ninshiŋ i kɛiŋsi gia yiləkəli i jiə i Jisɔs fuŋ. 11 Ŋkuŋ Hɛlɔd bəh bəni bu bə jum ka dza yisi i suŋuki wi, tum mbuŋ wi kwili i gwu yi wə, ka fiəni chiŋsi wi i Baylɛ. 12 A nì kɔ Baylɛ bəh Ŋkuŋ Hɛlɔd baiŋŋni. I chɔkɔ biwɔ, bɔ kwa nsɛ́iŋ.

Baylɛ təiŋ nsaka asi bəni nì kɔŋki

(Matiɔ 27:15-26; Mak 15:6-15; Jɔn 18:39–19:16)

13 Si bɔ chiŋsi Jisɔs i jum wə, Baylɛ juŋni bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ nì sakaki tumi kiwɔ, ka bɔɔŋ juŋni tə bəni bəchi. 14 Bɔ juŋni dzə, wi dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ si dzə bəh mi wələ fa a wi fəki bəni ləkə bəh kifwu, mih tsɛiŋ ləkə i gia yə mbɛiŋ bwamki kɔm yi i mbɛiŋ nshiŋ, mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, mih ka yɛiŋ dəkə gia yə wi gbɔ yɛiŋ, i gia yichi yə mbɛiŋ jiəki i gwu yi wə, wi ka fə dəkə gia yidɔkɔ, 15 num Ŋkuŋ Hɛlɔd ka yɛiŋ dəkə tə yi. Akɔ gia yə yi ni fə wi fiəni chiŋsi mi wələ i bukumbɛiŋ. Mbɛiŋ yɛ̂iŋ tə a, mi wələ ka fə dəkə gia yidɔkɔ yə bə kɔ i wɔ̂ɔ wi wɔɔni. 16 Ayakadəiŋ, mih ki twɛiŋki wi a twɛiŋni, ma mih bêeka wi, ma wi tsə̂ki.” 17 [A nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə a num Dzini bi Ntsədaŋ, Baylɛ kaŋa i bwîli mi wimu i juŋ yi nsəŋ wə i nyâ i bəni.]* 18 Bəni bəchi ka dza yisi i wiliki fɛiŋ a, “Kâasi mi wələ, bwîli Balabas i juŋ yi nsəŋ mə ma wɔ nyâ i buku.” 19 Balabas wələ nì kɔ i juŋ yi nsəŋ mə kɔm wi nì kɔ wi yisi ŋgəkə i kwili wə ka chu wɔɔ mi.

20 Baylɛ wɔkɔ yaka chu dzaka i bəni bəchi nalə kɔm wi ni nəŋki i bee Jisɔs. 21 Ayakalə, bɔ ka wiliki a, “Bə bâŋŋ wi i kintasi wə, bə bâŋŋ wi i kintasi wə.” 22 Baylɛ chu dzaka i bəni i kiŋkani kitali wə a, “Bə baŋŋ wi kɔm nə? Gia yichu yə wi fə akɔ nə? Mih ka yɛiŋ ŋgəkə wə wi fə ka bə wɔɔ wi wɔɔni. Mih ki twɛiŋki wi a twɛiŋni, ma mih bee wi.”

23 Bɔ ka baŋŋ a wiliki bəh ŋga a “Bə bâŋŋ wi i kintasi wə.” Ŋ'wili wibɔ gaka Baylɛ. 24 Ayakadəiŋ, Baylɛ təiŋ nsaka ka bee wi, a bɔ fə bəh wi asi bɔ nəŋki. 25 Wi ka bwili yatɔkɔ mi wə i juŋ yi nsəŋ wə, num wə bɔ ni bikəki, wə wi nì yisi ŋgəkə i kwili wə chu wɔɔ mi. Si wi bwili, ka nya Jisɔs i bɔ si bɔ nəŋki.

Bɔ baŋŋ Jisɔs i kintasi wə

(Matiɔ 27:32-34; Mak 15:21-32; Jɔn 19:17-27)

26 Bɔ ka dzɔ Jisɔs i tsə baŋŋyi. Si bɔ ni tsəki, bɔ baŋsi bəh mi widɔkɔ wi kwɛ dzə i chwa yɛli wi num Samɔn, num mi wi Sɛlin. Bɔ kwa wi ka jiə kintasi ki Jisɔs i kimbəkəli ki wə, wi ka giŋ ka biəli Jisɔs. 27 Bəh bɔ ka tsəki, mbaŋ wi bəni wimbum biəli wi. I bɔ kintəəŋ bəkaŋa bədɔkɔ nì dəki lə, fa gia. 28 Jisɔs dza fiəni gwu dzaka i bɔ a, “Bəkaŋa bə Jɛlusalɛm, kiə mbɛiŋ ki də̂ kə i mih. Mbɛiŋ də̂ki num i gwu yimbɛiŋ, bəh i bwa bəmbɛiŋ. 29 Mbɛiŋ kîəki a jɔbi bi dzəki lə wə bə bi dzakaki a, ‘Kinsaŋli kimbum kɔ ki bəkaŋa bə̀ bɔ kɔ kaiŋni maka bɔ num bwɔ waiŋ, maka bɔ num masi waiŋ.’ 30 A bi numki i jɔbi wiwɔ wə, bəni bi wamki dzakaki i ŋkwuŋ yimbum yimbum a, ‘Mbɛiŋ gbɔ̂yi i buku wə,’ dzaka i ŋkwuŋ yinchiŋ yinchiŋ a, ‘Mbɛiŋ bâŋ buku.’ 31 Bɔ ni wiliki yakadəiŋ kɔm bəni ka fə gia yələ a num i kpɛiŋ wi kɛiŋ wi dəli, bɔ bi ka fə na dəiŋ bəh wə wi kɔ wi wɔm lɔ.”

32 Si bɔ ni tsəki bəh Jisɔs yakadəiŋ, bɔ nì kaŋaki lə bəni bə nsəŋ bəfa bə̀ bɔ ni tsəki i wɔɔ tə. 33 Bɔ tsə buku i di biə bə bɔɔŋki a Ŋkuŋu Kifwu, ka baŋŋ Jisɔs fɛiŋ i kintasi wə, ka baŋŋyi tə bəni bə nsəŋ bəfa i kintasi wə, wimu i tsɛiŋ yi Jisɔs yiləkəli wə, widɔkɔ i kimbu ki tsɛiŋ yi kimiəkə wə. 34 Jisɔs dza dzaka a, “Ba, dâlinya chu bi bəni bələ, kɔm bɔ kiəki kə gia yə bɔ fəki.”† Bəni bəwɔ dzɔ bəmbuŋ bə Jisɔs, ka tum kaaŋ yɛiŋ i gaa bəmbuŋ bəwɔ i bɔ kintəəŋ.

35 Gia yələ yichi nì numki bəh Jisɔs yakadəiŋ, num bəni num fɛiŋ tsɛiŋ. Bəni bə̀ bɔ nì sakaki kwili wiwɔ ka dza fibɔ ka suŋuki dzaka a, “Wi nì gamtiki bəni, wi gâmti la gwu yi i liə, wi kabə num Kimbwili wə Nyɔ nì saiŋbwili.” 36 Bəni bə jum bə̀ tə ka nyiksiki wi, nya mbih miŋgbɛnini i wi, 37 dzaka a, “Wɔ kabə num ŋkuŋ wi Bəju, wɔ gâmti la gwu ya.” 38 Bɔ nì nyaka kiŋwakti baŋŋ i fwu wi Jisɔs bɛiŋ a, “Wələ kɔ ŋkuŋ wi Bəju.”

39 Mi wi nsəŋ widɔkɔ i bə̀ wə bə nì baŋŋ i kintasi wə dza ka tɔyiki Jisɔs, dzaka a, “A mɔŋ a wɔ wə Kimbwili wə Nyɔ nì kaka a? Bwîli gwu ya, ma wɔ bwîli tə buku.” 40 Widɔkɔ wə wɔkɔ gia yə wi dzaka, kaŋyi wi, bikə i wi a, “Wɔ lwaki kə Nyɔ a? Wɔ kɔ i ŋgəkə wə tə asi wi kɔ. 41 Yi kpɛiŋniki lə i buku wɔ i kpi i kwati mbee wi gia yichu yə buku wɔ fə, ayakalə mi wələ kpiki lə maka wi fə gia yichu yidɔkɔ.” 42 Mi wi nsəŋ wələ ka dzaka a, “Jisɔs, wɔ bi kwâka mih i jɔbi wə wɔ bi sakaki ntɔŋ bia.” 43 Jisɔs dzaka i wi a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i wɔ a daiŋ lə buku wɔ ni numki lə i di bindzɔŋni bi Nyɔ wə.”

Jisɔs Kpi

(Matiɔ 27:45-56; Mak 15:33-41; Jɔn 19:28-30)

44 A nì kɔ asi wɔŋ ni nəŋki i yaka lumsi, biŋ dza ji tumi kichi ji tsə buku i mbiəŋə witali wə nshifɔkɔ, 45 kɔm wɔŋ nì chu baiŋki kə. Mbuŋ wə wi nì təiŋni juŋ yi fəni yi gia i fintəəŋ taŋa shi buku i biwa bifa wə. 46 Jisɔs num i kintasi wə, ka dza wam bəh ŋga a, “Ba wuŋ, mi nyaki kiŋ'waka kəŋŋ i wɔ kaŋ.” Si wi dzaka yakadəiŋ, ka waka kiŋ'waka ki kigɔksini.

47 Fwu wi bəni bə jum wə wi nì kɔ fɛiŋ, si wi yɛiŋ gia yə yi num, nya kiŋkɔksi i Nyɔ dzaka a, “Ŋkɔŋ, ŋkɔŋ, mi wələ nì kaŋaki kə gbɔ widɔkɔ.” 48 Bəni bəchi bə̀ bɔ nì juŋni fɛiŋ i yɛiŋ gia yə yi numki, si bɔ yɛiŋ yakadəiŋ ka dza fiəni kwɛ i kwili kibɔ wə num bɔ kwumi tsɛ́iŋ. 49 Nsɛ́iŋ yi Jisɔs yichi, nì dzə fibɔ num i dzəh yi dəəŋ ka tsɛiŋki gia yə yi num. Bədɔkɔ num bəkaŋa bə̀ bɔ nì buku i Galili biəli dzə wi.

Bə ləə Jisɔs

(Matiɔ 27:57-61; Mak 15:42-47; Jɔn 19:38-42)

50-51 Mi widɔkɔ nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə bə bɔɔŋ a Yɔsɛf, num wi nì buku i Alimatia i kwili wi Bəju kidɔkɔ wə. Wi nì kɔ mi wi ndzɔŋni chu num mi wi chəŋ i Nyɔ nshiŋ, chu wɔkɔli jɔbi wə Nyɔ bi dzə sakaki ŋkuŋ bi. Wi nì kɔ tə mi wi mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ sakaki bənsaka. Ayakalə, wi nì ka bum mfih gia yə bɔ nì sisi i fə bəh Jisɔs. 52 Wi tsə i Baylɛ, tsa wi i dzɔ wini wi Jisɔs. 53 Baylɛ bum, wi ka tsə shishi wini wiwɔ, ka kii i mbuŋ wə, ka tsə lɔsi i jum yə bə nì chum i biaŋa wə, maka bə num jiə mi yɛiŋ wə. 54 A nì kɔ Chɔkɔ bi Sisini i buku nya i chɔkɔ bimbam wə, a ni baaŋ a twɛsi ka mbam wiwɔ yisi.

55 Bəkaŋa bə̀ bɔ nì buku i Galili biəli Jisɔs, bɔ biəli Yɔsɛf i jum wə, i tsə yɛiŋ si wi jiəki wini wi Jisɔs. 56 Bɔ ni dza fɛiŋ, ka kwɛ i wa wibɔ, tsə kɛiŋsi bifiaŋsi bi tsɛŋə yindzɔŋni biə bə si fə i fiaŋsi wini yɛiŋ. A num chɔkɔ bimbam wə, bɔ shi mbam si bənchi bəbɔ nì nəŋki.

24

Jisɔs dza i kpi wə

(Matiɔ 28:1-10; Mak 16:1-8; Jɔn 20:1-10)

1 Asi chɔkɔ bimbam nì tsə, a num kinchɔŋɔchɔŋɔ i chɔkɔ bi ninshiŋ i shi wə. Bəkaŋa bə̀ buku dza kinchɔŋɔchɔŋɔ, dzɔ fiaŋsi biə bɔ nì kɛiŋsi jiə ka tsə bəh bi i jum bɛiŋ. 2 Jɔbi wə bɔ nì tsə buku fɛiŋ, bɔ ti num bə biŋsi bwili təh wə bə nì baŋ dzaka ki jum kiwɔ yɛiŋ. 3 Asi bɔ liə tsə i jum yiwɔ kintəəŋ nəki yɛiŋ kə wini wi Bah Jisɔs. 4 Bɔ chiŋ num fɛiŋ alə nəki kiə kə gia yə bɔ kɔ i fə. Yi num a bənyuku bədɔkɔ bəfa nì dzə num kɔmsi i bɔ kpəŋ, num bɔ lɔh bəmbuŋ bə fukuli bɔ ŋwaŋyi alə. 5 Ndzaŋ kwa bəkaŋa bəwɔ na bəh ŋga, bɔ chuŋsi kifwu kibɔ i kuku. Bənyuku bə̀ bikə i bɔ a, “Akɔ kɔm nə mbɛiŋ nəŋki mi wiwɔm i bəŋkwu kintəəŋ a? 6 Wi fa kɔkə, wi si dza lɔ i kpi wə. Mbɛiŋ yîŋti gia yə wi nì dzaka i mbɛiŋ jɔbi wə mbɛiŋ bɔ nì kɔ i Galili. 7 Wi nì dzaka a, ‘Mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi bə kaŋaki lə i bi nyâ wi i kaŋ yi bəni bəchu wə, ma bɔ baŋŋ wi i kintasi wə, i buku i kaŋ yitali wə, wi bi fiəni dza i kpi wə.’ ”

8 Bɔ ka yiŋti gia yə Jisɔs nì dzaka i bɔ. 9 Bɔ dza fiəni i jum yiwɔ bɛiŋ, ka tsə fuku gia yiwɔ yichi i bwa bu bə mbaŋ bə̀ jwɔfi ntsɔ mu bəh bəni bəchi bə̀ bɔ nì biəliki wi. 10 Bəkaŋa bə̀ bɔ nì fuku gia yiwɔ yichi asi yi nì num i bwa bə ntum bə Jisɔs a nì kɔ, Meli Magdalen, Jɔana bəh Meli nih Jɛm bəh bəkaŋa bədɔkɔ. 11 Bɔ wɔkɔ ndzaka wiwɔ aka kiyuŋ ki gia, nəki bum kə yi. 12 Ayakalə, Bita ka dza kɔmsi, yɔkɔ tsə buku fɛiŋ i jum bɛiŋ, ka ŋgwuŋ tsɛiŋ ləkə i jum yiwɔ kintəəŋ ka yɛiŋ shəŋ a bəmbuŋ bə̀ bə nì kii i Jisɔs wə. Wi bə́ fiəni tsə i dzu bəh dzaka ki wɔmni, kɔm gia yə yi num.

Bəni bədɔkɔ yɛiŋ Jisɔs i dzəh yi Ɛmayus wə

(Mak 16:12-13)

13 A dzə num a i chɔkɔ biwɔ wə, bəni bəfa bədɔkɔ bə̀ bɔ nì biəliki Jisɔs, bɔ nì buku i Jɛlusalɛm nyə ka bə́ tsə i kwili widɔkɔ bə bɔɔŋ a, Ɛmayus, dzəh yiwɔ num aka bəmay nanitaŋ i tsə buku fɛiŋ.* 14 Bɔ nì nyə ka tsəki bɔ dzakayi a bɔ bɔ, kɔm gia yichi yə yi nì num. 15 Si bɔ nì nyaniki tsəki yakadəiŋ dzakayi, kaiŋyi, Jisɔs mwi kɔmsi dzə i bɔ wə, bəh bɔ bə́ nyaniki tsəki. 16 Gia yidɔkɔ fə a bɔ ma kîə mi wiwɔ. 17 Jisɔs ka dza bikə i bɔ a, “Akɔ nə mbɛiŋ nyaniki, dzakayi kɔm yi a?” Si wi bikə yaka, bɔ num bəh nshɛiŋ i shi bibɔ wə. 18 Mi widɔkɔ i bɔ kintəəŋ yɛli wi num Kleɔfas, bikə i wi a, “Yaka akɔ a wɔ mbɔŋ shəŋ mi wi dzəni i Jɛlusalɛm, wə wɔ kiəki kə gia yə yi num i kaŋ yələ wə a?”

19 Wi bikə i bɔ a, “Yi naiŋ gia a?” Bɔ chukuli a, “Gia yə yi ni num bəh Jisɔs wi Nasali. Mi wələ nì kɔ mi wi ntum wi Nyɔ, gia yə wi nì fəki bəh yə wi nì dzakaki a nì kɔ yi kaiŋyini. Wi nì kɔ mi wimbum i Nyɔ nshiŋ bəh i bəni bəchi wə. 20 Bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ sakaki kikwili kibuku nì nya wi a bə wɔ̂ɔ, bə baŋŋ wi i kintasi wə. 21 Buku nì kaŋaki lə kiŋkwaka i wi a, akɔ wi wə wi bi təiŋ bəni bə Islae i kaŋ yi ŋgəkə wə. Ayakalə, a tsə a kaŋ yitali si gia yiwɔ num. 22 Yidɔkɔ chu num a bəkaŋa bədɔkɔ i mbaŋ wibuku wə, bɔ si dzaka i buku gia yi dzaka ki wɔmni, a bɔ si tsə i jum bɛiŋ kinchɔŋɔchɔŋɔ, 23 bɔ nəki yɛiŋ kə wini wi Jisɔs wiwɔ. Bɔ ka fiəni dzə fuku i buku a, bɔ si yɛiŋ bəchinda bə Nyɔ aka ndəmsi, bɔ fuku i bɔ a Jisɔs kɔ wiwɔm. 24 Bəni bədɔkɔ i mbaŋ wibuku wə, si tsə i jum bɛiŋ, ka yɛiŋ yi asi bəkaŋa bə̀ si fuku, ayakalə bɔ nəki yɛiŋ kə wini wi Jisɔs wiwɔ.”

25 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Ɔ ɔɔ, biyuŋ biələ, shɔ́m yimbɛiŋ dəki na bəh ŋga i bum gia yə bəni bə ntum bə Nyɔ nì dzakaki. 26 Mbɛiŋ kiəki kə a, Kimbwili wə Nyɔ nì kaka a wi kaŋaki i yɛ̂iŋ bəŋgəkə bələ, ka wi lîə i mbum bi wə a?” 27 Jisɔs ka yisi i fukuki baiŋsiki i bɔ gia yichi yə bə nì nyaka i biŋwakti bi Nyɔ wə bichi kɔm wi, bəh i yisi i Muses wə, i tsə buku tə i biə bəni bə ntum bə Nyɔ nì nyaka. 28 Asi bɔ nì dzə kɔmsi i kwili wə bɔ nì tsəki fɛiŋ, Jisɔs ka fə aka wi tsəki daŋsiki lə. 29 Bɔ buku tsə, ka tsaki wi nalə a, “Bukumbɛiŋ tsə̂ nɔ̂, kɔm jɔbi kɔ wi tsə nalə, biŋ chu num bi yisi i jiki.” Ayakadəiŋ, wi bum i tsə nɔ bəh bɔ. 30 Bɔ tsə, i jɔbi wə bɔ nì num i dzi, wi dzɔ chɔkɔ yi blɛd, ka nya kiyɔŋni i Nyɔ, gbɛyi gaa i bɔ. 31 Akisəkə dzəkəh yibɔ baiŋ, bɔ ka yɛiŋ kiə wi. Ayakalə, wi fiəni laka i bɔ nshiŋ. 32 Bɔ baaŋ ka dzakayiki a bɔ bɔ a, “Ntə shɔm yibuku wɔ si shiliki alə i jɔbi wə wi si dzakaki i buku wɔ i dzəh, fuku baiŋsi gia i Kiŋwakti ki Nyɔ wə i buku wɔ a?”

33 Bɔ dza akisəkə a i jɔbi wiwɔ i fijɔbi fiəni chu i Jɛlusalɛm. Si bɔ tsə ka yɛiŋ bwa bə mbaŋ bə Jisɔs bə̀ jwɔfi ntsɔ mu num bɔ juŋni gwu yibɔ di bimu bəh bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔ bɔ biəli bɔ. 34 Bɔ dzaka a, “Ŋkɔŋ, Bah wibukumbɛiŋ si dza i kpi wə. Wi si tumbuku i Samɔn nshiŋ.” 35 Bɔ ka fuku tə i bɔ gia yə yi si num bəh bɔ i dzəh, chu fuku baiŋsi asi bɔ si yɛiŋ kiə wi i jɔbi wə wi si gbɛki blɛd.

Jisɔs tumbuku i kintəəŋ ki bwa bu bə mbaŋ wə

(Matiɔ 28:16-20; Mak 16:14-18; Jɔn 20:19-23)

36 Asi bɔ ni kɛiŋki bɔ dzaka yakadəiŋ, Jisɔs wi mwi ka chiŋ tumbuku i bɔ kintəəŋ ka bɔni i bɔ a, “Ma kimbɔiŋni num bəh mbɛiŋ.” 37 Ndzaŋ kwa bɔ, bɔ bə́ lwa, ka bə́ kwaka a yudɔkɔ bɔ yɛiŋ num ŋkwusa. 38 Wi bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ lwaki nə? Akɔ kɔm nə wə mbɛiŋ məŋniki mih a? 39 Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ kaŋ yiŋ bəh gvu yiŋ ka mbɛiŋ kîə a, akɔ na mih. Mbɛiŋ mɔ̂myi gwu yiŋ mbɛiŋ ka ni kîə, kɔm ŋkwusa si kaŋa kə nyam yi gwu bəh bikuŋɔ asi mbɛiŋ yɛiŋki mih kaŋa.” 40 Asi wi dzaka yakadəiŋ, ka chusi kaŋ yi bəh gvu yi i bɔ. 41 Bɔ tsɛiŋ Jisɔs, kinsaŋli wɔɔ bɔ, bɔ ka chiŋ num alə. Yi gaka bɔ i bum a, akɔ wi. Wi dza bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ kaŋaki lə fiɛŋ fidzini fa a?” 42 Bɔ dzɔ kiŋka ki bwɔkɔ yi waŋni, nya i wi. 43 Wi dzɔ dzi i bɔ nshiŋ.

44 Wi ka dzaka i bɔ a, “Gia yələ mbɛiŋ yɛiŋ daiŋ, akɔ gia yə mih nì dzakaki i mbɛiŋ kɔm yi mih kɛiŋ bəmbɛiŋ. Mih nì dzaka a, gia yichi yə bə nì nyaka kɔm mih i kiŋwakti ki Muses wə, bə i biŋwakti bi bəni bə ntum bə Nyɔ wə, bəh i kiŋwakti Kinyaksi wə, kaŋaki i dzə̂ kpɛ̂iŋ.” 45 Wi ka wɛli mfi bibɔ, bɔ kiə gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Nyɔ wə. 46 Wi ka dzaka i bɔ a, “Bə ni nyaka a Kimbwili wə Nyɔ nì kaka kaŋaki lə i yɛ̂iŋ bəŋgəkə i kpî, i kaŋ yitali wə, wi bi fîəni dzâ i kpi wə. 47 Yi kɔ tə a, bə bi yîsi i kintəəŋ ki Jɛlusalɛm i fûkuki i bitumi bichi kɔm yɛli wi a bəni bəchi kwûni shɔ́m yibɔ ka Nyɔ bi dâlinya chu bibɔ. 48 Akɔ mbɛiŋ bələ mbɛiŋ kaŋaki i ni fûkuki asi mbɛiŋ nì yɛiŋ yi. 49 Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, mih ni chiŋsi lə kinya kə Ba wuŋ nì kaka i mbɛiŋ. Ayakadəiŋ, mbɛiŋ bâaŋ a fa i kwili kintəəŋ mbɛiŋ wɔ̂kɔliki, i tsə̂ bûku i jɔbi wə ŋga biə bi nyə bɛiŋ bi shi dzə i mbɛiŋ wə.”

Jisɔs nyə yaka i bɛiŋ

(Mak 16:19)

50 Wi dzɔ bɔ buku i kwili kintəəŋ, ka tsə bəh bɔ i dzəh yi dəəŋ i kɔmsi i kwili wi Bɛtani wə, wi gəŋsi kaŋ yi i bɛiŋ, jiə kimbɔiŋsi i bɔ wə. 51 Asi wi nì kɛiŋki wi jiə kimbɔiŋsi i bɔ wə yaka, wi dza bee bɔ ka bə́ yaka tsə i bɛiŋ, ka yaka laka i dzə́kəh yibɔ wə. 52 Bɔ nya kiŋkɔksi kimbum i wi, ka dza fiəni tsə i Jɛlusalɛm bəh kinsaŋli i shɔ́m yibɔ wə. 53 Bɔ tsə ka shiki a juŋ yi fəni yi gia wə, kɔksi Nyɔ jɔbi wichi.

* 1:14 Na a, “Jɔbi wə bə nì bwɔ wi”.

* 5:37 Kiŋgəə ki mbih kələ kɔ bə kɛiŋsi bəh dzu yi nyam.

* 6:15 Dzɛlɔt nì kɔ Bəju bə̀ bɔ nì tɔbiki tumi kibɔ, i bwili tumi kiwɔ i ŋgəkə wə i kaŋ yi bəni bə Lum wə.

* 7:36 I num dzi, Bəju si num i nɔni kibɔ wə, num bɔ yəkəli kimbu kimu i naka ki dzini wə.

† 7:37 Finsɔkɔ fiələ kɔ num bə nì kɛiŋsi bəh təh widɔkɔ bə bɔɔŋ i já yi ŋkali wə a “alabaster”.

* 8:26 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ si bɔɔŋ a Gadalen, bidɔkɔ bɔɔŋ a Gelgesen.

† 8:43 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki kə ndzaka wələ a, “Num wi ni bəkəli biɛiŋ bichi biə wi ni kaŋaki jwɛiŋ yiwɔ.”

* 9:54 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ ni kpɛiŋsi fa wələ, “Aka Ɛlaja ni bɔɔŋki a?”

† 9:55 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ ni kpɛiŋ fa wələ, “Mbɛiŋ kiəki kə shɔ́m yə yi kaŋaki mbɛiŋ. Mbɛiŋ kiə a mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi ka dzə dəkə i wɔɔyi bəni. Wi dzə i bɔiŋsi lɔ bɔ.”

* 10:1 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ dzakaki a mbaŋnanitaŋ (70).

* 11:38 Wi ni kaŋa i wɔkɔ kaŋ yi i dzə yə nɔni kitumi kibɔ ni nəŋki.

* 13:6 Kpɛiŋ wiwɔ num bə bɔŋ i já yi ŋkali wə a, “Fig”.

† 13:19 Ŋgɔkɔ wələ kɔ i já yi ŋkali wə a, “mustard”.

* 14:5 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ bɔɔŋ a, “njakas.”

* 17:21 Na a, “Ntɔŋ bi Nyɔ kɔ i shɔm yi bəni wə.”

† 17:36 Biŋwakti bikpu bədɔkɔ kaŋaki kə kiŋka kələ.

* 18:25 Kikum kələ kɔ i ja yikali wə a, “Kamɛl.”

* 22:44 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ i já yə bə nì yisi nyaka Kiŋwakti ki Nyɔ yɛiŋ kaŋaki kə bimbu biələ 43-44.

* 23:17 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ bwili kimbu kələ17.

† 23:34 Biŋwakti bikpu bədɔkɔ nì bwili kiŋka ki 34a.

* 24:13 May wimu nì kɔ bəntəm nchuku bəh gi nanitaŋ (1, 700).

Jɔn

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Ntum wi ndzɔŋni wə wi kɔ kɔm Jisɔs si

Jɔn

nì nyaka

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Jɔn kələ mə

Ntum wi ndzɔŋni wələ Jɔn nì nyaka kɔ i chusi a Jisɔs kɔ Ja yi Nyɔ yə yi nì kɔ i kin'yisi wə, yi kaŋa kə kiŋgɔksi, a num yi yə yi nì fiəni chu mi wiwɔm. Kiŋwakti kələ mwi dzakaki a ntum wi ndzɔŋni wələ kɔ num bə nì nyaka ka bəni bə̀ bɔ faki ki bi bûm a Jisɔs kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka, a num wi waiŋ Nyɔ, a bɔ ka jîə shɔ́m i wi wə, ma bɔ ni kwati nɔni kə ki bi tsə ka kə (20:31).

Gia yə Jɔn nyaka i kiŋwakti kələ mə fiəni nyaka chukuli kɔ kɔm kinya kə ki kɔ nɔni kə ki bi tsə kaa kə, yi num kɔm Klistus. Kinya kələ kɔ mbum bi Nyɔ biə bi yisi i liə, bi num i bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ bum a Jisɔs kɔ dzəh yi Nyɔ, wi num ŋkɔŋ, wi num nɔni. Dzəh yidɔkɔ yə Jɔn nì nyaka kiŋwakti kələ yɛiŋ lansi kɔ chi chi kɔ i chusiki si Jisɔs nì dzɔki gia yə bəni kiəki i nɔni kələ mə i lani si gia yi kiŋ'waka kɔ.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1:1-18 Kin'yisi kɔm Ja yə yi nì fiəni chu mi wiwɔm

1:19-51 Kɔm Jɔn Julibɔkɔ bəh bwa bə mbaŋ bə Jisɔs bə ninshiŋ

2:1–12:50 Kɔm si Jisɔs nì nyaniki fəki nɔm wi

13:1–19:42 Kɔm kaŋ yi Jisɔs yi kiŋgɔksi i Jɛlusalɛm bəh i kɔmsiki fɛiŋ

20:1-31 Kɔm si Bah Jisɔs nì dza i kpi mə, chusi gwu i bəni bu

21:1-25 Kiŋgɔksi: Jisɔs chusi gwu i bwa bu bə mbaŋ i Galili

1

Ja fiəni chu mi wiwɔm

1 I kin'yisi wə a nì kɔ num Ja si num lɔ. Ja yiwɔ nì kɔ bəh Nyɔ, Ja yiwɔ num Nyɔ. 2 Wi nì kɔ wi si num lɔ i kin'yisi wə bəh Nyɔ. 3 Nyɔ nì maa biɛiŋ bichi tsə i kaŋ yi wə. Fiɛŋ fidɔkɔ kɔkə na fimu fiə Nyɔ nì maa wi kɔbi. 4 I wi mə kɔ nɔni, ayaka nɔni kələ num baiŋni i bəni wə. 5 Baiŋni biwɔ baiŋki i jisi wə, ayaka jisi biwɔ kɔbi i nyumsi bi.*

6 Mi widɔkɔ nì kɔlə wə Nyɔ nì faaŋ, yɛli wi num Jɔn. 7 Wi nì dzə i dzaka kɔm baiŋni, bəh i beeŋ nsaka wi baiŋni biwɔ, ka wi fə bəni bəchi bi jîə shɔ́m i baiŋni biwɔ wə. 8 Jɔn mwi nì kɔkə baiŋni biwɔ. Wi nì dzə a beeŋ nsaka i baiŋni biwɔ. 9 Baiŋni bi ŋkɔŋ biwɔ biə bi chusiki baiŋni i bəni bəchi nì dzəki lə i mbi wələ mə.

10 Wi nì kɔlə i mbi wələ mə, mbi wələ num Nyɔ nì maa tsə i kaŋ yi wə, ayakalə bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi wələ nəki kiə kə wi. 11 Wi nì dzə i mbu, ayaka bɔ nəki dzɔ kə wi. 12 Ayakalə, bəni bəchi bə̀ bɔ nì dzɔ wi, jiə shɔm i yɛli wi wə, wi nya ŋga i bɔ a bɔ nûmki bwa bə Nyɔ. 13 Ayaka bwa bə Nyɔ bələ kɔkə bə̀ bə bwɔ biəli mwa mi chwɔŋkijuŋ, nabə i kiŋkɔŋ ki mi wə, nabə mbwɔ wi mi wiwɔm. Bə bwɔ bɔ biəli a num mbwɔ wə akɔ wi Nyɔ.

14 Ja yiwɔ nì fiəni chu mi wiwɔm ka nɔki i buku kintəəŋ, num wi jikə bəh kiŋkɔŋ ki Nyɔ bəh ŋkɔŋ. Ayaka buku yɛiŋ kiŋkɔkni ki. Kiŋkɔkni kiwɔ num ki Waiŋ wi shəŋ wə wi nyə i Ba wi wə.

15 Jɔn nì num mbeeŋ nsaka kɔm wi, ka wiliki dzaka a, “Wələ kɔ mi wə mih ni dzakaki kɔm wi, dzaka a, ‘Mi wə wi dzəki i mih jum kɔkniki lə tsə mih, kɔm wi nì kɔlə na ka mih numki.’ ” 16 Si wi kɔ wi jikə bəh kiŋkɔŋ ki Nyɔ, wi ka nyaki bukumbɛiŋ bəchi bəh kiŋkɔŋ i kiŋkɔŋ bɛiŋ. 17 Bukumbɛiŋ kiə a Nyɔ nì nya bənchi tsə i kaŋ yi Muses wə. Ayakalə, mbum bi Nyɔ bəh ŋkɔŋ dzə ka tsəki i kaŋ yi Jisɔs Klistus wə. 18 Mi widɔkɔ kɔkə wə wi num yɛiŋ Nyɔ. Akɔ a Waiŋ wi wimu wə shəŋ wə wi num kɔmsi i Ba wi kpəŋ wə wi fə bukumbɛiŋ kiə wi.

Mi wə Jɔn Njulibɔkɔ nì kɔ wi

(Matiɔ 3:1-12; Mak 1:1-8; Luk 3:1-18)

19 Yələ kɔ gia yə Jɔn nì dzaka i jɔbi wə kifwu ki Bəju i Jɛlusalɛm nì faaŋ bətii mfə gia bəh bəni bə Lɛwi a bɔ tsə̂ bîkə i Jɔn a, akɔ wi ndə a. 20 Jɔn nì ka nəiŋma dəkə i chukuli kimbikə kibɔ. Wi nì dzaka bəh dzaka ki a, “Mih kɔkə Kimbwili wə Nyɔ nì kaka.” 21 Bɔ bikə i wi a, “Wɔ kɔ la ndə? Akɔ wɔ Ɛlaja ma?” Wi chukuli i bɔ a, “Mih kɔkə Ɛlaja.” Bɔ ka chu bikə i wi a, “Akɔ wɔ wə Mi wi Ntum wi Nyɔ wə ma?” † Wi nəiŋma. 22 Bɔ ka chu bikə i wi a, “Wɔ kɔ la ndə? Wɔ dzaka la a nə kɔm bə gwu ya? Fûku ka buku kwati gia yə buku kɔ fiəni tsə chukuli i bəni bə̀ bɔ si faaŋ buku.” 23 Jɔn ka chukuli i bɔ si Isaya mi wi ntum wi Nyɔ nì dzakaki a,

“Akɔ mih ja yə yi wiliki i chwa a,

‘Bə lûmsi dzəh yi Bah a yi nûm chəŋ.’ ”

24 Bəni bələ kɔ num a nì faaŋ Bəfalasi bɔ. 25 Bɔ ka bikə i Jɔn a, “Wɔ kabə num kə Kimbwili wə Nyɔ nì kaka, wɔ num kə Ɛlaja, nabə Mi wi Ntum wi Nyɔ wə, wɔ ka bə juliki bəni i bɔkɔ kɔm nə la?” 26 Jɔn ka chukuli i bɔ a, “Mih kɔ mfiŋ a juliki bəni i bɔkɔ mə, ayakalə mi widɔkɔ kɔlə i mbɛiŋ kintəəŋ wə mbɛiŋ kiəki kə wi. 27 Wi kɔ wə wi dzəki i mih jum, na mih kpɛiŋni kə i shwali dzu yi yigvu.” 28 Gia yələ yichi nì dzɔ di a num i Bɛtani i kiwuŋ ki Bɔkɔ yi Jɔdan wə i di biə Jɔn nì juliki bəni i bɔkɔ.

Jɔn chusi Waiŋ Jaka ki Nyɔ i bəni

29 Si chɔkɔ ni buku wɔɔ, Jɔn yɛiŋ si Jisɔs dzəki, wi ka dzaka a, “Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, wələ kɔ Waiŋ Jaka wi Nyɔ wə wi dzɔki bwiliki chu bi mbi wələ! 30 Wələ kɔ wi wə mih nì dzakaki kɔm wi a, ‘Mi widɔkɔ dzəki i mih jum kɔkni tsə mih, kɔm wi nì kɔlə na ka mih numki.’ 31 Mih mwi nì kiəki kə wi. Ayakalə, mih ni dzə ka juliki bəni i bɔkɔ ka bəni bə Islae kîə wi.” 32 Jɔn nì kɔ wi dzaka a ŋgaiŋ kɔ mbeeŋ nsaka wiwɔ, ka dzaka a, “Mih nì yɛiŋ Kiŋ'waka ki shi dzə bɛiŋ ka kimbumi, dzə num i wi wə. 33 Mih mwi nì kiəki kə wi. Ayakalə, mi wə wi nì faaŋ mih a mih dzə̂ jûliki bəni i bɔkɔ a nì kɔ wi dzaka i mih a, ‘Mi wə wɔ ni yɛiŋ Kiŋ'waka shi dzə i bɛiŋ ka num i wi wə, akɔ wi wə wi ni juliki bəni num i Kiŋ'waka ki Baiŋni wə.’ 34 Yələ kɔ gia yə mih nì yɛiŋ, ka numki mbeeŋ nsaka wiwɔ a mi wələ kɔ Waiŋ Nyɔ.”

Bəni bə̀ bɔ nì yisi num bwa bə Jisɔs bə mbaŋ

35 Chɔkɔ buku wɔɔ, Jɔn ka chu numki i fɛiŋ i di biə wi nì kɔ bəh bwa bu bə mbaŋ bəfa. 36 Wi dza yɛiŋ si Jisɔs nyaniki tsəki, ka dzaka a, “Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, wələ kɔ Waiŋ Jaka wi Nyɔ.”

37 Bwa bu bə mbaŋ bə bəfa bə̀ wɔkɔ si wi dzaka yakadəiŋ, dza ka biəliki Jisɔs. 38 Jisɔs fiəni gwu yɛiŋ si bɔ biəliki, ka bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ nəŋki nə?” Bɔ chukuli i wi a, “Labay, wɔ nɔki faiŋ?” (Yɛli wələ a Labay kɔ a, “Mi wi Lanini wi Mbum.”). 39 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mbɛiŋ dzə̂ yɛ̂iŋ.” Bɔ tsə ka yɛiŋ di biə wi nì nɔki. Bəh bɔ shi fɛiŋ fuu dzə jum. Jɔbi wə bɔ nì biəliki wi a nì kɔ ka mbiəŋə mina i fijɔbi. 40 Mi wimu widɔkɔ i bəni bəfa bə̀ kintəəŋ bɔ nì wɔkɔ si Jɔn dzaka ka biəli Jisɔs, a nì kɔ num Andulu wə waiŋnih Samɔn Bita. 41 Andulu wiwɔ nyə akisəkə tsə nəŋ waiŋnih wi Samɔn, fuku i wi a, “Buku si yɛiŋ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka” (a num a Klistus). 42 Ayakadəiŋ, wi ka dzɔ dzə bəh Samɔn i Jisɔs. Jisɔs tsɛiŋ wi ləəə, ka dzaka a, “Wɔ kɔ Samɔn waiŋ Jɔn. Bə ni bɔɔŋki wɔ a Sɛfas.” (Yɛli wələ a Sɛfas kɔ a Bita).‡

Jisɔs bɔɔŋ Filib bəh Natanial

43 Chɔkɔ buku wɔɔ, Jisɔs yɛiŋ a ŋgaiŋ si kɔlə i tsə i kimbu ki Galili wə. Wi tsə ka yɛiŋ Filib, dzaka i wi a, “Wɔ bîəli mih.” 44 Filib wələ nì kɔ mi i kwili wi Besayda wə. Kwili wələ nì kɔ wi Andulu bəh Bita. 45 Filib tsə nəŋ Natanial dzaka i wi a, “Buku yɛiŋ lɔ mi wə Muses nì nyaka i Kiŋwakti ki Bənchi wə kɔm wi, bəh wə bəni bə ntum bə Nyɔ nì nyaka tə kɔm wi. Mi wələ kɔ num Jisɔs wi Nasali waiŋ Yɔsɛf.” 46 Natanial chukuli i wi a, “Gia yindzɔŋni yidɔkɔ kɔlə i buku dzə i Nasali a?” Filib dzaka i wi a, “Dzə̂ yɛ̂iŋ.” 47 Jisɔs dza yɛiŋ si Natanial dzəki i wi wə, wi ka dzaka i wi kɔm wi, “Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, mi wələ kɔ na mi wi Islae wi ŋkɔŋ. Nɔni kintəkə kidɔkɔ kɔkə i wi wə.” 48 Natanial bikə i Jisɔs a, “Wɔ nyani dəiŋ ka wɔ kiə mih?” Jisɔs chukuli i wi a, “Na ka Filib tsɛiŋki i dzə bɔɔŋ wɔ, asi kɔ num mih si yɛiŋ lɔ wɔ i chwɔŋ ki kpɛiŋ wi fig wə.”§ 49 Natanial chukuli i wi a, “Labay, wɔ kɔ Waiŋ Nyɔ! Wɔ num Ŋkuŋ wi Islae!” 50 Jisɔs dzaka i wi a, “Wɔ bum mih i liə kɔm mih dzaka i wɔ a mih si yɛiŋ wɔ i chwɔŋ ki kpɛiŋ wə a? Wɔ bi yɛiŋki lə gia yimbum yi tsə yələ.” 51 Jisɔs chu dzaka i wi a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mbɛiŋ bi yɛiŋ lə si bɔɔli wɛli gwu, bəchinda bə Nyɔ yaka chu shi, i mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi wə.”

2

Jisɔs kwuni mwi i mbih

1 A dzə num i kaŋ yitali wə, bə ka fəki bini bi ndzɔ wi miŋkpaŋa wimfiaŋ, a nì kɔ i kwili wi Kana wə i kimbu ki Galili wə, ayaka nih Jisɔs num fɛiŋ. 2 Bə nì kɔ bə laka tə Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ i bini biwɔ wə. 3 Mbih dza kaa, nih Jisɔs ka dzaka i wi fɛiŋ a, “Bə chu kaŋaki kə mbih.” 4 Jisɔs chukuli i wi a, “Miŋkpaŋa, yələ kaŋaki i fə nə bəh mih a? Jɔbi wuŋ ka kpəŋ dəkə.” 5 Nih wi ka dzaka i bəni bə gaani a, “Gia yichi yə wi ni dzaka a mbɛiŋ fə̂, mbɛiŋ fə̂.” 6 A nì kɔ bikəŋə bisɔ num fɛiŋ num bə kɛiŋsi bəh təh. Kəŋə yələ nì kɔ yə Bəju nì jiəki mwi yɛiŋ a bɔ wɔkɔki gwu yibɔ yɛiŋ yi baiŋ i Nyɔ nshiŋ. Kpəŋə wimu nì dzɔki lə mwi ka bəlita mbaŋnanitaŋ ntsɔ bəte (75) i tsə buku bəlita gbi jwɔfi ntsɔ bəte (115). 7 Jisɔs ka dza dzaka i bəni bə gaani bəwɔ a, “Mbɛiŋ tɔ̂kɔ jîksi mwi i kəŋə yələ mə.” Bɔ ka jiə mwi i kəŋə yiwɔ mə yi jikə. 8 Wi ka dzaka i bɔ a, “I liə mbɛiŋ tɔ̂kɔli midɔkɔ mbɛiŋ tsə̂ nyâ i fwu wi bəni bə gaani.” Bɔ ka tɔkɔli tsə nya. 9 Fwu wi bəni bə gaani wə ka dzɔ mɔm mwi miwɔ, wɔkɔ num mɔ fiəni lɔ i mbih. Wi bə́ məŋ a mələ mbih nyə faiŋ na. (Ayakalə, bəni bə gaani bə̀ bɔ nì tɔkɔ mwi miwɔ nì kiəki lə di biə mɔ buku). Ayaka fwu wi bəni bə gaani ka bɔɔŋ nyum miŋkaŋa wimfiaŋ wiwɔ, 10 bikə i wi a, “Bəni si yisi gaa fibɔ num mbih mi ndzɔŋni i bini wə, i jɔbi wə bəni mu fwuli, bɔ ka gaa mə mɔ ndzɔŋki kə. Wɔ ka yiŋni jiə mbih mə mɔ ndzɔŋki ka dzəki bəh mɔ num i liə a?” 11 Kələ nì kɔ kinchəsi ki ninshiŋ kə Jisɔs nì fə yi chusi kiŋkɔkni ki. Wi nì fə yi num i kwili wi Kana wə i kimbu ki Galili wə. Si wi fə yakadəiŋ yi chusi kiŋkɔkni ki, bwa bu bə mbaŋ ka jiə shɔm yibɔ i wi wə.

12 Si yəmaka nì tsə, Jisɔs ka nyə shi tsə i Kafanaum bəh nih wi bəh bwa bə nih wi bə nyuku bəh bwa bu bə mbaŋ, bəh bɔ nɔ dzɔ fɛiŋ i kaŋ yidɔkɔ wə.

Jisɔs kɔŋŋ bwili bəni bə shi i juŋ yi fəni yi gia yi Nyɔ mə

(Matiɔ 21:12-13; Mak 11:15-17; Luk 19:45-46)

13 Chɔkɔ bi Dzini bi Bəju bə nì bɔɔŋki a Ntsədaŋ nì kɔmsiki dzəki, Jisɔs nyə yaka tsə i Jɛlusalɛm. 14 Si wi nì tsə buku i juŋ yi fəni yi gia wə, yɛiŋ bəni bɔ taŋni bənaʼ bəh shwáŋ bəh bimbumi bəh bəni bə̀ bɔ nì kwuniki kpɔ num bɔ numyi i kuku fɛiŋ. 15 Wi dzɔ bəkwu ka kɛiŋsi figbaŋa yɛiŋ, kɔŋŋ bwili bɔ bəchi tasi bəh shwáŋ bəh bənaʼ bəwɔ i juŋ yi fəni yi gia wə. Wi chu shuku tɔkɔ kpɔ wi bəni bə̀ bɔ nì kwuniki, chini shi bibaŋ bibɔ, 16 dzaka i bəni bə̀ bɔ nì taŋniki bimbumi a, “Mbɛiŋ dzɔ̂ bûku bəh biɛiŋ biələ fa. Kiə mbɛiŋ ki dzɔ̂ kə juŋ yi Bah wuŋ i fîəni i juŋ yi shi wə.” 17 Si wi dzaka yakadəiŋ, bwa bu bə mbaŋ ka kwaka gia yə bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a, “Kiŋkɔŋ kimbum kə mih kaŋaki i wɔ dzu ki kɔlə i wɔɔ mih num wɔɔni.”

18 Kifwu ki Bəju ka bikə i wi a, “Gia yə yi chusiki kiŋkɔkni ka, yə wɔ kɔ i fə i chusi i buku a bə nya ŋga i wɔ i fə̂ yələ akɔ na nə?” 19 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mbɛiŋ shâkyi juŋ yi fəni yi gia yələ, ma mih ni dzɔ kaŋ yitali mih fiəni dzasi yaksi yi i bɛiŋ.”

20 Bəju bəwɔ ka dzaka i wi a, “Yi nì dzɔ jía mbaŋnyani ntsɔ bəsɔ i maa juŋ yi fəni yi gia yələ, wɔ bə́ dzaka mfia a wɔ kɔlə i dzɔ a kaŋ yitali i fiəni dzasi yaksi yi a?” 21 Ayakalə, juŋ yi fəni yi gia yələ Jisɔs nì dzakaki, a nì kɔ num gwu yi. 22 Ayakadəiŋ, jɔbi wə wi nì dza i kpi wə, bwa bu bə mbaŋ ka kwaka a fa kɔ gia yə wi nì dzaka. Bɔ ka bum gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Nyɔ wə, chu bum ndzaka wə Jisɔs nì dzakaki.

23 Jɔbi wə Jisɔs nì kɔ i Jɛlusalɛm i Dzini bi Ntsədaŋ biə wə, bəni bəduli nì jiə shɔm yibɔ i yɛli wi wə kɔm bə binchəsi biə wi nì fəki ki chusi kiŋkɔkni ki. 24 Ayakalə, Jisɔs nì ka jiə dəkə mfi bi i bɔ, kɔm wi nì kiəki lə bəni bəchi si bɔ kɔ. 25 Wi nì nəŋki kə i wɔkɔ gia yidɔkɔ yə mi wiwɔm widɔkɔ fukuki i wi kɔm mi, kɔm wi nì kiəki lə fiɛŋ fiə fikɔ i mi wiwɔm shɔm.

3

Jisɔs dzaka i Nikɔdəmus kɔm mbwɔ wimfiaŋ

1 Mi wi mbaŋ wi Bəfalasi widɔkɔ nì kɔ bə bɔɔŋ a Nikɔdəmus, wi num mi i mbaŋ wi kifwu ki tumi ki Bəju wə. 2 Mi wələ nì dza dzə i Jisɔs nchɔkɔ, ka dzaka i wi a, “Labay, buku kiəki lə a wɔ kɔ mi wi lanini wə wi nyə i Nyɔ, kɔm mi widɔkɔ kɔkə wə wi kɔ i fə kinchəsi ki gia yələ wɔ fəki lə, yi chusi kiŋkɔkni ki Nyɔ, Nyɔ kɔbi bəh wi.” 3 Jisɔs chukuli i wi a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i wɔ a, a kɔbi a bə bwɔ lə mi, i mbwɔ wimfiaŋ wə, wəmaka mi kɔkə bi yɛiŋ ŋkuŋ bi Nyɔ.” 4 Nikɔdəmus bikə i Jisɔs a, “Yi kɔ i num na dəiŋ, i chu bwɔ mi num wi ta lɔ a? Wi kɔlə i chu fiəni liə i nih wi shɔm ka wi chu fiəni bwɔ wi a?” 5 Jisɔs chukuli i wi a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i wɔ a, a kɔbi a bə bwɔ lə mi i mwi mə bəh i Kiŋ'waka wə, wi kɔkə i bi liə i ŋkuŋ bi Nyɔ wə. 6 Mi wiwɔm bwɔki mi wiwɔm, kiŋ'waka bwɔ Kiŋ'waka. 7 Kiə dzaka ma wɔ̂mki wɔ, a mih dzakaki i wɔ a bə kaŋaki i bwɔ̂ mbɛiŋ bəchi i mbwɔ wimfiaŋ wə. 8 Fiəkə si tsə asi yi kɔŋki, wɔ wɔkɔ si yi tsəki, ayakalə wɔ kɔbi i fuku a yi nyə faiŋ na, yi tsə sə faiŋ na. Yi kɔ a liŋ i mi wichi wə wi kɔ num bə bwɔ wi i Kiŋ'waka wə.”

9 Nikɔdəmus ka təmki a, “Yələ kɔ i nyani dəiŋ a?” 10 Jisɔs chukuli i wi a, “Wɔ kɔ mi wi lanini wi bəni bə Islae, wɔ kiə kə yələ a? 11 Mih fukuki ŋkɔŋ i wɔ a, buku dzakaki gia num yə buku kiəki, beeŋ nsaka wi gia, a num yə buku kɔ buku yɛiŋ, ayakalə mbɛiŋ bum kə gia yə buku dzakaki. 12 Mih kabə fuku gia i mbɛiŋ a num yi fa kuku mbɛiŋ bum kə, mbɛiŋ bi nyani na dəiŋ i bum yə mih dzakaki a num yi tumi ki bɛiŋ wə a? 13 Mi widɔkɔ mɔŋ wə wi num yaka i bɛiŋ. Akɔ shəŋ a wi wə wi nì nyə dzə fɛiŋ ka shi dzə fa kuku, mi wələ kɔ mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi. 14 Asi Muses nì shəŋsi juŋŋ yə bə nì kɛiŋsi bəh chwaka i kpɛiŋ bɛiŋ i chwa, yi kɔ a liŋ asi bə kaŋaki i ni shə̂ŋsi mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi, 15 ka na ndə wə wi kɔ wi jiə shɔm i wi wə, wi ni kwati nɔni kə ki bi tsə kaa kə.”

16 Nyɔ nì kɔŋ mbi wələ nalə, ka faaŋ Waiŋ wi wimu shəŋ, a na ndə wə wi jiə shɔm i wi bi laka kə, wi bi kwatiki num nɔni kə ki bi tsə kaa kə. 17 Nyɔ nì ka faaŋ dəkə Waiŋ wi i mbi wələ wə a wi dzə̂ sâka bəni a bɔ gbɔ nsaka. Wi nì faaŋ a wi dzə̂ bwîli bɔ num bwilini.

18 A na ndə wə wi kɔ wi jiə shɔm i wi wə, bi gbɔ kə nsaka. Ayakalə, mi wə wi ka jiə dəkə shɔm i wi wə, wəmaka gbɔ lɔ nsaka, kɔm wi ka jiə dəkə shɔm i yɛli wi Waiŋ Nyɔ wə akɔ a wi shəŋ. 19 Yələ kɔ dzəh yə bə bi təiŋki nsaka wiwɔ yɛiŋ, kɔm baiŋni kɔ bi dzə i mbi wə, bəni yiŋni kɔŋ fibɔ num lɔ jisi tsə baiŋni. Bɔ kɔŋki yakadəiŋ kɔm kimfə kibɔ kɔ kichu. 20 Na ndə wə kimfə ki kɔ kichu wi si baiŋŋ lə baiŋni, wi kɔkə i buku dzə i di biə baiŋni kɔ ka kimfə ki ma ni chusi. 21 Ayakalə, na ndə wə wi fəki gia yi chəŋ wi si dzə num i baiŋni wə, ka kimfə ki ni chusiki a, akɔ ki mi wə wi kɔ bəh Nyɔ.

Jɔn dzaka a Jisɔs tsəki lə ŋgaiŋ

22 Si yəmaka nì tsə, Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ nyə tsə i kimbu kidɔkɔ wə i Judea. Bəh bɔ tsə ka num fɛiŋ, wi ka juliki bəni i bɔkɔ. 23 Jɔn tə nì juliki bəni i bɔkɔ i kwili wi Ɛnɔn wə i kɔmsi i Salim kɔm mwi nì kɔ fɛiŋ nalə. Bəni ka dzəki wi juli bɔ i bɔkɔ. 24 Yələ gia nì num maka bə fah Jɔn i juŋ yi nsəŋ wə.

25 Bwa bə Jɔn bə mbaŋ bədɔkɔ bəh mi wi Ju widɔkɔ ni dza yisi kiŋgukuli kɔm bə gwu yi wɔkɔni i baiŋki i Nyɔ nshiŋ. 26 Bwa bə mbaŋ bə Jɔn nyə tsə yɛiŋ Jɔn, dzaka i wi a, “Labay, mi wə mbɛiŋ wi nì kɔ i waka wi Jɔdan wəyaka wə wɔ lansi dzaka kɔm wi yaka, bə wi yaka wi juliki bəni i bɔkɔ, bəni bəchi tsə num i wi.” 27 Jɔn chukuli i bɔ a, “Mi kɔkə i num fiɛŋ fidɔkɔ maka a fə Nyɔ a wi num fi. 28 Mbɛiŋ mwi kɔlə i beeŋ nsaka wuŋ a mih nì dzaka a, mih kɔkə Kimbwili wə Nyɔ nì kaka. Ayakalə, bə nì faaŋ mih a mih tsə̂ i wi nshiŋ. 29 Nyum miŋkpaŋa wimfiaŋ kɔ mi wə wi kaŋaki miŋkpaŋa wiwɔ. Nsɛiŋ wi nyum miŋkpaŋa wiwɔ wə wi num bɛiŋ kɔmsi i wi wə wɔkɔ ja yi, si num bə kinsaŋli na bəh ŋga si wi wɔkɔ ja yi. Yi kɔ a liŋ si mih kɔ i liə num mih jikə bəh kinsaŋli. 30 Wi kaŋaki i kɔki tsəki a ninshiŋ, mih dzə i jum wə.

31 Mi wə wi nyə bɛiŋ wi tsəki lə bəni bəchi. Mi wi kuku kɔ mi wi kuku, gia yichi yə wi dzakaki akɔ yi fa kuku. Mi wə wi nyə i tumi ki bɛiŋ wə tsəki lə bəni bəchi, 32 wi beeŋki nsaka wi gia a num yə wi kɔ wi yɛiŋ ka chu wɔkɔ. Ayakalə, mi widɔkɔ kɔkə wə wi bumki gia yə wi dzakaki. 33 Mi wə wi bumki gia yə wi dzakaki, akɔ wi wə wi chusi a ŋgaiŋ tɔbi gia wiwɔ a Nyɔ dzakaki ŋkɔŋ. 34 Mi wə Nyɔ faaŋ si dzaka shəŋ a ja yi Nyɔ, kɔm Nyɔ nya Kiŋ'waka ki i wi kimfəkəli kɔbi. 35 Tii Waiŋ kɔŋ Waiŋ, ka nya biɛiŋ bichi i wi kaŋ. 36 Na ndə wə wi kɔ wi jiə shɔm i Waiŋ wələ wi kwati lɔ nɔni kə ki bi tsə kaa kə. Mi wə wi wɔkɔki kə i wi bi kwati kə nɔni. Wəmaka mi kɔ num shɔm yi Nyɔ bɔkɔ lɔ bəh wi.”

4

Jisɔs bəh miŋkpaŋa wi Samalia widɔkɔ baŋsi i dzəŋə yi mwi wə

1 Jisɔs ka kiə a, Bəfalasi wɔkɔ lɔ a ŋgaiŋ nɔmki lə, mbaŋ wi bəni dzə ŋgaiŋ juli bɔ i bɔkɔ tsə Jɔn. 2 Ayakalə, a nì mɔŋ dəkə Jisɔs si wi nì juliki mbɛiŋ i bɔkɔ, a nì juliki num bwa bu bə mbaŋ shəŋ. 3 Jɔbi wə wi nì kiə yakadəiŋ, ka nyə i kimbu ki tumi ki Judea wə, ka fiəni tsəki i ki Galili wə. 4 Wi nì kaŋaki i tsə dzəh i kimbu ki Samalia wə. 5 Wi tsə buku i kwili wi Samalia widɔkɔ wə bə bɔɔŋ a Sika, wi num kɔmsi i khə wə Yakɔb nì nya i waiŋ wi Yɔsɛf. 6 Dzəŋə yi mwi yə Yakɔb nì chum num fɛiŋ. Si Jisɔs nì kɔ wi nyani lɔ nalə ka bɔh, wi ka num kɔmsi i dzəŋə yi mwi yiwɔ wə. Jɔbi num wi si num ka mbiəŋə jwɔfi ntsɔ bəfa nshifɔkɔ.

7 Miŋkpaŋa widɔkɔ i fɛiŋ Samalia dza dzə i tɔkɔ mwi fɛiŋ, Jisɔs dzaka i wi a, “Nyâ mih bəh mwi mih mu.” 8 A nì kɔ num bwa bə mbaŋ bə Jisɔs tsə i kwili kintəəŋ i taŋ biɛiŋ bidzini. 9 Miŋkpaŋa wiwɔ bikə i Jisɔs a, “Wɔ kɔ mi wi Ju, mih num mi wi Samalia, wɔ nyani dəiŋ na ka wɔ nywaki mwi i mih a?” Miŋkpaŋa wiwɔ nì dzakaki yakadəiŋ, kɔm Bəju nì nyɛnsiki lə bəni bə Samalia. 10 Jisɔs chukuli i wi a, “Wɔ kabə kiə kinya kə ki kɔ ki Nyɔ, bəh ŋkaiŋni mi wə wi dzakaki i wɔ a wɔ nyâ ŋgaiŋ bəh mwi, ma wɔ tsa wi, a wi nyâ wɔ bəh mwi mə mɔ nyaki nɔni jɔbi wichi.” 11 Miŋkpaŋa wiwɔ fiəni bikə i Jisɔs a, “Bah wuŋ, wɔ kaŋaki kə fiɛŋ fidɔkɔ ka wɔ tɔkɔli mwi yɛiŋ, dzəŋə yi mwi yiwɔ liə nalə, wɔ ki dzɔki faiŋ mwi mə mɔ nyaki nɔni jɔbi wichi a? 12 Yi kɔ a wɔ tsəki lə tii wibuku Yakɔb wə wi nì chum jiə dzəŋə yələ i buku, na wi mwi nì muki lə mwi yɛiŋ wə, bwa bu mu, nyám yi mu tə a?” 13 Jisɔs chukuli i wi a, “Mi wichi wə wi mu mwi mələ, kindɔŋ ki mwi bi fiəni wɔmki lə wi. 14 Ayakalə, na ndə wə wi mu mwi mə mih nya i wi, kindɔŋ ki mwi bi chu wɔmki kə wi. Mwi mə mih ni nya i wi mɔ bi fiəni chu ntɔŋ wi mwi mə mɔ bukuki i wi wə jɔbi wichi, mɔ dzə nya wi bəh nɔni kə ki bi tsə kaa kə.” 15 Miŋkpaŋa wiwɔ ka dzaka i Jisɔs a, “Bah wuŋ, nyâ mih bəh ŋkaiŋni wi mwi mələ, mə kindɔŋ ki mwi bi chu wɔmki kə mih ka mih ma chu dzə̂ki fa i dzə̂ tɔ̂kɔ mwi.”

16 Jisɔs dzaka i wi a, “Tsə̂ bɔ̂ɔŋ nyu wa ma mbɛiŋ wi dzə̂.” 17 Miŋkpaŋa wiwɔ chukuli i wi a, “Mih kaŋaki kə minyuku.” Jisɔs ka dzaka i wi a, “Wɔ dzaka ŋkɔŋ si wɔ dzaka a wɔ kaŋaki kə minyuku. 18 Wɔ kɔ wɔ si kaŋa lɔ bənyuku bəte, wə mbɛiŋ wi kɔ i liə a mɔŋ nyu wa. Gia yə wɔ dzakaki akɔ ŋkɔŋ.” 19 Miŋkpaŋa wiwɔ dzaka i Jisɔs a, “Bah wuŋ, mih yɛiŋ i liə a wɔ kɔ mi wi ntum wi Nyɔ. 20 Bətii bəbuku nì shiki tsaki Nyɔ i ŋkwuŋ wələ wə, ayaka mbɛiŋ Bəju dzaka fimbɛiŋ a di biə bəni kaŋaki i tsâki Nyɔ kɔ a i Jɛlusalɛm.” 21 Jisɔs chukuli i wi a, “Miŋkpaŋa, bum gia yə mih fukuki i wɔ. Jɔbi bi dzəki lə wə mbɛiŋ bi tsaki i Ba Nyɔ a chu num kə i ŋkwuŋ wələ wə nabə i Jɛlusalɛm. 22 Mbɛiŋ bəni bə Samalia tsaki fiɛŋ fiə mbɛiŋ kiəki kə, ayaka buku Bəju tsa fiɛŋ fiə buku kiəki, kɔm mbɔiŋ tsəki dzəh i Bəju wə. 23 Ayakalə, jɔbi dzəki lə, ayaka wi dzə lɔ wə bəni bə̀ bɔ tsaki Nyɔ ŋkɔŋ ŋkɔŋ bi tsaki Nyɔ Ba i kiŋ'waka wə bə i ŋkɔŋ wə.* Fa kɔ ŋkaiŋni wi bəni bə̀ Nyɔ Ba nəŋki a bɔ tsaki i wi. 24 Nyɔ kɔ kiŋ'waka, bəni bə̀ bɔ tsaki i wi, kaŋa i tsaki i kiŋ'waka wə bə i ŋkɔŋ wə.” 25 Miŋkpaŋa wiwɔ dzaka i Jisɔs a, “Mi kiəki lə a Kimbwili wə Nyɔ nì kaka dzəki lə, wə bə bɔɔŋ a Klistus. I jɔbi wə wi bi dzəki, wi bi fuku baiŋsi lə gia yichi i bukumbɛiŋ.” 26 Jisɔs dzaka i wi a, “Mih wələ mih dzakaki i wɔ akɔ wi wiwɔ.”

27 A jɔbi wiwɔ wə, bwa bə Jisɔs bə mbaŋ ka fiəni dzə. Dzaka wɔm bɔ a wi dzakaki bə miŋkpaŋa. Ayakalə, mi widɔkɔ i bɔ wə nəki bikə kə i wi a wi nəŋki nə a, nabə a Jisɔs dzakaki bə miŋkpaŋa wələ kɔm nə a. 28 Miŋkpaŋa wiwɔ ka jiə bee kpəŋə wi wi mwi fɛiŋ, tsə i kwili kintəəŋ fuku i bəni a, 29 “Mbɛiŋ dzə̂ yɛiŋ mi widɔkɔ wə wi dzə ka fukuki gia yichi yə mih num fə. Yi kɔlə i numki a mi wələ kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka a?” 30 Bəni buku i kwili wə ka tsəki i Jisɔs.

31 A nì kɔ bwa bə mbaŋ bə Jisɔs baaŋ a tsaki Jisɔs dzaka i wi a, “Labay, dzî.” 32 Ayakalə, Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mih kaŋaki lə biɛiŋ bidzini i dzi mbɛiŋ kiə kə bi.” 33 Bwa bu bə mbaŋ ka kaiŋyiki dzakayi a bɔ bɔ a, “Mi widɔkɔ baaŋ dzə nya lə biɛiŋ bidzini i wi a?” 34 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Biɛiŋ biŋ bidzini kɔ i fə̂ki gia yə wi wə wi faaŋ mih kɔŋki, bəh i kâasi nɔm wi wichi. 35 Ntə mbɛiŋ dzakaki fimbɛiŋ a baaŋ kifiəŋŋ kinaa, ka jɔbi wi kɔhni kpɛiŋ na? Mih dzaka i mbɛiŋ a, mbɛiŋ gîŋsi dzə́kəh i bɛiŋ ma mbɛiŋ tsɛ̂iŋ yɛ̂iŋ asi biɛiŋ kpɛiŋ i kikhə wə ka bə kɔ̂hki. 36 Mi wə wi kɔhki kaŋaki lə ŋgɔm wi, wi juŋniki jiəki dzɛiŋ i nɔni kə ki bi tsə kaa kə, ayaka ka mi wə wi gbɛli bəh mi wə wi kɔhki bi chiŋniki laŋki lə i mi wimu wə. 37 Gia yələ chusiki a ndi wələ kɔ ŋkɔŋ wə wi dzakaki a, ‘Mi widɔkɔ si gbɛli lə, ayaka mi widɔkɔ kɔh.’ 38 Mih faaŋ mbɛiŋ a mbɛiŋ tsə̂ kɔ̂h biɛiŋ biə mbɛiŋ nì ka nɔm dəkə. Bəni bədɔkɔ nɔm, mbɛiŋ liə i ndzɔŋni bi nɔm wibɔ wə.”

Bəni bə Samalia bəduli jiə shɔm i Jisɔs wə

39 Bəni bə Samalia bəduli i kwili wiwɔ wə nì jiə shɔm i Jisɔs wə kɔm bə gia yə miŋkpaŋa wiwɔ nì dzaka i bɔ, a wi fuku ŋgaiŋ gia yichi yə ŋgaiŋ nì kɔ num ŋgaiŋ fə. 40 Ayakadəiŋ, jɔbi wə bɔ nì dzə yɛiŋ Jisɔs, tsa a bəh bɔ nɔ̂. Wi bum, bəh bɔ nɔ kaŋ yifa. 41 Bəni bəduli ka chu jiə shɔm i Jisɔs wə kɔm bə ndzaka wi. 42 Bəni bəwɔ dzaka i kpaŋa wiwɔ a, “Buku ka jiə dəkə shɔm i wi a kɔm gia yə wɔ si dzaka shəŋ. Buku mwi si wɔkɔ lɔ bəh bintuni bibuku, ka kiə lɔ a mi wələ kɔ Mbwili wi mbi wələ ŋkɔŋ.”

Jisɔs chuku waiŋ mi wimbum

43 Kaŋ yiwɔ yifa tsə, Jisɔs nyə ka tsəki i Galili. 44 Wi mwi nì kɔ num wi dzaka lɔ a bə si kɔksi kə mi wi ntum wi Nyɔ i tumi ki wə. 45 Jɔbi wə wi nì tsə buku i Galili, bəni bə fɛiŋ dzɔ wi bindzɔŋ, kɔm bɔ nì kɔ bɔ yɛiŋ gia yə wi nì fə i bini wə i Jɛlusalɛm, kɔm bɔ tə nì kɔlə i bini biwɔ wə.

46 Jisɔs ka bi chu fiəni tsə i Kana i kimbu ki Galili wə di biə wi nì fiəni mwi i mbih. A nì kɔ tikwili widɔkɔ num i kwili wi Kafanaum wə, waiŋ wi winyukuni gwɛiŋ. 47 Jɔbi wə tikwili wiwɔ nì wɔkɔ a Jisɔs buku lɔ i Judea ka dzə i Galili, wi tsə i wi, kwuŋ kaŋ a wi shî dzə̂ chûku waiŋ wi ŋgaiŋ, a wi si num lɔ a dzaka ki kpi wə. 48 Jisɔs ka dzaka i wi a, “Mbɛiŋ kabə num maka mbɛiŋ yɛiŋ kinchəsi kə ki chusiki kiŋkɔkni ki Nyɔ, i yɛiŋ tə gia yi dzaka ki wɔmni, mbɛiŋ bi ma lansi jiə shɔm i mih.” 49 Mi wimbum wiwɔ dzaka i wi, “Ba wuŋ, dzə̂ bə kɔmsi nyə̂, ka waiŋ wuŋ ma kpi.” 50 Jisɔs chukuli i wi a, “Wɔ tsə̂, waiŋ wa ni baaŋ lə wiwɔm.” Mi wiwɔ nì bum gia yə Jisɔs dzaka i wi, nyə ka tsəki. 51 Si wi nì shiki, wi bəh bwa bu bə nɔm baŋsi, bɔ fuku i wi a waiŋ wi kɔlə wiwɔm. 52 Wi ka bikə i bɔ jɔbi wə wi ni yisi i bɔniki. Bɔ dzaka i wi a, “A nì kɔ i ŋgbu aka mbiəŋə wimu nshifɔkɔ, gwu yi yakani yiwɔ bee wi.” 53 Tii waiŋ wiwɔ ka kwaka asi kɔ na jɔbi wə Jisɔs si dzaka i wi a, “Waiŋ wa ni baaŋ lə wiwɔm.” Wi bəh juŋ yi yichi ka jiə shɔm i Jisɔs. 54 Gia yələ kɔ yi kɔmsini yə yi chusiki kiŋkɔksi yə Jisɔs nì fə asi wi buku i Judea ka dzə i Galili.

5

Jisɔs chuku mi num wi gwɛiŋ i jía mbaŋtia ntsɔ nyaŋ

1 Si yəmaka nì tsə, bini bi Bəju bidɔkɔ num i Jɛlusalɛm, Jisɔs yaka tsə fɛiŋ. 2 Dzəŋə yi mwi yidɔkɔ num fɛiŋ i Jɛlusalɛm bə bɔɔŋ i já yi Hibulu wə a Bɛtɛsda, ayaka yi num kɔmsi tsə i Dzaka Ki mbaiŋ ki Shwáŋ wə. Bɔ nì kɔ bɔ maa kidi ki shini fɛiŋ kite, 3 bəni bə jwɛ́iŋ nì shi kwu kɔ a fɛiŋ bəduli nalə, a nì kɔ num bimfəkə, bəh bə̀ bɔ nì gbɔki nyaniki bəh bə̀ bɔ nì kpiyi wa wimu. [Bɔ nì shiki nɔyiki fɛiŋ wɔkɔli i jɔbi wə mwi miwɔ ni dza nəŋni. 4 Chinda wi Bah widɔkɔ nì fəki wi dza dzə i jɔbi jɔbi wə, wi liə nəŋni mwi miwɔ. Mi wi ninshiŋ wə wi yisi liə yɛiŋ kintəəŋ i jɔbi wə chinda wiwɔ nəŋni mwi miwɔ, ma wi ni bɔnih i jwɛiŋ yiwɔ wə, kɔŋ a numki na yi naiŋ jwɛiŋ.]* 5 Mi widɔkɔ nì kɔlə fɛiŋ num wi gwɛiŋ i jía mbaŋtia ntsɔ nyaŋ. 6 Jɔbi wə Jisɔs nì dzə fɛiŋ yɛiŋ wi, kiə a wi nɔ fɛiŋ na i jɔbi wi dəəŋ wə, ka bikə i wi a, “Wɔ kɔŋki lə i bɔnih a?” 7 Mi wi jwɛiŋ wiwɔ chukuli a, “Tikwili, mih kaŋaki kə mi widɔkɔ wə wi kɔ i ləkəsi mih i bɔkɔ yələ wə jɔbi wə yi nəŋni. Asi num jɔbi wə yi nəŋni, mih ka nəŋki i liə num mi widɔkɔ si yisi liə lɔ i ninshiŋ.” 8 Jisɔs dzaka i wi a, “Dzâ bɛiŋ, dzɔ̂ kiga ka, wɔ tsə̂ki.” 9 Akisəkə, mi wiwɔ ka bɔnih, dzɔ kiga ki ka tsəki.

A nì kɔ chɔkɔ biwɔ num chɔkɔ bimbam. 10 Bəju ka dzaka i mi wə bə nì chuku a, “Daiŋ kɔ chɔkɔ bimbam nchi bum kə a wɔ gîŋ kiga ka.” 11 Wi chukuli i bɔ a, “Mi wə wi si chuku mih si dzaka a mih dzɔ̂ kiga kəŋŋ mih tsə̂ki.” 12 Bɔ bikə i wi a, “Akɔ ndə wiwɔ wi si dzaka i wɔ a wɔ dzɔ kiga ka ma wɔ tsəki a?” 13 Mi wə bə nì chuku, nì lansiki kiəki kə mi wə wi chuku wi, kɔm Jisɔs nì kɔ wi dza liə tsə i kintəəŋ ki mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ.

14 Si yəmaka nì tsə, Jisɔs yɛiŋ wi i juŋ yi fəni yi gia mə, dzaka i wi a, “Tsɛîŋ si wɔ kɔ wɔ bɔnih lɔ. Kiə wɔ ma chu fə̂ki chu. Wɔ ka baaŋ a fəki chu, gia yi gumini yidɔkɔ ni gbɔ i wɔ fuŋ tsə yələ.” 15 Mi wiwɔ nyə tsə fuku i Bəju a, akɔ Jisɔs wə wi si chuku ŋgaiŋ. 16 Bəju ka yisi ka bwaŋki gvu i Jisɔs chɛiŋ, kɔm wi nì chuku mi wiwɔ a num chɔkɔ i bimbam wə. 17 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Ba wuŋ si nɔm jɔbi wichi, mih tə nɔmki ayaka.” 18 Ndzaka wələ fə Bəju ka fiəni nəŋki wi na bəh ŋga i wɔ̂ɔ, kɔm a nì kɔkə shəŋ a chɔkɔ bimbam wi nì bwiŋ. Wi nì bɔɔŋki tə Nyɔ a Ba wi, chu fəkəni a ŋgaiŋ kɔ a liŋ bəh Nyɔ.

Ŋga biə Nyɔ nya i Waiŋ wi

19 Jisɔs dza dzaka i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a mih Waiŋ kɔkə fə gia yidɔkɔ i ŋga mbiŋ wə. Mih fəki shəŋ a gia yə mih yɛiŋ Ba wuŋ fə. Gia yə Tii Waiŋ fəki, akɔ a yə Waiŋ fəki tə, 20 kɔm Tii Waiŋ wiwɔ kɔŋki lə Waiŋ ka chusi i Waiŋ gia yichi yə wi Tii Waiŋ fəki. Wi kɛiŋ i chu chusi gia i wi yi tsə yələ, ka wi fəki, mbɛiŋ yɛiŋ dzaka wɔm mbɛiŋ. 21 Si Tii Waiŋ dzasiki bəni i kpi wə nya nɔni i bɔ, kɔ a liŋ si Waiŋ nyaki nɔni i na ndə wə wi kɔŋki. 22 I kpɛiŋsi yɛiŋ kɔ a Tii Waiŋ sakaki kə mi widɔkɔ. Wi kɔ num wi nya bənsaka bəchi i Waiŋ kaŋ, 23 ka bəni bəchi kɔ̂ksiki Waiŋ a liŋ si bɔ kɔksiki Ba wi. Mi kabə num wə wi kɔksiki kə Waiŋ, yaka wi kɔksiki kə Ba wi wə wi faaŋ wi.

24 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a mi wə wi wɔkɔ ja yiŋ, ka bum i mi wə wi faaŋ mih, kɔ wə wi kaŋaki nɔni kə ki bi tsə kaa kə. Wəmaka bi chu kaŋa kə nsaka. Wəmaka mi kɔ wi buku lɔ i kaŋ yi kpi wə, ka liə i nɔni wə. 25 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a jɔbi dzəki lə, num wi dzə lɔ, a bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ kpiyi lɔ bi wɔkɔ ja yi Waiŋ Nyɔ, ayaka bə̀ bɔ bi wɔkɔki, bɔ bi kwati lə nɔni. 26 Yi kɔ yakadəiŋ kɔm si nɔni nyəki dzəki i Ba, yi kɔ a liŋ si wi nya ŋga biwɔ i Waiŋ wi a nɔni nyəki dzə̂ki tə i wi. 27 Wi kɔ wi nya tə ŋga i Waiŋ a wi təiŋyiki bənsaka, kɔm akɔ wi mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi.

28 Kiə dzaka ma wɔ̂mki mbɛiŋ kɔm yi. Jɔbi dzəki lə wə bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ i júm kintəəŋ bi wɔkɔki ja yiŋ, 29 bɔ bukuyi i júm wə, ma bə̀ bɔ nì fəki gia yindzɔŋni bi bukuyi liə i nɔni kə ki bi tsə kaa kə, ma bə̀ bɔ nì fəki gia yichu bi bukuyi lə ma bə saka bɔ, bɔ gbɔ nsaka. 30 Mih kɔkə i fə gia yidɔkɔ i ŋga mbiŋ wə. Mih sakaki bənsaka biəli asi mih wɔkɔki, dzəh yə mih təiŋki yɛiŋ num yi chəŋ, kɔm mih nəŋki kə i fəki num gia yə a kɔŋki mih. Mih fəki num gia yə, mi wə wi faaŋ mih kɔŋki.

Gia yə yi chusiki mi wə Jisɔs kɔ

31 Mih ka fiəni beeŋ nsaka wuŋ, ma gia yə mih dzakaki ma yi ma numki chəŋ. 32 Ayakalə, mi widɔkɔ kɔlə wə wi beeŋki nsaka wuŋ, ayaka mih kiəki lə a gia yə wi dzakaki kɔm mih kɔ ŋkɔŋ. 33 Mbɛiŋ nì faaŋ bəni i Jɔn, wi tsə beeŋ nsaka kɔm ŋkɔŋ. 34 Yi kɔkə a mih nəŋki a mi wiwɔm dzâkaki mi wə mih kɔ wi. Ayakalə, mih dzakaki lə ka mbɛiŋ kələ bi bɔiŋ. 35 Jɔn nì kɔ aka naka ki baiŋsiki num bə baiŋsi ki bɛli ki nya baiŋni, mbɛiŋ nì kɔŋki a numki i baiŋni biwɔ kintəəŋ, a jɔbi wi juli wə, laŋ. 36 Fiɛŋ fidɔkɔ kɔlə fiə fi chusiki mi wə mih kɔ wi fi tsə Jɔn. Yi num a, nɔm wə Ba wuŋ kɔ wi nya a mih nɔ̂m kâasi, a num gia yələ mih fəki lə, yi chusiki a faaŋ Ba wuŋ mih. 37 Ba wuŋ wə wi faaŋ mih akɔ wi mwi tə wi kɔ mbeeŋ nsaka wuŋ. Mbɛiŋ ka num wɔkɔ dəkə lɔ ja yi, ayaka mbɛiŋ ka num yɛiŋ dəkə si wi kɔ. 38 Mbɛiŋ kaŋaki kə tə ja yi i shɔ́m yimbɛiŋ wə, kɔm mbɛiŋ ka jiə dəkə shɔm i mi wə wi faaŋ. 39 Mbɛiŋ nəŋki i Kiŋwakti ki Nyɔ mə kɔm mbɛiŋ kwakaki a, akɔ yɛiŋ di biə mbɛiŋ bi kwatiki fiɛŋ fiə fi kɔ i fəki a mbɛiŋ kwati nɔni kə ki bi tsə kaa kə. Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti kələ mə yi dzakaki num kɔm bə mih. 40 Ayakalə, mbɛiŋ ka chu nəiŋki i dzə i mih i kwati nɔni.

41 Mih nəŋki kə kiŋkɔksi kə ki nyəki dzəki i mi wiwɔm wə. 42 Ayakalə, mih kiəki lə mbɛiŋ. Mih kiə a mbɛiŋ kaŋaki kə na kiŋkɔŋ ki Nyɔ i shɔ́m yimbɛiŋ wə. 43 Mih dzə i yɛli wi Ba wuŋ wə, mbɛiŋ nəki dzɔ kə mih. Asi kɔ mi widɔkɔ si wi dzə i yɛli wi wə, ma kɔ wəmaka mbɛiŋ si dzɔ. 44 Mbɛiŋ kɔ i nyani dəiŋ i bum i mih, mbɛiŋ num bəni bə̀ bɔ nəŋki kiŋkɔksi kə ki nyəki dzəki a i mbɛiŋ wə, nəŋ kə kiŋkɔksi kə ki nyəki dzəki num i Nyɔ a num a ki shəŋ. 45 Mbɛiŋ ma kwakaki a, akɔ mih wə mih bi tɔyiki chwɔŋ kimbɛiŋ i Ba wuŋ wə. Akɔ Muses wə mbɛiŋ jiə mfi bimbɛiŋ i wi, a num wi wə wi tɔyiki chwɔ kimbɛiŋ i Ba wuŋ. 46 A nì kɔ a mbɛiŋ bum i Muses wə ŋkɔŋ, ma mbɛiŋ bum mih kɔm wi nì nyaka kɔm mih. 47 Ayakalə, na si mbɛiŋ nì ka bum dəkə gia yə wi nì nyaka, mbɛiŋ kɔ i nyani dəiŋ i bum gia yə mih dzakaki a?”

6

Jisɔs saŋsi bəni bənchuku bəte

(Matiɔ 14:13-21; Mak 6:30-44; Luk 9:10-17)

1 Si yəmaka nì tsə Jisɔs nyə tsə daŋ kinchwɔ kimbum ki Galili, tsə i waka widɔkɔ wə. Bɔkɔ yələ kɔ yə bə bɔɔŋki tə a yi Tibɛlias. 2 Mbaŋ wi bəni kwu i wi chɛiŋ kɔm bɔ nì kɔ bɔ yɛiŋ bənchəsi bə̀ bɔ chusiki kiŋkɔkni ki, si wi nì fəki i bəni bə̀ bɔ nì gwɛiŋki bəh jwɛiŋ wi chukuki bɔ. 3 Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ nyə yaka tsə shinum i ŋkwuŋ bɛiŋ. 4 A nì kɔ jɔbi wiwɔ wə, Dzini bi Bəju bi Ntsədaŋ nì kɔ bi si kɔmsi dzə. 5 Jɔbi wə Jisɔs nì lɔ dzə́kəh, ka yɛiŋ si mbaŋ wi bəni dzəki i wi wə, wi ka bikə i Filib a, “Bukumbɛiŋ ki nyaniki dəiŋ ka bə taŋ biɛiŋ bidzini biə bəni bələ kɔ i dzi a?” 6 Wi nì bikəki yakadəiŋ mɔmsi Filib mɔmsini, kɔm wi mwi nì kiəki lə gia yə wi kɔ i fə. 7 Filib chukuli i wi a, “Bədanali gi yifa kɔkə i kpɛiŋ na ka bə taŋ biɛiŋ bidzini biə mi wimu i bɔ wə kɔ i kwati twɛsi twɛsi.”* 8 Waiŋ wi mbaŋ widɔkɔ yɛli wi nì kɔ Andulu a num waiŋnih Samɔn Bita ka dzaka i wi a, 9 “Waiŋ wi nyukuni widɔkɔ kɔlə fa wi kaŋa chɔkɔ yi blɛd yite bəh bwɔkɔ yifa, ayakalə yələ kɔ i fə na nə bəh ŋkaiŋni bəni bəduli bələ a?” 10 Jisɔs dzaka a, “Mbɛiŋ dzâka bəni nûmyi kuku.” A nì kɔ mfwaŋ num fɛiŋ nalə, bɔ ka dzaka a bɔ numyi, bənyuku shəŋ nì kɔ bənchuku bəte. 11 Jisɔs ka dzɔ chɔkɔ yi blɛd yə, nya kiyɔŋni i Nyɔ, ka gaa i bəni bə̀ bɔ nì numyi fɛiŋ. Wi fə a liŋ bəh bwɔkɔ yiwɔ. Ayaka mi wichi kwati asi wi nì kɔŋki. 12 Bɔ dzi fwuli, wi dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Mbɛiŋ jûŋni biŋka biə ka fiɛŋ fidɔkɔ ma lâka kilɔlɔ.” 13 Ayakadəiŋ, bɔ ka juŋni biŋka bi blɛd biə bi nì bɛsi i chɔkɔ yi blɛd yə wə yite, bi jikə káh jwɔfi ntsɔ yifa.

14 Jɔbi wə bəni bəwɔ nì yɛiŋ gia yələ yi chusiki kiŋkɔkni ki yə wi fə, ka dzaka a, “Mi wələ lansi kɔ ŋkɔŋ Mi wi Ntum wi Nyɔ wə wi nì kaŋaki i bi dzə̂ i mbi wələ wə.” 15 Jɔbi wə Jisɔs nì kiə a bəni bədɔkɔ nəŋki i dzə kwa ŋgaiŋ bəh ŋga, i tɔm ka ŋkuŋ wibɔ, wi baka gwu fiəni yaka tsə i ŋkwuŋ bɛiŋ ka numki fɛiŋ wi mbɔŋ.

Jisɔs nyani i mwi bɛiŋ

(Matiɔ 14:22-33; Mak 6:45-52)

16 Aka dzə num i fijɔbi, bwa bu bə mbaŋ shi tsə i kinchwɔ kimbum wə, 17 liə i ŋgwuki mə yisi i daŋki tsəki i Kafanaum. I jɔbi wiwɔ wə nì kɔ biŋ ji lɔ, Jisɔs kɛiŋ maka wi dzə buku i bɔ wə. 18 Bɔkɔ dza ka fəyiki, kɔm fuŋni kiləkəli nì tsəki lə. 19 Jɔbi wə bɔ ni na ŋgwuki tsə buku ka bəmay bətali yudɔkɔ ka bənaa, bɔ dza təkəli yɛiŋ Jisɔs si wi nyaniki dzəki i mwi bɛiŋ wi kɔmsi dzə i ŋgwuki wibɔ wə. Ndzaŋ kwa bɔ. 20 Ayakalə, wi dzaka i bɔ a, “Kiə mbɛiŋ ki lwâ kə. Akɔ mih.” 21 Si bɔ wɔkɔ yakadəiŋ, ka kɔŋki i dzɔ wi i ŋgwuki wiwɔ mə. Akisəkə, ŋgwuki wiwɔ tsə buku i bɔkɔ kpəŋ i di biə bɔ nì tsəki.

22 Chɔkɔ buku wɔɔ, bəni bə̀ bɔ nì baaŋ i kiwuŋ ki bɔkɔ kəyaka wə ka yɛiŋ a, asi baaŋ a ŋgwuki wimu fɛiŋ, bɔ kiə a Jisɔs si ka liə dəkə ŋgwuki wə bwa bu bə mbaŋ si liə yɛiŋ, a bwa bu bə mbaŋ si dza nyə a bɔ bɔ. 23 Ayakalə, bəŋgwuki bədɔkɔ nì dza i kimbu ki Tibɛlias daŋ dzə, i kɔmsi i di biə Bah nì dzɔ blɛd ka nya kiyɔŋni yɛiŋ i Nyɔ, bəni dzi. 24 Si bəni bəwɔ ni yɛiŋ a Jisɔs nabə bwa bu bə mbaŋ nì kɔkə fɛiŋ, bɔ ka liəyi i bəŋgwuki mə bə́ daŋ tsə i Kafanaum i nəŋ Jisɔs.

Jisɔs kɔ biɛiŋ bidzini biə bi nyaki nɔni

25 Jɔbi wə bɔ nì tsə yɛiŋ wi i kiwuŋ kidɔkɔ kəyaka wə, bɔ bikə i wi a, “Labay, wɔ si dzə fa yibwiŋ?” 26 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mbɛiŋ nəŋki kə mih kɔm mbɛiŋ yɛiŋki mih fə kinchəsi kə ki chusiki kiŋkɔkni kiŋ. Mbɛiŋ nəŋki mih kɔm mbɛiŋ ni dzi chɔkɔ yi blɛd yə ka fwuli. 27 Kiə mbɛiŋ ma nɔ̂mki a i kwâti biɛiŋ bidzini biə bi kɔ i bəkə. Mbɛiŋ nɔ̂mki i kwâti num biɛiŋ bidzini biə bi bi baaŋki a fɛiŋ i tsə buku i nɔni kə ki bi tsə kaa kə. Biələ kɔ biə mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi wi ni nya i mbɛiŋ. A num wi wə Nyɔ Ba kɔ wi jiə kaŋ yi i wi wə i chusi a ŋgaiŋ bum wi.” 28 Bɔ ka bikə i wi a, “Na gia yə buku kaŋaki i fə̂ki, ka yi numki a buku fəki num nɔm wi Nyɔ, akɔ yi naiŋ?” 29 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Nɔm wi Nyɔ kɔ wələ, a mbɛiŋ jîə shɔ́m yimbɛiŋ i mi wə wi faaŋ.” 30 Ayakadəiŋ, bɔ ka bikə i wi a, “Gia yə yi kɔ yi chusi kiŋkɔkni ka, yə wɔ kɔ i fə a buku yɛiŋ, ka buku jiə shɔ́m yibuku i wɔ kɔ yi naiŋ? Gia yə wɔ kɔ i fə kɔ na nə a? 31 Bətii bəbuku nì dziki mana i chwa, yi num asi bə nyaka a, ‘Wi nì nya bɔ bəh biɛiŋ bidzini biə bi nì nyə i bɛiŋ bɔ dzi.’ ” 32 Si bɔ dzaka yakadəiŋ, Jisɔs ka chukuli i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ, a kɔkə dəkə Muses wə wi nì nya biɛiŋ bidzini biə bi nyəki dzəki i bɛiŋ i mbɛiŋ. Akɔ num Ba wuŋ wə wi nyaki biɛiŋ bidzini bi ŋkɔŋ biə bi nyəki dzəki i bɛiŋ. 33 Mbɛiŋ kîəki a biɛiŋ bidzini bi Nyɔ kɔ biə bi nyə bɛiŋ shi dzə ka nyaki nɔni i bəni i mbi wələ wə.” 34 Bɔ dzaka i wi a, “Bah, ma wɔ nyâki buku bəh biɛiŋ bidzini biwɔ jɔbi wichi.”

35 Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Akɔ mih biɛiŋ bidzini biwɔ bi nyaki nɔni. Na ndə wə wi dzə i mih, dzɔŋ bi chu wɔɔ kə wi. Ayaka na ndə wə wi jiə shɔm yi i mih, kindɔŋ bi chu wɔm kə wi. 36 Ayakalə, mih fuku lɔ i mbɛiŋ a mbɛiŋ yɛiŋ mih, ayaka mbɛiŋ kɛiŋ ki jiə kə shɔm i mih. 37 Bəni bəchi bə Ba wuŋ kɔ wi nya i mih, bɔ ni dzəki i mih. Ayaka mi wə wi dzə i mih, mih bi kɔŋŋ kə wi. 38 Mih nyə bɛiŋ dzə fa kuku. Mih ka dzə dəkə i fə̂ num gia yə mih kɔŋki. Mih dzə i fə̂ num gia yə mi wə wi faaŋ mih kɔŋki. 39 Gia yə mi wə wi faaŋ mih kɔŋki kɔ yələ a, kiə mih bi ma lâksi na mi wimu i bəni bə wi nya i mih, ayakalə a mih bi bwîli bɔ num bwilini i kpi wə i chɔkɔ bi gɔksini wə. 40 Mbɛiŋ kiə a gia yə Ba wuŋ kɔŋki kɔ yələ a, yi num a na ndə wə wi kɔ wi yɛiŋ waiŋ wi, ka jiə shɔm i wi, wəmaka bi kwatiki lə nɔni kə ki bi tsə kaa kə, ayaka mih bi dzasi wi i kpi wə i chɔkɔ bi gɔksini wə.”

41 Bəju ka yisi i shwiŋyiki wi kɔm wi nì kɔ wi dzaka a, ŋgaiŋ kɔ biɛiŋ bidzini biə bi nyə bɛiŋ ka shi dzə i fa kuku. 42 Bɔ ni shwiŋyiki bikəyi a, “Ntə wələ kɔ a Jisɔs wə waiŋ Yɔsɛf wə a? Ntə ba wi bəh nih wi kɔ a bə̀ bukumbɛiŋ kiəki bɔ a? Yi ka nyani dəiŋ i liə ka wi dzakaki a ŋgaiŋ nyə num bɛiŋ?” 43 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mbɛiŋ ki shuŋyi kə a mbɛiŋ mbɛiŋ. 44 Mi widɔkɔ kɔkə i dzə i mih wə məŋni si Ba wuŋ wə wi faaŋ mih guku dzə bəh wi i mih wə. Ayaka ka mih bi dzasi wi i kpi wə i chɔkɔ bi gɔksini wə. 45 Bəni bə ntum bə Nyɔ nì nyaka a, ‘Nyɔ ni laniki lə bɔ bəchi.’ Ayakadəiŋ mi wichi wə wi wɔkɔ nlani wi Ba wuŋ wi kiə, yi ni numki a wi ni dzə lə i mih wə. 46 Mih dzakaki kə lə a mi widɔkɔ kɔlə num wi num yɛiŋ Ba wuŋ. Akɔ a wi shəŋ wə wi nyə dzə i Nyɔ wə, wi kɔ num wi yɛiŋ Ba wi. 47 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mi wə wi kɔ num wi bum, wi bi kwati lɔ nɔni kə ki bi tsə kaa kə. 48 Mih kɔ biɛiŋ bidzini biə bi nyaki nɔni i bəni. 49 Bətii bəmbɛiŋ nì dzi mana i chwa, ayakalə ka dzə kpi a kpini. 50 Biɛiŋ bidzini biələ kɔ biə bi nyə bɛiŋ ayaka ka dzə, a mi wə wi ka dzi bi wi bi chu kpi kə. 51 Akɔ mih biɛiŋ bidzini biwɔ biə bi nyə bɛiŋ, biə bi nyaki nɔni i bəni. Mi ka dzi i biɛiŋ bidzini biələ, wi bi baaŋ lə wiwɔm jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi. Ayaka biɛiŋ bidzini biwɔ biə mih bi nyaki ka bəni bə mbi wələ bi kwati nɔni akɔ num gwu yiŋ.”

52 Bəju ka dza yisi i gukuliki a bɔ bɔ bikə a, “Mi wələ kɔ nyani dəiŋ ka wi nya gwu yi a bukumbɛiŋ dziki a?” 53 Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, a kɔbi a mbɛiŋ dzi lə gwu yi mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi, ka chu mu tə mwa mu, ma mbɛiŋ ma ni kaŋaki nɔni i mbɛiŋ mə. 54 Mi wə wi dziki gwu yiŋ chu mu mwa məŋŋ wi kaŋaki lə nɔni kə ki bi tsə kaa kə. Ayaka mih bi bwiliki lə wi i kpi wə i chɔkɔ bi gɔksini, 55 kɔm gwu yiŋ kɔ na biɛiŋ bidzini, mwa məŋŋ num na biɛiŋ bi muni. 56 Mi wə wi dziki gwu yiŋ chu mu mwa məŋŋ wi nɔki i mih wə mih tə nɔ i wi wə. 57 Ba wuŋ wə wi faaŋ mih wi kaŋaki lə nɔni, mih tə kaŋaki lə nɔni kɔm Ba wuŋ. Ayakadəiŋ, mi wə wi dziki gwu yiŋ bi kaŋaki lə tə nɔni kɔm mih. 58 Biələ kɔ biɛiŋ bidzini biə bi nyə bɛiŋ dzə. Bi kɔbi ka biə bətii bəmbɛiŋ nì dzi ka dzə kpi a kpini. Mi wə wi dziki biɛiŋ bidzini biələ wi bi baaŋ a wiwɔm jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi.”

59 Gia yələ kɔ yə Jisɔs nì dzakaki i jɔbi wə wi nì laniki bəni i juŋ yi tsani mə i Kafanaum.

Bəni bə Jisɔs bə mbaŋ bəduli gbɔyi i jum wə

60 Bəni bə Jisɔs bə mbaŋ bəduli nì wɔkɔ nlani wələ ka dzaka a, “Wələ kɔ ndzaka wi ləkə! Akɔ ndə i bum ŋkaiŋni wi ndzaka wələ lə a?” 61 Ayakalə, Jisɔs kîə a bəni bu bə mbaŋ shwiŋyiki a bɔ bɔ kɔm ndzaka wiwɔ, ka bikə i bɔ a, “Gia yələ mih dzaka, yi nəŋni lə shɔm yimbɛiŋ a? 62 A kabə num yaka mbɛiŋ bi fə nə i jɔbi wə mbɛiŋ bi yɛiŋ mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi wi fiəni yaka tsə i di biə wi nì yisi kɔ a? 63 Kiŋ'waka ki Nyɔ kɔ fiɛŋ fiə fi nyaki nɔni. Nyam yi gwu kaŋaki kə na gia yidɔkɔ i fə. Ndzaka wə mih dzakaki i mbɛiŋ lə kɔ Kiŋ'waka, a num fiɛŋ fiə fi nyaki nɔni. 64 Ayakalə, mbɛiŋ bədɔkɔ ka bum dəkə ndzaka wiwɔ.” Jisɔs nì dzaka yələ kɔm wi ni kiəki lə i kin'yisi wə bəni bə̀ bɔ ka jiə dəkə shɔ́m i wi wə, wi kiə tə mi wə wi ni taŋni wi. 65 Wi chu dzaka i bɔ a, “Akɔ gia yə mih si kɔ mih dzaka lɔ i mbɛiŋ a, mi widɔkɔ kɔkə i dzə i mih maka Ba wuŋ nya dzəh i wi.”

66 Asi yəmaka nì tsə, bəni bu bə mbaŋ bəduli ka gbɔyi i jum wə na chu nyaniki bəh wi. 67 Jisɔs dza bikə i bwa bu bə mbaŋ, bə jwɔfi ntsɔ bəfa a, “Mbɛiŋ tə kɔŋki lə i dza nyə a?” 68 Samɔn Bita chukuli i wi a, “Bah, buku kɔ i tsə i ndə. A kaŋa wɔ ndzaka wə wi nyaki nɔni kə ki bi tsə kaa kə, 69 num buku bum, chu kiə a wɔ kɔ wə wi Baiŋki num wi wə wi nyə i Nyɔ wə.” 70 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Ntə a sabi mih mbɛiŋ bələ jwɔfi ntsɔ bəfa a? Ayakalə, mi widɔkɔ i mbɛiŋ kintəəŋ kɔ ŋkpɛli.” 71 Jisɔs nì dzakaki yakadəiŋ a num kɔm Judas waiŋ Samɔn Iskaliɔt. Wi nì kɔ i mbaŋ wi bwa bə Jisɔs bə jwɔfi ntsɔ bəfa, a num wi wə wi kaŋaki i ni taŋni Jisɔs.

7

Jisɔs yaka tsə i Jɛlusalɛm i Dzini bi Bintaŋ wə

1 Si yəmaka nì tsə, Jisɔs ka baaŋ a nyaniki a i kimbu ki Galili wə. Wi nì ka chu tsə i ki Judea wə, kɔm Bəju nì nəŋki i wɔɔ wi. 2 Dzini bi Bəju biə bə nì bɔɔŋki a Dzini bi Bintaŋ bi ni kiniki dzəki lə. 3 Bwa bə nih bə Jisɔs ka dzaka i wi a, “Bêe di biələ ma wɔ tsə̂ i Judea ka bəni ba bə mbaŋ ni yɛ̂iŋ nɔm wə wɔ nɔmki. 4 Mi kabə nɔm nnɔm nəŋ a bəni kîə wi, wi kɔkə i nɔmki wi nyumi nyumi. Si wɔ fəki gia yələ lə, tsə̂ chûsi gwu ya i mbi.” 5 Bwa bə nih wi bə̀ nì dzakaki yakadəiŋ kɔm bɔ nì ka lansi jiə dəkə shɔm yibɔ i wi. 6 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Jɔbi wuŋ ka kpɛiŋ dəkə. I mbɛiŋ jɔbi wichi si num wi kpɛiŋnini. 7 Bəni bə mbi wələ kɔkə i baiŋŋki mbɛiŋ. Ayakalə, bɔ baiŋŋki mih kɔm mih dzakaki i bɔ a kimfə kibɔ kɔ kichu. 8 Mbɛiŋ yâkaki tsə̂ki fimbɛiŋ i Dzini biwɔ wə. Mih yakaki kə mfiŋ fɛiŋ. Jɔbi wuŋ ka dzə kpɛiŋ dəkə.” 9 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka baaŋ mfih i Galili.

10 Ayakalə, jɔbi wə bwa bə nih wi nì yaka tsə i Dzini biwɔ wə, wi baaŋ bɔŋ yaka tsə fɛiŋ. Jɔbi wə wi ni yakaki wi nì ka yaka n'yaka wə bəni kɔ yɛiŋki wi, wi nì yaka mfih num i nyumi wə. 11 A nì kɔ Bəju si nəŋ lɔ wi i Dzini biwɔ wə, bɔ ka bikəki a, “Bə winaiŋ na?” 12 Bəni ka chumyiki dzakaki kɔm wi nalə, bədɔkɔ dzaka a, “Wi kɔ mi wi ndzɔŋni.” Bədɔkɔ dzaka a, “Wi fwɔkyiki bəni.” 13 Ayakalə, mi widɔkɔ fɛiŋ nəki dzaka bwili kə kɔm wi, kɔm bɔ nì lwaki kifwu ki Bəju.

Jisɔs lani bəni i di bi bini wə

14 Si kaŋ yi dzini yiwɔ ni tsə buku i fintəŋ, Jisɔs tsə liə i juŋ yi fəni gia mə ka laniki bəni. 15 Kifwu ki Bəju wɔkɔ yaka num bəh ŋkaŋyi, ka bikəyiki a, “Mi wələ nyani dəiŋ na ka wi kiəki gia yələ məŋni si wi lani Kiŋwakti ki Nyɔ.” 16 Jisɔs ka dza chukuli bɔ a, “Nlani wələ mih laniki lə kɔkə wuŋ. Akɔ wi mi wə wi faaŋ mih. 17 Mi kabə nəŋki num i fəki gia yə Nyɔ kɔŋki, wi ni ka kiə a nlani wələ nyəki dzəki num i Nyɔ wə, ma mih laniki num i ŋga biŋ wə. 18 Mi wə wi dzakaki i ŋga bi wə wi si nəŋ yɛli wimbum i wi wə. Ayakalə, mi wə wi si nəŋ yɛli wimbum num i yɛli wi mi wə wi faaŋ wi, wəmaka kɔ mi wi ŋkɔŋ ayaka ntəkə bidɔkɔ kɔbi i wi wə. 19 Ntə Muses nì nya bənchi i mbɛiŋ na? Ayakalə, na mi widɔkɔ i mbɛiŋ kintəəŋ jiəki kə bənchi bəwɔ! Mbɛiŋ nəŋki i wɔɔ mih kɔm nə?”

20 Bəni bəwɔ chukuli i wi a, “Wɔ kaŋaki lə chinda wi ŋkpɛli i wɔ wə. Mi wə wi nəŋki i wɔɔ wɔ kɔ ndə a?” 21 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mih nì fə nɔm wimu, mbɛiŋ num bəh ŋkaŋyi kɔm yi. 22 Muses nì kɔ wi nya nchi a mbɛiŋ suuŋki bwa. Na yaka wi nì ka buku dəkə num i Muses. Wi nì buku num i bətii bəmbɛiŋ. Mbɛiŋ ka suuŋki bwa na i chɔkɔ bimbam wə. 23 Bə ka suuŋ mi i chɔkɔ bimbam ka bə ma bwiŋ nchi wi Muses, mbɛiŋ kabə bɔksi tɔɔ kɔm mih a mih chuku mi, wi bɔnih kaasi a num i chɔkɔ bimbam kɔm nə? 24 Mbɛiŋ ma chiŋki sakaki təiŋki nsaka maka mbɛiŋ tsɛiŋ ndzɔŋ. Mbɛiŋ sakaki num i dzəh yi chəŋ wə.”

Bəni məŋniki a Jisɔs kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka

25 Bəni bə Jɛlusalɛm bədɔkɔ ka dza bikə a, “Wələ kɔkə a mi wə bə si nəŋki i wɔ̂ɔ wi a? 26 Mbɛiŋ yɛ̂iŋ bə wi lə fa, wi dzakaki i bəni kintəəŋ, na mi dzaka kə gia yidɔkɔ i wi. Yi kɔlə i numki a kifwu ki tumi si lansi kiə a mi wələ kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka a? 27 Ayakalə, bukumbɛiŋ kiəki lə di biə mi wələ buku. Ayaka jɔbi wə Kimbwili wə Nyɔ nì kaka bi dzəki mi widɔkɔ bi kiə kə di biə wi buku.” 28 Ayakadəiŋ, si Jisɔs nì laniki bəni i juŋ yi fəni gia mə wi dza ka wam bəh ŋga a “Mbɛiŋ kiəki lə mih kiə tə di biə mih buku. Ayakalə, mih ka dzə dəkə i ŋga biŋ wə, wi wə wi faaŋ mih kɔ mi wi ŋkɔŋ, ayaka mbɛiŋ kiə kə wi. 29 Mih kiəki lə wi kɔm mih nyə i wi wə a num wi wə wi nì faaŋ mih,” 30 Si wi dzaka yakadəiŋ, bəni bədɔkɔ ka nəŋki i kwa wi. Ayakalə, mi widɔkɔ nəki kɔm kə wi bəh kaŋ, kɔm jɔbi wi nì kɛiŋki ki kpɛiŋ kə. 31 Ayakalə, bəni bəduli jiə shɔm i wi dzakayi a, “Jɔbi wə Kimbwili wə Nyɔ nì kaka bi dzə, ma wi bi chu fə kinchəsi kə ki chusiki kiŋkɔkni ki Nyɔ tsə yə mi wələ fəki lə a?”

Bə faaŋ bəni bə jum a bɔ tsə̂ kwâ Jisɔs

32 Jɔbi wə Bəfalasi nì wɔkɔ si mbaŋ wi bəni chumyiki dzakayiki kɔm Jisɔs, bɔ bəh bətii mfə gia bəmbum ka faaŋ bəni bə jum a bɔ tsə̂ kwâ wi. 33 Si bɔ tsə, Jisɔs dzaka i bɔ a, “Mih ni num lə bəh mbɛiŋ a i jɔbi wə twɛsi, ma mih ka fiəni tsə i mi wə wi nì faaŋ mih. 34 Mbɛiŋ ni baaŋ nəŋ lə mih mbɛiŋ kɔbi i chu yɛiŋ i mih wə. Di biə mih tsəki mbɛiŋ kɔkə i dzə fɛiŋ.” 35 Kifwu ki Bəju ka dzakaki a bɔ bɔ a, “Mi wələ nəŋki i tsə faiŋ wə bukumbɛiŋ ni nəŋ wi bə kɔbi i ni chu yɛiŋ i wi wə a? Wi nəŋki i tsə i kitumi kə bəni bəbuku waŋ tsə i nɔki fɛiŋ, i tsə laniki bəni bə tumi bəwɔ a? 36 Gia yə wi dzakaki a, ‘Mbɛiŋ ni baaŋ nəŋ lə mih mbɛiŋ kɔbi i chu yɛiŋ i mih wə, ayaka di biə mih tsəki mbɛiŋ kɔkə i dzə fɛiŋ,’ yəmaka kɔ a nə?”

Jisɔs kaka bəni bəh mwi mə mɔ nyaki nɔni

37 A nì kɔ asi num chɔkɔ bi gɔksini bi Dzini, a num chɔkɔ bi dzini bimbum biwɔ, Jisɔs dza num bɛiŋ wam bə ja yiləkəli a, “Na ndə wə kindɔŋ wɔmki wi, wi dzə̂ i mih wi mû. 38 Mi wə wi kɔ wi jiə shɔm i mih yi bi num num asi Kiŋwakti ki Nyɔ dzakaki a, ‘Mwi mə mɔ nyaki nɔni mɔ ni bukuki i wi shɔm shi lə kɔkɔkɔ.’ ” 39 Yələ kɔ Jisɔs nì dzakaki kɔm Kiŋ'waka kə bəni bə̀ bɔ nì kɔ bɔ jiə shɔm i wi bi kwatiki. A nì kɔ i jɔbi wələ wə bə kɛiŋ maka bə nya Kiŋ'waka kiwɔ i bɔ, kɔm Jisɔs nì kɛiŋki maka bə yaksi wi ka wi liə i kiŋkɔkni ki wə.

Bəni gali gwu kɔm Jisɔs

40 Jɔbi wə bəni nì wɔkɔ gia yələ Jisɔs nì dzaka, bədɔkɔ ka dzakaki a, “Mi wələ kɔ na Mi wi Ntum wi Nyɔ wə.” 41 Bədɔkɔ dzaka a, “Wələ kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka.” Ayakalə, bədɔkɔ bikə fibɔ a, “Yaka kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka kaŋaki i bi bûku num i Galili a? 42 Ntə Kiŋwakti ki Nyɔ dzakaki a Kimbwili wələ bi bukuki num i chwɔŋkijuŋ ki Ŋkuŋ Dɛbit wə, i kwili wi Bɛtelɛhɛm wə, a num kwili wi Dɛbit a?” 43 Si bəni bəwɔ dzaka yakadəiŋ, kiŋgaali ka num i kintəəŋ kibɔ wə kɔm Jisɔs. 44 Bɔ bə bədɔkɔ ka nəŋki i kwa wi, ayakalə mi widɔkɔ nəki kɔm kə wi bəh kaŋ.

Kifwu ki Bəju məŋni Jisɔs

45 Bəni bə jum bə̀ ka fiəni dzə i bətii mfə gia bəmbum bəh Bəfalasi, bɔ bikə i bəni bə jum bəwɔ a, “Mbɛiŋ ka dzə bəh wi fa kɔm nə?” 46 Bəni bə jum bəwɔ chukuli i bɔ a, “Mi widɔkɔ nì ka num dzaka dəkə ka mi wələ” 47 Bəfalasi bikə i bɔ a, “Yaka ka wi bɔŋ tsə fwɔkyi tə mbɛiŋ? 48 Mbɛiŋ yɛiŋ lə si kifwu ki tumi nabə Bəfalasi si bɔ jiə shɔm i wi wə a? 49 Akɔ a mbaŋ wələ wi kiəki kə nchi wi Nyɔ. Lɔiŋ kɔ i bɔ fuŋ.” 50 Nikɔdəmus wə wi nì kɔ mi widɔkɔ i mbaŋ wi Bəfalasi wə, num wi nì yisi tsə yɛiŋ Jisɔs i jɔbi widɔkɔ wə nì kɔlə fɛiŋ. Wi bikə i bɔ a, 51 “Nchi wibukumbɛiŋ bum a bə kɔlə i tə̂iŋ nsaka wi mi maka bə yisi wɔ̂kɔli wɔ̂kɔ gia yə wi fə a?” 52 Bɔ ka bikə i wi a, “Wɔ bɔŋ buku tə i Galili a? Nə̂ŋ i Kiŋwakti ki Nyɔ mə bindzɔŋ ma wɔ ni yɛiŋ a mi wi ntum wi Nyɔ widɔkɔ bi lansi buku kə i Galili.” 53 *[Bɔ ka nyə, mi tsə i wi dzu, mi tsə i wi dzu.

8

Bə dzə bəh miŋkpaŋa widɔkɔ i Jisɔs si bə kwa wi bəh mi widɔkɔ

1 Jisɔs dza mfih ka tsə i Ŋkwuŋ yi Kɛiŋ yi Ɔlif wə. 2 Chɔkɔ buku wɔɔ, wi chu fiəni tsə i juŋ yi fəni yi gia mə. Bəni bəchi ka juŋniki kɔmsi dzəki i wi wə, wi shinum i kuku ka yisi i laniki bɔ. 3 Bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bəh Bəfalasi nyə dzə bəh miŋkpaŋa widɔkɔ si bɔ kwa wi, wi nɔ bə mi nyuku widɔkɔ. Si bɔ nì dzə bəh wi, ka tɔm wi i bɔ nshiŋ, 4 dzaka i Jisɔs a, “Mi wi Lanini, miŋkpaŋa wələ kɔ num bə si kwa wi, wi nɔ bəh minyuku widɔkɔ. 5 I bənchi wə kɔ num Muses nì dzaka a wələ miŋkpaŋa kɔ wə bə kaŋaki i tûmyi a tumyini bəh kitəh a wi kpî. Wɔ dzaka n'ya a nə a?” 6 Bɔ nì fəki yakadəiŋ taaŋ lɔ Jisɔs taaŋni ka wi fîini bəh ndzaka ma bɔ ka ni kwâti gia yə bɔ ki jîəki i wi fuŋ. Ayakalə, Jisɔs ŋgwuŋ shi kuku ka nyakaki gia i kuku bəh waiŋkpaŋ. 7 Bɔ baaŋ a numki fɛiŋ i bikəyiki gia i wi. Wi giŋsi yaka gwu yi i bɛiŋ ka dzaka i bɔ a, “Mi kabə num i mbɛiŋ kintəəŋ wi kaŋa kə chu, wi nûm mi wi ninshiŋ i yisi tûm wi bəh təh.” 8 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, ka chu fiəni ŋgwuŋ shi i nyakaki gia i kuku bəh waiŋkpaŋ. 9 Si bɔ wɔkɔ gia yə Jisɔs dzaka, bɔ yisi i gaaliki a fimu fimu yisi num bəh bəkukuli. Bɔ gaali, a dzə num baaŋ a miŋkpaŋa wiwɔ fɛiŋ i Jisɔs nshiŋ. 10 Jisɔs fiəni giŋsi gwu i bɛiŋ, ka bikə i miŋkpaŋa wiwɔ a, “Miŋkpaŋa, bə bɔ naiŋ? Mi widɔkɔ ka baaŋ dəkə wə wi dzaka a wɔ kaŋaki i kpî a?” 11 Wi chukuli a, “Mi widɔkɔ mɔŋ dəkə, Bah.” Jisɔs ka dzaka a, “Mih kɔkə i chu dzaka tə a wɔ kaŋaki lə i kpî. Wɔ tsə̂, ayakalə kiə wɔ ma chu fə̂ki chu.”]

Jisɔs kɔ baiŋni i mbi wə

12 Jisɔs chu dzaka i bəni a, “Mih kɔ baiŋni bi mbi wələ. Na ndə wə wi biəli mih wi ni nyaniki kə i jisi wə. Wi ni kaŋaki lə baiŋni biə bi nyaki nɔni i bəni.” 13 Bəfalasi ka dzaka i wi a, “Wɔ beeŋki kiəki nsaka wa. Gia yə wɔ dzakaki yi kɔkə chəŋ.” 14 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mih kabə beeŋki na nsaka wuŋ, gia yə mih dzakaki kɔ chəŋ, kɔm mih kiəki lə di biə mih nyə, kiə tə di biə mih tsəki. Ayakalə, mbɛiŋ kiəki kə di biə mih nyə nabə di biə mih tsəki. 15 Mbɛiŋ sakaki bəni ka bəni bəwɔm. Mih saka kə mfiŋ mi. 16 Ayakalə, mih si kɔ i saka na mi, yaka mih sakaki i dzəh yi chəŋ wə, kɔm mih sakaki kə mih mbɔŋ. Mih sakaki bəh Ba wuŋ wə wi faaŋ mih. 17 I kiŋwakti kimbɛiŋ ki bənchi wə kɔ bə nyaka a, bəni bəfa ka beeŋ nsaka i gia wə, yaka yi kɔ ŋkɔŋ. 18 Mih beeŋki nsaka wuŋ, ayaka Ba wuŋ wə wi faaŋ mih beeŋ tə nsaka wuŋ.” 19 Bɔ ka bikə i wi a, “Bə Ba wa naiŋ?” Jisɔs chukuli a, “Mbɛiŋ kiəki kə mih nabə Ba wuŋ. Mbɛiŋ kabə kiə mih, ma mbɛiŋ ni kiəki tə Ba wuŋ.”

20 Jisɔs nì dzakaki gia yiwɔ yichi si wi laniki bəni i juŋ yi fəni yi gia mə, num wi num kɔmsi i di biə bə nì nyaki kpɔ i juŋ yi fəni yi gia mə. Ayakalə, mi na kwa wi, kɔm jɔbi wi nì kɔ maka wi kpɛiŋ.

Jisɔs chusi a wi nyə bɛiŋ

21 Jisɔs chu dzaka i bɔ a, “Mih ni nyə lə, ayaka mbɛiŋ num i ni baaŋ nəŋki mih, mbɛiŋ ka bi kpiyi i chu bimbɛiŋ wə. Di biə mih tsəki mbɛiŋ kɔkə i dzə fɛiŋ.” 22 Bəju ka bikə a, “Wi ni wɔɔ lə gwu yi ma, si wi dzakaki a ŋgaiŋ tsəki i di biə bukumbɛiŋ kɔkə i dzə fɛiŋ na?” 23 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ kɔ bəni bə fa kuku, mih nyə mfiŋ i bɛiŋ. Mbɛiŋ kɔ bəni bə mbi wələ. Mih kɔkə mi i mbi wələ. 24 Mih kɔ mih yisi dzaka lɔ a mbɛiŋ bi kpiyiki lə i kintəəŋ kichu bimbɛiŋ wə. Mbɛiŋ kiə a mbɛiŋ bi kpiyi i kintəəŋ kichu bimbɛiŋ wə i jɔbi wə mbɛiŋ ka bum dəkə a, akɔ mih wiwɔ.” 25 Bɔ bikə i wi a, “Akɔ wɔ ndə?” Jisɔs chukuli a, “Mih kɔ mi wə mih si dzakaki i mbɛiŋ i kin'yisi wə. 26 Mih kaŋaki lə gia yiduli yə mih kɔ i dzaka kɔm mbɛiŋ bəh gia yiduli yə mih kɔ i sakaki mbɛiŋ yɛiŋ wə. Ayakalə, mi wə wi faaŋ mih akɔ mi wi ŋkɔŋ. Gia yə mih fukuki i mbi wələ wə kɔ yə mih wɔkɔ i wi.” 27 Si wi dzaka yakadəiŋ, bɔ nì ka wɔkɔ kiə dəkə a wi dzakaki kɔm Ba wi. 28 Ayakadəiŋ, Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Jɔbi wə mbɛiŋ bi giŋsiki mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi i bɛiŋ, ma mbɛiŋ ka bi kiə a, akɔ mih wiwɔ, ayaka a mih fəki kə gia yidɔkɔ i ŋga biŋ wə, a mih dzakaki lə num asi Ba wuŋ lani mih. 29 Mi wə wi faaŋ mih wi kɔ buku wi. Wi ka bee dəkə mih a mih numki mih mbɔŋ, kɔm mih si fə gia i jɔbi wichi a num yə yi ndzɔŋki i wi.” 30 Si Jisɔs ni dzakaki gia yiwɔ yakadəiŋ, bəni bəduli jiə shɔm i wi.

Ŋkɔŋ bwiliki lə bəni i mfa wə

31 Jisɔs ka dzaka i Bəju bə̀ bɔ nì jiə shɔm i wi a, “Mbɛiŋ ka baaŋ a ja yiŋ wə, mbɛiŋ numki na bəni mbəŋ bə mbaŋ ŋkɔŋ, 32 mbɛiŋ ka ni kiə ŋkɔŋ, ma ŋkɔŋ biwɔ ni bwili mbɛiŋ i mfa wə.” 33 Bɔ chukuli i wi a, “Buku kɔ chwɔŋkijuŋ ki Ablaham, buku ka num, num dəkə mfa i mi widɔkɔ. Yi nyani dəiŋ ka wɔ dzakaki a buku bi buku lə i mfa wə a?”

34 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a mi wichi wə wi fəki chu kɔ mfa i chu wə. 35 Mfa kɔkə i bi baaŋ mi i chwɔŋkijuŋ kə wi kɔ yɛiŋ wə kpamu. Asi baaŋ a waiŋ yɛiŋ dzu mi wi chwɔŋkijuŋ kiwɔ wə kpamu. 36 Ayakadəiŋ, Waiŋ ka bwili mbɛiŋ i mfa wə, ma yi numki a mbɛiŋ buku lɔ i mfa wə ŋkɔŋ. 37 Mih kiəki lə a mbɛiŋ kɔ kimbwɔ ki Ablaham, ayakalə mbɛiŋ bə́ nəŋ i wɔɔ mih kɔm ja yiŋ kaŋaki kə di i mbɛiŋ wə. 38 Mih dzakaki num gia yə mih yɛiŋ i Ba wuŋ, mbɛiŋ fə fimbɛiŋ num gia yə mbɛiŋ wɔkɔ i ba wimbɛiŋ.”

39 Bɔ chukuli i wi a, “Ba wibuku kɔ Ablaham.” Jisɔs dzaka i bɔ a, “Asi kɔ a mbɛiŋ numki bwa bə Ablaham, ma mbɛiŋ fəki lə gia yə wi nì fəki. 40 Mih kɔ mi wə mih kɔ mih fuku gia yi ŋkɔŋ i mbɛiŋ yə mih wɔkɔki i Nyɔ. Ayakalə, i liə mbɛiŋ bə́ nəŋ i wɔɔ mih, yələ num kə gia yə Ablaham nì fəki. 41 Mbɛiŋ fəki num gia yə tii wimbɛiŋ fəki.” Bɔ dzaka i wi a, “Bə nì ka bwɔ dəkə buku i kuku. Buku kaŋaki a Ba wimu, a num Nyɔ.” 42 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Asi kɔ a Nyɔ numki tii wimbɛiŋ, ma mbɛiŋ kɔŋki lə mih, kɔm mih nyə i Nyɔ kpəŋ ka mih numki fa. Mih nì ka dzə dəkə i ŋga biŋ wə. A faaŋ wi mih. 43 Akɔ kɔm nə mbɛiŋ wɔkɔki kə gia yə mih dzakaki a? Akɔ kɔm mbɛiŋ nəiŋki i wɔkɔ ja yiŋ. 44 Mbɛiŋ kɔ bwa bə tii wimbɛiŋ ŋkpɛli, yi num a gia yə mbɛiŋ kɔŋki i fəki kɔ yə tii wimbɛiŋ kɔŋki. I yisi i kin'yisi wə wi nì kɔ ŋ'wɔɔyi bəni. Wi kaŋaki kə gia yidɔkɔ i fə bəh ŋkɔŋ, kɔm wi kaŋaki kə ŋkɔŋ i wi wə na twɛsi. Jɔbi wə wi nyiki ntəkə, wi dzakaki asi nɔni ki kɔ, kɔm wi kɔ mi wi ntəkə a num wi tii ntəkə. 45 Ayakalə, mih dzakaki yiŋ a num ŋkɔŋ, akɔ gia yə mbɛiŋ bumki kə mih. 46 Akɔ ndə i mbɛiŋ kintəəŋ wə wi kɔ i chusi chu biə mih fə a? Si mih dzakaki ŋkɔŋ i mbɛiŋ, Aka fə nə a mbɛiŋ ma bum mih a? 47 Mi wə wi kɔ mi wi Nyɔ si shi wɔkɔli a gia yi Nyɔ. Gia yə mbɛiŋ kɔŋki kə i wɔkɔli gia yi Nyɔ akɔ kɔm mbɛiŋ kɔkə bəni bə Nyɔ.”

Jisɔs nì kɔlə na ka Ablaham numki

48 Bəju ka dzaka i Jisɔs a, “Buku si ka dzaka ŋkɔŋ i wɔ a, a wɔ kɔ mi wi Samalia chinda wi ŋkpɛli num i gwu ya wə a?” 49 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Chinda wi Satan kɔkə i mih wə. Mih kɔksiki lə mfiŋ Ba wuŋ, ayakalə mbɛiŋ kɔksi kə mih. 50 Yi kɔkə a mih nəŋki yɛli wimbum i mih wə. Mi widɔkɔ kɔlə wimu wə wi nəŋki wi, a num wi wə wi təiŋyiki bənsaka.

51 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a na ndə kabə wɔkɔ ja yiŋ, wi bi yɛiŋ kə kpi.” 52 Bəju dzaka i wi a, “Buku kiə lɔ i liə a chinda wi ŋkpɛli kɔlə i gwu ya wə. Ablaham nì kpi, bəni bə ntum bə Nyɔ kpiyi tə, wɔ kabə dzaka a mi wə wi wɔkɔ gia ya, wi bi lansi musi kə kpi. 53 Wɔ tsəki lə tii wibuku Ablaham wə wi nì kpi, tsə tə bəni bə ntum bə Nyɔ bə̀ bɔ nì kpiyi tə a? Wɔ kwakaki a wɔ kɔ na nə?” 54 Jisɔs chukuli a, “Mih kabə kɔksi num gwu yiŋ, ma kiŋkɔksi kiwɔ numki kilɔlɔ. Wə wi kɔksiki mih kɔ Ba wuŋ, a num wi wə mbɛiŋ dzakaki a, akɔ Nyɔ wimbɛiŋ. 55 Ayakalə, mbɛiŋ kiə kə wi. A kiəki a mih wi. Mih ka dzaka a mih kiəki kə wi, ma yi numki a mih kɔ mi wi ntəkə aka mbɛiŋ. Ayakalə, mih kiəki lə wi, mih wɔkɔ gia yi. 56 Ba wimbɛiŋ Ablaham nì kɔ bəh kinsaŋli a ŋgaiŋ bi yɛiŋ lə chɔkɔ biŋ. Ayaka wi dzə yɛiŋ bi, ka numki bəh kinsaŋli.” 57 Bəju ka dza bə́ dzaka i wi a, “Wɔ kɔ maka wɔ buku jía mbaŋshi, num wɔ nì yɛiŋ lɔ Ablaham a?” 58 Jisɔs chukuli bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, na ka Ablaham numki, Mih num.”* 59 Bɔ wɔkɔ yakadəiŋ, ka dzɔ kitəh a bɔ tumyi Jisɔs yɛiŋ. Jisɔs nyumi gwu yi ka buku i juŋ yi fəni yi gia yiwɔ mə.

9

Jisɔs wɛli dzəkəh yi mi num bə nì bwɔ wi kimfəkə

1 Si Jisɔs dza ka nyaniki nnyaki, wi yɛiŋ minyuku widɔkɔ num bə nì bwɔ wi kifəkə. 2 Bwa bu bə mbaŋ bikə i wi a, “Labay, a nì fə ndə chu ka bə bwɔ mi wələ kifəkə a? A nì fə mi wiwɔ ma ba wi bəh nih wi a?” 3 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Yi kɔkə a, mi wələ nabə ba wi bəh nih wi nì fə chu. Bə nì bwɔ wi yakadəiŋ ka bə bi yɛiŋ nɔm wi Nyɔ i gwu yi wə. 4 Bukumbɛiŋ kaŋaki i nɔ̂mki nɔm wi mi wə wi faaŋ mih a kɛiŋ nshi. Nchɔkɔ dzəki lə, a num jɔbi wə mi widɔkɔ kɔkə i nɔm fiɛŋ fidɔkɔ. 5 I tsə buku na winaiŋ jɔbi wə mih kɔ i fa mbi wələ wə, mih kɔ baiŋni bi mbi wələ.” 6 Si Jisɔs dzaka ndzaka wələ yaka, ka chuh midziŋ i kuku, nayi nshwaiŋ bəh mɔ ka fiaŋsi dzə́kəh yi mi wiwɔ yɛiŋ, 7 ka dzaka i wi a, “Tsə̂ wɔ̂kɔ i di bi Limi bi Silɔam wə.” (Yɛli wələ Silɔam kɔ a, “Bɔ faaŋ.”). Wi ka tsə wɔkɔ, bə fiəni dzə yɛiŋ. 8 Bəni bə̀ bɔ nì nɔki kɔmsi i wi kpəŋ bəh bəni bə̀ bɔ nì shiki yɛiŋki wi, ka mi wi nywani ka kaiŋyiki a, “Ntə wələ kɔ a mi wə wi ni shiki numki i kuku wi nywa biɛiŋ a?” 9 Bədɔkɔ ka dzakaki a, “Akɔ wi.” Bədɔkɔ a, “Aayi wi bwɔsiki wi bwɔsini.” Mi wiwɔ ka dzaka i bɔ a, “Akɔ mih mi wiwɔ.” 10 Ayakadəiŋ, bɔ ka bikə i wi a, “Dzə́kəh ya nyani dəiŋ ka yi baiŋ a?” 11 Wi chukuli a, “Mi wə bə bɔɔŋki a Jisɔs si nayi nshwaiŋ ka fiaŋsi i dzə́kəh yiŋ wə, ka dzaka a mih tsə̂ i Silɔam mih wɔ̂kɔ. Mih ka tsə wɔkɔ, dzə́kəh yiŋ ka baiŋ.” 12 Bɔ bikə i wi a, “Bə wi naiŋ?” Wi chukuli a, “Mih kiəki kə.”

Kiŋgali dzə i kintəəŋ ki Bəfalasi wə kɔm ŋga bi Jisɔs

13 Bɔ ka dza dzɔ mi wə wi ni shi kɔ kifəkə yaka ka tsə bəh wi i Bəfalasi. 14 Chɔkɔ biə Jisɔs ni na nshwaiŋ chu wɛli dzə́kəh yi mi wiwɔ yɛiŋ, a nì kɔ num i chɔkɔ bi mbam wə. 15 Bəfalasi bəwɔ chu bikə i wi si wi nyani ka dzə́kəh yi baiŋ. Wi chukuli i bɔ a, “Wi si fiaŋsi dzə́kəh yiŋ bəh nshwaiŋ, mih ka tsə wɔkɔ yi, ka mih yɛiŋki di.” 16 Bəfalasi bəwɔ ka dzaka a, “Mi wələ ka nyə dəkə i Nyɔ wə, kɔm wi nɔmki i chɔkɔ bi mbam wə.” Bədɔkɔ dzaka fibɔ a, “Mi wə wi fəki chu wi kɔ nyani dəiŋ na ka wi fəki biələ binchəsi biə bi chusiki kiŋkɔkni ki Nyɔ a?” Ayaka kiŋgaali ka dzə i bɔ kintəəŋ. 17 Bɔ chu fiəni bikə i mi wiwɔ a, “Wɔ dzaka mfia a nə kɔm mi wələ si wi si wɛli dzə́kəh ya?” Wi chukuli i bɔ a, “Mi wələ kɔ mi wi ntum wi Nyɔ.”

18 Bəju nì ka bum dəkə a mi wələ nì kɔ num wi fəkə, ka bə wɛli dzəkəh yi. Bɔ nyani lə ka bi tsə bɔɔŋ ba wi bəh nih wi, bɔ dzə. 19 Bɔ bikə i bɔ a, “Wələ kɔ a waiŋ wimbɛiŋ wə mbɛiŋ dzakaki a bə nì bwɔ wi, num wi fəkə lɔ a? Wi nyani dəiŋ na ka wi yɛiŋki di i liə a?” 20 Nih wi bəh ba wi chukuli a, “Buku kiəki lə a wələ kɔ na waiŋ wibuku num bə nì bwɔ wi kimfəkə. 21 Ayakalə, buku kiəki kə a yi jikə na dəiŋ na ka wi yɛiŋki di i liə. Ayaka buku kiə kə tə mi wə wi wɛli dzə́kəh yi. Mbɛiŋ bîkə num i wi. Wi si num lɔ i mi. Wi num i fuku bəh dzaka ki.” 22 Nih wi bəh ba wi nì dzakaki yakadəiŋ kɔm bɔ nì lwaki lə Bəju, yi num, num Bəju nì jiə a, mi ka mɔm i dzaka bəh dzaka ki a Jisɔs kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka, bɔ kɔ̂ŋŋ bwîli wəmaka mi i juŋ yi tsani mə. 23 Akɔ gia yə nih wi bəh ba wi nì dzaka a wi si num lɔ i mi, a bɔ bîkə num i wi.

24 I ŋkaiŋni kifa wə, bɔ chu bɔɔŋ mi wə wi nì kɔ wi fəkə, ka dzaka i wi a, “Dzâka gia yi ŋkɔŋ ma kiŋkɔksi tsə̂ i Nyɔ. Buku kiəki yibuku a mi wələ kɔ mi wə wi fəki chu.” 25 Wi chukuli a, “Yaka wi fəki lə chu, mih kiəki kə. Gia yimu yə mih kiəki kɔ a, mih ni kɔ kimfəkə, i liə mih yɛiŋki lə di.” 26 Bɔ chu bikə i wi a, “Wi si fə dəiŋ bəh wɔ? Wi si fə dəiŋ ka wi wɛli dzə́kəh ya?” 27 Wi chukuli i bɔ a, “Mih si fuku lɔ i mbɛiŋ, mbɛiŋ na kɔŋ dəkə i wɔkɔli. Mbɛiŋ bə́ chu nəŋ i wɔkɔ fə nə a? Mbɛiŋ tə nəŋki i num bəni bu bə mbaŋ a?” 28 Ayaka bɔ tɔyi num tɔyini dzaka a, “Akɔ wɔ mi wi wi mbaŋ. Buku num fibuku bəni bə mbaŋ wi Muses. 29 Buku kiəki a Muses kɔ num Nyɔ nì dzakaki lə bəh wi. Ayakalə, i wələ mi buku kiəki kə di biə wi buku.” 30 Mi wiwɔ chukuli a, “Yəbɛɛy, akɔ gia yi kaiŋni! Mbɛiŋ dzakaki a mbɛiŋ kiəki kə di biə wi buku a? Ayakalə, wi wɛli dzə́kəh yiŋ. 31 Buku kiəki lə a Nyɔ si wɔkɔ kə ntsa wi mi wə wi fəki chu. Ayakalə, na winaiŋ mi wi yaksiki Nyɔ, fə gia yə wi kɔŋki, Nyɔ wɔkɔki lə ntsa wi. 32 I yisi na si mbi nì yisi, bə ka num wɔkɔ dəkə a, mi num wɛli dzə́kəh yi mi num bə nì bwɔ wi, wi num kimfəkə. 33 Asi kɔkə a mi wələ numki a wi nyə i Nyɔ wə, ma wi si ka fə yələ gia lə.” 34 Bɔ dzaka i wi a, “Wɔ kɔ num bə nì bwɔ wɔ na i chu kintəəŋ mwi, wɔ bə nəŋ i lani buku a?” Si bɔ dzaka yakadəiŋ, ka kɔŋŋ wi i bɔ kintəəŋ.

Mi wə wi kɔ kimfəkə i biɛiŋ bi Nyɔ wə

35 Jisɔs ka bi wɔkɔ a bə kɔŋŋ bwili mi wə i bɔ kintəəŋ, wi ka nəŋ yɛiŋ wi, bikə i wi a, “Wɔ jiə alə shɔm ya i mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi a?” 36 Wi bikə a, “Mi wiwɔ kɔ ndə, ba wuŋ? Fûku mih, ka mih jîə shɔm yiŋ i wi.” 37 Jisɔs dzaka i wi a, “Wɔ yɛiŋ lɔ wi. Akɔ wi wə mbɛiŋ wi dzakaki i liə.” 38 Mi wiwɔ ka dzaka a, “Bah mih jiə.” Si wi dzaka yakadəiŋ, ka tum binyu i wi nshiŋ nya kiŋkɔksi i wi. 39 Jisɔs dzaka a, “Mih dzə i fa mbi wələ wə ka bə saka bəni, ka bə̀ bɔ yɛiŋki kə di ni yɛiŋki, ka bə̀ bɔ yɛiŋki di ni fiəni bimfəkə.” 40 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, Bəfalasi bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔ kɔmsi i wi kpəŋ wɔkɔ yakadəiŋ ka bikə i wi a, “Buku tə kɔ bimfəkə a?” 41 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Asi kɔ a mbɛiŋ numki bimfəkə, ma kaŋ yimbɛiŋ kɔ yiyəə i kimbu kichu wə. Ayakalə, i liə si mbɛiŋ dzakaki a mbɛiŋ yɛiŋki lə di, chu bimbɛiŋ ni baaŋ a numki i kifwu kimbɛiŋ wə.”

10

Jisɔs kɔ ntɔkni wi shwáŋ wi ndzɔŋni

1 “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mi wə wi liəki i mbaiŋ wi shwáŋ wə, maka wi liə num i dzaka ki mbaiŋ wə, wi yaka lɔ yakani ka wi liə i mbaiŋ wə, wəmaka mi kɔ ji, wi num mi wə wi lɔkɔki biɛiŋ bəh ŋga. 2 Ayakalə, mi wə wi si nchəni shwáŋ si shi liə mfih num i dzaka ki mbaiŋ wə. 3 Wəmaka mi kɔ mi wə, mi wə wi si chəniki dzaka kimbaiŋ si wɛli dzaka kimbaiŋ i wi, wi liə ka bɔɔŋki shwáŋ yə yi kɔ n'yi i yɛli wə, yi wɔkɔ ja yi, wi ka dzɔ buku bəh yi. 4 Jɔbi wə wi bwili n'yi yichi i biŋ, wi ni tsəki i yi nshiŋ wi bɔɔŋ yi yi biəli wi, kɔm yi kiəki lə ja yi. 5 A kabə num mi wi dzəni yi kɔkə i biəli wi. Yi ni yɔkɔ gɛiŋ lɔ gɛiŋni, kɔm yi kiəki kə ja yi mi wi dzəni.” 6 Jisɔs nì ti ndi wələ i bɔ yakadəiŋ, bɔ nəki wɔkɔ kiə kə gia yə wi dzaka i bɔ i ndi wiwɔ wə.

7 Ayakadəiŋ, Jisɔs chu dzaka i bɔ a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, akɔ mih dzaka ki mbaiŋ di biə shwáŋ tsəki. 8 Bəni bəchi bə̀ bɔ nì yisi dzə i mih, a nì kɔ num bəji bəh bəni bə̀ bɔ ni lɔkɔki biɛiŋ i bəni bəh ŋga. Ayakadəiŋ, shwáŋ yiwɔ nəki wɔkɔli kə gia yə bɔ ni dzakaki. 9 Akɔ mih dzaka ki mbaiŋ. Mi ka tsə i mih wə ka wi liə wi bi bɔiŋ. Wi bi numki aka shwaŋ yə yi bukuki tsə dzi fiəni dzə liə i mbaiŋ mə. 10 Ji si dzə a i chwɔ, bəh i wɔɔ, bəh i bəkəli biɛiŋ. Mih dzə mfiŋ a bəni kwati nɔni, a num nɔni kə ki kɔ na kichili. 11 Akɔ mih ntɔkni wi shwáŋ wi ndzɔŋni. Ntɔkni wi shwáŋ wə wi ndzɔŋki si nya lə nɔni ki i kpi kɔm shwáŋ yi. 12 Mi wə bə dzɔ num dzɔni i nnɔm wə, wi num kə ntɔkni wi shwáŋ wiwɔ, shwáŋ yiwɔ chu kɔbi n'yi, wi si yɛiŋ jɔbi wə kuula dzəki, wi yatɔkɔ shwáŋ yiwɔ wi yɔkɔ gɛiŋ, kuula wiwɔ baaŋ kwayi shwáŋ saŋ gaali yidɔkɔ. 13 Wi si yɔkɔ kɔm bə dzɔ wi dzɔni aka mi wi nɔm, wi kaŋa kə jɔbi kɔm shwáŋ yiwɔ. 14 Mih kɔ ntɔkni wi shwáŋ wi ndzɔŋni. Mih kiəki lə shwáŋ yə yi kɔ yiŋ, shwáŋ yiŋ kiə tə mih, 15 a liŋ asi Ba wuŋ kiəki mih, mih kiə tə Ba wuŋ, mih nya nɔni kəŋŋ i kpi kɔm shwáŋ yiŋ. 16 Mih kaŋaki lə tə shwáŋ yidɔkɔ yə yi kɔkə i mbaŋ wələ wə. Mih kaŋa i tsə dzəh bəh yi tə a yi wɔkɔki ja yiŋ, ka mbaŋ wi shwáŋ yiwɔ fiəni chu wimu, ma ntɔkni wi shwáŋ yiwɔ numki a wimu.

17 Mih kɔ num mih nì nya nɔni kəŋŋ i kpi ka mih bi fiəni dzɔ nɔni kəŋŋ. Akɔ gia yə Ba wuŋ kɔŋki mih. 18 Mi widɔkɔ dzɔki kə nɔni kəŋŋ i mih. A nyaki mih nɔni kəŋŋ i ŋkɔŋ wuŋ wə. Mih kaŋaki lə ŋga i nya nɔni kəŋŋ i kpi, mih kaŋa ŋga i fiəni dzɔ nɔni kəŋŋ. Gia yələ kɔ gia num a dzaka Ba wuŋ a mih fə.”

19 Jisɔs dzaka gia yiwɔ yakadəiŋ, kiŋgaali chu num i kintəəŋ ki Bəju wə. 20 Bɔ bəduli ka dzakayiki a, “Wi kaŋaki lə chinda wi ŋkpɛli, wi dzaki lə. Mbɛiŋ wɔkɔliki nə i wi a?” 21 Ayakalə, bədɔkɔ dzakayi a, “Fa kɔkə bəndzaka bə mi wə wi kaŋaki chinda wi ŋkpɛli. Chinda wi ŋkpɛli kɔlə i wɛli dzə́kəh yi kifəkə a?”

Jisɔs chusi a ŋgaiŋ kɔ waiŋ Nyɔ

22 A dzə num i jɔbi widɔkɔ wə bə nì fəki Dzini bidɔkɔ i fiəni kwaka si bə nì wɛli juŋ yi fəni yi gia i Jɛlusalɛm,* 23 Jisɔs tsə bə́ ghani nnya i kintəəŋ ki juŋ yi fəni yi gia wə, i gbəŋ wi Sɔlɔmɔn wə. A num i jɔbi wi fiəkə wə. 24 Bəju dza dzə juŋni fiəli wi, bikə i wi a, “Wɔ ni bee buku a buku baaŋ nûmki kîə kə fwu wibuku i tsə̂ bûku dəiŋ a? A kabə num a wɔ kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka, wɔ fûku i buku chəŋ.” 25 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Mih kɔ num mih dzaka lɔ i mbɛiŋ, mbɛiŋ na bum yiŋ. Bənɔm bə̀ mih fəki i yɛli wi Ba wuŋ wə akɔ bɔ bə̀ bɔ chusiki mi wə mih kɔ wi. 26 Ayakalə, mbɛiŋ ka bum dəkə, kɔm mbɛiŋ kɔkə i mbaŋ wi shwáŋ yiŋ wə. 27 Shwáŋ yiŋ si wɔkɔ lə ja yiŋ. Mih kiə yi, ayaka yi biəli mih, 28 mih nya yi bəh nɔni kə ki bi tsə kaa kə. Ayaka yi bi lansi laka kə. Mi widɔkɔ kɔbi wə wi bi lansi lɔkɔ yi i mih kaŋ. 29 Ba wuŋ wə wi nya shwáŋ yiwɔ i mih tsəki lə mi wichi, mi widɔkɔ kɔkə i lɔkɔ yi i wi kaŋ. 30 Buku Ba wuŋ kɔ fiɛŋ fimu.”

31 Bəju chu dzɔ kitəh i tumyi wi yɛiŋ. 32 Jisɔs bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ yɛiŋ lɔ bənɔm bə̀ ndzɔŋni bəduli bə̀ Ba wuŋ dzaka a mih fəki. Akɔ winaiŋ wə mbɛiŋ nəŋki i tumyi mih bəh kitəh kɔm wi a?” 33 Bɔ chukuli i wi a, “Buku tumyiki kə wɔ kɔm bə nɔm wi ndzɔŋni wə wɔ fəki. Buku tumyiki wɔ kɔm wɔ bəkəliki yɛli wi Nyɔ. Wɔ kɔ a liŋ mi wiwɔm, dzaka a wɔ kɔ Nyɔ.” 34 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Ntə bə nyaka i Kiŋwakti kimbɛiŋ ki bənchi wə a, Nyɔ dzakaki yɛiŋ a, ‘Mih dzakaki a mbɛiŋ kɔ bənyɔ’ a? 35 Nyɔ bɔɔŋki bəni bə̀ a bənyɔ, a num bɔ bə̀ ja yiwɔ nì tsəki i bɔ, ayaka buku kiəki a gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Nyɔ mə kɔkə bi kwuni. 36 Si yi kɔ yakadəiŋ, akɔ kɔm nə wə mbɛiŋ dzakaki i mi wə Ba wi kɔ wi saiŋbwili wi ka faaŋ i fa mbi wələ wə, a wi bəkəliki yɛli wi Nyɔ, kɔm wi dzaka a ŋgaiŋ kɔ waiŋ Nyɔ a? 37 Mih kabə num mih fə kə bənɔm bə Ba wuŋ, mbɛiŋ ma bum mih. 38 Ayakalə, mih kabə fəki num bɔ, kɔŋ yi numki a mbɛiŋ ka bum dəkə i mih, mbɛiŋ bum num i bɔ, ka mbɛiŋ ni kiə na bindzɔŋ a Ba wuŋ kɔ i mih wə, mih num i Ba wuŋ wə.” 39 Bəju ka nəŋki i chu kwa wi, wi tɔsi buku i kaŋ yibɔ wə.

40 Jisɔs chu tsə ndaŋ Bɔkɔ yi Jɔdan tsə i kiwuŋ kə Jɔn nì yisi i juliki bəni i bɔkɔ, ka numki fɛiŋ. 41 Bəni bəduli ka nyəki dzəki yɛiŋki wi. Bɔ dza dzaka a, “Jɔn nì ka kɛiŋsi fə na gia yidɔkɔ yə yi chusiki kiŋkɔkni ki Nyɔ. Ayakalə, gia yichi yə wi nì dzakaki kɔm mi wələ nì kɔ na ŋkɔŋ.” 42 Ayakadəiŋ, bəni bəduli jiə shɔm i Jisɔs wə fɛiŋ.

11

Kpi yi Lasalus nsɛiŋ Jisɔs

1 Mi widɔkɔ nì kɔlə yɛli wi num Lasalus, wi dza yisi jwɛiŋ. Wi num mi i kwili wi Bɛtani wə, wi nì nɔki fɛiŋ bəh jɛ́mi yi Meli bəh Mata. 2 Meli wələ wə waiŋnih wi Lasalus nì gwɛiŋki lə, akɔ wə wi nì fiaŋsi gvu yi Bah bəh fiaŋsi bi tsɛŋə yindzɔŋni, ka sɔ bəh juŋ yi yifwu. 3 Si wi nì gwɛiŋki yakadəiŋ, jɛ́mi yi ka faaŋ ntum i Jisɔs a, “Bah, wə wi kɔ shɔm ya gwɛiŋki lə.” 4 Si Jisɔs wɔkɔ ntum wiwɔ, ka dzaka a, “Jwɛiŋ yələ kɔkə yi kpi. Yi kɔ i chusi num kiŋkɔkni ki Nyɔ, ka Waiŋ Nyɔ ni kwati yɛli wimbum i yi wə.”

5 Jisɔs nì kɔŋki lə Mata bəh waiŋnih wi Meli bəh Lasalus nalə. 6 Ayakalə, jɔbi wə wi nì wɔkɔ a Lasalus gwɛiŋki lə, wi chu nɔ baaŋ i di biə wi nì kɔ i kaŋ yifa wə. 7 Si yəmaka nì tsə, wi ka dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Bukumbɛiŋ fîəni chû i Judea.” 8 Bɔ ka bikə i wi a, “Labay, ntə akɔ a ŋgbu ŋgbu si Bəju ni nəŋki i tumyi wɔ bəh kitəh a wɔ kpî, wɔ bə́ chu nəŋ i fiəni tsə i fɛiŋ na?” 9 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Ntə chɔkɔ kaŋaki mbiəŋə jwɔfi ntsɔ bəfa? Mi kabə nyaniki nshifɔkɔ, wi kɔkə i damti i biɛiŋ bɛiŋ, kɔm baiŋni bi mbi wələ baiŋki lə i wi. 10 Ayakalə, na ndə wə wi nyaniki nchɔkɔ, wi kɔlə i damti, kɔm wi kaŋaki kə baiŋni i wi.”

11 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka dzaka i bɔ a, “Nsɛiŋ wibukumbɛiŋ Lasalus gbɔ kinu. Ayakalə, mih ki tsəki lə fɛiŋ i yɔmsi wi i kinu kiwɔ wə.” 12 Bwa bu bə mbaŋ ka dzaka i wi a, “Bah, yi kabə num a wi gbɔ kinu, ma wi ni bɔnih.” 13 Jisɔs nì dzakaki num kɔm kpi yi Lasalus, ayakalə, bwa bu bə mbaŋ wɔkɔ yaka ka kwakaki a wi dzakaki kɔm kinu ŋkɔŋ. 14 Jisɔs ka fuku baiŋsi yi i bɔ a, “Lasalus kɔ num wi kpi lɔ. 15 Ayakalə, mih kɔ bəh kinsaŋli kɔm bə mbɛiŋ, a mih ni kɔkə fɛiŋ, ka mbɛiŋ ni jîə shɔm i mih. Ayakadəiŋ, bə tsə̂ bûku fɛiŋ.” 16 Tɔmɔs wə bə nì bɔɔŋki yɛli wi widɔkɔ a Bimaŋsi, ka dzaka i bwa bə mbaŋ bədɔkɔ bə̀ a, “Bukumbɛiŋ tsə̂ tə ka bukumbɛiŋ ni kpî bəh wi.”

Jisɔs bwili Lasalus i kpi wə

17 Jisɔs tsə buku fɛiŋ, ka wɔkɔ a Lasalus kɔ num wi nɔ lɔ i jum kintəəŋ kaŋ yina. 18 Bɛtani wələ nì kɔ ka bəmay bəfa i kɔmsi tsə i Jɛlusalɛm. 19 Bəju bəduli nì dzə i Mata bəh Meli i kwasi nshɛiŋ bəh bɔ kɔm kpi yi waiŋnih wibɔ. 20 Jɔbi wə Mata nì wɔkɔ a Jisɔs si dzə wə, wi ka buku tsə a bɔ wi baŋsi, ayakalə Meli baaŋ dzu. 21 Mata tsə dzaka i Jisɔs a, “Bah, a ni kɔ a wɔ numki fa, ma waiŋnih wuŋ ni ka kpi dəkə. 22 Ayakalə, mih kiəki lə a i liə, na finə wɔ bikə i Nyɔ wi ni nya i wɔ.” 23 Jisɔs dzaka i wi a, “Waiŋnih wa ni fiəni dza lə i kpi wə.” 24 Mata ka dzaka i wi a, “Mih kiəki lə a wi bi fiəni dza lə i chɔkɔ bi gɔksini biə bəni bi dzaki i kpi wə.” 25 Jisɔs dzaka i wi a, “Akɔ mih wə mih bwiliki bəni i kpi wə, a num mih wə mih nyaki nɔni. Mi wə wi jiə shɔm yi i mih bi baaŋ lə wiwɔm, kɔŋ yi numki a wi kpi, 26 ayaka na ndə wə wi kɛiŋki wiwɔm ka jiə shɔm yi i mih, bi kpi kə. Wɔ bum alə yakadəiŋ a?” 27 Wi bum a, “Aaŋ Bah, mih bum a wɔ kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka. Wɔ kɔ Waiŋ Nyɔ wə wi nì kaŋaki i bi dzə fa mbi wələ wə.”

28 Si Mata dzaka yakadəiŋ, ka tsə bɔɔŋ Meli waiŋnih wi, dzaka i wi a kuku kuku a, “Mi wi lanini si num lɔ fa, ayaka wi bɔɔŋki wɔ.” 29 Si Meli wɔkɔ yakadəiŋ, ka saka dza bɛiŋ i tsə yɛiŋ wi. 30 A nì kɔ maka Jisɔs dzə liə i kwili wiwɔ wə. Wi nì kɛiŋki a di biə Mata ni tsə yɛiŋ wi. 31 Bəju bə̀ bɔ nì kɔ bəh Meli i dzu kwasi nshɛiŋ bəh wi, ka yɛiŋ si wi saka dza bɛiŋ buku biŋ, bɔ ka biəliki wi kwaka a wi tsəki i jum bɛiŋ i tsə dəki fɛiŋ.

32 Jɔbi wə Meli nì tsə buku i di biə Jisɔs ni kɔ, yɛiŋ wi, ka gbɔ i gvu yi wə dzaka a, “Bah, a ni kɔ a wɔ numki fa, ma waiŋnih wuŋ ni ka kpi dəkə.” 33 Si Jisɔs yɛiŋ si wi dəki, bəh Bəju bə̀ bɔ nì biəli wi bɔŋ də tə, gia yiwɔ nya ŋgəkə i shɔm yi wə nalə, gwu kpi wi nalə. 34 Wi ka bikə a, “Mbɛiŋ ləə faiŋ wi a?” Bɔ dzaka i wi a, “Bah, dzə yɛiŋ.” 35 Jisɔs də. 36 Bəju yɛiŋ yakadəiŋ ka dzaka a, “Mbɛiŋ yɛ̂iŋ si wi ni kɔŋki wi.” 37 Ayakalə, bɔ bədɔkɔ dzaka lɔ a, “Ntə wələ kɔ wi wə wi nì wɛli dzə́kəh yi kimfəkə a? Kɔm nə wə wi ni ka yɛlih fwu wi mi wələ i kpi wə a?”

38 Shɔm chu nəŋni Jisɔs na bəh ŋga. Wi dza tsə buku i jum bɛiŋ. Jum yələ nì kɔ num taa wə bə nì baŋ dzaka kiwɔ bəh təh wimbum. 39 Jisɔs dzaka a, “Mbɛiŋ gîŋsi təh wə.” Mata jɛmi yi mi wi kpili dzaka i Jisɔs a, “Bah, i liə ni numki num wi si fwuli lɔ. I liə si num lɔ kaŋ yina si wi ni kpi.” 40 Jisɔs bikə i wi a, “Mih si dzaka alə i wɔ, a wɔ ka jiə shɔm ya i mih, ma wɔ ni yɛiŋ mbum biə bi kɔ bi Nyɔ a?” 41 Ayakadəiŋ, bɔ ka giŋsi təh wiwɔ. Jisɔs giŋsi dzə́kəh yi i bɛiŋ ka dzaka a, “Ba wuŋ, mih nyaki kiyɔŋni i wɔ si wɔ wɔkɔ ntsa wuŋ. 42 Mih kiəki lə na bindzɔŋ a wɔ si wɔkɔ lə ntsa wuŋ i jɔbi wichi wə. Ayakalə, mih dzakaki yələ kɔm bəni bələ bɔ kɔ fa, ka bɔ bûm a, a faaŋ wɔ mih.” 43 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka wam bəh ja yiləkəli a, “Lasalus, bûku!” 44 Ayaka mi wi kpili wiwɔ dza buku dzə, kaŋ yi bəh gvu yi num bə lim bəh kinchumni ki mbuŋ, lim tə shi bi bəh kinchumni ki mbuŋ. Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ shwâ wi, mbɛiŋ bêe wi tsə̂ki.”

Kifwu ki tumi jiə kimfasi i wɔɔ Jisɔs

(Matiɔ 26:1-5; Mak 14:1-2; Luk 22:1-2)

45 Jɔbi wə Bəju bəduli bə̀ bɔ nì dzə i Meli yɛiŋ gia yə Jisɔs fə, ka jiə shɔm i wi wə. 46 Ayakalə, bədɔkɔ tsə fibɔ ka yɛiŋ num Bəfalasi, fuku i bɔ gia yə Jisɔs fə. 47 Bətii mfə gia bəmbum bəh Bəfalasi ka juŋni kifwu ki tumi dzaka i bɔ a, “Bukumbɛiŋ ki fəki dəiŋ na? Mi wələ fəki binchəsi biduli biə bi chusiki kiŋkɔkni ki Nyɔ. 48 Bukumbɛiŋ ka bee a wi tsəki a bəh yi i ninshiŋ, ma bəni bəchi ni jiə shɔm i wi, ayaka ma bəni bə Lum bə̀ bɔ sakaki bukumbɛiŋ ni dza dzə bəkəli di bibukumbɛiŋ bi baiŋni bəh tumi kibukumbɛiŋ.”*

49 Ayakalə, mi widɔkɔ i bɔ kintəəŋ yɛli wi num Kayfas, wə wi nì kɔ fwu wi bətii mfə gia i jia yiwɔ wə ka dza dzaka mfih i bɔ a, “Mbɛiŋ kiəki kə na gia yidɔkɔ lə kpaaa. 50 Mbɛiŋ kiəki kə a yi ndzɔŋki lə i mbɛiŋ a mi wimu kpî i bəni bəchi, tsə a kitumi kichi laka num lakani a?” 51 Kayfas nì dzakaki gia yələ num kə i mfi bi wə. Si wi nì kɔ fwu wi bətii mfə gia i jía yiwɔ wə, dzaka yakadəiŋ laka num ntum wi Nyɔ, a Jisɔs nì kaŋaki lə i kpi i kitumi ki Bəju wə. 52 A num kə a kitumi kiwɔ shəŋ, kpi yi nì kaŋaki i juŋni bwa bəchi bə̀, bɔ kɔ bə Nyɔ i kitumi kidɔkɔ wə, ka bɔ numki i fiɛŋ fimu wə. 53 I yisi chɔkɔ biwɔ wə, kifwu kitumi ka yisi i fasiki si bɔ bi wɔɔki Jisɔs.

54 Ayakadəiŋ, Jisɔs nəki chu nyani kə i kintəəŋ ki Bəju wə. Wi dza nyə mfih fɛiŋ bəh bwa bu bə mbaŋ ka tsə nɔki i kwili widɔkɔ wə wi kɔ kɔmsi i tumi ki mishambu kə bə nì bɔɔŋki a Ɛfelɛm.

55 Dzini bi Bəju bi Ntsədaŋ nì kɔ num bi si kɔmsi dzə lɔ, bəni ka nyəki dzəki i bimbu wə dzə i Jɛlusalɛm i dzə wɔkɔ kishi kibɔ ka bini biwɔ ni dzə kpɛiŋ. 56 Bɔ tsə yisi i nəŋki Jisɔs bikə a bɔ bɔ i jɔbi wə bɔ nì numyi i bɛiŋ i juŋ yi fəni yi gia mə dzaka a, “Mbɛiŋ kwakaki a nə? A wi ni dzə kə i dzini biələ wə a?” 57 A nì kɔ bətii mfə gia bəmbum bəh Bəfalasi tsəsi ja a na ndə kabə kiəki di biə Jisɔs kɔ, wi fə̂ ma bɔ kîə, ka bɔ ni kwâ wi.

12

Meli fiaŋsi Jisɔs i Bɛtani

(Matiɔ 26:6-13; Mak 14:3-9)

1 A nì baaŋ a kaŋ yisɔ ka Dzini bi Ntsədaŋ yisi, Jisɔs nyə tsə i kwili wi Bɛtani wə i di biə Lasalus wə Jisɔs nì dzasi i kpi wə nì kɔ. 2 Si wi tsə fɛiŋ, bə fə biɛiŋ bidzini i tati wi yɛiŋ. Mata num mi wə wi nì gaaki, Lasalus num mi widɔkɔ i mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ ni shinum ka dziki bəh Jisɔs. 3 Meli dza dzɔ finsɔkɔ fi fiaŋsi fidɔkɔ bi tsɛŋə yindzɔŋni, shuku i gvu yi Jisɔs wə, ka sɔ bəh juŋ yi yifwu. Fiaŋsi biələ nì ləkəki lə i kpɔ wə nalə, num bə nì kɛiŋsi bəh fiɛŋ fidɔkɔ a fi fi bə bɔɔŋ a nad. Si wi shuku yakadəiŋ, kintəəŋ ki juŋ kiwɔ kichi dza ka fwuliki a tsɛŋə yindzɔŋni.

4 Judas Iskaliɔt wə wi nì kɔ mi i mbaŋ wi bwa bə Jisɔs, (wə wi nì nyani lə dzə taŋni Jisɔs) dza dzaka lɔ a, 5 “A fə nə a bə ma taŋni fiaŋsi biələ i bənchuku gi yitali,* i nya kpɔ wiwɔ i bəni bə kifuu a?” 6 Judas ni dzaka yakadəiŋ yi kɔbi a wi kwakaki kɔm bəni bə kifuu. Wi nì kɔ ji a num wi mi wibɔ wi kiba, wi nì shiki ləkəki lə kaŋ yɛiŋ wi gamti gwu yi yɛiŋ wə. 7 Jisɔs dzaka a, “Bêe wi mɔŋ. Wi jiə fiaŋsi biələ lə i bi kɛiŋsi chɔkɔ biŋ bi ləəni yɛiŋ. 8 Bəni bəkifuu ni shiki numki lə bəh mbɛiŋ jɔbi wichi ayakalə, mih ni numki kə bəh mbɛiŋ jɔbi wichi.”

9 Jɔbi wə mbaŋ wi Bəju nì wɔkɔ a Jisɔs kɔ fɛiŋ, bɔ ka dzə fɛiŋ. Bɔ nì dzəki kə a kɔm Jisɔs shəŋ. Bɔ nì dzəki tə i yɛiŋ Lasalus wə Jisɔs nì dzasi i kpi wə. 10 Ayakadəiŋ, bətii mfə gia bəmbum ka fasiki a bɔ ni wɔ̂ɔ lə Lasalus tə, 11 kɔm a nì kɔ kɔm wi, Bəju bəduli nì beeki bɔ ka jiə shɔm yibɔ num i Jisɔs.

Jisɔs liə i Jɛlusalɛm ka Ŋkuŋ

(Matiɔ 21:1-11; Mak 11:1-11; Luk 19:28-40)

12 Chɔkɔ buku wɔɔ, mbaŋ wi bəni wə wi nì dzə i dzini biələ wə ka wɔkɔ a Jisɔs si num i dzəh wi dzə i Jɛlusalɛm. 13 Bɔ ka dzɔ biali yi sɔ́m buku tsə i dzɔ wi i dzəh. Bɔ ka tsəki wili dzakayi a, “Lilili, kiŋkɔksi kɔ i Nyɔ wə ɔɔɔ! Nyɔ kɔ wi jiə kimbɔiŋsi i mi wə wi dzəki i yɛli wi Bah wə ɔɔɔ! Akɔ wi Ŋkuŋ wi Islae ɔɔɔ!”† 14 Jisɔs nəŋ waiŋ njakas, yaka yɛiŋ bɛiŋ. Ayaka yi ka num asi bə nyaka a,

15 “Bəni bə Sayɔŋ, kiə mbɛiŋ ma lwâki.

Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, Ŋkuŋ wimbɛiŋ si wi dzəki,

num wi yaka i waiŋ njakas bɛiŋ.”

16 Bwa bə Jisɔs bə mbaŋ nì ka kiə dəkə gia yə gia yiwɔ nì chusiki i kin'yisi wə. Jɔbi wə wi nì liə i mbum bi wə, bɔ ka kwaka a bə nì nyaka gia yələ num kɔm wi, ayaka yi num bəh wi asi bə nì nyaka. 17 Mbaŋ wə wi nì kɔ bəh Jisɔs i chɔkɔ biə wi nì bɔɔŋ Lasalus i jum mə, bwili wi i kpi wə bɔ nì tsəki fuku tsə gia yə bɔ nì yɛiŋ. 18 Fwu wi gia wə mbaŋ wələ nì buku tsə i dzɔ wi i dzəh a nì kɔ kɔm bɔ nì kɔ num bɔ wɔkɔ a wi nì kɔ wi fə gia yə yi chusiki mbum bi Nyɔ. 19 Ayakadəiŋ, Bəfalasi ka dzakayiki a bɔ bɔ a, “Si mbɛiŋ yɛiŋ a? Gia yidɔkɔ chu kɔkə yə bukumbɛiŋ kɔ i fə. Mbi wichi kɔ num wi kwu lɔ i wi chɛiŋ.”

Bəglik bədɔkɔ ka nəŋki i yɛiŋ Jisɔs

20 Bəni bədɔkɔ nì kɔ i mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ nì yaka tsə i Jɛlusalɛm i tsa Nyɔ i jɔbi wi dzini biələ wə, a num Bəglik. 21 Bəglik bələ tsə yɛiŋ Filib wə wi ni buku dzə i kwili wi Besayda wə i kimbu ki Galili wə, dzaka i wi a, “Kukuli, buku nəŋki i yɛ̂iŋ Jisɔs.”

22 Filib ka tsə fuku yi i Andulu, bɔ wi ka tsə fuku i Jisɔs. 23 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Jɔbi dzə kpɛiŋ wə bə ni yakasi mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi i liə i mbum bi wə. 24 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, ŋgɔkɔ wi fiɛŋ ka baaŋ i gbɔ i nshwaiŋ wə i kpi, ŋgɔkɔ wiwɔ ni baaŋ a wi. Ayakalə, wi ka kpi, ma wi ni wum mintam miduli. 25 Na ndə wə wi kɔŋki nɔni ki nalə ni laksi lə nɔni kiwɔ, ayaka na ndə wə wi baiŋŋki nɔni ki fa mbi wələ wə wi jiəki num jiəni i bi kwati nɔni kə ki bi tsə kaa kə. 26 Mi kabə nɔmki i mih, wi kaŋaki i bîəliki mih, na faiŋ wə mih kɔ, mi wuŋ wi nɔm kaŋaki i nûmki tə fɛiŋ. Mi wə wi nɔmki i mih, Ba wuŋ ni kɔksi wi.”

Jisɔs dzaka kɔm kpi yi

27 Jisɔs dza dzaka a, “I liə shɔm yiŋ fumsiki lə mih. Mih kɔ i dzakaki a nə? A Ba wuŋ, bwîli mih i kintəəŋ ki jɔbi wi ŋgəkə wələ wə a? Aayi, akɔ kɔm jɔbi wələ mih nì dzə. 28 Ba wuŋ, fə̂ yɛli wa kaŋa mbum.” Si wi dzaka yakadəiŋ, ja shi dzə i bɛiŋ a, “Mih fə lɔ wi wimbum, mih kɛiŋ i ni chu fə.”

29 Mbaŋ wə wi nì kɔ fɛiŋ wɔkɔ ja yiwɔ, ka dzaka fibɔ a, “A wamyiki dzaŋ.” Bədɔkɔ dzaka a, “A dzakaki chinda wi Nyɔ i wi.” 30 Jisɔs chukuli a, “Ja yələ dzə kɔm bə mbɛiŋ. Yi ka dzə dəkə kɔm mih. 31 I liə si num lɔ jɔbi wə bə ki sakaki mbi wələ. I liə si num jɔbi i shisi kɔŋŋ bwili ŋkuŋ wə wi sakaki mbi wələ. 32 Ayakalə, yiŋ num a jɔbi wə bə bi giŋsiki mih i bɛiŋ fa kuku, mih ni guku bəni bəchi ma bɔ dzə i mih wə.” 33 Jisɔs nì dzakaki yakadəiŋ, wi chusi num ŋkaiŋni yi kpi yə wi bi kpiki. 34 Mbaŋ wi bəni bəwɔ chukuli i wi a, “Buku wɔkɔki i Kiŋwakti ki Bənchi wə a, Kimbwili wə Nyɔ nì kaka bi fiəli lə. Wɔ nyani dəiŋ i dzakaki a, bə kaŋaki i bi giŋsi mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi i bɛiŋ a? Wəmaka mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi kɔ winaiŋ a?” 35 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Baiŋni ni numki bəh mbɛiŋ a jɔbi wi juli wələ wə. Mbɛiŋ nyâniki si baiŋni biwɔ kɛiŋki bəh mbɛiŋ, ka jisi bi ma gaka mbɛiŋ. Mi wə wi si nyani i jisi wə si kiə kə di biə wi tsəki. 36 Si baiŋni biwɔ kɔ bəh mbɛiŋ, mbɛiŋ jîə shɔm i baiŋni biwɔ wə, ka mbɛiŋ bi num bwa bə baiŋni.”

Ja yi Jisɔs ni saka lə mi wə wi nəiŋ i dzɔ ja yiwɔ

Si Jisɔs dzaka gia yələ lə, ka nyə tsə nyumi gwu yi i bɔ. 37 Namana yaka, si wi nì kɔ wi fə lɔ binchəsi biduli biə bi chusiki kiŋkɔkni ki i bɔ nshiŋ, ayaka bɔ nəki jiə kə shɔm i wi. 38 Yi nì num yakadəiŋ ka yi kpɛiŋ asi Isaya mi ntum wi Nyɔ nì dzaka a,

“Bah, akɔ ndə wə wi kɔ num wi bum gia yə buku dzakaki a?

Ayaka a num i bə ndə Bah chusi ŋga bi bitsɛiŋ a?”

39 Ayakadəiŋ, bɔ nì kɔkə i jiə shɔm i wi, kɔm Isaya nì kɔ wi chu dzaka i di bidɔkɔ wə a,

40 “Wi baŋ dzə́kəh yibɔ,

fə shɔ́m yibɔ də,

ka bɔ ma yɛiŋki di bəh dzə́kəh yibɔ,

kɔbi i kiə bəh shɔ́m yibɔ,

ka bɔ fiəni dzə i mih a mih chuku bɔ.”

41 Isaya nì dzakaki gia yələ kɔm wi nì kɔ wi yɛiŋ lɔ mbum bi Jisɔs, ka dzakaki kɔm wi. 42 Na ayaka si bəni nì ka jiə dəkə shɔm i Jisɔs, a nì kɔ bəni bəduli na bə̀ bɔ nì kɔ kifwu i tumi wə nì jiə shɔm i wi, ayakalə bɔ nəiŋ i dzaka bəh dzaka kibɔ, kɔm bɔ nì lwaki Bəfalasi ka bɔ ma ni kɔŋŋ bɔ i juŋ yi tsani wə. 43 Bɔ nì lwaki yaka kɔm bɔ nì kɔŋki i kwatiki kiŋkɔksi ki bəni tsə kə ki dzəki i Nyɔ.

44 Jisɔs dza wam bəh ŋga dzaka a, “Mi wə wi jiə shɔm i mih, wi ka jiə dəkə a mih shəŋ. Wi jiə num i mi wə wi faaŋ mih. 45 Mi ka yɛiŋ mih, yaka wi yɛiŋ num mi wə wi faaŋ mih. 46 Mih dzə fa i mbi wələ wə ka baiŋni, ka na ndə wə wi jiə shɔm yi i mih ni baaŋ kə i jisi wə. 47 Mi ka wɔkɔ ja yiŋ, nəki jiə kə, mih ni saka kə wi, kɔm mih ka dzə dəkə i saka bəni bə mbi wələ a bɔ gbɔ nsaka. Mih nì dzə i bwili bɔ num bwilini. 48 Mi wə wi məŋni mih ka nəiŋ i dzɔ ja yiŋ, wi kaŋaki lə gia yə yi bi sakaki wi. Ja yə mih kɔ mih dzaka i wi akɔ yi yə yi bi sakaki wi, wi gbɔ nsaka i chɔkɔ bi gɔksini wə. 49 Yi kɔ yakadəiŋ kɔm mih dzakaki kə i ŋga biŋ wə. Ba wuŋ wə wi faaŋ mih akɔ wi wə wi dzaka a mih dzâkaki, a nya wi gia yə mih kaŋaki i dzâkaki, fuku si mih kɔ i dzâkaki. 50 Mih kiəki lə a gia yə wi dzaka a mih dzakaki akɔ yə yi nyaki nɔni kə ki bi tsə kaa kə. Ayakadəiŋ, gia yə mih dzakaki akɔ yə Ba wuŋ kɔ wi dzaka a mih dzâkaki.”

13

Jisɔs wɔkɔ gvu yi bwa bu bə mbaŋ

1 A dzə num i buku dza i chɔkɔ bi Dzini bi Ntsədaŋ wə, Jisɔs kîə a jɔbi wi kpɛiŋ i bee mbi wələ, i fiəni tsə i Ba wi kpəŋ. Si wi nì kɔŋki bəni bə̀ bɔ nì kɔ mbu i mbi wələ wə, wi kɔŋ bɔ tsə bwili fwu. 2 A dzə num si bɔ nì dziki i fijɔbi, num ŋkpɛli jiə lɔ kiŋkwaka i shɔm yi Judas wə waiŋ Samɔn Iskaliɔt, a wi taŋni Jisɔs. 3 Si Jisɔs nì kɔ wi si kiə lɔ a Ba wi nya biɛiŋ bichi i wi kaŋ, bəh a wi nì nyə i Nyɔ wi fiəni tsə i Nyɔ, 4 wi ka dza i biɛiŋ bidzini bɛiŋ, baa bəmbuŋ bu bə nimbɛiŋ, dzɔ batali ka kaŋa i bwɛli ki wə, 5 ka dza shuku mwi i naka ki mwi mə, yisi ka wɔkɔki gvu yi bwa bu bə mbaŋ, sɔ bəh batali wə wi si kaŋa i bwɛli ki wə. 6 Wi wɔ̂kɔ ka dzə buku i Samɔn Bita wə, wi bikə i wi a, “Bah, wɔ nəŋki i wɔkɔ gvu yiŋ a?”

7 Jisɔs chukuli i wi a, “Gia yə mih fəki wɔ kɔkə i kiə i liə. Wɔ bi kiəki yi num i jum wə” 8 Bita dzaka i Jisɔs a, “Wɔ bi lansi wɔkɔ kə gvu yiŋ.” Jisɔs chukuli i wi a, “Mih ka baaŋ i wɔkɔ wɔ, wɔ ma ni kaŋaki gia yidɔkɔ bəh mih.” 9 Samɔn Bita ka dzaka i Jisɔs a, “Bah, a kabə num yaka, ma wɔkɔ shəŋ a gvu yiŋ, wɔkɔ tasi bəh tsɛiŋ yiŋ bəh fwu wuŋ yɛiŋ.” 10 Jisɔs dzaka i wi a, “Mi wə wi kɔ wi wɔkɔ lɔ gwu yi wi baiŋki lə gwu yichi wi kaŋaki kə i chu wɔ̂kɔ gwu, a kɔbi a gvu yi. Mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ si baiŋ lɔ, ayakalə a kɔbi mbɛiŋ bəchi bə̀ mbɛiŋ baiŋki.” 11 Jisɔs nì dzakaki yakadəiŋ kɔm wi nì kɔ wi si kiə lɔ mi wə wi ni taŋni wi. Akɔ gia yə wi nì dzaka a, “A kɔkə mbɛiŋ bəchi bə̀ mbɛiŋ baiŋki.”

12 Jɔbi wə Jisɔs nì wɔkɔ kaasi gvu yibɔ, wi lɔh bəmbuŋ bu, fiəni chu i di bi wə, ka bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ kiə gia yə mih fə i mbɛiŋ lə a? 13 Mbɛiŋ bɔɔŋki mih a Mi wi Lanini chu bɔɔŋ a Bah, mbɛiŋ bɔɔŋki num ŋkɔŋ, kɔm akɔ fiɛŋ fiə mih kɔ. 14 Mih ka Bah wimbɛiŋ chu num Mi wimbɛiŋ wi Lanini, mih wɔkɔ gvu yimbɛiŋ, mbɛiŋ tə kaŋaki i wɔ̂kɔki gvu yi mi bəh mi. 15 Mih fə lə i chusi i mbɛiŋ a mbɛiŋ fə̂ki tə asi mih fə i mbɛiŋ. 16 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, waiŋ wi nɔm si mbɔm tsə kə tikwili wi, mi wə bə faaŋ wi si kɔkni tsə kə wə wi faaŋ wi. 17 Mbɛiŋ kabə kiə gia yələ kabə fə̂ yi, kinsaŋli kimbum ni numki kimbɛiŋ. 18 Mih dzakaki kə num i mbɛiŋ bəchi. Mih kiəki lə bəni bə̀ mih kɔ mih babwili. Ayakalə, yi kɔ a gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Nyɔ wə kaŋaki i dzə kpɛiŋ si bə nì nyaka a, ‘Mi wə wi dzi biɛiŋ biŋ bidzini, wi chumki gvu yiŋ.’ 19 Mih fukuki gia yələ i mbɛiŋ i liə, ka yi bi dzə num, ka yi bi ka num mbɛiŋ bi bum a akɔ na mih wiwɔ. 20 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a mi wə wi dzɔ na ndə wə mih faaŋ, wi dzɔ num mih. Ayaka mi wə wi dzɔ mih wi dzɔ num mi wə wi faaŋ mih.”

Jisɔs chusi mi wə wi ni taŋni wi

21 Si Jisɔs dzaka gia yələ lə, shɔm yi dza ka nyaki wi bəh ŋgəkə. Wi dza dzaka baiŋsi a, “Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a mi widɔkɔ i mbɛiŋ kintəəŋ ni taŋni lə mih.” 22 Bwa bu bə mbaŋ dza ka tsɛiŋki taliki gwu a wi dzakaki num mi winaiŋ a. 23 Mi widɔkɔ i mbaŋ wi bwa bə Jisɔs mə, wə Jisɔs nì kɔŋki ni yəkəli kɔmsi i Jisɔs wə dzi.* 24 Samɔn Bita lasi wi dzaka i wi a wi bikə a akɔ ndə a. 25 Wi yəkəli tsə i Jisɔs wə bikə i wi a, “Bah, akɔ ndə?” 26 Jisɔs chukuli i wi a, “Akɔ mi wə mih ni gbɛɛ blɛd mih n'yɔkɔ i mwi mijwa mə mih nya i wi.” Ayakadəiŋ, wi ka n'yɔkɔ blɛd i mwi mijwa mə gbɛɛ nya i Judas waiŋ Samɔn Iskaliɔt. 27 Asi Judas dzɔ blɛd wiwɔ yakadəiŋ, Satan ka liə i wi mə. Jisɔs dzaka i wi a, “Kɔmsi fə̂ gia yə wɔ nəŋki i fə̂.” 28 Mi widɔkɔ i mbaŋ wibɔ wə nì ka kiə dəkə gia yə wi dzaka i wi yakadəiŋ. 29 Bədɔkɔ nì kwakaki a, asi Judas kɔ mi wə wi jiəki kiba, ayaka a Jisɔs dzakaki i wi a wi tsə̂ tâŋ biɛiŋ biə bɔ kɔŋki i dzi Dzini biələ yɛiŋ, yudɔkɔ a wi tsə̂ nyâ fiɛŋ i bəni bə kifuu. 30 Si Judas dzɔ blɛd wiwɔ yakadəiŋ dzi, ka buku akisəkə nyə. Ayaka a nì kɔ num nchɔkɔ.

Jisɔs təfi kpi yi i bwa bu bə mbaŋ

31 Si Judas buku tsə yakadəiŋ, Jisɔs baaŋ dzaka a, “Akɔ i liə bə kɔ i yisi i yɛiŋki kiŋkɔkni ki mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi, na i yɛiŋ tə mbum biə bi kɔ bi Nyɔ i gwu yi wə. 32 Bə ka yɛiŋ mbum bi Nyɔ i gwu yi wə, ma Nyɔ ni chusi tə mbum bi Waiŋ wi i wi Nyɔ wə. Ayaka wi ni chusi lə akisəkə. 33 Bwa bəŋ, mih ni num lə bəh mbɛiŋ a i jɔbi wi juli wə. Ayaka mbɛiŋ num i ni baaŋ nəŋki mih chu kɔbi i yɛiŋ i mih wə. Asi mih nì dzaka i Bəju, yi kɔ a liŋ si mih dzakaki i mbɛiŋ i liə a, ‘Di biə mih tsəki mbɛiŋ kɔkə i dzə fɛiŋ’ 34 Mih nyaki nchi wələ i mbɛiŋ, num nchi wimfiaŋ, a mbɛiŋ bâaŋ mbɛiŋ kɔ̂ŋniki. Mbɛiŋ kɔ̂ŋniki a liŋ asi mih kɔŋ mbɛiŋ. 35 Mbɛiŋ baaŋ ka kɔŋniki yakadəiŋ, yələ ni fə bəni bəchi kiə a mbɛiŋ kɔ bwa bəŋ bə mbaŋ.”

Jisɔs dzaka a Bita ni nəiŋ lə ŋgaiŋ

(Matiɔ 26:31-35; Mak 14:27-31; Luk 22:31-34)

36 Samɔn Bita ka bikə i Jisɔs a, “Bah, wɔ tsəki i faiŋ a?” Jisɔs chukuli a, “Di biə mih tsəki wɔ mɔŋ i biəli mih i liə. Wɔ bi baaŋ biəliki lə.” 37 Bita fiəni bikə i wi a, “Bah, akɔ kɔm nə mih mɔŋ dəkə i biəli i liə a? Mih ni nya lə nɔni kəŋŋ i kpi kɔm wɔ.” 38 Jisɔs bikə i wi a, “Wɔ kɔlə i nya nɔni ka i kpi kɔm mih a? Mih fukuki ŋkɔŋ i wɔ a, ka kwɔkɔ ni tɔŋki num wɔ nəiŋ mih kiŋkani kitali.”

14

Jisɔs kɔ Dzə yə yi tsəki i Nyɔ wə

1 Jisɔs chu dzaka i bwa bu bə mbaŋ a, “Kiə mbɛiŋ ki bêe kə a shɔ́m yimbɛiŋ fûmsiki mbɛiŋ. Mbɛiŋ jîə shɔm i Nyɔ wə, bəh i mih tə. 2 I Ba wuŋ dzu, bəlum bəduli kɔlə. Asi mɔŋ a yi numki yaka, ma mih ka fuku dəkə a mih tsəki i kɛiŋsi di i mbɛiŋ. 3 Jɔbi wə mih ka tsə kɛiŋsi di i mbɛiŋ, mih ni fiəni dzə dzɔ mbɛiŋ bukumbɛiŋ numki, ka di biə mih kɔ, mbɛiŋ ni nûmki tə fɛiŋ. 4 Mbɛiŋ kiəki lə dzəh yə yi tsəki i di biə mih tsəki.” 5 Tɔmɔs ka dzaka i wi a, “Bah, buku kiəki kə di biə wɔ tsəki. Buku kɔ i nyani na dəiŋ i kiə dzəh yiwɔ a?” 6 Jisɔs chukuli a, “Akɔ mih dzəh, a num mih ŋkɔŋ, a num mih nɔni. Mi kɔkə i tsə i Ba wuŋ maka wi tsə dzəh i mih wə. 7 Asi kɔ a mbɛiŋ kiəki mih ma mbɛiŋ kiəki lə tə Ba wuŋ. Ayaka i yisi i liə yi kɔ a mbɛiŋ si kiə lɔ wi, mbɛiŋ chu yɛiŋ tə wi.”

8 Filib dzaka i wi a, “Bah chûsi Ba wa i buku, ma buku yɛ̂iŋ wi ka buku fwuli.” 9 Jisɔs chukuli wi a, “Filib, buku mbɛiŋ nɔ nalə wɔ kiə kə mih filib? Mi wə wi yɛiŋ mih, wi yɛiŋ lɔ Ba wuŋ. Wɔ nyani dəiŋ na i chu dzaka a mih chûsi Ba wuŋ i mbɛiŋ a? 10 Yaka wɔ ka bum dəkə a mih kɔ i Ba wuŋ mə, Ba wuŋ num i mih mə a? Ndzaka wə mih dzakaki i mbɛiŋ kɔkə a mih dzakaki i ŋga biŋ wə. Ba wuŋ wə wi kɔ i mih wə akɔ wi wə wi fəki bənɔm bu. 11 Mbɛiŋ bûm mih a mih kɔ i Ba wuŋ mə, Ba wuŋ num i mih mə. Mbɛiŋ kabə num maka mbɛiŋ bum mih kɔm gia yə mih dzakaki, mbɛiŋ bûm kɔm bə bənɔm bə̀ mih fəki. 12 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a mi wə wi kɔ wi jiə shɔm i mih, wi ni fəki tə bənɔm bə̀ mih fəki. Ayaka wi ni numki i fə bənɔm tsə na bə̀ mih fəki, kɔm mih si tsə lɔ i Ba wuŋ wə. 13 Na finə fiə mbɛiŋ bikə i yɛli wuŋ wə, mih ni fə, ka Tii Waiŋ ni numki i kaŋa yɛli wimbum kɔm Waiŋ. 14 Mbɛiŋ ka bikə na finə i yɛli wuŋ wə, ma mih ni fə.

Jisɔs kaka bəni bu bə Kiŋ'waka ki Baiŋni

15 Mbɛiŋ kabə kɔŋ mih, mbɛiŋ ni jîəki bənchi bəŋ, 16 mih ni tsa Ba wuŋ wi ni nya mbɛiŋ bəh Mi wi Gamtini widɔkɔ wə wi bi numki mbɛiŋ bɔ jɔbi wichi. 17 Mi wələ kɔ Kiŋ'waka ki ŋkɔŋ. Wi kɔkə mi wə bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi wələ kɔ i dzɔ wi kɔm bɔ yɛiŋki kə i wi wə nabə i kiə wi. I yimbɛiŋ wə, mbɛiŋ kiəki lə wi, kɔm wi nɔki mbɛiŋ bɔ, ayaka wi ni numki i mbɛiŋ mə.

18 Mih ni beeka kə mbɛiŋ a mbɛiŋ bâaŋ ka bwa bəŋkwu. Mih ni fiəni dzə baaŋ lə bəh mbɛiŋ. 19 Baaŋ a twɛsi lə bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi ma ni chu yɛiŋ i mih wə. Ayakalə, mbɛiŋ ni yɛiŋ lə i mih wə. Si mih kɔ wiwɔm, mbɛiŋ tə ni numki bəwɔm. 20 A bi numki chɔkɔ biwɔ, mbɛiŋ bi kiə a mih kɔ i Ba wuŋ mə, mbɛiŋ num i mih mə, ayaka mih num i mbɛiŋ mə. 21 Mi wə wi kiəki bənchi bəŋ wi jiə, akɔ mi wə wi kɔŋki mih. Mi wə wi kɔŋki mih Ba wuŋ kɔŋki lə wi. Mih tə ni kɔŋki wi, mih ni chusi gwu yiŋ i wi.” 22 Judas widɔkɔ (a kɔbi wə bə nì bɔɔŋki a Iskaliɔt) bikə i wi a, “Bah, yi ni nyani na dəiŋ a wɔ ni numki i chusi gwu ya num i buku, a kɔbi i bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi wələ a?” 23 Jisɔs chukuli i wi a, “Mi kabə kɔŋki mih, wi ni jîəki ndzaka wuŋ, Ba wuŋ ni kɔŋki wi, buku Ba wuŋ ni dzə i wi wə buku ni nɔki bəh wi. 24 Mi wə wi kɔŋki kə mih, wəmaka mi si jiə kə ndzaka wuŋ. Ndzaka wə mbɛiŋ wɔkɔki a kɔkə wuŋ. Akɔ wi Ba wuŋ wə wi faaŋ mih.

25 Gia yələ kɔ yə mih dzakaki i mbɛiŋ mih kɛiŋ bəh mbɛiŋ. 26 Ayakalə, Mi wi Gamtini wə wi kɔ Kiŋ'waka ki Baiŋni wə Ba wuŋ bi faaŋ i yɛli wuŋ wə bi lani lə mbɛiŋ bəh gia yichi, wi chu fə mbɛiŋ i kwaka gia yichi yə mih nì kɔ mih dzaka lɔ i mbɛiŋ. 27 Mih jiə kimbɔiŋni a ki nûm bəh mbɛiŋ. Mih nyaki kimbɔiŋni kə akɔ kəŋŋ i mbɛiŋ. Mih nyaki kə kimbɔiŋni kələ i mbɛiŋ si bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi si nya. Mbɛiŋ ki bee kə shɔ́m yimbɛiŋ a yi fumsiki mbɛiŋ nabə i kaŋa ndzaŋ. 28 Mbɛiŋ wɔkɔ lɔ si mih dzakaki a mih si nyə lə, mih num i bi fiəni dzə num bəh mbɛiŋ. Asi kɔ a mbɛiŋ kɔŋki mih, ma mbɛiŋ lâŋki laŋni, kɔm mih tsəki num i Ba wuŋ wə, si Ba wuŋ kɔ wi kɔkni tsə mih. 29 I liə mih fuku gia yələ i mbɛiŋ ka yi bi num, ayaka ka yi bi dzə kpɛiŋ, mbɛiŋ ka bi bum mih. 30 Mih ni chu baaŋ kə a dzakaki bəh mbɛiŋ nalə, kɔm ŋkuŋ wə wi sakaki mbi wələ si dzə lɔ. Yi kɔkə a wi kaŋaki lə ŋga i mih bɛiŋ. 31 Ayakalə, mih fəki num asi Ba wuŋ kɔ wi dzaka a mih fə̂ki ka bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi wələ ni kîə a mih kɔŋki lə Ba wuŋ. Mbɛiŋ dzâ bɛiŋ bə nyə̂.”

15

Jisɔs kɔ kpɛiŋ bəni bu num cha yiwɔ

1 “Akɔ mih kpɛiŋ wi laani wi mintam mi ŋkɔŋ, Ba wuŋ num mi wə wi kɛiŋsiki kpɛiŋ wi laani wiwɔ. 2 Cha yichi i mih wə yə yi wumki kə mintam, wi si gba bwili lə yi, yə yi wumki mintam wi si kɛiŋsi kaŋŋ lə yi ka yi baiŋki yi wum mintam miduli. 3 Ndzaka wə mih kɔ mih dzaka i mbɛiŋ lə wi fə lɔ mbɛiŋ kabə baiŋki. 4 Mbɛiŋ bani baaŋ i mih wə, mih tə ni numki i mbɛiŋ wə. Cha kɔkə i wumki mintam a yiyi a kɔbi a yi bani baaŋ i kpɛiŋ wiwɔ wə. Yi kɔ tə a liŋ asi mbɛiŋ kɔkə bi fə gia yidɔkɔ maka mbɛiŋ bani i mih wə. 5 Akɔ mih kpɛiŋ wi laani wi mintam wiwɔ, mbɛiŋ num cha yiwɔ. Mi wə wi bani baaŋ i mih wə, mih tə num i wi wə, wəmaka mi kɔ aka cha yə yi wumki mintam miduli, kɔm mih kabə kɔbi, mi kɔkə i fə gia yidɔkɔ. 6 Mi wə wi ka baaŋ dəkə i numki a bəh mih, wi kɔ aka cha yə bə ni gba tɔkɔ yi a yi wɔm. Ŋkaiŋni yi cha yələ kɔ yə bə si juŋni lɔɔ i gbuku wə a yi fîki. 7 Mbɛiŋ ka bani baaŋ a numki i mih mə, ja yiŋ num i mbɛiŋ mə, mbɛiŋ kɔlə i bikə na finə fiə mbɛiŋ nəŋki, ma bə ni fə yi i mbɛiŋ. 8 Mbɛiŋ kabə num cha yə yi wumki mintam miduli, yi nyaki yɛli wimbum i Ba wuŋ, yi ni ka chusiki a mbɛiŋ kɔ bəni mbəŋ bə mbaŋ.

9 Asi Ba wuŋ kɔŋki mih akɔ ayaka si mih kɔŋki mbɛiŋ. Mbɛiŋ bani baaŋ a i numki i kiŋkɔŋ kəŋŋ kintəəŋ. 10 Mbɛiŋ ka jiəki bənchi mbəŋ, mbɛiŋ ni baaŋ a numki a kiŋkɔŋ kəŋŋ kintəəŋ, asi mih jiə bənchi bə Ba wuŋ, ka chu baaŋ a numki i kiŋkɔŋ ki mə. 11 Mih dzakaki gia yələ i mbɛiŋ lə ka kinsaŋli kəŋŋ ni nûmki i mbɛiŋ mə, mbɛiŋ ka ni kaŋaki kinsaŋli num ki jikə. 12 Nchi wuŋ kɔ wələ wə wi kɔ a mbɛiŋ kɔŋniki asi mih kɔŋki mbɛiŋ. 13 Kiŋkɔŋ kidɔkɔ chu kɔkə kə ki tsəki kə a mi nyâ nɔni ki i kpî kɔm bə nsɛ́iŋ yi. 14 Mbɛiŋ kabə fəki gia yə mih dzakaki a mbɛiŋ fə̂ki, yaka kɔ a mbɛiŋ kɔ nsɛ́iŋ yiŋ. 15 Mih ni chu bɔ̂ɔŋki kə mbɛiŋ a bwa bə nɔm, kɔm bwa bə nɔm si kiə kə gia yichi yə tikwili wibɔ fəki. Mih si bɔɔŋ lɔ mbɛiŋ a nsɛ́iŋ yiŋ kɔm gia yichi yə mih wɔkɔ i Ba wuŋ kɔ num mih fə lɔ mbɛiŋ kiə yi. 16 A nì ka saiŋbwili dəkə mbɛiŋ mih. A nì saiŋbwili mih mbɛiŋ, bwili jiə a mbɛiŋ tsə̂ nûmki ka chá yə yi wumki mintam, mintam mə mɔ bi tsə kaa kə. Mbɛiŋ kabə fəki lə, ma na finə fiə mbɛiŋ bikə i Ba wuŋ, i yɛli wuŋ wə wi ni nya i mbɛiŋ. 17 Nchi wə mih nyaki i mbɛiŋ kɔ a wələ, a mbɛiŋ kɔ̂ŋniki.

Jisɔs fuku a mbi wələ ni baiŋŋki lə bəni bu

18 Bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi wələ kabə baiŋŋki mbɛiŋ, mbɛiŋ kiəki a bɔ nì yisi baiŋŋ mih na ka bɔ baiŋŋki mbɛiŋ. 19 Mbɛiŋ kabə num bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi wələ, ma bəni bə mbi wələ ni kɔŋki mbɛiŋ ka bəni bəbɔ. Ayakalə, mbɛiŋ kɔkə bəni bə mbi wələ, mih baa mbɛiŋ i kintəəŋ ki bəni bə mbi wələ wə. Akɔ gia yə bəni bə mbi bələ baiŋŋki mbɛiŋ. 20 Mbɛiŋ kwâka ndzaka wə mih si dzaka i mbɛiŋ, a waiŋ wi nɔm si mbɔm tsə kə tikwili wi. Bɔ ka bwaŋki gvu i mih chɛiŋ, ma bɔ ni bwaŋki tə i mbɛiŋ chɛiŋ. Bɔ ka wɔkɔki ndzaka wuŋ, ma bɔ ni wɔkɔki tə wimbɛiŋ. 21 Yələ yichi kɔ gia yə bə bi fəki i mbɛiŋ kɔm mih, kɔm bɔ kiəki kə mi wə wi faaŋ mih. 22 A nì kɔ a mih nì ka dzə dzaka i bɔ, ma yi numki a bɔ kaŋaki kə ŋgbɔ widɔkɔ. Ayakalə, i liə bɔ kaŋaki kə gia yidɔkɔ yə bɔ kɔ dzaka kɔm chu bibɔ. 23 Mi wə wi baiŋŋki mih wi baiŋŋki lə tə Ba wuŋ. 24 A nì kɔkə a mih nì fə ŋkaiŋni bənɔm bədɔkɔ i bɔ kintəəŋ bə̀ mi widɔkɔ kɛiŋki ki fə kə, ma bɔ ka kaŋa dəkə ŋgəkə widɔkɔ. Ayakalə, bɔ kɔ bɔ yɛiŋ, bɔ kɛiŋ baiŋŋ mih bəh Ba wuŋ. 25 Yələ kɔ i fə a ja yiwɔ dzə kpɛiŋ asi bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Bənchi bəbɔ wə a,

‘Bɔ baiŋŋ mih kilɔlɔ.’

26 Ayakalə, Mi wi Gamtini wə mih ni chiŋsi bi dzə lə, num wi buku dzə i Ba wuŋ wə. Mi wi Gamtini wələ akɔ num Kiŋ'waka ki ŋkɔŋ kə ki nyə dzə i Ba wuŋ wə. I jɔbi wə wi ni dzə wi ni num mbêeŋ nsaka wuŋ. 27 Mbɛiŋ tə bi nûmki bəmbeeŋ nsaka bəŋ, kɔm mbɛiŋ kɔ num bukumbɛiŋ nì kɔlə i kin'yisi wə bəh i dzə buku bidaiŋ.”

16

1 “Mih dzakaki gia yələ yichi i mbɛiŋ ka mbɛiŋ bi ma gbɔ i kimbum kimbɛiŋ wə. 2 Bə bi kɔŋŋki lə mbɛiŋ i júŋ yi tsani mə. Yi ŋkɔŋ kɔ a, jɔbi dzəki lə wə na ndə wə wi bi wɔɔki mi i mbɛiŋ wə, wi ni kwakaki a ŋgaiŋ fəki num nɔm wi ndzɔŋni i Nyɔ. 3 Bə bi fə yakadəiŋ, kɔm bɔ ka kiə dəkə Ba wuŋ nabə mih. 4 Mih dzakaki gia yələ yichi i mbɛiŋ lə, ka jɔbi wiwɔ bi dzə kpɛiŋ mbɛiŋ bi kwaka a mih nì kɔ num mih dzaka lɔ yi i mbɛiŋ.

Nɔm wə kiŋ'waka ki baiŋni bi dzə i fəki

Mih nì ka fuku dəkə gia yələ i mbɛiŋ i kin'yisi wə kɔm mih nì shi kɔ a bəh mbɛiŋ. 5 I liə si num a mih fiəniki tsəki i wi wə wi nì faaŋ mih. Ayakalə, mi widɔkɔ i mbɛiŋ kintəəŋ na bikə i mih a mih tsəki faiŋ na. 6 Mbɛiŋ kɔ a nshɛiŋ nshɛiŋ kɔm mih dzaka gia yələ i mbɛiŋ. 7 Na si yi kɔ yakadəiŋ lə, mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, akɔ num gia yindzɔŋni i mbɛiŋ a mih nyə. Mih ka baaŋ maka mih nyə̂, ma Mi wi Gamtini wə bi ma dzə̂. Ayakalə, mih ka nyə, mih bi ka chiŋsi wi i mbɛiŋ. 8 Jɔbi wə wi bi dzəki, wi bi tɔyi gia yi bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi wələ, fə̂ bɔ yɛ̂iŋ chu bibɔ, fə̂ bɔ yɛ̂iŋ gia yə yi kɔ nɔni ki chəŋ, fə̂ tə a bɔ yɛ̂iŋ yə yi kɔ i nsaka wi Nyɔ wə. 9 Wi bi fə̂ a bɔ yɛ̂iŋ chu bibɔ si bɔ nì ka jiə dəkə shɔm i mih, 10 fə̂ a bɔ yɛ̂iŋ gia yə yi kɔ i nɔni ki chəŋ wə si mih tsəki i Ba wuŋ, mbɛiŋ kɔbi i ni chu yɛiŋ i mih wə. 11 Wi bi fə̂ lə ka bɔ yɛ̂iŋ gia yə yi kɔ i nsaka wi Nyɔ wə kɔm ŋkuŋ wi mbi wələ kɔ num nsaka kwa wi.

12 Mih kɛiŋki mih kaŋa na gia yiduli i dzaka i mbɛiŋ ayakalə, yi kɔbi i liə ndzɔŋ i bintuni bimbɛiŋ wə i liə. 13 Jɔbi wə, Kiŋ'waka ki ŋkɔŋ bi dzəki, wi bi gamti mbɛiŋ a mbɛiŋ kiə ŋkɔŋ bichi. Wi bi dzakaki kə num i ŋga bi wə. Gia yichi yə wi kɔ wi wɔkɔ akɔ yə wi bi dzakaki, wi fuku i mbɛiŋ gia yichi yə yi kɔ i bi dzə. 14 Wi bi chusi lə mbum biŋ, si wi bi dzɔ gia yə akɔ yiŋ wi fuku i mbɛiŋ. 15 Biɛiŋ bichi biə Ba wuŋ kaŋaki akɔ biŋ. Akɔ gia yə mih dzakaki a wi bi dzɔki gia yə yi kɔ yiŋ wi fuku i mbɛiŋ.

Nshɛiŋ yi bwa bə Jisɔs bi fiəniki chu kinsaŋli

16 A baaŋ a twɛsi mbɛiŋ ma chu yɛiŋ i mih wə, ayaka bə ni mɔti a twɛsi ma mbɛiŋ ni fiəni chu yɛiŋ mih.” 17 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, bwa bu bə mbaŋ bədɔkɔ dzaka i bədɔkɔ a, “Wi dzakaki a nə i bukumbɛiŋ lə, a baaŋ a twɛsi bukumbɛiŋ ma chu yɛiŋ ŋgaiŋ, ayaka a bə ni mɔti a twɛsi bukumbɛiŋ ni fiəni chu yɛiŋ ŋgaiŋ, bə a ŋgaiŋ tsəki i Ba wi ŋgaiŋ na? 18 Gia yə wi dzakaki lə, a baaŋ a twɛsi yəmaka kɔ a nə a? Bukumbɛiŋ ka kiə dəkə gia yə wi dzakaki yakadəiŋ.”

19 Jisɔs dza yɛiŋ a bɔ nəŋki i bikə i ŋgaiŋ gia yə wi dzakaki, wi ka bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ shwiŋyiki a mbɛiŋ mbɛiŋ kɔm a gia yə mih si dzaka a, ‘A baaŋ a twɛsi mbɛiŋ ma ni chu yɛiŋ mih, ayaka a bə ni mɔti a twɛsi ma mbɛiŋ ni fiəni chu yɛiŋ i mih’ a? 20 Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mbɛiŋ bi dəki lə mindəm wili, bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi wələ bi laŋki fibɔ. Mbɛiŋ bi numki a i nshɛiŋ wə, ayakalə nshɛiŋ yiwɔ bi dza fiəni i kinsaŋli wə. 21 Jɔbi wə miŋkpaŋa si nɔmh, wi ka wɔkɔki lɔli, kɔm jɔbi wi bwɔni kpɛiŋ lɔ. Jɔbi wə wi bwɔ waiŋ wi, wi na chu kwakaki lɔli biwɔ, kɔm wi wɔkɔki num ndzɔŋni a mi wiwɔm dzə i mbi wə. 22 Akɔ asi yi kɔ i mbɛiŋ i liə. Mbɛiŋ kɔ a nshɛiŋ nshɛiŋ, ayakalə jɔbi wə mih bi fiəni dzə yɛiŋ mbɛiŋ, ka mbɛiŋ bi numki bəh kinsaŋli i shɔ́m yimbɛiŋ wə, kəmaka kinsaŋli bi numki kə mi widɔkɔ kɔkə bi dzɔ i mbɛiŋ. 23 A bi numki i jɔbi wiwɔ wə, mbɛiŋ bi ma chu bikə gia yidɔkɔ i mih. Mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ a, mbɛiŋ ka bikə na finə i Ba wuŋ i yɛli wuŋ wə, wi ni nya fi i mbɛiŋ. 24 Na i dzə buku i liə, mbɛiŋ ka bikə dəkə fiɛŋ fidɔkɔ i Ba wuŋ, i yɛli wuŋ wə. Mbɛiŋ bikə, ma mbɛiŋ ni kwati, ka kinsaŋli kimbɛiŋ ni jikə.

25 Mih dzakaki ndzaka wələ num a ŋkwiŋ ŋkwiŋ, ayakalə jɔbi dzəki lə wə mih bi chu dzakaki kə i mbɛiŋ ŋkwiŋ ŋkwiŋ. Mih bi dzaka baiŋsi lə i mbɛiŋ kɔm Ba wuŋ. 26 A bi numki i jɔbi wiwɔ wə, mbɛiŋ bi bikəki lə fiɛŋ i Ba wuŋ, i yɛli wuŋ wə. Mih dzakaki kə a mih bi nywaki lə fiɛŋ i Ba wuŋ kɔm mbɛiŋ. 27 Ba wuŋ mwi kɔŋki lə mbɛiŋ, kɔm mbɛiŋ kɔŋ mih ka chu bum a mih nyə i wi Ba wuŋ. 28 Mih nì nyə i Ba wuŋ wə ka mih dzə i mbi wələ wə, i liə mih beeki mbi wələ i fiəni tsə i Ba wuŋ wə.”

29 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ bwa bu bə mbaŋ tɔbi ka dzaka a, “Aaŋ! I liə wɔ dzaka bwili chu kɔbi ŋkwiŋ ŋkwiŋ! 30 I liə buku yɛiŋ lɔ a wɔ kiəki lə gia yichi chu wɔkɔli kə a mi widɔkɔ bikə num bikəni i wɔ. Gia yələ fə buku ka bum a wɔ nyə i Nyɔ wə.” 31 Jisɔs chukuli i bɔ a, “Yaka mbɛiŋ bum i liə a? 32 Jɔbi dzəki lə, num wi si dzə lɔ, wə mbɛiŋ bi gaaliki fimu fimu na ndə tsə i wi dzu, mbɛiŋ ni gɛiŋ bee mih, mih mbɔŋ. Ayakalə, mih kɔkə mih mbɔŋ, kɔm Ba wuŋ kɔlə buku wi. 33 Mih fukuki gia yələ i mbɛiŋ lə si mbɛiŋ kɔ i mih mə, mbɛiŋ ni kaŋa lə kimbɔiŋni. I mbi wələ wə mbɛiŋ kaŋaki lə bəŋgəkə, ayakalə mbɛiŋ nûmki bəh shɔm yi kaŋani. Kɔm mih gaka lɔ mbi wələ.”

17

Jisɔs tsa i gwu yi bəh i bəni bu

1 Jɔbi wə Jisɔs nì dzaka kaasi ndzaka wələ, ka dza giŋsi dzə́kəh yi tsɛiŋ i bɛiŋ tsa a, “Ba wuŋ, jɔbi kpɛiŋ lɔ. Chûsi kiŋkɔkni ki Waiŋ wa ka Waiŋ tə ni chûsi kiŋkɔkni ka. 2 Wi kɔlə i chusi kɔm wɔ nya ŋga i wi i bəni bəchi bɛiŋ a wi nyâ nɔni kə ki bi tsə kaa kə, i bə̀ bəchi bə̀ wɔ kɔ wɔ nya i wi. 3 Nɔni kələ ki bi tsə kaa kə akɔ num kələ a bɔ kîəki wɔ Nyɔ a num a wɔ Nyɔ wi ŋkɔŋ, bəh mih Jisɔs Klistus wə wɔ nì faaŋ. 4 Mih chusi lɔ mbum bia i fa kuku asi mih kaasi nɔm wə wɔ nì nya a mih nɔ̂m. 5 I liə Ba wuŋ, fiəni nyâ mih kiŋkɔkni i wɔ nshiŋ kə mih nì kaŋaki buku wɔ i ninshiŋ ka mbi yisi.

6 Mih chusi lɔ wɔ i bəni bə̀ wɔ nì sabi i fa mbi wələ wə ka nya i mih. Bəni bələ nì kɔ mba, ayaka wɔ ka nya bɔ i mih. Bɔ ka wɔkɔ ja ya. 7 I liə bɔ kiə lɔ a biɛiŋ bichi biə mih kaŋaki kɔ num bi nyə i wɔ. 8 Mih dzakaki lə kɔm mih kɔ mih nya lɔ gia yə wɔ nì nya i mih i bɔ, bɔ dzɔ yi, ka kiə ŋkɔŋ a mih nyə dzə i wɔ wə, ka bum tə a, a nì faaŋ wɔ mih. 9 Mih tsaki lə a num i bələ. Mih tsaki kə num i bə̀ bɔ kɔ num bə mbi wələ. Mih tsaki num i bələ wɔ nya i mih, kɔm akɔ bəni ba. 10 Biɛiŋ bichi biə mih kaŋaki akɔ mbia, biɛiŋ bichi biə wɔ kaŋaki akɔ mbiŋ. Akɔ i bəni bələ mbum biŋ chusiki. 11 I liə mih chu mɔŋ i fa mbi wələ wə. Ayakalə, bɔ kɛiŋki lə i fa mbi wələ wə, ayaka mih si fiəni dzə i wɔ. Ba wuŋ wi baiŋni, jîə bɔ i yɛli wa wə wɔ nya i mih, ka bɔ numki i mi wimu wə asi buku wɔ kɔ i mi wimu wə.

12 Jɔbi wə mih nì kɔ bəh bɔ, mih nì jiə bɔ i yɛli wa wə wɔ nya i mih. Mih tɔkni bəh bɔ mi i bɔ wə na laka, a kɔbi a wə wi nì kɔ num wə wi nì kaŋaki i laka. Ayaka yələ num ka gia yə bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə, a yi dzə kpɛiŋ. 13 I liə mih si fiəni dzə i wɔ wə, mih dzaka gia yələ mih kɛiŋ i mbi wələ wə ka bɔ ni kaŋa kinsaŋli kə ki kɔ kəŋŋ num ki jikə i bɔ wə. 14 Mih kɔ mih nya ja ya i bɔ kaŋ, bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi wələ ka bə baiŋŋ bɔ, kɔm bɔ chu mɔŋ bəni bə mbi wələ, a liŋ asi mih kɔkə mi i mbi wələ wə. 15 Mih tsaki kə lə a wɔ bwîli bɔ i mbi wələ wə. Mih tsaki num a wɔ tɔ̂kni bəh bɔ, kiə bɔ ki lîə kə i kaŋ yi mi wichu wə. 16 Bɔ kɔkə bəni bə mbi wələ, a liŋ asi mih kɔkə mi i mbi wələ wə. 17 Kɛ̂iŋsi bɔ wɔ jîə chi chi ma bɔ baiŋki i ŋkɔŋ kintəəŋ. Ja ya kɔ ŋkɔŋ. 18 Asi wɔ nì faaŋ mih i mbi wələ wə, akɔ a liŋ asi mih faaŋ bɔ tə i mbi wə. 19 Mih ka kɛiŋsi jiə gwu yiŋ chi chi kɔm bəh bɔ, ka bɔ tə kɛiŋsi jiə gwu yibɔ chi chi i ŋkɔŋ wə.

20 Mih tsaki kə a bəni bələ shəŋ. Mih tsaki tə i bəni bəchi bə̀ bɔ bi wɔkɔki ndzaka wibɔ jiə shɔm i mih wə. 21 Mih tsaki a bɔ bəchi bi dzə num i mi wimu wə, na asi wɔ Ba wuŋ kɔ wɔ num i mih wə mih num tə i wɔ wə. Mih tsa a bɔ tə bi nûmki i buku wɔ wə, ka bəni bə mbi wələ bi bûm a, a nì faaŋ wɔ mih. 22 Mbum biə wɔ nì duksi mih yɛiŋ mih nya lɔ i bɔ, ka bɔ bi nûmki i mi wimu wə, asi buku wɔ kɔ i mi wimu wə, 23 mih kɔ i bɔ mə, wɔ num i mih mə. A bɔ nûmki nalə i mi wimu wə, ayakadəiŋ ka bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi wələ kîə a, a nì faaŋ wɔ mih, wɔ kɔŋ bɔ asi wɔ kɔŋki mih. 24 Ba wuŋ, mih nəŋki a bə̀ wɔ nya i mih a bɔ bi dzə̂ nûm tə bəh mih i di biə mih kɔ, ka bɔ bi yɛ̂iŋ kiŋkɔkni kə wɔ nì nya i mih kɔm bə kiŋkɔŋ ka i mih wə na ka mbi wələ yisi. 25 Wɔɔɔ Ba wuŋ wi chəŋ, bəni bə mbi wələ kiəki kə wɔ ayakalə, mih kiəki lə wɔ, bəni bəŋ bələ kiə a nì faaŋ wɔ mih. 26 Mih fə lɔ bɔ kiə wɔ, mih kɛiŋ i ni fəki bɔ kiə wɔ, ka kiŋkɔŋ ka kə wɔ kɔŋ mih yɛiŋ numki i bɔ mə, mih tə num i bɔ mə.”

18

Bə faaŋ bəni bə jum bɔ tsə kwa Jisɔs

(Matiɔ 26:47-56; Mak 14:43-50; Luk 22:47-53)

1 Jɔbi wə Jisɔs nì tsa kaasi, wi bəh bwa bu bə mbaŋ ka nyə fɛiŋ, tsə ndaŋ kaŋŋ yə bə nì bɔɔŋki a Kidlɔn ka tsə i waka widɔkɔ wəyaka wə, khə wi kɛiŋ yi mitam num fɛiŋ, bɔ bwa bu bə mbaŋ ka liə fɛiŋ. 2 A nì kɔ Judas wə wi nì taŋni Jisɔs kîə tə di biwɔ, kɔm Jisɔs bəh bwa bu bə mbaŋ nì kɔmsiki tsəki lə fɛiŋ. 3 Ayakadəiŋ, Judas ka tsə fɛiŋ bəh mbaŋ wi bəni bə jum bəh bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì tsɛiŋki juŋ yi fəni yi gia. Bəni bələ num a faaŋ bətii mfə gia bəmbum bə Bəfalasi bɔ. Bɔ nì tsəki kaŋa gbuku wi baiŋsini bəh naka bi baiŋsini bəh biɛiŋ bi jum. 4 Si Jisɔs ni kiə gia yə yi kaŋaki i nûm bəh wi, wi ka buku dzə i ninshiŋ, bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ nəŋki num ndə?” 5 Bɔ ka chukuli i wi a, “Jisɔs wi Nasali.” Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Akɔ mih wiwɔ.” A nì kɔ Judas wə wi nì taŋni wi, wi num i bɛiŋ bəh bəni bəwɔ fɛiŋ. 6 Jɔbi wə Jisɔs fuku i bɔ a, akɔ ŋgaiŋ wiwɔ, bɔ ka chu lɔ bəh jum bəh jum, gbɔyi i kuku. 7 Wi ka chu bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ nəŋki num ndə a?” Bɔ chukuli a, “Jisɔs wi Nasali.” 8 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Mih si fuku lɔ i mbɛiŋ a, akɔ mih wiwɔ. Yaka mbɛiŋ fa nəŋki num mih, mbɛiŋ bêe bəni bələ nyə̂.” 9 Wi nì dzaka yaka i fə a yi dzə kpɛiŋ i ja yə wi nì kɔ wi dzaka lɔ i Nyɔ a, ŋgaiŋ ka laksi dəkə mi wimu i bə̀ wi nì nya i ŋgaiŋ.

10 Samɔn Bita nì kaŋaki lə nywɔ wi jum. Wi ka baa nywɔ i kimbaka wə ka gba chwiŋ təiŋ kintuni ki tsɛiŋ yiləkəli yi mfa wi fwu wi bətii mfə gia. Yɛli wi mfa wiwɔ num a Malkus. 11 Jisɔs ka dzaka i Bita a, “Fîəni lə̂kə nywɔ wa i kimbaka wə. Yaka mih ni mu kə bwam wi ŋgəkə wə Ba wuŋ kɔ wi nya i mih ma?”

Bɔ dzɔ Jisɔs tsə bəh wi i Anas

12 Fwu wi bəni bə jum bəh mbaŋ wi bəni bə jum bəh bəni bə̀ bɔ nì tsɛiŋki juŋ yi fəni yi gia yi Bəju ka kwa Jisɔs ka kaŋa wi bəh bəkwu. 13 Bɔ yisi dzɔ wi tsə bəh wi i Anas, kɔm Anas nì kɔ tii kpə Kayfas wə wi nì kɔ fwu wi bətii mfə gia i jia yiwɔ wə. 14 Kayfas wələ kɔ wə wi nì yisi nya kintəfi i Bəju a yi ndzɔŋki a mi wimu kpi i bəni bəchi fuŋ.

Bita nəiŋ a ŋgaiŋ kiəki kə Jisɔs

(Matiɔ 26:69-70; Mak 14:66-68; Luk 22:55-57)

15 Si bɔ nì tsəki bəh Jisɔs yakadəiŋ, Samɔn Bita bəh waiŋ wi mbaŋ wi Jisɔs widɔkɔ ka biəli Jisɔs. Si waiŋ mbaŋ wi Jisɔs wələ nì kɔ fwu wi bətii mfə gia kiə wi, wi ka biəli Jisɔs tsə liə i tɔkɔ wi fwu wi bətii mfə gia wə. 16 Bita num baaŋ i biŋ i dzaka ki mbaiŋ kpəŋ. Waiŋ mbaŋ wi Jisɔs wə fwu wi bətii mfə gia nì kiəki wi, fiəni buku tsə dzaka i waiŋkpaŋni wə wi nì tsɛiŋki dzaka ki mbaiŋ, dzɔ liə dzə bəh Bita. 17 Waiŋkpaŋni wiwɔ bikə i Bita a, “Ntə wɔ kɔ tə mi wi mbaŋ wi mi wələ a?” Bita chukuli a, “A mɔŋ mih.” 18 A nì kɔ biŋ də, bwa bə nɔm bəh bəni bə̀ bɔ nì tsɛiŋki juŋ yi fəni yi gia kpa gbuku ka numyi bɛiŋ ka bə́ jɔkɔki. Bita ka tsə num tə bɛiŋ bə́ jɔkɔ.

Fwu wi bətii mfə gia ka bikəyiki gia i Jisɔs

(Matiɔ 26:59-66; Mak 14:55-64; Luk 22:66-71)

19 Fwu wi bətii mfə gia ka bikə kimbikə i Jisɔs kɔm bə bwa bu bə mbaŋ bəh kɔm nlani wi. 20 Jisɔs chukuli i wi a, “Mih si fuku baiŋsi lɔ yi i mbi wichi. Mih si lani lə bəni i juŋ yi tsani wə bəh i juŋ yi fəni yi gia wə i di biə Bəju bəchi si juŋni. Mih ka num dzaka dəkə gia yidɔkɔ i nyumi wə. 21 Wɔ bikəki gia yələ num i mih kɔm nə? Bîkə num i bəni bə̀ bɔ si wɔkɔ si mih dzakaki. Bɔ kiəki lə gia yə mih si dzaka.” 22 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, mi widɔkɔ i mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ nì tsɛiŋki juŋ yi fəni yi gia num wi num bɛiŋ i kɔmsi i wi kpəŋ ka wɔɔ kaŋ i kimbaŋ ki wə, bikə i wi a, “Akɔ dzəh yə wɔ chukuliki fwu wi bətii mfə gia lə a?” 23 Jisɔs bikə i wi a, “A kabə num a mih si dzaka i fikpəŋ, wɔ chûsi kiŋgbɔ kəŋŋ. A kabə num a mih si dzaka num ŋkɔŋ, wɔ ka twɛiŋ lɔ mih kɔm nə?” 24 Anas ka dza chiŋsi Jisɔs i Kayfas fwu wi bətii mfə gia. Jisɔs nì kɛiŋki a bəkwu wə.

Bita ka chu nəiŋ a ŋgaiŋ kiəki kə Jisɔs

(Matiɔ 26:71-75; Mak 14:69-72; Luk 22:58-62)

25 Si Samɔn Bita nì kɛiŋki num wi num i bɛiŋ jɔkɔ gbuku, bəni bikə i wi a, “Ntə wɔ kɔ mi widɔkɔ i mbaŋ wi bəni bu wə a?” Bita nəiŋ ka dzaka a, “A mɔŋ dəkə mih.” 26 Waiŋ wi nɔm wi fwu wi bətii mfə gia widɔkɔ chu bikə i Bita a, “Mih si ka yɛiŋ mbɛiŋ wi i khə wi mbaiŋ wə a?” Waiŋ wi nɔm wələ nì kɔ mi i chwɔŋkijuŋ ki mi wə Bita si təiŋ kintuni ki. 27 Bita ka chu nəiŋ. A i jɔbi wiwɔ wə kwɔkɔ ka tɔŋ.

Bə tsə bəh Jisɔs i Baylɛ

(Matiɔ 27:1-2,11-14; Mak 15:1-5; Luk 23:1-5)

28 Bəni ka dzɔ Jisɔs i juŋ yi Kayfas wə ka tsəki bəh wi i ntɔŋ wi mi wi Lum wə wi sakaki fɛiŋ. A nì kɔ a kɛiŋ kinchɔŋɔchɔŋɔ. Jɔbi wə bɔ nì tsə bɔ nì ka liə fibɔ i ntɔŋ wi mi wiwɔ wə, kɔm a nì kɔ a bɔ liə, ma bɔ nì jisi shi bibɔ, na dzi dəkə Dzini bi Ntsədaŋ. 29 Ayakadəiŋ, Baylɛ ka buku dzə yɛiŋ bɔ bikə i bɔ a, “Akɔ yi naiŋ gia mbɛiŋ yɛiŋ mi wələ gbɔ yɛiŋ a?” 30 Bɔ chukuli i wi a, “Asi kɔ a mi wələ ma numki mi wichu, ma buku ka dzə dəkə bəh wi i nya a bə wɔɔ.” 31 Baylɛ ka chukuli i bɔ a, “Mbɛiŋ dzɔ̂ wi, ma mbɛiŋ sâka kiə wi a mbɛiŋ mbɛiŋ asi bənchi bəmbɛiŋ nəŋki.” Bəju ka dzaka i wi a, “Buku kaŋaki kə ŋga i wɔɔ mi.” 32 Ndzaka wələ dzə kpɛiŋ i ja yə Jisɔs nì kɔ wi dzaka lɔ chusi ŋkaiŋni yi kpi yə wi kaŋaki i bi kpî. 33 Baylɛ fiəni liə tsə i ntɔŋ wi wə, ka dzaka a bə dzə bəh Jisɔs, wi ka bikə i wi a, “Akɔ wɔ Ŋkuŋ wi Bəju a?” 34 Jisɔs bikə i wi a, “Wɔ dzaka yələ num i kiŋkwaka ka wə, ma a dzaka bəni bədɔkɔ i wɔ kɔm mih a?” 35 Baylɛ bikə i wi a, “Mih kɔ mi wi Ju a? Akɔ bəni ba bə kwili bəh bətii mfə gia bəmbum bɔ dzɔ wɔ ka dzə nya i mih. Wɔ fə num nə?” 36 Jisɔs chukuli i wi a, “Ŋkuŋ biŋ kɔkə ka bi fa mbi wələ wə. Asi kɔ a ŋkuŋ biŋ numki ka bi fa mbi wələ, ma bəni bəŋ bə nɔm si jwɔ a bə ki nyâ kə mih i kaŋ yi Bəju wə. Ayakalə, ŋkuŋ biŋ kɔkə dəkə biə bi nyə i mbi wələ wə.” 37 Baylɛ ka bikə i wi a, “Yaka wɔ kɔ ŋkuŋ a?” Jisɔs chukuli i wi a, “Yi kɔ asi wɔ dzaka a mih kɔ ŋkuŋ. Bə nì bwɔ mih kɔm yələ, ayaka mih nì dzə i mbi wələ wə kɔm bə yələ a mih dzakaki kɔm bəh ŋkɔŋ. Na ndə wə wi biəliki ŋkɔŋ wi wɔkɔki lə ja yiŋ.” 38 Baylɛ bikə i wi a, “Ŋkɔŋ kɔ nə a?” Si wi dzaka yakadəiŋ ka fiəni buku tsə yɛiŋ Bəju i biŋ dzaka i bɔ a, “Mih ka yɛiŋ dəkə ŋgbɔ widɔkɔ i wi wə. 39 Ayakalə, mbɛiŋ si kaŋa lə nɔni kimbɛiŋ kidɔkɔ a i jɔbi wi Dzini bi Ntsədaŋ wə mih bwîli mi wi juŋ yi nsəŋ wimu. Mbɛiŋ nəŋki a mih bwîli num ŋkuŋ wi Bəju wələ a?” 40 Bəju bəwɔ wili bəh ŋga a, “Aayi, buku nəŋki kə num mi wələ, bwîli num Balabas!” Balabas wə wi nì kɔ mi i mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ nì jwɔki Gɔmna wi Lum.

19

Bə saka təiŋ a bə wɔ̂ɔ Jisɔs

1 Baylɛ ka dzɔ Jisɔs nya bə shɛli wi bəh ŋgaŋa. 2 Bəni bə jum fə kifɔ ki ŋkuŋ kii bə bwaŋyi yɛiŋ ka bwaŋ i wi fuŋ, dzɔ mbuŋ wi bəŋkuŋ wi bɔkɔli, ka tum i wi wə. 3 Bɔ ka dzə i wi dzaka a, “Mbɛɛ, jum yi bɔkɔli. Ŋkuŋ wi Bəju.” Si bɔ nì dzakaki yakadəiŋ twɛiŋ wi bəh kaŋ. 4 Baylɛ ka chu buku tsə i biŋ dzaka i bəni a, “Mbɛiŋ yɛ̂iŋ, mih ki bwiliki lə mi wələ i biŋ mih nya i mbɛiŋ, ka mbɛiŋ kiə a mih ka yɛiŋ dəkə gia yə wi gbɔ yɛiŋ.” 5 Jisɔs ka bukuki dzəki bəh kifɔ ki bəmbwaŋyi kə i wi fuŋ bəh mbuŋ wi bəŋkuŋ i wi wə. Baylɛ ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ yɛ̂iŋ bə mi wiwɔ lə!” 6 Bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ nì chəniki juŋ yi fəni yi gia, yɛiŋ wi yakadəiŋ, ka yisi i wiliki a, “Bâŋŋ wi i kintasi wə, bâŋŋ wi i kintasi wə!” Baylɛ dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ dzɔ̂ la wi bəh kaŋ yimbɛiŋ ma mbɛiŋ bâŋŋ i kintasi wə, kɔm mih ka yɛiŋ dəkə gia yə wi gbɔ yɛiŋ.” 7 Bəju bəwɔ fiəni chukuli i wi a, “Buku kaŋaki lə nchi wibuku, nchi wiwɔ chusiki a wi kaŋaki lə i kpî, kɔm wi fə gwu yi a ŋgaiŋ kɔ Waiŋ Nyɔ.” 8 Jɔbi wə Baylɛ wɔkɔ ndzaka wiwɔ yaka chu num lwa nalə. 9 Bɔ Jisɔs fiəni liə tsə i saŋ wi wi shini wə, wi bikə i Jisɔs a, “Wɔ nyə faiŋ?” Ayakalə, Jisɔs nəki chukuli kə gia yidɔkɔ i wi. 10 Baylɛ bikə i Jisɔs a, “Wɔ dzakaki kə i mih a? Wɔ kiəki kə a mih kaŋaki lə ŋga i bwili wɔ, mih chu kaŋa ŋga i dzaka a bə baŋŋ wɔ i kintasi wə a?” 11 Jisɔs chukuli i wi a, “Wɔ si kɔkə i kaŋa ŋga i mih bɛiŋ a kɔbi a bə nì nya ŋga biwɔ i wɔ i bɛiŋ. Ayakadəiŋ, kɔm yələ, mi wə wi nya mih i wɔ kaŋ, kaŋaki lə chu bi kpali tsə mbia.”

12 Si Baylɛ wɔkɔ ndzaka wələ, ka yisi i nəŋki dzəh i yatɔkɔ wi. Ayakalə, Bəju wam bəh ŋga a, “Wɔ ka mɔm i bee mi wələ, yi numki a wɔ kɔkə nsɛiŋ wi Kaysa ŋkuŋ wimbum wi Lum. Na ndə wə wi fə gwu yi a ŋgaiŋ kɔ ŋkuŋ wi kɔ baiŋŋni wi Kaysa.” 13 Jɔbi wə Baylɛ chu wɔkɔ ndzaka wiwɔ, ka buku bəh Jisɔs i biŋ, shinum i kiŋgbɔkɔ ki nsaka wə kə bə nì bɔɔŋki a Di biə bə maa bəh Kitəh, num i já yi Hibulu wə a Gabata. 14 A nì kɔ Chɔkɔ bi Nsisi bi Dzini bi Ntsədaŋ, jɔbi nì kɔ aka mbiəŋə jwɔfi ntsɔ bəfa nshifɔkɔ. Baylɛ dzaka i Bəju a, “Mbɛiŋ yɛ̂iŋ bə ŋkuŋ wimbɛiŋ lə!” 15 Bəju bəwɔ wamyi a, “Nyə̂ bəh wi, nyə̂ bəh wi, bâŋŋ wi i kintasi wə!” Baylɛ bikə i bɔ a, “Mih baŋŋ ŋkuŋ wimbɛiŋ i kintasi wə a?” Bətii mfə gia bəmbum chukuli i wi a, “Buku kaŋaki kə ŋkuŋ widɔkɔ a kɔbi a Kaysa.” 16 Baylɛ ka nya Jisɔs i bɔ a bɔ tsə̂ bâŋŋ i kintasi wə.

Bə baŋŋ Jisɔs i kintasi wə

(Matiɔ 27:32-44; Mak 15:21-32; Luk 23:26-43)

17 Bɔ ka dzɔ Jisɔs, buku bəh wi. Wi giŋ kintasi ki ka tsəki i di biə bə nì bɔɔŋki a Ŋkuŋu Kifwu, yi num i já yi Hibulu wə a Gɔlgɔta. 18 Bɔ ka tsə baŋŋ wi fɛiŋ i kintasi wə, baŋŋ tasi bəh bəni bədɔkɔ bəfa i bintasi wə, widɔkɔ i tsɛiŋ yiləkəli wə, widɔkɔ i tsɛiŋ yi kimiəkə wə, Jisɔs num i fintəŋ. 19 Baylɛ bɔŋ nyaka gia yidɔkɔ ka baŋŋ i kintasi ki Jisɔs wə. Gia yə wi nì nyaka yɛiŋ nì kɔ a, “Jisɔs wi Nasali, Ŋkuŋ wi Bəju.” 20 Bəju bəduli fa gia yə wi nyaka yɛiŋ, kɔm di biə bɔ nì baŋŋ Jisɔs i kintasi wə nì kɔ kɔmsi tsə i kwili wə, wi nì nyaka gia yələ i já yi Hibulu wə bəh yi Latin wə bəh yi Glik wə. 21 Bətii mfə gia bəmbum bə Bəju tsə dzaka i Baylɛ a, “Kiə wɔ ki nyâka kə a, ‘Ŋkuŋ wi Bəju.’ Nyâka a, ‘Mi wələ dzaka a ŋgaiŋ kɔ ŋkuŋ wi Bəju.’ ” 22 Baylɛ chukuli i bɔ a, “Gia yə mih kɔ mih nyaka mih nyaka lɔ.”

23 Jɔbi wə bəni bə jum nì baŋŋ Jisɔs i kintasi wə, bɔ ka dzɔ bəmbuŋ bu gaa i bidi binaa wə ayaka di bimu num i mi wi jum wimu. Bɔ dzɔ tə mbuŋ wi nimbɛiŋ. Ayakalə, mbuŋ wələ nì kɔ num bə nì tum wi wiyamni i yisi i məkə wə i shi buku i gvu wə. 24 Ayakadəiŋ, bɔ ka dzaka a bɔ bɔ a, “Kiə bukumbɛiŋ ki tâŋa kə mbuŋ wələ. Bukumbɛiŋ tâ shaŋ bəh wi, bə yɛiŋ mi wə wi ki kwatiki mbuŋ wiwɔ.” Gia yələ nì num i fə a yi dzə̂ kpɛ̂iŋ asi bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

“Bɔ nì gaa bəmbuŋ bəŋ a bɔ bɔ,

ka ta shaŋ bəh mbuŋ wuŋ.”*

Ayakadəiŋ, yələ kɔ gia yə bəni bə jum bəwɔ nì fə lə.

25 Bəkaŋa bədɔkɔ nì num bɛiŋ kɔmsi fɛiŋ i kintasi ki Jisɔs wə. Bəkaŋa bələ nì kɔ nih Jisɔs bəh waiŋnih nih Jisɔs bəh Meli wə kpə Klɔbas bəh Meli Magdalen. 26 Asi Jisɔs dzaka a wi tsɛiŋ ka yɛiŋ nih wi bəh waiŋ wi wi mbaŋ wə wi nì kɔŋki num bɔ num kɔmsi i wi kpəŋ i bɛiŋ, wi dzaka i nih wi a, “Miŋkpaŋa, tsɛ̂iŋ, fa si num waiŋ wa.” 27 Si wi dzaka yakadəiŋ fiəni dzaka tə i waiŋ wi wi mbaŋ wə a, “Tsɛ̂iŋ, fa si num nih wa.” I yisi i jɔbi wiwɔ wə waiŋ wi wi mbaŋ wiwɔ ka dzɔ nih Jisɔs bɔ wi tsə ka nɔki i wi dzu.

Jisɔs Kpi

(Matiɔ 27:45-56; Mak 15:33-41; Luk 23:44-49)

28 Si yəmaka nì tsə, si Jisɔs nì kɔ wi si kiə lɔ a gia yichi kaa, i fə a yi dzə kpɛiŋ asi bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə, ka dza dzaka a,

“Kindɔŋ wɔmki lə mih.”

29 Kilɛti kidɔkɔ nì kɔ fɛiŋ bəh mbih migbaŋlini yɛiŋ num mɔ jikə i yɛiŋ mə. Bəni bə jum bəwɔ ka juli kuncha yɛiŋ ka bwaŋ i kpɛiŋ wi yisɔp wə ka bwaŋ ləkə tsə i dzaka ki wə.† 30 Jɔbi wə Jisɔs nì dzɔ mbih miwɔ ka dzaka a, “Yi kaa lɔ.” Si wi dzaka yakadəiŋ, chuŋsi fwu wi, kiŋ'waka ki kaa.

Bə bwaŋ biəli yi Jisɔs

31 Si chɔkɔ biwɔ nì kɔ a chu num Chɔkɔ bi Kɛiŋsini gwu i nya i chɔkɔ bimbam wə, Bəju nì nəŋki i fə a biwini biwɔ ma bâaŋ i bintasi wə i chɔkɔ bimbam wə, (kighə si bimbam biwɔ nì kɔ bi mbum). Bɔ ka tsə yɛiŋ Baylɛ ka tsa wi dzaka a bɔ tsə̂ bwîŋyi kaka bi bəni bə̀ bɔ nì kɔ i bintasi wə ka bɔ kɔmsi kpîyi ka bɔ shîsi, dzɔ̂ bwîli bɔ. 32 Ayakadəiŋ, bəni bə jum bə̀ ka bwiŋyi kaka bi mi wi ninshiŋ wə, ka bwiŋyi tə widɔkɔ wə bə nì baŋŋ bəh wi. 33 Ayakalə, jɔbi wə bɔ nì dzə buku i Jisɔs wə, yɛiŋ num wi si kpi lɔ, bɔ nəki chu bwiŋyi kə kaka bi. 34 Mi widɔkɔ i mbaŋ wi bəni bə jum wə bwaŋ biəli yi Jisɔs bəh gɔŋ. Si wi bwaŋ yaka, akisəkə mwa bəh mwi tumbuku fɛiŋ. 35 Mi wə wi nì yɛiŋ gia yələ kɔ num wi mbeeŋ nsaka wiwɔ, ayaka ndzaka wiwɔ num ŋkɔŋ, wi kiə a ŋgaiŋ dzakaki num ŋkɔŋ ka mbɛiŋ kɔ i bûm. 36 Gia yələ nì num i fə gia yə bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə dzə̂ kpɛ̂iŋ si bə nyaka a, “A ŋkuŋu ki kimu bi bwiŋ kə.” 37 Ayaka yi chu num bə nì nyaka i di bidɔkɔ wə i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a, “Bəni bi tsɛiŋki lə mi wiwɔ wə bə bwaŋ.”

Bə ləə Jisɔs

(Matiɔ 27:57-61; Mak 15:42-47; Luk 23:50-56)

38 Si yəmaka nì tsə Yɔsɛf wi Alimatia nyə tsə yɛiŋ Baylɛ ka tsa a wi bûm a ŋgaiŋ dzɔ̂ bwîli wini wi Jisɔs. Yɔsɛf wələ nì kɔ mi wi mbaŋ wi Jisɔs ayakalə wi num a jum wə jum wə kɔm wi nì lwaki Bəju. Baylɛ bum, wi ka tsə i dzɔ bwili wini wiwɔ. 39 Nikɔdəmus wə wi nì yisi tsə yɛiŋ Jisɔs chɔkɔ bidɔkɔ nchɔkɔ, wi nì tsə tə bəh fiaŋsi bidɔkɔ bi kaŋa tsɛŋə yindzɔŋni num bə chiŋni kɛiŋsi bəh mɛɛl bəh alɔs nji wi ntiə wiwɔ nì kɔ bəkilɔ mbaŋtia ntsɔ yitali. 40 Bɔ wi ka tsə dzɔ bwili wini wi Jisɔs wiwɔ ka kii bə bəmbuŋ num bɔ fiaŋsi bəh fiaŋsi biə wi nì dzə bəh bi, asi nləə wi Bəju kɔ i nɔni ki tumi kibɔ wə. 41 A nì kɔ khə wi mbaiŋ num kɔmsi tsə i di biə bə nì baŋŋ Jisɔs i kintasi wə. Ayaka khə wiwɔ num yaka jum yimfiaŋ yidɔkɔ num fɛiŋ maka bə num ləə lɔ mi yɛiŋ. 42 Ayakadəiŋ, si chɔkɔ biwɔ nì kɔ Chɔkɔ bi Bəju bi Sisini wi chɔkɔ Bimbam, ayaka jum yiwɔ num kɔmsi fɛiŋ, bɔ ka jiə Jisɔs yɛiŋ.‡

20

Bə nəŋ wini wi Jisɔs mɔŋ

(Matiɔ 28:1-8; Mak 16:1-8; Luk 24:1-12)

1 A dzə num i chɔkɔ bi ninshiŋ i shi wə, Meli Magdalen buku dza na kinchɔŋɔchɔŋɔ biŋ kɛiŋ bi ji, ka tsə i jum bɛiŋ, yɛiŋ num bə dzasi lɔ təh wə bə nì baŋ dzaka kijum yɛiŋ. 2 Ayakadəiŋ, wi ka yɔkɔ tsə yɛiŋ Samɔn Bita bəh waiŋ wi mbaŋ wi Jisɔs widɔkɔ wiwɔ wə Jisɔs nì kɔŋki nalə, ka dzaka i bɔ a, “Bə bwili Bah i jum mə, buku ka kiə dəkə di biə bə nɔsi wi yɛiŋ.” 3 Bita bəh waiŋ wi mbaŋ wi Jisɔs wə ka buku i tsəki i jum bɛiŋ. 4 Bɔ nì tsəki yaka yɔkɔ num yɔkɔni, ayakalə waiŋ wi mbaŋ wi Jisɔs widɔkɔ wiwɔ wə yɔkɔ tsə Bita ka yisi tsə buku i jum bɛiŋ. 5 Si wi tsə buku, ŋgwuŋ shi tsɛiŋ ləkə, ka yɛiŋ shəŋ a bəmbuŋ bə̀, bə nì kii i Jisɔs wə bɔ nɔ fɛiŋ. Si wi tsɛiŋ yakadəiŋ nəki liə kə yɛiŋ. 6 Samɔn Bita biəli wi dzə buku fɛiŋ, ka liə tsə akisəkə i jum yiwɔ kintəəŋ. Si wi liə, yɛiŋ shəŋ a bəmbuŋ bə̀ bɔ nɔ fɛiŋ, 7 ayaka kinchumni ki mbuŋ kə bə nì kii fwu wi Jisɔs yɛiŋ nì ka nɔ chiŋni bəh bidɔkɔ bə̀. Ayakalə, num bə lim ka jiə a mbi di wə a kiki. 8 Waiŋ mbaŋ wi Jisɔs widɔkɔ wiwɔ wə wi nì yisi tsə buku fɛiŋ ka bɔŋ liə tsə i jum yiwɔ mə yɛiŋ gia yiwɔ ka bum. 9 A nì kɔ bɔ kɛiŋ ki kiə kə fwu wi gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Nyɔ mə a Jisɔs nì kaŋaki lə i dzâ i kpî wə.

Jisɔs chusi gwu yi i Meli Magdalen

10 Bwa bə mbaŋ bə Jisɔs bə̀ fiəni kwɛ i kikwili wə. 11 Ayakalə, Meli ka num baaŋ bɛiŋ i biŋ i jum kpəŋ ka dəki. Si wi nì dəki yaka ka dza ŋgwuŋ shi tsɛiŋ ləkə i jum yiwɔ kintəəŋ, 12 yɛiŋ bəchinda bə Nyɔ bəfa num bɔ lɔh bəmbuŋ bə fukuli num bɔ shinum i di biə bə nì nɔsi wini wi Jisɔs, widɔkɔ nì shinum i di biə fwu wi Jisɔs nì kɔ, widɔkɔ i di biə gvu yi nì kɔ. 13 Bəchinda bə Nyɔ bəwɔ bikə i wi a, “Miŋkpaŋa, wɔ dəki nə a?” Wi chukuli a, “Mih dəki kɔm bə giŋ buku bəh Bah wuŋ mih kiə kə di biə bə jiə wi.” 14 Si wi dzaka yakadəiŋ, wi bə́ nəŋ i fiəni gwu yi ka yɛiŋ Jisɔs num wi num bɛiŋ. Ayakalə, wi nəki kiə kə a, akɔ Jisɔs. 15 Jisɔs bikə i wi a, “Miŋkpaŋa, wɔ dəki nə a? Wɔ nəŋki num ndə a?” Meli ka kwakaki a, yuwidɔkɔ akɔ mi wə wi tsɛiŋki khə wiwɔ. Wi ka dzaka i wi a, “Tikwili, aka bə́ num a wɔ giŋ nyə bəh wi, wɔ fûku i mih di biə wɔ jiə wi yɛiŋ, ka mih tsə giŋ nyə bəh wi.” 16 Jisɔs dza bɔɔŋ wi a, “Meli.” Wi fiəni gwu bɔɔŋ wi i já yibɔ yi Hibulu wə a, “Labɔni,” yi num a, “Mi wi lanini.” 17 Jisɔs dzaka i wi a, “Ma kâŋa mih, kɔm mih kɛiŋki ki yaka kə i Ba wuŋ wə. Tsə̂ i bwa bə nih bəŋ ma wɔ fûku i bɔ a mih si yaka tsə i Ba wuŋ wə wi num tə Ba wimbɛiŋ, Nyɔ wuŋ num tə Nyɔ wimbɛiŋ.” 18 Meli Magdalen ka tsə fuku i bwa bə Jisɔs bə mbaŋ a ŋgaiŋ yɛiŋ Bah, ka fukuki tə i bɔ gia yə wi si dzaka i ŋgaiŋ.

Jisɔs chusi gwu yi i bwa bu bə mbaŋ

(Matiɔ 28:16-20; Mak 16:14-18; Luk 24:36-49)

19 A nì kɔ i fijɔbi a chɔkɔ biwɔ, a num chɔkɔ bi ninshiŋ i shi yiwɔ wə, bwa bə mbaŋ bə Jisɔs num dzu num bɔ baŋ dzaka bifiəŋə, kɔm bɔ nì lwaki Bəju. Jisɔs dza tumbuku i bɔ kintəəŋ, ka bɔni i bɔ a, “Ma kimbɔiŋni nûm bəh mbɛiŋ.” 20 Si wi bɔni i bɔ yakadəiŋ, ka chusi kaŋ yi bəh biəli yi i bɔ. Bwa bə Jisɔs bə mbaŋ ka numki bəh kinsaŋli nalə si bɔ yɛiŋ Bah. 21 Jisɔs chu fiəni dzaka i bɔ a, “Kimbɔiŋni nûm bəh mbɛiŋ. Si Ba wuŋ nì faaŋ mih, yi kɔ a liŋ si mih ki faaŋki mbɛiŋ i liə.” 22 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka waka i bɔ wə ka dzaka a, “Mbɛiŋ dzɔ̂ Kiŋ'waka ki Baiŋni. 23 Mbɛiŋ ka dalinya chu bi mi, ma yi numki a Nyɔ dalinya lɔ wi. Mbɛiŋ baaŋ ki dalinya kə wi, yaka Nyɔ ka dalinya dəkə wi.”

Jisɔs chusi gwu yi i Tɔmɔs

24 A nì kɔ i jɔbi wə Jisɔs nì dzə i bwa bu bə mbaŋ wə, Tɔmɔs wə wi nì kɔ i mbaŋ wi bwa bə Jisɔs bə jwɔfi ntsɔ bəfa wə bə nì bɔɔŋki yɛli wi widɔkɔ a bimaŋsi nì kɔkə dəkə bəh bɔ. 25 Bwa bə mbaŋ bə Jisɔs bədɔkɔ ka dzaka i Tɔmɔs a, “Buku si yɛiŋ Bah.” Ayakalə, Tɔmɔs dzaka mfih i bɔ a, “A kɔbi a mih yɛiŋ lə dzaka ki bali ki mibaiŋ i kaŋ yi wə, ka jiə waiŋkpaŋ wuŋ i dzaka biwɔ wə, jiə tə kaŋ yiŋ i biəli yi wə, mih ma ni lansi bum gia yiwɔ.”

26 Shi dzə kpɛiŋ, bwa bə Jisɔs bə mbaŋ chu num i dzu, Tɔmɔs num tə bəh bɔ, dzaka bifiəŋə num bə fah. Ayakalə, Jisɔs dzə tumbuku i bɔ kintəəŋ, ka bɔni i bɔ a, “Kimbɔiŋni nûm bəh mbɛiŋ.” 27 Si wi bɔni i bɔ yakadəiŋ, ka dzaka i Tɔmɔs a, “Jîə waiŋkpaŋ wa fa i káŋ yiŋ wə, wɔ yɛiŋ si yi kɔ, ma wɔ chu jîə tə kaŋ ya i biəli yiŋ wə. Ma wɔ ma chu nûmki bəh ŋkaŋyi i bûm.” 28 Tɔmɔs ka chukuli i Jisɔs a, “Bah wuŋ, bəh Nyɔ wuŋ.” 29 Jisɔs dzaka i wi a, “Wɔ bum i liə kɔm wɔ yɛiŋ i mih wə a? Ndzɔŋni bimbum kɔ i bəni bə̀ bɔ ka yɛiŋ dəkə i mih wə, ayakalə bum mih.”

Gia yə bə nì nyaka kiŋwakti kələ

30 Jisɔs nì kɔ wi fə binchəsi bəduli bə̀ bɔ chusiki ŋga bi Nyɔ i bwa bu bə mbaŋ nshiŋ, maka bə nyaka yi i kiŋwakti kələ mə. 31 Ayakalə, yələ bə nyaka kɔ i fə̂ a mbɛiŋ bûm a Jisɔs kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka, num waiŋ Nyɔ. A mbɛiŋ ka bum yakadəiŋ, mbɛiŋ ni kwati nɔni kə ki bi tsə kaa kə kɔm yɛli wi.

21

Jisɔs chusi gwu yi i bwa bu bə mbaŋ i kinchwɔ kimbum kpəŋ

1 Si yəmaka nì tsə, Jisɔs chu chusi gwu yi i bwa bu bə mbaŋ i kinchwɔ kimbum ki Tibɛlias kpəŋ. Yələ kɔ dzəh yə yi nì num: 2 Samɔn Bita bəh Tɔmɔs wə bə nì bɔɔŋki a bimaŋsi, bəh Natanial wi Kana i kimbu ki Galili wə, bəh bwa bənyuku bə Sɛbide, bəh bwa bə mbaŋ bə Jisɔs bədɔkɔ bəfa nì juŋni kɔ i di bimu wə. 3 Samɔn Bita ka dzaka i bɔ a, “Mih laki bwɔkɔ.” Bɔ ka dzaka i wi a, “Bukumbɛiŋ lâa.” Bɔ buku tsə liə i ŋgwuki mə. Ayakalə, bɔ nɔ a bəh tsəŋə nəki kwa kə fiɛŋ.

4 Asi chɔkɔ ni wɔɔki dzəki, Jisɔs dzə num i bɛiŋ i kpa wi bɔkɔ wə, bwa bu bə mbaŋ nəki kiə kə a, akɔ Jisɔs. 5 Jisɔs ka bikə i bɔ a, “Bwa mbəŋ, mbɛiŋ kwa alə bwɔkɔ a?” Bɔ chukuli a, “Aayi.” 6 Wi dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ tûm gbi i kimbu ki tsɛiŋ yiləkəli yi ŋgwuki wə ma mbɛiŋ kwa fiɛŋ.” Bɔ ka tum, si bɔ tum, wi gbi bə́ gaka bɔ i guku bwili, kɔm bə bwɔkɔ yiduli yə yi nì kɔ yɛiŋ. 7 Waiŋ wi mbaŋ wi Jisɔs wə Jisɔs nì kɔŋki ka yɛiŋ yakadəiŋ ka dzaka i Bita a, “Akɔ Bah.” Si Samɔn Bita wɔkɔ a, akɔ Bah, ka lɔh bəmbuŋ i gwu wə kɔm wi nì kɔ a bəh gwu yiyəə. Si wi lɔ yakadəiŋ ka jiŋ shi i bɔkɔ ka bə́ tsəki i Jisɔs wə. 8 Bwa bə mbaŋ bədɔkɔ bə̀ ka biəli wi i ŋgwuki mə ka gukuki gbi wiwɔ num wi jikə bəh bwɔkɔ. A nì dəŋəki kə i buku tsə i kpa. A nì baaŋ aka bəntəm mbaŋshi. 9 Jɔbi wə bɔ nì tsə buku i kpa yɛiŋ bikaa bigbuku gbuku ghəkə yɛiŋ, bwɔkɔ num yɛiŋ, blɛd num tə yɛiŋ. 10 Jisɔs dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ dzə̂ bəh bwɔkɔ yidɔkɔ yə mbɛiŋ kwa.” 11 Ayakadəiŋ, Samɔn Bita tsə yaka liə i ŋgwuki mə, ka guku bwili gbi wiwɔ i kpa num wi jikə bəh bifaaŋ bi bwɔkɔ gbi bəh mbaŋshi ntsɔ yitali (153). Na si yi nì duki yakadəiŋ lə, gbi wiwɔ nì ka təiŋyi dəkə. 12 Jisɔs ka dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ dzə̂ dzî.” Na mi wimu i bwa bu bə mbaŋ wə nì ka mɔm na i bikə i wi a, akɔ wɔ ndə a? Kɔm bɔ nì kɔ num bɔ kiə a, akɔ Bah. 13 Jisɔs ka tsə dzɔ blɛd wə nya i bɔ, bəh bwɔ́kɔ yə fɛiŋ. 14 Yələ nì kɔ kiŋkani kitali si Jisɔs nì kɔ num wi chusi gwu yi i bwa bu bə mbaŋ si wi nì dza i kpi wə.

Jisɔs fiəni nya nɔm i Bita

15 Jɔbi wə bɔ nì dzi kaasi, Jisɔs bɔɔŋ Bita bikə i wi a, “Samɔn waiŋ Jɔn, wɔ kɔŋki lə mih tsə bədɔkɔ bələ a?” Wi chukuli a, “Aaŋ Bah, wɔ kiəki lə a mih kɔŋki lə wɔ.” Jisɔs dzaka i wi a, “Wɔ sâŋ bwa bəŋ bə shwáŋ.” 16 Jisɔs chu bɔɔŋ wi i kiŋkani kifa wə bikə i wi a, “Samɔn waiŋ Jɔn, wɔ kɔŋki alə mih a?” Wi chukuli a, “Aaŋ Bah, wɔ kiəki lə a mih kɔŋki lə wɔ.” Wi ka dzaka i wi a, “Wɔ tɔ̂kniki bəh shwáŋ yiŋ.” 17 Jisɔs chu bɔɔŋ wi i kiŋkani ki kitali wə bikə i wi a, “Samɔn waiŋ Jɔn, wɔ kɔŋki alə mih a?” Si Bita wɔkɔ Jisɔs bikə i wi i kiŋkani ki kitali wə yakadəiŋ, a wi kɔŋki lə ŋgaiŋ na, yi nya ŋgəkə i wi. Wi dzaka i Jisɔs a, “Bah, wɔ kiəki lə gia yichi, wɔ kiə a mih kɔŋki lə wɔ.” Jisɔs ka dzaka i wi a, “Wɔ sâŋ shwáŋ yiŋ. 18 Mih fukuki ŋkɔŋ i wɔ a, jɔbi wə wɔ nì kɛiŋki waiŋ sumi, a nì shiki lɔɔki wɔ mbuŋ wa wɔ tsə na faiŋ wə wɔ kɔŋki. Ayakalə, jɔbi wə wɔ ni jwiŋ wɔ ni giŋsiki tsɛiŋ ya i bɛiŋ mi widɔkɔ chi chi lɔh mbuŋ wa, wi dzɔ tsə bəh wɔ i di biə wɔ kɔŋki kə i tsə.” 19 Jisɔs nì dzakaki yələ i chusi kaiŋni yi kpi yə Bita ni kaŋaki i bi dzə kpi, yi dzə bəh yɛli wimbum i Nyɔ. Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ ka dzaka i wi a, “Wɔ bîəli mih.”

20 Bita bə́ nəŋ i fiəni gwu yɛiŋ a waiŋ wi mbaŋ wə Jisɔs nì kɔŋki wi biəli bɔ. Waiŋ wi mbaŋ wələ kɔ wə wi nì num yəkəli i Jisɔs wə i jɔbi wə bɔ nì dziki i fijɔbi wi gɔksini wə wi bikə i wi a, “Bah, akɔ ndə wə wi nəŋki i ni taŋni wɔ a?” 21 Jɔbi wə Bita yɛiŋ waiŋ wi mbaŋ wiwɔ biəli bɔ, wi bikə i Jisɔs a, “Bah, yi mi wələ kɔ a nə a?” 22 Jisɔs chukuli i wi a, “A kabə num a mih nəŋki a wi bâaŋ wiwɔm i tsə̂ bûku jɔbi wə mih bi fiəni dzəki, yəmaka kaŋaki nə i fə bəh wɔ a? Wɔ bîəli mih.” 23 Si Jisɔs dzaka yakadəiŋ, ndzaka wiwɔ ka nyani i kintəəŋ ki bəni bə bumni wə, a waiŋ wi mbaŋ wi Jisɔs wələ bi kpi kə. Ayakalə, Jisɔs nì ka dzaka dəkə lɔ a wi bi kpi kə. Wi nì dzaka shəŋ a, “A kabə num a mih nəŋki a wi bâaŋ wiwɔm i tsə̂ bûku jɔbi wə mih bi fiəni dzəki, yəmaka kaŋaki nə i fə bəh wɔ.”

Kɔm mi wə wi nyaka kiŋwakti kələ

24 Waiŋ wi mbaŋ wələ kɔ wə wi dzakaki kɔm gia yələ, a chu num wi wə wi nyaka gia yələ, ayaka buku kiə a gia yə wi dzakaki kɔ yi ŋkɔŋ.

25 Gia yiduli yidɔkɔ kɔlə tə yə Jisɔs nì fə, a nì kɔ a bə nyakaki gia yiwɔ yichi, ma mih yɛiŋki a di kɔkə i fa mbi wələ wə wichi bə kɔ i jiə biŋwakti biwɔ yɛiŋ.

* 1:5 Na yaka, jisi biwɔ kɔbi i kiə wi.

† 1:21 Bəju bəduli nì wɔkɔli mi wi ntum wi Nyɔ wə Ɛlaja a wi fiəni dzə kɛiŋsi dzəh yi Kimbwili wə Nyɔ nì kaka, (Mala. 4:5), bədɔkɔ wɔkɔli mi wi ntum wi Nyɔ aka Muses (Dit. 18:15).

‡ 1:42 Yi num a Tə.

§ 1:48 Kpɛiŋ wi “fig” wələ i tumi ki Islae wə kɔ bə dzi mintam miwɔ.

* 4:23 Bəni bədɔkɔ yɛiŋ a kiŋ'waka kələ kɔ Kiŋ'waka ki Baiŋni, ayaka bədɔkɔ yɛiŋ a yi kɔ kiŋ'waka ki mi wə.

* 5:4 Kə fa wə bɔ fəli ka num i biŋwakti bikpu bidɔkɔ wə kə.

* 6:7 Danali nì kɔ kpɔ wə bə nì gɔmki waiŋ wi nɔm yɛiŋ i chɔkɔ wə.

* 7:53 Biŋwakti bikpɔ bidɔkɔ biduli kaŋaki kə kimbu kələ 7:53-8:11.

* 8:58 Yɛli wələ a, “Mih num” akɔ yɛli wə Nyɔ nì dzaka i Muses a, akɔ wi ŋgaiŋ (Kimbuŋ 3:14).

* 10:22 Dzini biələ nì kɔ i kwaka si bə nì wɔkɔ juŋ yi fəni gia si midɔkɔ wə wi nì kɔkə mi wi Ju nì dzɔ bifii dzə kum yɛiŋ.

* 11:48 Bɔ nì lwaki yakadəiŋ kɔm a nì kɔ a Bəju bum a Jisɔs kɔ Kimbwili, bɔ ni ka dza yisi i bəŋgəkə bə bəni bə Lum bə̀ bɔ sakaki bɔ ka wi bwili bɔ i kaŋ yi bəni bə Lum wə.

* 12:5 Bənchuku bələ gi yitali kɔ i jaa yi Glik wə a “denarii 300”

† 12:13 Lilili wələ kɔ i ja yi Glik wə a Hɔsanna.

* 13:23 I num dziki, Bəju si num, num bɔ yəkəli kimbu kimu ka bɔ dziki.

* 19:24 Ŋkaiŋni wi shaŋ yələ nì kɔ kitəh num bə chəsi.

† 19:29 Hisɔp wələ kɔ yɛli wi kpɛiŋ widɔkɔ.

‡ 19:42 Bɔ nì jiə Jisɔs fɛiŋ yaka ka chɔkɔ bimbam tsə, bɔ ka dzə lansi nləə wi i nɔni kibɔ wə.

Kiŋwakti ki Nɔm

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Kiŋwakti Ki Nɔm

ki bwa bə ntum bə Jisɔs

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki nɔm kələ mə

Kiŋwakti ki nɔm ki bwa bə ntum bə Jisɔs kələ nì nyaka Luk, i kpɛiŋsi i ntum wi ndzɔŋni wə, wə kɔm Jisɔs, wə wi nì yisi nyaka i Kiŋwakti ki Luk wə. Ntum wi ndzɔŋni wələ kɔ a Jisɔs nì kpi i kintasi wə ka fiəni dza, ka bə ləə wi, Nyɔ fiəni dzasi wi i kpi wə.

Fwu wi gia yə kiŋwakti kələ dzakaki kɔm yi, kɔ i fuku si Kiŋ'waka ki Baiŋni nì fə a bwa bə mbaŋ bə Jisɔs nì fə ntum wi ndzɔŋni wələ kɔm Jisɔs waŋ tsə i Jɛlusalɛm bəh i bimbu bi Judea bəh bi Samalia wə bichi, i tsə buku i bimbu bi mbi binaa biə mbi tsə gɔksiki (1:8). Kiŋwakti kələ kɔ kichum kɔm si mbaŋ wi bəni bə Klistus nì yisi i kintəəŋ ki Bəju wə, ka jiə shɔm i Jisɔs wə, yi ka fiəni num gia yi mbi wichi.

Kifwu ki gia i Kiŋwakti kələ mə

1:1-26 Nyɔ kɛiŋsi bəni bə fukuni

1:1-14 Jisɔs nya kintəfi kigɔksini bəh kiŋkaka ki

1:15-26 Mi dzɔ di bi Judas

2:1–8:3 Bə fuku ntum wi Jisɔs i Jɛlusalɛm

8:4–12:25 Bə fuku ntum wi Jisɔs i Judea bəh Samalia

13:1–28:31 Nɔm wi Bɔɔl

13:1–14:28 Nnyani wi Bɔɔl wi ninshiŋ

15:1-35 Kijuŋni i Jɛlusalɛm

15:36–18:22 Nnyani wi Bɔɔl wi kɔmsini

18:23–21:16 Nnyani wi Bɔɔl wi kiŋkaŋni kitali

21:17–28:31 Bɔɔl num mi wi nsəŋ, ka fukuki a gia yi Nyɔ i Jɛlusalɛm bəh i Kaysalia bəh Lum

1

1 Tikwili Teɔfilus, i kiŋwakti ki ninshiŋ kə mih nì nyaka i wɔ, mih nì nyaka yɛiŋ kɔm gia yichi yə Jisɔs nì fəki bəh yə wi nì laniki bəni yɛiŋ, i kin'yisi wə si wi nì yisi nɔm wi, 2 i tsə buku chɔkɔ biə Nyɔ nì dzɔ wi i bɛiŋ. Ka Nyɔ dzɔ wi wi yaka i bɛiŋ, wi nì tsə dzəh i ŋga bi Kiŋ'waka ki Baiŋni wə, i təfi bwa bu bə ntum bə̀ wi nì sabibwili. 3 Jɔbi wə wi nì dza i kpi wə, wi nì chusi gwu yi i bɔ i kaŋ wə mbaŋnyani i dzə́h yiduli yiduli wə, yi chusi a wi kɔ wiwɔm. Wi ka chu dzakaki i bɔ kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ. 4 Si wi nì kɔ bəh bɔ yakadəiŋ, wi dzaka i bɔ a, “Kiə mbɛiŋ bi bûku kə i Jɛlusalɛm. Mbɛiŋ wɔ̂kɔliki kinya kə Ba wuŋ nì kaka i mbɛiŋ num yə mbɛiŋ nì wɔkɔ mih dzaka kɔm yi. 5 Mbɛiŋ kiəki a Jɔn nì juliki bəni i bɔkɔ mə, ayakalə i kaŋ yidɔkɔ wə twɛsi Nyɔ ni juliki mbɛiŋ num i kaŋ yi Kiŋ'waka ki Baiŋni wə.”

Jisɔs yaka bɛiŋ

6 Jisɔs bəh bwa bu bə ntum juŋni dzə num i jɔbi widɔkɔ wə, bɔ bikə i wi a, “Bah, jɔbi kpɛiŋ lɔ ka wɔ fə bəni bəbuku bə Islae fîəni sâkaki ntɔŋ wibɔ a?”

7 Wi chukuli i bɔ a, “Jɔbi wiwɔ nabə chɔkɔ biwɔ bi kpɛiŋki num asi Ba wuŋ kɛiŋsi bəh ŋga bi, yi kɔkə i mbɛiŋ i bi kiə jɔbi wiwɔ. 8 Gia yə mbɛiŋ kaŋaki i kiəki kɔ a Kiŋ'waka ki Baiŋni bi dzə jiksiki lə mbɛiŋ, ma mbɛiŋ bi kwati ŋga, mbɛiŋ yisi i fukuki kɔm mih i Jɛlusalɛm bəh bimbu bi Judea bəh bi Samalia wə bichi, i tsə buku i bimbu bi mbi binaa wə.” 9 Asi wi dzaka yaka, Nyɔ dzɔ wi, wi dza ka yakaki i bɛiŋ bɔ bwaŋ dzə́kəh ka tsɛiŋki si wi yakaki tsəki i bɛiŋ, wi yaka tsə bikwu baŋ wi, wi laka i dzə́kəh yibɔ wə.

10 Si bɔ nì bwaŋ dzə́kəh yibɔ bɛiŋ i tsɛiŋki si wi yakaki tsəki, yi dzə num a, bənyuku bədɔkɔ bəfa dza tumbuku i bɔ nshiŋ num kɔmsi i bɔ wə num bɔ tum bəmbuŋ bə fukuli i gwu wə, 11 bikə i bɔ a, “Bənyuku bə Galili, mbɛiŋ num ka tsɛiŋki nə i bɛiŋ na? Jisɔs wələ Nyɔ dzɔ i mbɛiŋ kintəəŋ lə, wi yaka i bɛiŋ, wi bi fiəni dzə a liŋ asi mbɛiŋ si yɛiŋ wi yaka i bɛiŋ.”

Bə baa Matias a wi dzɔ̂ di bi Judas

12 Bwa bə faaŋni bə Jisɔs ka dza i ŋkwuŋ wə bə bɔɔŋki a wi Kɛiŋ yi Ɔlif ka fiəni tsəki i Jɛlusalɛm, a nì kɔ aka kiŋka ki may i tsə buku fɛiŋ.* 13 Si bɔ liə fɛiŋ, ka yaka tsə i kimbu ki lum wi juŋ yi bɛiŋ wə bɔ nì tsəki shiki yɛiŋ. Bəni bələ nì kɔ Bita, Jɔn, Jɛm bəh Andulu, Filib bəh Tɔmɔs, Batɔlɔmu bəh Matiɔ, Jɛm waiŋ Alfiyus, Samɔn wə wi nì kɔ mi wi mbaŋ wi Bədzɛlɔt† bəh Judas waiŋ Jɛm. 14 Bɔ bəh bəkaŋa bədɔkɔ bəh Meli nih Jisɔs bəh bwa bə nih Jisɔs nì fəki bɔ juŋni i fiɛŋ fimu wə i tsaki jɔbi wichi.

15 A nì kɔ i kaŋ yə wə, bwa bə mbaŋ bə Jisɔs juŋni. Bɔ nì kɔ fɛiŋ ka bəni gbi ntsɔ mbaŋfia (120). Bita dza bɛiŋ dzaka i bɔ a, 16 “Bwa bə nih bəŋ, gia yə Kiŋwakti ki Nyɔ dzakaki nì kaŋaki lə i dzə kpɛiŋ. Akɔ gia yə Kiŋ'waka ki Baiŋni nì fə Dɛbit dzaka, a kɛiŋ i kikpu wə kɔm Judas wə wi nì num i ninshiŋ ka bə dzə kwa Jisɔs. 17 Mbɛiŋ kiə a Judas wələ nì kɔ mi widɔkɔ i mbaŋ wibuku wə, wi kaŋa nɔm wi i bukumbɛiŋ kintəəŋ.”

18 (Ka Bita dzakaki yaka num Judas dzɔ lɔ kpɔ wə bɔ nì nya i wi i gia yichu yə wi nì mɔm ka taŋ di bidɔkɔ yɛiŋ. Di biələ kɔ biə wi nì gbɔ yɛiŋ bəh fwu tɔɔ wi tɔ bilaa buku bichi. 19 Bəni bə Jɛlusalɛm bəchi wɔkɔ, ka bɔɔŋki di biwɔ i já yibɔ wə a Akɛldema, yi num a, “Di bi Mwa.”).

20 Bita chu dzaka a, “Dɛbit nì nyaka i Kiŋwakti ki Ŋkɔksi wə a,

‘Bə bêe ma kwili wi fîəni chû chi,

ka mi ma chu nɔ fɛiŋ.’

Yi kɔ wi chu nyaka a,

‘Mi widɔkɔ kaŋaki i dzɔ̂ di bi bi nɔm.’

21-22 Si yi kɔ yaka, mi widɔkɔ kaŋaki i chîŋni i buku wə, ma buku bɔ fûkuki a Bah Jisɔs nì dza i kpi wə. Mi wiwɔ kɔ i num mi wə wi ni nyaniki buku bɔ jɔbi wichi asi Jisɔs nì nyaniki buku bɔ i yisi i jɔbi wə Jɔn nì juliki bəni i bɔkɔ mə, i tsə buku i jɔbi wə Nyɔ nì dzɔ Jisɔs i buku kintəəŋ wi yaka i bɛiŋ.”

23 Si wi dzaka yaka, bɔ baayi jiə bəni bəfa. Wimu nì kɔ Yɔsɛf wə bə nì bɔɔŋki a Basabas bə chu bɔɔŋ tə a Justus, widɔkɔ num Matias. 24 Si bɔ baayi jiə yaka, ka tsa a, “Bah, wɔ kiəki lə shɔ́m yi bəni bəchi. Ayakadəiŋ, chûsi i buku mi wə wɔ kɔ wɔ saiŋbwili i kintəəŋ ki bəni bəfa bələ, 25 ayakadəiŋ, ka wi nûm waiŋ ntum wi Jisɔs, wə wi ni dzɔ di bi nɔm biə Judas nì bee ka tsə i di bi wə.” 26 Si bɔ tsa yakadəiŋ, ka nyaka kiyɛli kibɔ, ka tum, wi Matias ka buku gbɔ. Bɔ ka kpɛiŋsi wi i mbaŋ wi bwa bə ntum bə Jisɔs bə̀ jwɔfi ntsɔ mu.

2

Kiŋ'waka ki Baiŋni dzə

1 Jɔbi wi Dzini biə bɔ nì bɔɔŋki a Bɛntekɔs nì dzə kpɛiŋ, bəni bəchi bə̀ bɔ nì kɔ bɔ jiə shɔ́m i Jisɔs wə nì juŋni i di bimu wə. 2 Bɔ ka təkəli wɔkɔ fiɛŋ fi jumi shi dzə i bɛiŋ aka fiəkə yiləkəli. Fi shi liə jiksi juŋ yichi yə bɔ nì kɔ yɛiŋ wə. 3 Bɔ dzaka a bɔ tsɛiŋ, bɔ yɛiŋ fiɛŋ fidɔkɔ fi num aka kilɔm kigbuku, fi ka waŋ tsə i bɔ wə mi wimu wimu. 4 Kiŋ'waka ki Baiŋni ka jikə i bɔ bəchi wə, fə bɔ ka dzakaki já yi tumi chi chi. 5 A nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə, Bəju bə̀ bɔ nì kɔ bɔ jiə shɔm i Nyɔ wə nalə bɔ num i Jɛlusalɛm, num bɔ dza i bitumi bichi biə bi kɔ fa nshwaiŋ wə. 6 Si bɔ wɔkɔ yakadəiŋ, ka juŋni dzə bɔ bəduli i bəni bə̀ bɔ nì kɔ bɔ jiə shɔm i Jisɔs wə. Bəni bə̀ bɔ nì jiə shɔ́m i Jisɔs ka dzakayiki, na winaiŋ mi wɔkɔ i já yibɔ wə. Yi fumsi bɔ. 7 Dzaka wɔm bɔ, bɔ ka kaiŋyiki, dzakayi a, “Ntə bəni bələ bəchi bɔ dzakaki lə, akɔ num bəni bə Galili a? 8 Yi nyani dəiŋ a mi i bukumbɛiŋ wɔkɔki si bɔ dzakaki i já yi tumi bibukumbɛiŋ wə a? 9 Buku bədɔkɔ buku i Batia, bədɔkɔ buku i Mɛdes bəh i Ɛlam, bədɔkɔ buku i Misɔbɔtɛmia bəh i Judea bəh i Kafadɔsia, bədɔkɔ buku i Bɔntus bəh i Ɛsia. 10 Buku bədɔkɔ buku i Fligia bədɔkɔ i Bamfilia, bədɔkɔ i Ijib bəh i bimbu bi Libia wə, bə̀ bɔ kɔ kɔmsi i kwili wi Sɛlin wə. Buku bədɔkɔ buku i Lum, a num Bəju bəh bəni bə̀ bɔ kwuni kwunini ka numki i mbum wi Bəju wə. 11 Buku bədɔkɔ buku i Klɛt bəh i Alɛbia. Buku wɔkɔki lə, i já yi tumi kibukumbɛiŋ wə si bəni bələ dzakaki gia yi kaŋyini yə Nyɔ fə.” 12 Dzaka wɔm bɔ, bɔ ka kaiŋki a bɔ bɔ a yələ gia chusiki a nə. 13 Bəni bədɔkɔ ka nyiksiki lɔ fibɔ dzaka a, “Bəni bələ kɔ mbih kwa bɔ.”

Bita dzaka i bəni

14 Ayakadəiŋ, Bita ka dza num i bɛiŋ bəh bwa bə ntum bə Jisɔs bə jwɔfi ntsɔ mu. Bita ka yisi ka dzaka i mbaŋ wi bəni wə bəh ŋga a, “Mbɛiŋ Bəju bəh bəni bəchi bə̀ bɔ nɔki i Jɛlusalɛm, mih nəŋki a mbɛiŋ kîə gia yələ. Mbɛiŋ nyâ bintuni bimbɛiŋ i gia yə mih ki dzakaki. 15 Mbih ka kwa dəkə bəni bələ si mbɛiŋ kwakaki. I liə kɛiŋki a mbiəŋə bwukə i kinchɔŋɔchɔŋɔ. 16 Gia yələ yi numki i liə akɔ yə Juɛl mi wi ntum wi Nyɔ nì dzaka lɔ a,

17 ‘Nyɔ dzakaki a, a bi numki i chɔkɔ bi gɔksini wə,

ma ŋgaiŋ bi shuku Kiŋ'waka ki i bəni bəchi wə.

Ayakadəiŋ, bwa bəmbɛiŋ bənyuku bəh bəkaŋa

bi wɔkɔki lə gia yə ŋgaiŋ dzakaki, fuku i bəni,

sumi yimbɛiŋ bi yɛiŋki lə fiɛŋ aka dəmsi,

ma dəmsi bi kwaki bəni bəkukuli bəmbɛiŋ.

18 A bi numki i chɔkɔ biwɔ wə,

ma ŋgaiŋ bi shuku Kiŋ'waka ki i bəni bu bə nɔm wə bəchi,

bənyuku bəh bəkaŋa,

bɔ bi wɔkɔki gia yə ŋgaiŋ dzakaki, bɔ fuku i bəni.

19 Ŋgaiŋ bi fə lə gia yi dzaka ki wɔmni i bɛiŋ,

ma ŋgaiŋ bi fiəni fə tə kinchəsi kə ki chusiki ŋga bi i kuku.

Mwa bəh gbuku bəh fimiəkə figumini bi num lə.

20 Wɔŋ bi ji lə,

fiəŋŋ bi bɔkɔki aka mwa,

ka chɔkɔ bimbum bi Bah bi kaiŋni bi dzə.

21 Ayakadəiŋ, na ndə wə wi bi bɔɔŋki yɛli wi Bah, bi bɔiŋki lə.’ ”

22 Bita chu dzaka a, “Bəni bə Islae, mbɛiŋ wɔkɔli ndzɔŋ gia yə mih dzakaki. Jisɔs wi Nasali nì kɔ mi wə Nyɔ nì lansi chusi i mbɛiŋ a, a faaŋ ŋgaiŋ wi asi wi nì fə Jisɔs a wi fəki binchəsi biə bi chusiki ŋga bi Nyɔ bəh gia yi dzaka ki wɔmni bəh yi kaŋyini yə Nyɔ nì fə i mbɛiŋ kintəəŋ. Mbɛiŋ kiəki lə na gia yiwɔ bindzɔŋ. 23 Jisɔs wələ kɔ mi wə bə nì nya wi i mbɛiŋ, akɔ Nyɔ wə wi nì fasi, ka yi numki yaka num wi si kiə lɔ. Mbɛiŋ nì wɔɔ wi si mbɛiŋ nì nya wi i kaŋ yi bəni bəchu wə, bɔ baŋŋ wi i kintasi wə. 24 Ayakalə, Nyɔ fiəni dzasi wi i kpi wə, bwili wi i kaŋ yi kpi wə kɔm kpi nì kaŋaki kə i kaŋa baaŋ bəh wi. 25 Dɛbit nì kɔ wi dzaka kɔm Jisɔs wələ a,

‘Mih yɛiŋki lə Bah wə wi kɔ buku wi jɔbi wichi i tsɛiŋ yiŋ yiləkəli wə,

ka gia yidɔkɔ ma kɔm mih.

26 Ayakadəiŋ, shɔm yiŋ wɔkɔki lə ndzɔŋni,

mih dzakaki bəh kinsaŋli.

Na si mih kaŋaki i kpi,

ayakalə mih tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ,

27 kɔm wɔ Nyɔ kɔkə ni bee kiŋ'waka kəŋŋ i tumi ki bəni bəkpili wə.

Ayaka wɔ kɔbi i ni bee a Waiŋ wa wi nɔm wi Baiŋni,

fɔɔ i jum kintəəŋ.’

28 Wɔ fə mih kiə dzəh yə mih kɔ i tsə yɛiŋ i kwati nɔni.

Si mih ni numki i wɔ nshiŋ wɔ ni jiksi mih bəh kinsaŋli.”

29 Bita chu dzaka a, “Bwa bə nih bəŋ, mih kɔlə i dzaka i mbɛiŋ məŋ kə a tii tii wibukumbɛiŋ ŋkuŋ Dɛbit nì kpi, bə ləə wi, jum yi kɔlə fa i dzə buku bidaiŋ. 30 Wi nì kɔ mi wi ntum wi Nyɔ ayaka wi chu kiə kiŋkaka kə Nyɔ nì kaka i wi bəh ŋkaiŋ, a ŋgaiŋ bi tɔm lə Waiŋ i chwɔŋ ki ki juŋ wə i kiŋgbɔkɔ ki bɛiŋ. 31 Wi ka kɔmsi yɛiŋ gia yə Nyɔ nì kɔ i fə, wi ka dzaka a Kimbwili wə Nyɔ nì kaka bi dza lə i kpi wə. Akɔ gia yə wi nì dzaka a,

‘Wi nì ka baaŋ dəkə i tumi ki bəni bəkpili wə,

gwu yi nì ka fɔɔ dəkə i jum kintəəŋ.’

32 Jisɔs wələ nì kɔ num Nyɔ nì dzasi wi i kpi wə, buku bəchi bə buku kɔ bəni bu bə mbaŋ nì yɛiŋ yi bəh dzə́kəh. 33 Nyɔ dzasi lɔ wi ka tɔm wi i tsɛiŋ yi yiləkəli wə, nya Kiŋ'waka ki Baiŋni i wi asi wi nì kaka. Gia yə mbɛiŋ yɛiŋki chu wɔkɔ i liə kɔ Kiŋ'waka kiwɔ si Jisɔs nya i buku. 34 A nì kɔkə dəkə Dɛbit wə wi nì yaka i bɛiŋ. Dɛbit mwi nì kɔ wi dzaka a,

‘Bah Nyɔ nì kɔ wi dzaka i Ba wuŋ a,

nûm i tsɛiŋ yiŋ yiləkəli wə,

35 i tsə̂ bûku jɔbi wə mih bi nɔsi bəni bə̀ bɔ baiŋŋki wɔ i wɔ nshiŋ,

ma wɔ tɔ̂myi gvu ya i bɔ bɛiŋ ka kiŋgbɔkɔ ka kigvu.’

36 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ bəni bə Islae bəchi ma mbɛiŋ kîə bindzɔŋ a Jisɔs wələ mbɛiŋ nì baŋŋ i kintasi wə akɔ wi wə Nyɔ jiə a wi nûmki Bah chu nûm Kimbwili wə wi nì kaka.” 37 Si bəni bəwɔ nì wɔkɔ yakadəiŋ, shɔm təiŋ bɔ. Bɔ ka bikə i Bita bəh bwa bə ntum bə Jisɔs bədɔkɔ a, “Bwa bə nih bəbuku, buku ki fə̂ki dəiŋ i liə a?” 38 Bita chukuli i bɔ a, “Mi wimu wimu i mbɛiŋ kintəəŋ kwûni shɔm yi, ma bə juli wi i bɔkɔ i yɛli wi Jisɔs Klistus wə, ka Nyɔ dalinya chu bi wi nya tə kinya kə ki kɔ Kiŋ'waka ki Baiŋni. 39 Kiŋkaka kələ kɔ i mbɛiŋ wə, bəh i bwa bəmbɛiŋ wə, chu num i bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ i dzəh yi dəəŋ. Wi kɔ i bəni bəchi bə̀ Bah Nyɔ wibuku bɔɔŋki bɔ dzə i wi wə.” 40 Bita chu dzaka gia yiduli, təfi bɔ, tsa a bɔ gamti gwú yibɔ i ŋgəkə wə wi dzəki i ŋgɔkɔ wichu wələ wə. 41 Bəni wɔkɔ ndzaka wi Bita wiwɔ lə, bəduli bum, bɔ ka juli bɔ i bɔkɔ. Chɔkɔ biwɔ bəni kpɛiŋsi i mbaŋ wibɔ wə, ka bənchuku bətali (3,000). 42 Bɔ ka nya shɔm yibɔ i wɔkɔliki gia yə bwa bə ntum bə Jisɔs nì laniki. Bəh bɔ ka numki i kijuŋni wə, gbɛyi blɛd, chu tsa ka kijuŋni.

Nɔni i mbaŋ wi bəni bə bumni kintəəŋ

43 Bwa bə faaŋni bə Jisɔs ka fəki gia yi dzaka ki wɔmni bəh binchəsi biduli biə bi chusiki ŋga bi Nyɔ, bəni ka yɛiŋki yaka yi gaka bɔ. 44 Mbaŋ wi bəni bə bumni bəchi nì kɔ a fiɛŋ fimu, kaŋa biɛiŋ bibɔ a fiɛŋ fimu wə. 45 Bɔ nì fəki bɔ taŋni di bibɔ bəh biɛiŋ bibɔ, gaa kpɔ wiwɔ a bɔ bɔ asi ŋgəkə wi mi kɔ. 46 Bɔ ka shiki juŋniki i juŋ yi fəni yi gia wə kaŋ yichi, chiŋni dzi i juŋ juŋ wə bəh kinsaŋli i shɔm yibɔ wə buku kə bəh dzə́kəh, 47 kɔksi Nyɔ. Bəni bəchi kɔŋ bɔ. Bah ka bwiliki bəni kaŋ yichi, kpɛiŋsi i mbaŋ wibɔ wə.

3

Bita bəh Jɔn chuku kiŋkəni

1 A nì kɔ i chɔkɔ bidɔkɔ wə, Bita bəh Jɔn nyə ka yakaki tsəki i juŋ yi fəni yi gia wə jɔbi num mbiəŋə witali nshifɔkɔ, a num i jɔbi wi tsani wə. 2 A jɔbi wiwɔ wə bəni nì giŋ mi widɔkɔ ka dzəki bəh wi dzə jiə i kuku i dzaka ki mbaiŋ kə wə bə nì bɔɔŋki a ki Ndzɔŋni ki liə tsə i juŋ yi fəni yi gia mə. Mi wiwɔ num bə nì bwɔ wi kiŋkəni. Bəni shi giŋ wi chɔkɔ bichi dzə jiə fɛiŋ i nywâki kpɔ i bəni bə̀ bɔ tsəki liəki fɛiŋ. 3 Wi yɛiŋ Bita bəh Jɔn si bɔ dzəki i liə fɛiŋ, ka nywaki kpɔ i bɔ. 4 Bɔ lumsi dzə́kəh i wi wə. Bita dzaka i wi a, “Tsɛ̂iŋ buku!” 5 Wi ka tsɛiŋ bɔ, kwaka a bɔ ki nyaki lə fiɛŋ i ŋgaiŋ. 6 Bita dzaka i wi a, “Mih lansiki kaŋaki kə kpɔ ayakalə, mih ki nyaki lə wɔ bəh fiɛŋ fiə mih kaŋaki. Mih dzakaki i wɔ, i yɛli wi Jisɔs Klistus wi Nasali wə, dzâ bɛiŋ wɔ nyâniki!” 7 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka kaŋa wi i wa wi tsɛiŋ yi yiləkəli wə giŋsi wi i bɛiŋ. Akisəkə kaka bi mi wiwɔ bəh mikɔkɔ ka ləkə. 8 Wi jiŋ num i bɛiŋ, ka yisi i nyaniki. Bəh bɔ ka tsə liə i juŋ yi fəni yi gia mə, wi bə́ nyani fɛiŋ wi jiŋyi, yaksi Nyɔ. 9 Bəni bəchi bə̀ bɔ nì yɛiŋ si wi nyaniki wi yaksi Nyɔ, 10 bɔ kiə a, fa kɔ mi wə wi nì shiki numki wi nywa a nywani i dzaka ki mbaiŋ kə bə nì bɔɔŋki a Ndzɔŋni ki liə tsə i juŋ yi fəni yi gia mə. Dzaka wɔm bɔ, bɔ ka numki bəh ŋkaiŋyi i gia yə yi num i wi.

Bita dzaka i bəni i juŋ yi fəni yi gia mə

11 Mi wiwɔ shu baaŋ i Bita chɛiŋ bəh Jɔn. Bəni yɛiŋ yaka dzaka wɔm bɔ, bɔ ka yɔkɔki tsəki chiŋni i saŋ wi Sɔlɔmɔn wə. 12 Bita yɛiŋ si bəni juŋni dzə, wi dzaka i bɔ a, “Bəni bə Islae, akɔ kɔm nə wə dzaka wɔmki mbɛiŋ kɔm gia yələ, mbɛiŋ tsɛiŋki buku lə kɔm nə? Mbɛiŋ kwakaki yimbɛiŋ a, a fə ŋga bibuku ka mi wələ nyaniki a? Ma mbɛiŋ kwakaki yimbɛiŋ a, a fə nɔni kibuku ki baiŋni na? Yi mɔŋ dəkə yakadəiŋ. 13 Yi kɔ a Nyɔ wi Ablaham bəh wi Ayjik bəh wi Yakɔb, wə wi kɔ Nyɔ wi bətii tii bəbukumbɛiŋ bəchi a num wi wə wi nì kɔ num wi yaksi lɔ Jisɔs mi wi wi nɔm jiə i wi kpəŋ. Jisɔs wələ kɔ wə mbɛiŋ nì nəiŋ ka dzɔ nya i bəni bə nsaka, Baylɛ kabə nəŋ i bee wi, ayakalə mbɛiŋ nəiŋ. 14 Jisɔs nì kɔ mi wi baiŋni, chu num chəŋ, mbɛiŋ nəiŋ wi, dzaka a bə bwîli num mi wə wi nì wɔɔyiki bəni, bə nyâ i mbɛiŋ. 15 Mbɛiŋ fə yakadəiŋ ka wɔɔ mi wə wi nì nyaki nɔni i bəni ayakalə, Nyɔ fiəni dzasi wi i kpi wə, buku yɛiŋ wi ka fukuki. 16 Akɔ i yɛli wi Jisɔs wələ wə, wi fə ka kiŋkəni kələ mbɛiŋ yɛiŋki lə, mbɛiŋ chu kiə wi, si wi nyaniki. Yi num yaka kɔm buku jiə shɔm i Jisɔs, shɔm yə buku jiə i wi wə, yi fə mi wələ ta na bindzɔŋ asi mbɛiŋ yɛiŋki lə.

17 I liə bwa bə nih bəŋ, mih kiəki lə a gia yə mbɛiŋ bəh kifwu ki kwili nì fə i Jisɔs, mbɛiŋ nì fəki yaka kɔm mbɛiŋ nì kiəki kə. 18 Yi nì num i dzəh yələ wə lə i fə̂ a yi dzə̂ kpɛ̂iŋ asi Nyɔ nì kɔ wi fuku lɔ i kikpu wə i dzaka ki bəni bu bə ntum wə a, Kimbwili wə wi nì kaka bi yɛiŋ lə ŋgəkə. 19 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ kwûni shɔ́m yimbɛiŋ mbɛiŋ fîəni chû i wi wə, ka wi dalinya chu bimbɛiŋ, 20 ka wi fə shɔ́m yimbɛiŋ dəki, wi bi chiŋsi lə Jisɔs Kimbwili wə wi nì babwili i mbɛ̂iŋ. 21 Jisɔs wələ kaŋaki i bâaŋ bɛiŋ i tsə̂ bûku i jɔbi wə Nyɔ bi kɛiŋsiki biɛiŋ bichi ma bi fiəni chu bimfiaŋ asi wi nì dzaka i dzaka ki bəni bu bə baiŋni bə ntum a kɛiŋ i kikpu wə. 22 Muses nì kɔ wi dzaka lɔ a,

‘Bah Nyɔ bi bwili lə mi wi ntum widɔkɔ i bwa bə nih bəmbɛiŋ kintəəŋ,

ma wi chiŋsi i mbɛiŋ, asi wi nì bwili mih,

ayaka mbɛiŋ kaŋaki i wɔ̂kɔki gia yə wi dzakaki i mbɛiŋ.

23 Mi wə wi bi baaŋki i wɔ̂kɔ gia i mi wi ntum wiwɔ,

bə bi bwîli wəmaka wi i mbaŋ wi bəni bə Nyɔ kintəəŋ,

bə kaasi bəh wi.’

24 Yi kɔ tə ayaka si bəni bə ntum bə Nyɔ i yisi i Samwɛl, bəh bə̀ bɔ nì dzə i jum wə, bɔ nì dzə chiŋni dzaka lɔ kɔm gia yə yi numki i chɔkɔ bidaiŋ wə. 25 Gia yichi yə Nyɔ nì kaka i dzaka ki bəni bu bə ntum bələ wə, bəh miŋkaiŋ mə Nyɔ nì dzi bəh bətii tii bəmbɛiŋ bi kɔ tə i mbɛiŋ. Yi kɔ asi Nyɔ nì dzaka i Ablaham a,

‘Mih ni bɔiŋsi lə bəni bəchi i shwaiŋ wə

tsə dzəh i waiŋ i wɔ dzu.’

26 Nyɔ ka saiŋbwili mi wi wi nɔm, ka yisi faaŋ wi a num i mbɛiŋ a wi dzə̂ bəh kimbɔiŋsi i mbɛiŋ wə, ma wi fə̂ ma mbɛiŋ bêe dzə́h yimbɛiŋ yichu.”

4

Bita bəh Jɔn kɔmyi dzaka

1 Asi Bita bəh Jɔn nì kɛiŋki bɔ dzaka i bəni yakadəiŋ, bətii mfə gia bədɔkɔ bəh fwu wi bəni bə jum bə̀ bɔ nì chəniki juŋ yi fəni yi gia bəh Bəsadusi bədɔkɔ dzə jəŋ liə fɛiŋ. 2 Bɔ nì bɔksi shɔ́m kɔm Bita bəh Jɔn nì laniki bəni, fuku a Jisɔs nì dza i kpi wə, ayaka a bəni bə̀ bɔ nì kpiyi bi dzayiki lə tə i kpi wə. 3 Bɔ ka kwa bɔ tsə fa i juŋ yi nsəŋ mə kɔm a nì kɔ i fijɔbi, bɔ ka bee a chɔkɔ buku wɔ̂ɔ ka bə wɔ̂kɔ. 4 Ayakalə, bəni bəduli bə̀ bɔ nì wɔkɔliki nlani wi Bita bəh Jɔn ka bum, mbaŋ wibɔ kpɛiŋsi, bənyuku nì kɔ ka bənchuku bəte (5,000).

5 Chɔkɔ ka buku wɔɔ, kifwu ki kwili kiwɔ bəh bəni bə̀ bɔ nì sakaki kwili wiwɔ, bəh bəni bə̀ bɔ nì laniki bənchi bə Nyɔ, juŋni di bimu i Jɛlusalɛm. 6 Anas fwu wi bətii mfə gia bəh Kayfas bəh Jɔn bəh Alɛksanda bəh bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔ tə i chwɔŋkijuŋ ki fwu wi bətii mfə gia wə, num fɛiŋ. 7 Bɔ ka tɔm Bita bəh Jɔn i bɔ nshiŋ, bikə i bɔ a, “Mbɛiŋ ni dzɔ faiŋ ŋga ka mbɛiŋ chuku mi wələ yɛiŋ na? Mbɛiŋ ni chuku i yɛli wi ndə wə a?” 8 Kiŋ'waka ki Baiŋni num ki jikə i Bita wə, wi ka chukuli bɔ a, “Bətii di bəh bəni bə̀ bɔ sakaki di, 9 buku daiŋ fa kɔmyiki dzaka kɔm nɔm wi ndzɔŋni wə buku ni fə i kiŋkəni, ka wi nyaniki. Si mbɛiŋ nəŋki i kiə si yi ni tsə, 10 mbɛiŋ bəh bəni bə Islae bəchi kîə a, mi wələ wi num i mbɛiŋ nshiŋ wi ləkəli i liə, akɔ kɔm yɛli wi Jisɔs Klistus wi Nasali. Jisɔs wiwɔ num wə mbɛiŋ nì dzɔ baŋŋ i kintasi wə, wi kpi, ayakalə Nyɔ fiəni dzasi wi i kpi wə. 11 Wi kɔ təh wə Kiŋwakti ki Nyɔ dzakaki kɔm wi a,

‘Təh wə mbɛiŋ bəni bə maani nì nəiŋ

wi fiəni chu lɔ wi bu wi juŋ.’

12 Akɔ a Jisɔs shəŋ wə wi bwiliki bəni. Yɛli wi mi widɔkɔ kɔkə fa kuku wə Nyɔ kɔ wi jiə a wi kɔ i bwiliki bukumbɛiŋ.”

13 Bəni bə̀ bɔ nì sakaki, wɔkɔ si Bita bəh Jɔn dzakaki chu lwa kə, chu yɛiŋ a bɔ kɔ a nchiŋ bəni bɔ kiə kə kiŋwakti, dzaka wɔm bɔ. Bɔ ka kiə a, akɔ kɔm bɔ kɔ bəni bə̀ bɔ nì nyaniki bəh Jisɔs. 14 Bɔ nəki chu kaŋa kə gia yə bɔ kɔ gukuliki kɔm Bita bəh Jɔn i fɛiŋ wə, kɔm bɔ nì yɛiŋki lə mi wə bɔ nì chuku, wi num bəh bɔ. 15 Bəni bə̀ bɔ nì sakaki dza bwili bɔ i biŋ, ka baaŋ ka saniki fasi a bɔ bɔ dzakayi a, 16 “Bukumbɛiŋ ni fə dəiŋ bəh bəni bələ a? Bəni bəchi i Jɛlusalɛm bɔ si kiə lɔ kɔm gia yələ yi chusiki ŋga bi Nyɔ daiŋ si bɔ fə, bukumbɛiŋ kɔbi i nəiŋ yi. 17 Ayakalə, i fə a gia yələ ma chu wâŋ tsə̂ i bəni, bukumbɛiŋ kiŋ i bəni bələ a bɔ ma chu mɔ̂m i dzâka gia yidɔkɔ i mi widɔkɔ kɔm yɛli wi Jisɔs wələ.”

18 Bɔ ka fiəni bɔɔŋ Bita bəh Jɔn bɔ fiəni liə. Bɔ ka kiŋ i bɔ a bɔ ma chu mɔ̂m i dzaka nabə i lani mi widɔkɔ kɔm yɛli wi Jisɔs. 19 Bita bəh Jɔn chukuli fibɔ a, “Mbɛiŋ kwâka tə a, gia yə yi kɔ chəŋ i Nyɔ kɔ a buku wɔkɔ num i mbɛiŋ, ma i wi Nyɔ a? 20 Buku mɔŋ i bee i dzakaki kɔm gia yə buku kɔ buku yɛiŋ ka chu wɔkɔ.” 21 Bəni bə̀ bɔ nì sakaki, chu kîŋ i bɔ nalə, bee bɔ ka tsəki, kɔm bɔ ni dza gia yə bɔ kɔ i jiə ŋgəkə yɛiŋ i bɔ fuŋ, kɔm bəni bəchi nì kɔksiki lə Nyɔ i gia yə yi nì num, 22 i kpɛiŋsi i yi wə, mi wə bɔ nì fə gia yə yi nì chusiki ŋga bi Nyɔ, i chuku wi, a nì kɔ wi tsə jía mbaŋnyani.

Bəni bə bumni tsa i kwati ŋga i Nyɔ

23 Asi bɔ nì yatɔkɔ Bita bəh Jɔn yakadəiŋ, bɔ fiəni tsə i mbaŋ wibɔ wə ka fuku gia yə bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ nì sakaki kwili dzaka i bɔ. 24 Si bɔ wɔkɔ yakadəiŋ, bɔ bəchi juŋni i fiɛŋ fimu wə tsa Nyɔ a, “Bah Tikwili, a nì maa wɔ bɔɔli bəh nshwaiŋ bəh kinchwɔ kimbum bəh biɛiŋ bichi biə bi kɔ i kidi kələ wə. 25 Wɔ nì fə tii tii wibuku Dɛbit waiŋ wa wi nɔm dzaka i ŋga bi Kiŋ'waka ki Baiŋni wə a,

Akɔ kɔm nə bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, gia yakaki i bɔ shɔ́m,

ayaka bəni jiə kimfasi kə ki kɔkə i nyani a?

26 Bəŋkuŋ bə fa kuku fasiki jum,

bəni bə̀ bɔ sakaki kwili juŋni

i jwɔ Bah bəh mi wi wə wi kɔ wi fiaŋsi tɔm a wi numki Kimbwili.

27 Akɔ a gia yə yi nì kɔ fa kwili wələ wə. Ŋkuŋ Hɛlɔd bəh Bɔntiu Baylɛ nì kɔ bɔ chiŋni bəh bəni bə dzəni, bəh bəni bə Islae dzi minaŋ i jum wə kɔm Jisɔs wə Waiŋ wa wi nɔm wi baiŋni wə wɔ nì fiaŋsi tɔm ka Kimbwili. 28 Bɔ nì juŋni i fə num gia yə wɔ nì kɛiŋsi lɔ bəh ŋga bia, a wɔ kɔŋki a yi bi num. 29 Ayakadəiŋ, i liə Bah, yɛ̂iŋ dzəh yə bəni bələ gumsiki buku yɛiŋ. Nyâ buku bəni ba bə nɔm bəh shɔ́m yiləkəli i fukuki ntum wa lwa kə. 30 Nyâ buku bəh ŋga bia i chukuki bəni chu fə binchəsi biə bi chusiki ŋga bia bəh yi dzaka kiwɔmni i yɛli wi Jisɔs Waiŋ wa wi nɔm wi baiŋni wə.” 31 Jɔbi wə bɔ nì tsa kaasi di biə bɔ nì juŋni fɛiŋ nəŋni. Kiŋ'waka ki Baiŋni jikə i bɔ wə bɔ yisi ka fukuki gia yi Nyɔ lwa kə.

Mbaŋ wi bəni bə bumni kaŋa biɛiŋ bibɔ a fiɛŋ fimu wə

32 Mbaŋ wi bəni bə bumni num i shɔm yimu, ka numki a mi wimu wə, mi kɔbi i bɔɔŋ fiɛŋ fidɔkɔ a, akɔ mfih wimbɔŋ. Fiɛŋ fi mi wimu num fi bəni bəchi. 33 Nyɔ nya ŋga bimbum i bwa bə ntum bə Jisɔs, bɔ ka chu fukuki i bəni nalə, a Bah Jisɔs nì dza i kpi wə. Bɔ num ŋgamti wi Nyɔ wimbum num i bɔ wə nalə. 34 Mi widɔkɔ nì kɔkə i bɔ kintəəŋ wə wi nì dzaki fiɛŋ fidɔkɔ, kɔm bəni bə̀ bɔ nì kaŋaki kikhə nabə júŋ, nì fəki bɔ taŋni dzə bəh kpɔ wiwɔ, 35 nya i bwa bə ntum bə Jisɔs kaŋ, bɔ ka gaa i bəni bəchi asi ŋgəkə wi mi kɔ.

36 Mi widɔkɔ nì kɔlə bə bɔɔŋ a Yɔsɛf, num bwa bə ntum bə Jisɔs nì du yɛli wi widɔkɔ a Banabas, (wi num a Mi Wi shili Shɔ́m yi bəni). Wi nì kɔ mi i chwɔŋkijuŋ ki Lɛwi wə, num bə nì bwɔ wi i Sayblus. 37 Wi tsə ka taŋni tə khə wi, dzə nya kpɔ wiwɔ i bwa bə ntum bə Jisɔs kaŋ.

5

Ananias bəh Safilia

1 Mi widɔkɔ bə nì bɔɔŋki a Ananias bəh kpə wi Safilia taŋni tə di bibɔ. 2 Ayakalə, wi gaali kpɔ wiwɔ jiə kiŋka kiwɔ kpə wi kiə yɛiŋ, tsə nya kiŋka i kaŋ yi bwa bə ntum bə Jisɔs. 3 Si wi nya yakadəiŋ, Bita bikə i wi a, “Ananias, akɔ kɔm nə wɔ bee a Satan lîə i shɔm ya mə, fə a wɔ nyî ntəkə i Kiŋ'waka ki Baiŋni, wɔ ka gaali kpɔ wə wɔ taŋni di yɛiŋ na? 4 Ntə wɔ si taŋni di biələ a num mbia? Wɔ taŋni di kpɔ wiwɔ kɛiŋ a ŋ'wa? Aka fə nə a wɔ fə ŋkaiŋni wi gia ka yələ a? Wɔ ka nyi dəkə ntəkə num i bəni, wɔ nyi num i Nyɔ.” 5 Akisəkə asi Ananias wɔkɔ ndzaka wiwɔ yakadəiŋ, ka gbɔ kpi. Ayaka bəni bəchi bə̀ bɔ nì wɔkɔ gia yiwɔ ndzaŋ kwa bɔ nalə. 6 Bwa bə sumi bənyuku dzə kii wini wi bəh mbuŋ, dzɔ buku tsə ləə.

7 I yɛiŋ jum, asi mbiəŋə mitali tsə, kpə wi ka liə dzə, kiə kə gia yə yi si num bəh nyuwi. 8 Bita bikə i wi a, “Fûku mih, a wələ kɔ kpɔ wichi wə mbɛiŋ nyu wa si taŋni di yɛiŋ?” Ayaka wi chukuli a, “Aaŋ, akɔ wi wichi yaka.” 9 Bita chu bikə i wi a, “Akɔ kɔm nə mbɛiŋ nyu wa si kɛiŋsi i mɔmsi Kiŋ'waka ki Bah a? Wɔ̂kɔli wɔ̂kɔ si gvu yi bəni bə̀ bɔ tsə ləə nyu wa kɔmki dzəki i fifiəŋə, bɔ kaŋa i bɔŋ giŋ buku bəh wɔ yakadəiŋ tə i tsə ləə.” 10 Si Bita dzaka yakadəiŋ, akisəkə Safilia gbɔ ka kpi i wi nshiŋ. Ayakalə, bwa bə sumi bə̀ liə dzə num wi kpi lɔ, bɔ ka giŋ wi buku tsə ləə kɔmsi i nyuwi kpəŋ. 11 Kijuŋni ki bəni bə bumni kichi bəh bəni bəchi bə̀ bɔ nì wɔkɔ kɔm gia yiwɔ ndzaŋ liəni i bɔ wə nalə.

Gia yə yi chusiki ŋga bi Nyɔ
bəh gia yi dzaka ki wɔmni

12 Bwa bə faaŋni bə Jisɔs ka fəki bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bi Nyɔ bəh gia yi dzaka ki wɔmni yiduli i bəni kintəəŋ. Bəni bə bumni bəchi nì shiki juŋniki i saŋ wi Sɔlɔmɔn wə i juŋ yi fəni yi gia mə. 13 Na nchiŋ mi nəki mɔmsi kə i chiŋni i mbaŋ wibɔ wə. Ayakalə, bəni bəduli nì kɔksiki lə bɔ nalə. 14 Bənyuku bəh Bəkaŋa bəduli bə̀ bɔ nì jiə shɔm i Bah wə, ka kpɛiŋsiki i mbaŋ wibɔ wə. 15 Gia yə bwa bə ntum bə Jisɔs nì fəki, yi fə bəni ka giŋki bəni bə jwɛiŋ tsə nɔsi i dzə́h kpəŋ, i binaŋ wə, bəh i biga wə, a jɔbi wə Bita ni tsəki, yuwidɔkɔ kinjəŋnjəŋ ki ni tsə i bɔ bɛiŋ. 16 Mbaŋ wi bəni ka nyəki dzəki i kikwili kə ki kɔ kɔmsi i Jɛlusalɛm bəh bəni bə jwɛiŋ bəh bə̀ bɔ nì kaŋaki biŋ'waka bi jisi i bɔ wə, bɔ chuku bɔ bəchi.

Bə ka ghəkəki bwa bə ntum bə Jisɔs

17 Fwu wi bətii mfə gia bəh mbaŋ wi a num Bəsadusi, dza ka yisi i ghəkəki bwa bə ntum bə Jisɔs, 18 ka faaŋ bəni, bɔ tsə kwa fah bɔ i juŋ yi nsəŋ mə. 19 Ayakalə, a dzə num nchɔkɔ, chinda wi Bah dzə wɛli dzaka bifiəŋə ki juŋ yi nsəŋ bwili bɔ. Si wi bwili bɔ, ka dzaka a, 20 “Mbɛiŋ tsə̂ i juŋ yi fəni yi gia mə, mbɛiŋ fûkuki gia yichi i bəni kɔm nɔni kimfiaŋ kələ.” 21 Si bɔ wɔkɔ yakadəiŋ, ka tsə. Asi biŋ nì baiŋki dzəki, bɔ ka tsə i juŋ yi fəni yi gia mə, ka yisi i laniki bəni.

Jɔbi wiwɔ, fwu wi bətii mfə gia bəh bəni bu bə mbaŋ, ni bɔŋ juŋni bəni bə Islae bə̀ bɔ sakaki kikwili kichi bəh bɔ shinum, ka faaŋ bəni bə jum a bɔ tsə̂ dzə̂ bəh bwa bə ntum bə Jisɔs i juŋ yi nsəŋ mə. 22 Bɔ tsə buku fɛiŋ nəŋ bɔ nəki yɛiŋ kə i bɔ wə ka fiəni dzə fuku a, 23 “Buku tsə buku i juŋ yi nsəŋ mə, yɛiŋ dzaka bifiəŋə num bə lansi fah bi nalə, bəni bə jum num fɛiŋ chəni. Asi buku wɛli juŋ yiwɔ ka liə nəki yɛiŋ kə mi widɔkɔ fɛiŋ.” 24 Fwu wi bəni bə jum wə bɔ nì chəniki juŋ yi fəni yi gia bəh bətii mfə gia bəmbum, wɔkɔ yakadəiŋ, yi fumsi bɔ, bɔ ka dzaka a, buku ni tsə faiŋ bəh gia yələ lə. 25 Mi widɔkɔ nyə dzə liə fuku i bɔ a, “Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, bəni bə̀ mbɛiŋ si fah i juŋ yi nsəŋ mə, bə bɔ yaka lɔ i juŋ yi fəni yi gia mə, bɔ laniki bəni.” 26 Si bɔ wɔkɔ yakadəiŋ, fwu wi bəni bə jum bəh mbaŋ wi ka buku tsə dzɔ bɔ, ka dzəki bəh bɔ. Ayakalə, bɔ nì dzəki kə bəh bɔ bəh ŋga, kɔm bəni bə jum bəwɔ nì lwaki lə a bəni nì tumyi lə bɔ bəh kitəh.

27 Bɔ dzə bəh bwa bə ntum bə Jisɔs, liə tɔm bɔ i bəni bə̀ bɔ sakaki kwili nshiŋ. Ayaka fwu wi bətii mfə gia ka bikəki bəmbikə i bɔ dzaka a, 28 “Buku nì lansi kiŋ a mbɛiŋ ma chu mɔ̂m i lâni mi kɔm yɛli wi mi wələ. Ayakalə, mbɛiŋ yɛ̂iŋ gia yə mbɛiŋ mɔm! Mbɛiŋ fə nlani wimbɛiŋ waŋ Jɛlusalɛm wichi. Mbɛiŋ nəŋki i fə yi chusiki ka buku kiəki lə gia kɔm kpi yi.” 29 Bita bəh mbaŋ wi bwa bə ntum bə Jisɔs chukuli a, “Buku kaŋaki i wɔkɔ num i Nyɔ, a kɔbi i mi. 30 Mbɛiŋ nì baŋŋ Jisɔs i kintasi wə wi kpi. Ayakalə, Nyɔ wi bətii tii bəbukumbɛiŋ fiəni dzasi wi i kpi wə, 31 giŋsi wi, tɔm i tsɛiŋ yi yiləkəli wə, a wi num Tikwili bəh Kimbwili, ka bəni bə Islae kɔlə ni kwûni shɔ́m yibɔ, ma Nyɔ ni dalinya chu bibɔ. 32 Buku yɛiŋ gia yələ kabə fukuki i bəni, ayaka Kiŋ'waka ki Baiŋni kə Nyɔ nyaki i bəni bə̀ bɔ wɔkɔki i wi, ki bɔŋ tɔbi a gia yələ kɔ ŋkɔŋ.”

33 Si bəni bə̀ bɔ nì sakaki tumi wɔkɔ ndzaka wiwɔ yaka, shɔ́m bɔkɔ lɔ bɔ bɔkɔni. Bɔ ka nəŋki i wɔɔyi bwa bə ntum bə Jisɔs. 34 Ayakalə, mi widɔkɔ i mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ nì sakaki kwili dza bɛiŋ, yɛli wi num Gamalia, a num mi wi Falasi a chu num mi wə wi laniki bənchi bə Nyɔ, bəni bəchi kɔksi wi na bindzɔŋ. Si wi dza bɛiŋ yakadəiŋ, ka dzaka a bə bwîli dəkə bwa bə ntum bə Jisɔs i biŋ. 35 Wi baaŋ dzaka i bəni bə̀ bɔ nì sakaki kwili a, “Bəni bə Islae, mbɛiŋ dzɔ̂ jɔbi i gia yə mbɛiŋ nəŋki i fə bəh bəni bələ. 36 Mbɛiŋ yîŋti a, a nì kɔ i jɔbi widɔkɔ wə, mi widɔkɔ nì dza fa, bə bɔɔŋ a Teɔdas ka chusiki a ŋgaiŋ kɔ mi wimbum. Bəni kwu i wi chɛiŋ, ka gi yina. Bə nyani dzə wɔɔ wi, mbaŋ wiwɔ gaali, ayaka gia yə wi nì dzəki bəh yi ka laka kilɔlɔ. 37 Asi yəmaka nì tsə, widɔkɔ chu tumbuku dzə i jɔbi wə bə nì faaki bəni bə bɔɔŋ wi a Judas, a num mi wi Galili. Wi guku bəni bəduli i wi chɛiŋ. Bə nyani dzə wɔɔ tə wi, ayaka mbaŋ wi waŋyi tə. 38 I yələ wə, mih təfiki mbɛiŋ a, mbɛiŋ ma mɔ̂m i fə̂ gia yidɔkɔ bə bəni bələ. Mbɛiŋ bêe dzəh yibɔ. A kabə num a gia yə bɔ dzəki bəh yi chu lani bəni bəh yi a, akɔ gia num a yisi mi, ma yi ni laka kilɔlɔ. 39 A kabə num a gia yiwɔ yisi Nyɔ, ma yi ni numki a mbɛiŋ kɔkə i gaka bɔ. Mbɛiŋ baaŋ ki tɔkni kə yi bi baiŋ buku a mbɛiŋ jwɔki num bəh Nyɔ.”

40 Si Gamalia dzaka yaka, bəni bə̀ bɔ nì sakaki kwili wɔkɔ ntəfi wi, fiəni bɔɔŋ bwa bə ntum bə Jisɔs, a bɔ lîə dzə̂. Si bɔ liə dzə yaka, bɔ twɛiŋ bɔ ka kiŋ a bɔ bi ma chu mɔ̂m i lani mi widɔkɔ kɔm yɛli wi Jisɔs ka bee bɔ nyə. 41 Si bɔ buku fɛiŋ kabə tsə fibɔ num bəh kinsaŋli, a bɔ kɔ num bɔ kpɛiŋ i bəni bə̀ bɔ kɔ i ŋgəmsi bɔ kɔm yɛli wi Jisɔs. 42 Bɔ tsə yakadəiŋ, ka chu laniki bəni chɔkɔ bichi i juŋ yi fəni yi gia mə bəh i kikwili wə, fuku ntum wi ndzɔŋni, a Jisɔs kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka.

6

Bə baayi bəni bə nɔm nanitaŋ

1 A dzə num i jɔbi widɔkɔ wə, si mbaŋ wi bəni bə bumni nì kɔki tsəki a ninshiŋ, Bəju bə̀ bɔ nì dzakaki já yi Glik yisi i shwiŋyiki, Bəju bə̀ bɔ nì dzakaki já yi kwili, a bɔ gaaki biɛiŋ i bəkaŋa bəŋkwu chɔkɔ bichi tsɛiŋ kə bəbɔ. 2 Ayakadəiŋ, bwa bə ntum bə Jisɔs bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa juŋni bəh mbaŋ wi bəni bə bumni bəchi dzaka i bɔ a, “Yi ndzɔŋki kə a, buku bêe i fûkuki gia yi Nyɔ, i tsə̂ num, i gâaki num biɛiŋ. 3 Bwa bə nih bəbuku, yi ndzɔŋki lə a mbɛiŋ bâyi bəni nanitaŋ i mbɛiŋ kintəəŋ ma buku nya nɔm wələ i bɔ kaŋ. Mbɛiŋ kabə bayi, mbɛiŋ ka tsɛ̂iŋki num bəni bə̀ bɔ kaŋaki nɔni kindzɔŋni, num bɔ jikə bəh Kiŋ'waka ki Baiŋni chu kaŋa mfi. 4 Ayakadəiŋ, ma buku ni nyâ gwu yibuku num i ntsa wə bəh i nɔm i gia yi Nyɔ wə.” 5 Bəni bəchi wɔkɔ ndzaka wiwɔ, wi ndzɔŋ i bɔ nalə. Bɔ ka babwili Stifɛn num mi wə kimbum ki jikə nalə, num wi jikə tə bəh Kiŋ'waka ki Baiŋni. Bədɔkɔ num Filib bəh Blukɔlus, Nikanɔ bəh Timɔn, Balmɛnas bəh Nikɔlaus wə wi nì kɔ mi wi Antiɔk, num wi nì fiəni fiənini i kimbum ki Bəju wə. 6 Bɔ ka dzɔ bəni bələ ka tɔm bɔ i bwa bə ntum bə Jisɔs nshiŋ, bɔ jiə kaŋ yibɔ i bɔ wə ka tsa i bɔ. 7 Gia yi Nyɔ ka waŋki tsəki. Mbaŋ wi bəni bə bumni i Jɛlusalɛm kɔ tsə a i ninshiŋ. Bətii mfə gia bəduli jiə tə shɔ́m i Jisɔs wə.

Bɔ ka jiəki gia i Stifɛn fuŋ

8 Stifɛn nì kɔ num wi jikə bəh ŋgamti wi Nyɔ bəh ŋga, i fəki gia yi dzaka ki wɔmni bəh bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bi Nyɔ i bəni kintəəŋ. 9 Bəni bədɔkɔ dza yisi i ŋgukuliki bəh Stifɛn. Bəni bələ nì kɔ Bəju bə̀ bɔ nì buku dzə i Sɛlin bəh Alɛksandia bəh Silishia bəh Ɛsia. Bəni bəwɔ nì kɔ bəni bə juŋ yi tsani yə bə nì bɔɔŋki a juŋ yi Mfá yə bɔ Buku i Mfa wə. 10 Si bɔ nì gukuliki yakadəiŋ, Kiŋ'waka ki Baiŋni nya Stifɛn bəh mfi mi widɔkɔ chu kɔbi i gaka wi.

11 Bɔ ka dza nyini bəni bədɔkɔ i jum wə jum wə, a bɔ nyiki ntəkə a, bɔ nì wɔkɔ Stifɛn dzaka gia yichu kɔm Muses bəh kɔm Nyɔ. 12 Si bɔ fə yaka, ka nəŋni shɔm yi bəni bəh yi bəni bə̀ bɔ sakaki kwili, bəh yi bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ. Bɔ ka liəni i Stifɛn wə, dzɔ tsə bəh wi i bəni bə kwili bə̀ bɔ sakaki bənsaka nshiŋ. 13 Bəni bələ chu dzə bəh bəni bədɔkɔ a bɔ bêeŋki bənsaka bəntəkə, bɔ jiə gia i Stifɛn fuŋ dzaka a, “Mi wələ si lansi baaŋ kə i dzaka gia yichu kɔm juŋ yi fəni yi gia yələ, bəh i bənchi bə Muses. 14 Buku wɔkɔ si wi dzakaki a Jisɔs wi Nasali wə bi shakyi lə juŋ yi fəni yi gia yələ, wi bi chu kwuni tə nɔni kibukumbɛiŋ bi kwili biə Muses nì laniki bukumbɛiŋ yɛiŋ.” 15 Bəni bəchi bə̀ bɔ nì kɔ i juŋ yi nsaka yiwɔ wə bwaŋ dzə́kəh i Stifɛn wə, a bɔ tsɛiŋ, yɛiŋ num shi bi kwuni lɔ gwu ka bwɔsiki bi chinda wi Nyɔ.

7

Ndzaka wi Stifɛn i bəni bə̀ bɔ sakaki kwili wimbum

1 Fwu wi bətii mfə gia bikə i Stifɛn a, “Gia yələ bə dzakaki lə akɔ a ŋkɔŋ a?” 2 Stifɛn chukuli a, “Bəba bəh bwa bə nih, mbɛiŋ wɔ̂kɔli. Nyɔ wi kiŋkɔkni nì tumbuku i tii wibuku Ablaham, wi kɛiŋ i Misɔbɔtɛmia, ka wi bi nyə tsə i nɔki i Alan, 3 ka dzaka i wi a,

‘Bêe chwɔŋ ka ki juŋ, wɔ bûku i kwili wimbɛiŋ wə,

wɔ tsə̂ i tumi kə mih ni chusi i wɔ.’

4 Ayakadəiŋ, wi buku nyə fɛiŋ i Kaldia, ka tsə i nɔki i Alan. Jɔbi wə ba wi nì kpi, Nyɔ fə wi dza dzə fa i di biə mbɛiŋ nɔki i liə lə. 5 Wi nì kɔ fa Nyɔ nəki nya kə wi na bəh fidini fidɔkɔ fiə wi kɔ i tɔm gvu yɛiŋ. Ayakalə, Nyɔ kaka a ŋgaiŋ bi nya lə mbi wələ i wi a a nûmki ŋ'wi bəh ŋgɔkɔ wi. I jɔbi wə Nyɔ nì fə kiŋkaka ki kələ, a nì kɔ maka Ablaham kwati waiŋ. 6 Nyɔ ka dzaka tə i wi a,

‘Bwa ba bi numki bəni bə dzəni i tumi ki bəni bədɔkɔ wə.

Bɔ bi numki mfa fɛiŋ,

bə bi chəbsiki bɔ i jía wə gi yina (400).

7 Mih bi lɔ lə ŋgəkə i tumi kiwɔ wə,

bwa ba bi buku dzə fɛiŋ, bɔ dzə tsaki i mih fa.’

8 Nyɔ chu dzi tə miŋkaiŋ bəh Ablaham, kinchəsi ki miŋkaiŋ miwɔ num a Ablaham ni sûuŋki lə bwa bu. Ablaham ka bi bwɔ Ayjik, jɔbi kpɛiŋ kaŋ nyaŋ wi suuŋ wi. Ayjik ka bi bwɔ Yakɔb suuŋ tə wi. Yakɔb tə ka bi suuŋ bwa bu jwɔfi ntsɔ bəfa bə̀ bɔ kɔ bətii tii bəbuku a num i bɔ wə chwɔŋkijuŋ kibuku nì yisi.

9 Bətii tii bəbuku bəwɔ bi ka dza bə́ ghəkəki Yɔsɛf waiŋnih wibɔ, ka taŋni wi, wi tsə ka numki mfa i tumi ki Ijib wə. Ayakalə, Nyɔ bə́ tɔkni bəh wi fɛiŋ, 10 gamti wi i bəŋgəkə bu wə bəchi. Nyɔ chu nya tə wi bəh mfi, fə Fɛlɔ ŋkuŋ wi Ijib ka kɔŋki wi, ka jiə wi, i nûmki mi wə wi kɔmsiki i wi wə chu nûm mi wə wi tsɛiŋki chwɔŋ ki ki juŋ.

11 Dzɔŋ ka bi dza kwa Ijib wichi bəh tumi ki Kanan, bəni yɛiŋ ŋgəkə nalə. Bətii tii bəbuku nəki chu kaŋa kə biɛiŋ bidzini. 12 Yakɔb ka bi wɔkɔ a biɛiŋ bidzini kɔlə i Ijib, ka faaŋ bwa bu bə̀ bɔ kɔ bətii tii bəbuku, bɔ ka tsə fɛiŋ i chɔkɔ bibɔ bi ninshiŋ wə. 13 Bɔ ka fiəni tsə fɛiŋ i ntsə wibɔ wi kɔmsini wə, Yɔsɛf ka fə bwa bə nih wi kiə wi. Wi ka chusi tə bɔ i Fɛlɔ. 14 Yɔsɛf ka faaŋ ntum i Yakɔb ba wi, a wi bəh chwɔŋ ki ki juŋ kichi shi dzə i Ijib. Chwɔŋkijuŋ ki Yakɔb nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə bəni mbaŋnanitaŋ ntsɔ bəte (75). 15 Yakɔb wɔkɔ yaka, ka dzɔ chwɔŋkijuŋ ki kichi, shi bəh bɔ i Ijib. Wi bəh bətii tii bəbuku nì dzə kpiyi i fɛiŋ wə bɔ bəchi. 16 Bɔ dzə giŋ biwini biwɔ ka fiəni dzə bəh bi i Shɛkɛm, ləə i jum yə Ablaham nì taŋ i bwa bə Amɔl.

17 Si jɔbi nì kpɛiŋniki dzəki wə Nyɔ nì kɔ i fə gia yə wi nì kaka i Ablaham, num bəni bəbuku du i Ijib nalə. 18 Bəni bə̀ fɛiŋ bi dzə tɔm ŋkuŋ widɔkɔ wi nəki kiə kə Yɔsɛf. 19 Ŋkuŋ wiwɔ ka wɛɛliki chəbsiki bəni bəbuku i dzəh yi mfi wə kaŋyi a bətii tii bəbuku lɔ̂ɔtɔkɔki bwa bənchiŋ i biŋ a bɔ kpiyiki. 20 A nì kɔ i jɔbi wələ wə, bə nì bwɔ Muses, a num waiŋ wi ndzɔŋ nalə i Nyɔ. Bə kuku yaka wi i ba wi dzu, i kifiəŋŋ kitali wə, 21 ka dzɔ tsə jiə wi i biŋ. Ayaka waiŋ ŋkuŋ Fɛlɔ wi kpaŋni ka bi tsə bɔŋ wi, kuku yaka wi ka waiŋ wi. 22 Bə ka lani Muses bəh mfi bi bəni bə Ijib bichi, wi num mi wə wi kiəki ndzaka bəh i fəki gia nalə.

23 I jɔbi wə wi nì kɔ yaka buku jía mbaŋnyani, yi dzə i wi shɔm a ŋgaiŋ tsə yɛiŋ bwa bə nih bə ŋgaiŋ bəni bə Islae. 24 Jɔbi wə wi nì tsəki, wi yɛiŋ mi wi Ijib widɔkɔ twɛiŋ mi wi Islae. Wi ka liə i jwɔ biwɔ wə i chukuli, ka wɔɔ mi wi Ijib wiwɔ ka ləə. 25 Wi nì kwakaki a bwa bə nih wi ni kiə lə, a faaŋ Nyɔ ŋgaiŋ a ŋgaiŋ dzə̂ bwîli bɔ i bəŋgəkə wə. Ayakalə, bɔ nəki kiə kə. 26 Chɔkɔ buku wɔɔ, Muses ka tsəki, tsə tumbuku i bəni bə Islae bədɔkɔ wə bəfa bɔ dza ka jwɔki. Ayaka wi liə yɛiŋ i gaali jwɔ biwɔ, ka bikə i bɔ a, ‘Bwa bə nih, mbɛiŋ bəchi kɔ mi bəh waiŋnih, akɔ kɔm nə mbɛiŋ jwɔki a mbɛiŋ mbɛiŋ a?’ 27 Ayakalə, mi wə wi nì la jwɔ i waiŋnih wi chini Muses chinini, bikə i wi a, ‘A jiə ndə wɔ i sakaki buku chu təiŋyi bənsaka bəbuku a? 28 Wɔ nəŋki i bɔŋ wɔɔ mih asi wɔ ni wɔɔ mi wi Ijib wə i ŋgbufɔkɔ a?’ 29 Asi Muses wɔkɔ yakadəiŋ, wi lwa ka gɛiŋ buku i tumi ki Ijib wə, gɛiŋ tsə i nɔki i tumi ki Midian wə, ka bwɔ bwa bənyuku bəfa fɛiŋ.

30 Asi jía nì tsə mbaŋnyani, chinda wi Nyɔ tumbuku i Muses nshiŋ i gbuku wə wi nì bɛli i kpɛiŋ wə i chwa i kɔmsi tsə i ŋkwuŋ wi Sina wə. 31 Muses yɛiŋ yaka yi gaka wi, wi kini tsə i tsɛiŋ ndzɔŋ. Si wi kɔmsi tsə, wi wɔkɔ Bah Nyɔ dzaka i wi a,

32 ‘Akɔ mih Nyɔ wi bətii tii bəmbɛiŋ,

Nyɔ wi Ablaham bəh wi Ayjik bəh wi Yakɔb.’

Muses wɔkɔ yakadəiŋ, ndzaŋ kwa wi, wi ka nyumki bəh nlwa, na chu mɔm i tsɛiŋ. 33 Bah Nyɔ chu dzaka i wi a,

‘Bâyi dzu ya yigvu, kɔm di biə wɔ num yɛiŋ yaka akɔ di bi baiŋni.

34 Mih lansi yɛiŋ si bə chəbsiki bəni mbəŋ i Ijib,

chu wɔkɔ si bɔ kwiŋki,

ayaka mih ka shi dzə i bwili bɔ i ŋgəkə wiwɔ mə,

wɔ̂kɔli, i liə mih ki faaŋki lə wɔ i Ijib.’

35 Muses wələ kɔ wə bɔ nì yisi nəiŋ, bikə i wi a, ‘A jiə ndə wɔ i sakaki buku chu təiŋyi bənsaka bəbuku a?’ Akɔ wi wə Nyɔ nì faaŋ a wi tsə̂ nûmki mi wi nsaka wibɔ, i bwîli bɔ i bəŋgəkə wə. Nyɔ nì faaŋ num chinda wi, wi dzə i kpɛiŋ wə wi nì bɛliki, a wi dzə̂ lâka ntum wiwɔ i wi. 36 Muses ka tsə i Ijib, fə gia yi dzaka ki wɔmni bəh bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bi Nyɔ, ka bwili bɔ fɛiŋ. Wi fə yidɔkɔ i Bɔkɔ yi Mbum yi Bɔkɔli wə, chu fə yidɔkɔ i chwa i di biə bɔ nì nyani i jía wə mbaŋnyani. 37 Ayaka Muses nì kɔ wi dzaka i bəni bə Islae a,

‘Nyɔ bi bwili lə mi wi ntum widɔkɔ i bwa bə nih bəmbɛiŋ kintəəŋ,

wi chiŋsi i mbɛiŋ asi wi nì bwili mih.’

38 A chu num wi Muses wə chinda wi Nyɔ nì dzaka i wi i ŋkwuŋ wi Sina wə, jɔbi wə kijuŋni ki bəni bə Islae nì kɔ i chwa bəh bətii tii bəbuku, Nyɔ nì nya já yə yi nyaki nɔni a wi tsə̂si i bukumbɛiŋ. 39 Ayakalə, bətii tii bəbuku ka nəiŋ i wɔkɔ i Muses, ka nyɔkɔ jum i wi, ka kɔŋki a bɔ fiəni tsə i Ijib. 40 Bɔ ka dzaka i Ɛlɔŋ a, ‘Mwə̂m bənyɔ i buku bə̀ bɔ nì tsəki i bukumbɛiŋ nshiŋ, kɔm buku kiəki kə gia yə yi num bəh Muses wə wi bwili bukumbɛiŋ i tumi ki Ijib wə.’ 41 Bɔ ka kɛiŋsi fimɔsɔ fi bwɔsi waiŋ naʼ, kum nyám, fə gia yɛiŋ i fi, ka laŋki i fi wə num a kɛiŋsi bɔ bəh kaŋ yibɔ. 42 Si bɔ fə yakadəiŋ, Nyɔ ka nyɔkɔ jum i bɔ, bɔ ka yisi lɔ i tsaki num i wɔŋ bəh fiəŋŋ bəh bijɔŋ. Yi num asi bə nyaka i kiŋwakti ki bəni bə ntum bə Nyɔ wə, num Nyɔ nì dzaka a,

‘Bəni bə Islae, mbɛiŋ nì kumki nyám i chwa i jía mbaŋnyani,

fə gia yɛiŋ i mih a?

43 Mbɛiŋ nì nyaniki giŋki kintaŋ a num ki nyɔ wə yɛli wi kɔ a Mɔlɔk,

chu giŋ jɔŋ wə mbɛiŋ nì kɛiŋsi a, akɔ nyɔ wə, yɛli wi kɔ Lefan,

a num mimɔsɔ mə mbɛiŋ nì kɛiŋsi i tsaki i mɔ,

kɔm yələ lə mih ni kɔŋŋ bwili lə mbɛiŋ, ma mbɛiŋ ni dza tsə daŋsi na i Babilɔn.’

44 Bətii tii bəbuku nì nyaniki i chwa bɔ kaŋa kintaŋ ki chusi a, Nyɔ kɔlə bəh bɔ, num bɔ nì maa kintaŋ kiwɔ biəli a liŋ aka kə Nyɔ nì chusi i Muses. 45 Bwa bə bətii tii bəbuku nì dzɔ kintaŋ kələ i bətii bəbɔ, giŋ dzə bəh ki i fa i jɔbi wə bɔ bə Jɔshua nì lɔkɔki kidi i bitumi biə bi nì kɔ fa, num a nì tsəki Nyɔ i bɔ nshiŋ kɔŋŋ bwili bitumi biwɔ. Kintaŋ kələ ka numki fa i tsə buku jɔbi wə Ŋkuŋ Dɛbit nì sakaki kwili wələ. 46 Ayaka wi ka yɛiŋ a kaŋ yi Nyɔ kɔlə i wi wə nalə, wi ka tsa a Nyɔ bûm ma ŋgaiŋ maa juŋ, i nya i wi Nyɔ wi Yakɔb, a wi nɔki yɛiŋ. 47 Ayakalə, a nì kɔ num Sɔlɔmɔn i bi dzə maa juŋ yi Nyɔ yiwɔ. 48 Na ayaka Bah Nyɔ wə wi kɔ Fwu wi Biɛiŋ Bichi wə, si nɔ kə i júŋ wə num a maa bəni bəh kaŋ. Yi kɔ a liŋ si mi wi ntum wi Nyɔ widɔkɔ nì nyaka a, Nyɔ nì dzaka a,

49 ‘Bɛiŋ kɔ kiŋgbɔkɔ kəŋŋ,

ayaka fa kuku num kiŋgbɔkɔ kəŋŋ kigvu.

Juŋ yə mi kɔ i maa a yi numki yiŋ, yi kɔ i numki na dəiŋ na?

Ma di kɔlə biə mih kɔ i numki fɛiŋ na?

50 A kɔkə mih wə mih fə biɛiŋ biələ bichi a?’ ”

51 Stifɛn ka dza dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ ləkəki bəh kifwu nalə, shɔm yimbɛiŋ bəh bintuni bimbɛiŋ kɔ num maka bə suuŋ. Mbɛiŋ bəh bətii tii bəmbɛiŋ kɔ a liŋ. Jɔbi wichi mbɛiŋ nəiŋ i wɔkɔli i Kiŋ'waka ki Baiŋni wə. 52 Mi wi ntum wi Nyɔ widɔkɔ nì kɔlə wə bətii tii bəmbɛiŋ nì baaŋ i bwaŋ gvu i wi chɛiŋ a? Bɔ nì wɔɔyi bəni bə ntum bə Nyɔ bə̀ bɔ nì dzaka a mi wi nɔm wi Nyɔ wi Chəŋ bi dzə lə. Ayaka wi bi dzə, mbɛiŋ taŋni wi, ka chu wɔɔ wi. 53 Akɔ mbɛiŋ bələ bəchinda bə Nyɔ nì dzə bəh bənchi bə Nyɔ i mbɛiŋ, mbɛiŋ nəiŋma i biəli bɔ.”

Bə tumyi Stifɛn bəh kitəh

54 Si bəni bə̀ bɔ nì sakaki kwili wɔkɔ gia yə Stifɛn dzaka, shɔm bɔkɔ bɔ, bɔ ka dziki jəŋ. 55 Ayaka Kiŋ'waka ki Baiŋni jikə i Stifɛn wə, wi bə́ tsɛiŋ mfih num i bɛiŋ, ka yɛiŋ baiŋni bi Nyɔ, yɛiŋ tə Jisɔs num wi numbɛiŋ i tsɛiŋ yiləkəli yi Nyɔ wə. 56 Stifɛn dza dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, mih yɛiŋ bɔɔli wɛli, num mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi num wi numbɛiŋ i tsɛiŋ yiləkəli yi Nyɔ wə.” 57 Bɔ wɔkɔ yəmaka gia, ka baŋ bintuni bibɔ bəh kaŋ, ka wiliki bəh ŋga, i fɛiŋ wə bɔ bəchi sɛiŋ, ka chiŋni i Stifɛn wə, 58 guku buku bəh wi i kwili kintəəŋ, tsə ka yisi i tumyiki wi bəh kitəh. Ayaka bəni bə̀ bɔ nì kɔ bəmbeeŋ nsaka baayi bəmbuŋ bəbɔ, nya i sumi widɔkɔ wə bə nì bɔɔŋki a Sɔɔl ka bɔ tumyiki. 59 Si bɔ nì tumyi Stifɛn bəh kitəh yakadəiŋ, wi tsa a, “Bah Jisɔs, dzɔ̂ kiŋ'waka kəŋŋ.” 60 Ayaka wi ka tum binyu i kuku, wam bəh ŋga a, “Bah, ki tsɛ̂iŋ kə gia yichu yələ bəni bələ fəki.” Si wi dzaka yakadəiŋ, ka kpi.

8

1 Si bə nì wɔɔki Stifɛn yakadəiŋ Sɔɔl nì tɔbiki lə a bə wɔɔ wi.

Sɔɔl nya ŋgəkə i kijuŋni ki bəni bə bumni

A chɔkɔ biwɔ wə, bə yisi i nyaki ŋgəkə wi ləkəki i kijuŋni ki bəni bə bumni i Jɛlusalɛm. Kijuŋni kiwɔ kichi dza buku fɛiŋ ka waŋ tsə buku i bimbu bi Judea wə bichi bəh bi Samalia wə, a nì baaŋ a bwa bə ntum bə Jisɔs fɛiŋ. 2 Bənyuku bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔ num bɔ jiə shɔ́m i Nyɔ wə nalə, dzə dzɔ wini wi Stifɛn ka tsə ləə, də wi nalə. 3 Ayakalə, Sɔɔl num mfih a kaasiki kijuŋni ki bəni bə bumni, daŋ a juŋ bəh juŋ kwayi bəni bə bumni, bənyuku bəh bəkaŋa, chiŋsi i juŋ yi nsəŋ mə.

Filib fuku gia yi Nyɔ i Samalia

4 Bəni bə̀ bɔ nì gaali tsə i bidi bichi wə, tsə ka fukuki gia yi Nyɔ. 5 Filib shi tsə mfih i kwili wi Samalia wə, ka fukuki ntum wi ndzɔŋni, kɔm Kimbwili wə Nyɔ nì kaka. 6 Bəni bəduli wɔkɔ chu yɛiŋ bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bi Nyɔ, yə wi nì fəki, bɔ ka nya ntuni i wi nalə. 7 Biŋ'waka bi jisi nì bukuki lə i bəni wə, bi wili bəh ŋga, bəni bəduli bə̀ bɔ nì kɔ bɔ kpiyi kiwa kimu bəh bəŋkəkni bɔnih tə. 8 Ayakadəiŋ, kinsaŋli kimbum num i tumi kiwɔ wə fɛiŋ.

9 Mi widɔkɔ nì kɔ i tumi kiwɔ wə yɛli wi num Samɔn, a nì kɔ mi wi fə mfim, bəni bə Samalia bəchi nì yɛiŋki yakadəiŋ dzaka wɔm bɔ. Ayaka wi chu dzaka a ŋgaiŋ kɔ mi wimbum widɔkɔ. 10 Bəni bəchi i kwili wiwɔ wə i yisi i bənchiŋ bənchiŋ i tsə buku i bəmbum bəmbum wə, nya ntuni i wi ka dzakaki a, “Mi wələ kɔ ŋga bi Nyɔ biə bə bɔɔŋki a, Ŋga bi Mbum.” 11 Bɔ nì nya ntuni i wi yakadəiŋ, kɔm wi nì kɔ wi si chusi mfim i jɔbi wi dəəŋ wə bəni yɛiŋ dzaka wɔm bɔ. 12 Ayakalə, i jɔbi wə Filib nì dzə ka fukuki kɔm ntum wi ndzɔŋni kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ, bəh kɔm yɛli wi Jisɔs Klistus, bənyuku bəh bəkaŋa bum gia yə Filib nì fukuki wi ka juli bɔ i bɔkɔ. 13 Samɔn wə mwi bum tə gia yə Filib nì fukuki, wi ka juli wi i bɔkɔ. Wi ka baaŋ a bəh Filib ka yɛiŋki gia yi kaŋyini yimbum yimbum bəh bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bi Nyɔ, yə Filib nì fəki dzaka wɔm wi.

14 Bwa bə faaŋni bə Jisɔs bi ka wɔkɔ i Jɛlusalɛm a bəni bə Samalia nì dzɔ lɔ gia yi Nyɔ, bɔ ka faaŋ Bita bəh Jɔn i bɔ. 15 Bɔ tsə buku fɛiŋ, tsa i bəni bə bumni bə̀ a, bɔ kwati Kiŋ'waka ki Baiŋni, 16 kɔm Kiŋ'waka ki Baiŋni nì ka dzə dəkə na i mi wimu wə i bɔ wə. Bə nì juli bɔ i bɔkɔ shəŋ a i yɛli wi Bah Jisɔs wə. 17 Bita bəh Jɔn jiə kaŋ i bɔ wə tsa i bɔ, bɔ ka kwati Kiŋ'waka ki Baiŋni. 18 Jɔbi wə Samɔn nì yɛiŋ a bwa bə ntum bə Jisɔs jiəki kaŋ i bəni wə Kiŋ'waka ki Baiŋni dzə i bɔ wə, wi ka nyaki kpɔ i Bita bəh Jɔn, 19 ka dzakaki a, “Mbɛiŋ nyâ mih bəh ŋga biələ tə, ka na ndə wə mih jiə kaŋ yiŋ i wi wə, ma wi ni kwati Kiŋ'waka ki Baiŋni.” 20 Ayaka Bita chukuli i wi a, “Mbɛiŋ kpɔ wa wiwɔ lâka. Wɔ kɔ dəiŋ i kwakaki a wɔ kɔlə i taŋ kinya kə ki kɔ ki Nyɔ bəh kpɔ a? 21 Wɔ kaŋaki kə na gia yidɔkɔ i nɔm wələ kintəəŋ, kɔm shɔm ya baiŋki kə i Nyɔ nshiŋ. 22 Kwûni shɔm ya i gia yichu yələ wɔ fəki, ma wɔ tsâ yuwidɔkɔ Bah Nyɔ ni dalinya kiŋkwaka kichu kələ wɔ kaŋaki i shɔm ya wə. 23 Mih yɛ̂iŋ a, dzə́kəh yi bukuni bəh chu jikə i wɔ shɔm.” 24 Ayaka Samɔn tsa Bita bəh Jɔn a, “Mintee mbɛiŋ tsâ i mih i Bah, a gia yidɔkɔ i kintəəŋ ki gia yə mbɛiŋ dzaka lə, a yidɔkɔ ma nûm bəh mih.”

25 Bita bəh Jɔn kaasi i fukuki gia yi Nyɔ, bəh i dzaka gia yə bɔ kiəki kɔm Jisɔs, ka nyə bə́ fiəni tsə i Jɛlusalɛm. Si bɔ nì fiəniki tsəki, bɔ nì tsəki daŋsiki lə i bidi biduli bi Samalia wə, fuku tsə ntum wi ndzɔŋni kɔm Nyɔ fɛiŋ.

Filib juli mi wi Itɔfia i bɔkɔ

26 Ayaka chinda wi Bah dza dzaka i Filib a, “Dzâ shî tsə̂ i kimbu kishɛiŋ wə, i dzəh yə yi nyəki i Jɛlusalɛm yi tsə tɔli i chwa tsə sə i Gasa.” 27 Filib ka dza i shiki. Mi wimbum wi Itɔfia widɔkɔ num fɛiŋ dzəh. Mi wiwɔ num bə nì bwili wi, wi nì kɔ mi wə wi nì tsɛiŋki mbum bi Yaa Kanda wə wi nì sakaki tumi ki Itɔfia kiwɔ. Mi wiwɔ nì buku i Jɛlusalɛm i di biə wi nì tsə i tsa Nyɔ, 28 ka fiəniki kwɛki i kɔdɔk wi bɛiŋ a guku num nyám, num wi num i yɛiŋ wə ka faaki gia i Kiŋwakti kə mi wi ntum wi Nyɔ Isaya nì nyaka. 29 Kiŋ'waka ki Baiŋni dzaka i Filib a, “Kîni kɔ̂msi tsə̂ i kɔdɔk wəyaka wə.” 30 Filib yɔkɔ kɔmsi tsə i wi kpəŋ, wɔkɔ si mi wiwɔ faaki Kiŋwakti ki Isaya. Wi bikə i wi a, “Wɔ faaki lə wɔ wɔkɔ kiə gia yə ki dzakaki a?” 31 Wi chukuli a, “Mih kɔ i wɔkɔ kiə dəiŋ maka mi fuku baiŋsi yi i mih a?” Wi ka dzaka a Filib yâka nûm bəh wi i kɔdɔk wiwɔ wə. 32 Di biə wi nì faaki i Kiŋwakti kiwɔ wə nì dzakaki a,

“Wi nì kɔ aka shwaŋ yə bə tsəki i kum,

wi chu num tə aka waiŋ jaka wə bə kəə kiluli ki,

yi də kə.

Akɔ yakadəiŋ tə si wi nì kɔ a mɔŋ.

33 Bɔ nì ŋgəmsi wi, nəiŋ i saka nsaka wi chəŋ.

A bi dzə lansi dzakaki ndə kɔm bwa bu,

num bə təiŋ lɔ nɔni ki i fa kuku a?”

34 Ayaka mi wimbum wiwɔ dzaka i Filib a, “Mintee, fuku mih, mi wi ntum wi Nyɔ wələ dzakaki kɔm ndə a? Wi dzakaki kɔm gwu yi, ma kɔm mi widɔkɔ a?” 35 Filib ka yisi a bəh di bi Kiŋwakti kiwɔ, ka fuku baiŋsi ntum wi ndzɔŋni wiwɔ kɔm Jisɔs i wi.

36 Si bɔ wi nì tsəki səki i dzəh, bɔ ka tsə buku i di bidɔkɔ wə bɔkɔ num fɛiŋ. Mi wimbum wiwɔ dzaka a, “Yɛiŋ bɔkɔ fa, akɔ chu nəiŋ nə a wɔ ma jûli mih i bɔkɔ a?” [ 37 Filib chukuli i wi a, “A kabə num a wɔ bum i Jisɔs Klistus bəh shɔm ya yichi mih juli wɔ i bɔkɔ.” Wi chukuli a, “Mih bum a Jisɔs Klistus kɔ Waiŋ Nyɔ.”]*

38 Mi wimbum wiwɔ ka dzaka a bə nûm bəh kɔdɔk wiwɔ. Bɔ Filib shi tsə liə i bɔkɔ, Filib ka juli wi i bɔkɔ. 39 Asi bɔ buku yaka i bɔkɔ, Kiŋ'waka ki Bah Nyɔ chufi nyə bəh Filib fɛiŋ, mi wimbum wiwɔ na chu yɛiŋ i wi wə. Ayakalə, wi nyə ka laŋki tsəki mfih. 40 Filib dza ka təkəli yɛiŋ wi num lɔ i Asɔtus, wi dza ka tɔliki tsəki bəh dzəh i kwili wiwɔ bichi, fuku tsə ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ, ka tsə buku i tumi ki Kaysalia wə.

9

Sɔɔl kwuni ka jiə shɔm i Jisɔs

1 A nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə, Sɔɔl kɛiŋ shili gumsi bəni bə mbaŋ wi Bah a ŋgaiŋ ni wɔ̂ɔyi lə bɔ. Wi ka tsə i fwu wi bətii mfə gia, 2 bikə biŋwakti a ŋgaiŋ tsə bəh bi i júŋ yi tsani wə i Damaskus, biə bi chusiki a ŋgaiŋ ka yɛiŋ bəni num fɛiŋ bə̀ bɔ biəliki Dzəh yi Bah, na bənyuku bəh bəkaŋa, ma ŋgaiŋ ni kwâ kâŋa fîəni dzə̂ bəh bɔ i Jɛlusalɛm.

3 Wi nya, Sɔɔl nyə ka tsəki i Damaskus, si wi nì kɔmsiki tsəki i kwili wiwɔ wə, baiŋni bidɔkɔ nyə a bɛiŋ lə, baiŋ shi dzə i wi wə. 4 Wi gbɔ i kuku, wɔkɔ ja dzaka i wi a, “Sɔɔl, Sɔɔl, akɔ kɔm nə wɔ bwaŋki gvu i mih chɛiŋ lə a?”

5 Wi bikə a, “Bah, akɔ wɔ ndə?” Ja yiwɔ chukuli a, “Akɔ mih Jisɔs, a num mih wə wɔ bwaŋki gvu i mih chɛiŋ. 6 I liə dzâ bɛiŋ, lîə tsə̂ i kwili mə, ma bə ni fuku i wɔ gia yə wɔ kaŋaki i fə̂.” 7 Bəni bə̀ bɔ nì nyaniki bəh Sɔɔl chiŋ num fɛiŋ alə, si bɔ nì wɔkɔ ja yiwɔ, yɛiŋ kə i mi wiwɔ wə.

8 Sɔɔl ka dza bɛiŋ, dzaka a ŋgaiŋ yasi dzə́kəh yi, na chu yɛiŋ di. Bɔ ka kaŋa wi i tsɛiŋ wə, ka tati liə bəh wi i Damaskus. 9 Wi tsə ka numki i kaŋ yitali wə yɛiŋ kə di. Wi ka numki yakadəiŋ, wi dzi kə fiɛŋ, nabə i mu tə fiɛŋ.

10 Mi wi bumni widɔkɔ num fɛiŋ i Damaskus wiwɔ, yɛli wi num Ananias. Bah Jisɔs dza bɔɔŋ wi i fiɛŋ wə ka ndəmsi a, “Ananias.” Wi bum a, “Bah, bə mih lə fa.”

11 Bah dzaka i wi a, “Dzâ bɛiŋ, wɔ tsə̂ki i dzəh yə bə bɔɔŋki a Chəŋ, wɔ ka ni buku i kwili wi Judas wə, bîkə mi wi Tasus widɔkɔ wə bə bɔɔŋki a Sɔɔl. Wɔ̂kɔli, wi kɔ fɛiŋ wi tsaki, 12 wi si yɛiŋ lɔ mi widɔkɔ i fiɛŋ wə aka ndəmsi bə bɔɔŋ wi a Ananias, num wi si dzə jiə kaŋ yi i wi wə, a wi fiəni yɛiŋki di.”

13 Ayakalə, Ananias dzaka a, “Bah, mih kɔ num mih wɔkɔ lɔ i bəni bəduli kɔm mi wələ i gia yichu yə wi fəki i bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ i kintəəŋ ki Jɛlusalɛm wə. 14 Wi dzə lə, num wi dzɔ ŋga i bətii mfə gia bəmbum, a ŋgaiŋ dzə̂ kwâyi bəni bəchi fa bə̀ bɔ tsaki bɔ bɔɔŋ yɛli wa.”

15 Bah chukuli i wi a, “Tsə̂ a tsəni. Mih babwili lɔ mi wiwɔ, ka mi wuŋ wi nɔm, wə wi ni fukuki kɔm yɛli wuŋ i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, bəh i bəŋkuŋ bəbɔ, bəh i bəni bə Islae. 16 Mih mwi ni chusi lə i wi si wi kaŋaki i yɛ̂iŋ ŋgəkə kɔm yɛli wuŋ.”

17 Ayakadəiŋ, Ananias ka tsə liə fɛiŋ dzu, jiə kaŋ yi i Sɔɔl wə, bɔɔŋ a, “Sɔɔl waiŋnih wuŋ, a faaŋ Bah Jisɔs mih. Akɔ wi Jisɔs wə wi ni chusi gwu yi i wɔ i dzəh i jɔbi wə wɔ ni dzəki fa. Wi faaŋ mih, a mih dzə fə ma wɔ fiəni yɛiŋki di, ma Kiŋ'waka ki Baiŋni dzə jikə i gwu ya wə.” 18 Asi wi dzaka yakadəiŋ, fiɛŋ fidɔkɔ ka bibami nyə i dzə́kəh yi Sɔɔl wə, gbɔ i kuku, wi fiəni ka yɛiŋki di. Wi dza bɛiŋ, bɔ ka juli wi i bɔkɔ. 19 Wi ka dzi, ŋga fiəni dzə i wi wə.

Sɔɔl fuku gia yi Jisɔs i Damaskus

Sɔɔl nɔ i Damaskus bəh mbaŋ wi bəni bə bumni, i kaŋ yidɔkɔ wə, 20 wi ka yisi akisəkə ka tsəki i júŋ yi tsani wə, fuku a, “Jisɔs kɔ Waiŋ Nyɔ.” 21 Bəni bəchi bə̀ bɔ nì wɔkɔki, bɔ ka kaiŋyiki a, “Wələ kɔkə a mi wə wi nì kaasiki bəni bə̀ bɔ nì tsaki bɔ bɔɔŋ yɛli wələ i Jɛlusalɛm a? Ntə wi dzə fa lə i kwayi bə̀ bɔ kɔ fa i chu tsə nya i kaŋ yi bətii mfə gia bəmbum wə a?”

22 Ayaka Sɔɔl baaŋ tsə a mfih i fukuki kɔm Jisɔs nalə, chusi a Jisɔs kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka. Bəju bə̀ bɔ nì kɔ i Damaskus məŋni gia yə bɔ kɔ i chukuli i wi.

23 Asi kaŋ yiduli nì tsə, Bəju bəwɔ shinum, jiə kimfasi i wɔɔ Sɔɔl. 24 Bɔ ka dzəki shiki, bɔ wɔkɔli wi i dzaka ki mbaiŋ ki Damaskus wə, nchɔkɔ bəh nshiŋ, a wi bə́ tsə ma bɔ wɔɔ wi. Ayakalə, Sɔɔl kiə kimfasi kibɔ. 25 Bəni bu bə mbaŋ ka dzɔ wi nchɔkɔ, ləkə i kah mə, bwili i wundu wi mbaiŋ wə, shisi shi wi i kuku i biŋ.

Sɔɔl tsə i Jɛlusalɛm

26 Sɔɔl fiəni tsə i Jɛlusalɛm, ka nəŋki i chiŋni bəh mbaŋ wi bəni bə bumni, bɔ ka lwaki wi lwani, kɔm bɔ nì bumki kə a wi lansi kɔ mi wi mbaŋ wibɔ. 27 Ayakalə, Banabas dzɔ wi, bɔ wi tsə i bwa bə ntum bə Jisɔs. Wi fuku i bɔ asi Sɔɔl ni yɛiŋ Bah i dzəh Bah dzaka i wi, ka chu fuku i bɔ asi Sɔɔl nì fukuki kɔm Jisɔs i Damaskus lwa kə. 28 Ayakadəiŋ, Sɔɔl ka numki bəh bɔ nyani di bichi i Jɛlusalɛm, fuku kɔm Jisɔs, lwa kə. 29 Wi ka dzakaki tə i Bəju bə̀ bɔ nì dzakaki já yi Glik, gukuli gia bəh bɔ, bɔ dza ka nəŋki i wɔɔ wi. 30 Bəni bə bumni kiə a bə nəŋki i wɔɔ wi, ka dzɔ wi shi bəh wi i kwili wi Kaysalia wə, faaŋ tsə wi i Tasus .

31 I jɔbi wiwɔ wə, kijuŋni ki bəni bə bumni i bimbu bitumi bi Judea bəh bi Galili bəh bi Samalia, waka i ŋgəkə wə. Ayaka Kiŋ'waka ki Baiŋni fə bijuŋni biwɔ num, chu gamti mbaŋ wiwɔ kɔ tsə a ninshiŋ. Bɔ ka nɔki, kɔksi a Bah shəŋ.

Bita tsə i di bi Lida bəh ki Jɔba wə

32 Bita bə́ nyani tsə i bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ i bidi bichi wə, wi nyani tsə buku i bə̀ bɔ kɔ i Lida. 33 Si wi nì kɔ fɛiŋ wi yɛiŋ mi widɔkɔ num wi kpi wa wimu, yɛli wi num Ɛnias, num wi fə jía nyaŋ i naŋ bɛiŋ wi nyani kə. 34 Si Bita yɛiŋ wi ka bɔɔŋ a, “Ɛnias, Jisɔs Klistus si chuku wɔ. Dzâ yâka ma wɔ kîi kiga ka.” Akisəkə Ɛnias ka dza yaka bɛiŋ. 35 Bəni bə Lida bəh bəni bə baa wi Shalɔn wə yɛiŋ si mi wiwɔ bɔnih, bɔ jiə shɔm yibɔ i Bah Jisɔs.

36 A nì kɔ kpaŋa widɔkɔ num i kwili wi Jɔba wə, a num mi wi bumni, yɛli wi num Tabita i já yi Alamiak wə, num Dɔkas* i já yi Glik wə. Wi nì fəki lə gia yindzɔŋni jɔbi wichi, wi gamti bəni bə kifuu. 37 I kaŋ yiwɔ wə wi gbɔ jwɛiŋ ka kpi. Bə wɔkɔ wini wi ka tsə nɔsi i lum widɔkɔ wə i juŋ yi bɛiŋ wə. 38 Si Jɔba nì kɔ kɔmsi i Lida, mbaŋ wi bəni bə bumni wɔkɔ a Bita kɔ i Lida, bɔ faaŋ bənyuku bəfa a bɔ tsə̂ tsâ wi, a wi tâiŋ a taiŋni wi ma mɔ̂ti.

39 Bita ka dza yaka bəh bɔ ka tsəki, si wi tsə buku fɛiŋ, bɔ dzɔ wi ka yaka tsə bəh wi i lum wi juŋ wi bɛiŋ mə. Num bəkaŋa bəŋkwu bəchi fɛiŋ juŋni i wi kpəŋ, də chusi bəmbuŋ bə̀ Dɔkas nì tumki i jɔbi wə wi nì kɛiŋki wiwɔm bəh bɔ. 40 Bita bwili bəni bəchi i biŋ. Wi ka tum binyu bi i kuku ka tsa, dza fiəni gwu yi dzaka i wini wiwɔ a, “Tabita dzâ yaka!” Wi ka yasi dzə́kəh yi ka yɛiŋ Bita ka dza num i bɛiŋ. 41 Bita kaŋa tsɛiŋ yi ka gamti wi, wi dzə num bəh gvu yi. Wi ka fiəni bɔɔŋ bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ bəh bəkaŋa bəŋkwu bə, ka chusi Tabita i bɔ wi fiəni num wiwɔm. 42 Gia yiwɔ waŋ tsə i Jɔba wichi. Bəni bəduli jiə shɔm yibɔ i Bah wə. 43 Bita num i Jɔba kaŋ yiduli, wi nɔ bəh mi widɔkɔ bə bɔɔŋ a Samɔn wə wi nì kɛiŋsiki dzu yi nyam.

10

Fiɛŋ ka ndəmsi dzə i Kɔniliɔs

1 Mi widɔkɔ nì kɔlə i kwili wi Kaysalia wə bə bɔɔŋ a Kɔniliɔs, wi num fwu i mbaŋ wi bəni bə jum bədɔkɔ i Lum wə bə nì bɔɔŋki a wi Itali. 2 Wi nì kɔ mi num wi bəh chwɔŋ ki kijuŋ kichi jiə shɔm i Nyɔ nalə. Wi kɔksi Nyɔ chu tsa wi jɔbi wichi, chu nya kinya i bəni bə kifuu nalə. 3 A num chɔkɔ bidɔkɔ aka mbiəŋə mitali i fijɔbi, fiɛŋ fidɔkɔ ka ndəmsi dzə i wi, wi yɛiŋ chinda wi Nyɔ i ndəmsi biwɔ wə. Ayaka chinda wiwɔ liə dzə ka bɔɔŋ wi a, “Kɔniliɔs.” 4 Kɔniliɔs lwa, bwaŋ dzə́kəh i wi wə bikə a, “Tikwili, akɔ nə?” Chinda wiwɔ chukuli a, “Nyɔ kɔ wi wɔkɔ lɔ ntsa wa, ka chu yɛiŋ binya biə wɔ nyaki i bəni bə kifuu, ka kwaka wɔ. 5 I liə, fâaŋ bəni i Jɔba a bɔ tsə̂ bɔ̂ɔŋ mi widɔkɔ wə yɛli wi kɔ Samɔn, yɛli wi widɔkɔ num a Bita. 6 Wi nì dzə ka nɔki bəh Samɔn widɔkɔ wə wi si kɛiŋsi dzú yi nyám, juŋ yi num kɔmsi i kinchwɔ kimbum kpəŋ.” 7 Si chinda wi Nyɔ wə dzaka yakadəiŋ ka nyə. Kɔniliɔs baaŋ ka bɔɔŋ bəni bu bə nɔm bəfa, chu bɔɔŋ tə mi wi jum widɔkɔ wə wi nì kɔ wi tɔkni bəh wi, ayaka a nì kɔ mi num wi jiə tə shɔm i Nyɔ nalə. 8 Bɔ dzə, wi fuku gia yichi yə yi si num i bɔ, ka faaŋ bɔ i Jɔba.

Nyɔ chusi gia yi kaŋyini i Bita

9 Asi chɔkɔ nì buku wɔɔ, a num asi wɔŋ nì kɔ a yaka lumsi, a num jɔbi wə bɔ nì kɔmsiki dzəki i kwili wi Jɔba wiwɔ wə. Bita dza yaka tsə i kimbu ki juŋ ki bɛiŋ wə i tsa. 10 Dzɔŋ yisi i wɔɔki wi, wi bə̀ nəŋ fiɛŋ i dzi, ayaka bə kɛiŋ fə biɛiŋ bidzini. Fiɛŋ fidɔkɔ ka ndəmsi dzə i wi. 11 Wi yɛiŋ i fiɛŋ fiwɔ mə, si bɔɔli wɛli, fiɛŋ fidɔkɔ shi dzə i bɛiŋ num aka fwu wimbuŋ, num bə kaŋa i bimbu binaa wə fi shi dzə fa kuku. 12 I yɛiŋ kintəəŋ num ŋgɔkɔ yi nyám yichi, yə yi nyaniki, bəh yə yi sɛiŋki kuku, bəh minyəni mə mɔ fuliki bɛiŋ, num i mbuŋ wiwɔ wə. 13 Ja dza dzaka i wi a, “Bita, dzâ bɛiŋ kûm dzî.” 14 Bita chukuli a, “Bah, mih kɔkə i mɔm, kɔm mih kɛiŋki ki dzi kə fiɛŋ fi kilɔlɔ nabə fiə fi baiŋki kə.” 15 Ja yiwɔ chu dzaka kpɛiŋsi i wi a, “Kiə wɔ ki nyɛ̂ŋsi kə fiɛŋ fiə Nyɔ kɔ wi fə fi num fibaiŋni.” 16 Yi num ayaka i buku kiŋkani kitali, bə ka fiəni giŋsi fiɛŋ fiwɔ i bɛiŋ.

17 Bita ka məŋki a gia yə yi dzə i wi lə chusiki a nə. A jɔbi wiwɔ wə bəni bə̀ Kɔniliɔs nì faaŋ, num bɔ dzə ka bikəki kwili wi Samɔn wə wi kɛiŋsiki dzú. Num bɔ si num lɔ a dzaka ki mbaiŋ kiwɔ wə, 18 ka bɔɔŋki bikəyi a, “Mi wi dzəni widɔkɔ kɔ alə fa yɛli num Samɔn Bita a?” 19 Si Bita nì kɛiŋki wi kwaka kɔm gia yə yi num i wi, Kiŋ'waka ki Baiŋni dzaka i wi a, “Yɛ̂iŋ, bəni bətali nəŋki wɔ. 20 Dzâ bɛiŋ, ma wɔ shî mbɛiŋ bɔ tsə̂ki gvu wimu. Kiə wɔ ki gûku kə gwu, a faaŋ mih bɔ.” 21 Ayakadəiŋ, Bita ka nyə shi tsə, dzaka i bəni bəwɔ a, “Akɔ mih wə mbɛiŋ nəŋki. Mbɛiŋ dzə a nə?” 22 Bɔ chukuli a, “Kɔniliɔs wə wi kɔ fwu i mbaŋ wi bəni bə jum bədɔkɔ i Lum si faaŋ buku. Wi kɔ mi wi chəŋ, wi lwa Nyɔ, ayaka Bəju bəchi kɔksi wi. Chinda wi baiŋni widɔkɔ nì kɔ wi dzaka i wi a, a wi chîŋsi ntum i wɔ a wɔ dzə̂ i ŋgaiŋ dzu, ka wi wɔkɔ gia yə wɔ ni dzaka i wi.” 23 Si bɔ chukuli yakadəiŋ, Bita ka dzaka a, bɔ lîə ma bəh bɔ nɔ̂.

Bita tsə bəh ntum wi Nyɔ i Kɔniliɔs dzu

Si chɔkɔ buku wɔɔ, wi nyə bəh bɔ ka tsəki. Bəni bə bumni bə Jɔba bədɔkɔ biəli wi. 24 Bɔ nyani lə ka nɔ i dzəh, chɔkɔ buku wɔɔ ka bɔ liə i Kaysalia. Kɔniliɔs bəh bəni bu bə chwɔŋkijuŋ bəh nsɛ́iŋ yi yi shɔm, bəh bəni bə̀ wi nì laka nì wɔkɔliki bɔ. 25 Asi Bita nì liəki tsəki yɛiŋ dzu bɔ Kɔniliɔs baŋsi. Kɔniliɔs gbɔ i wi nshiŋ kɔksi wi. 26 Ayakalə, Bita dzasi wi i bɛiŋ ka dzaka a, “Dzâ bɛiŋ, mih kɔ tə mfiŋ a mi wiwɔm ka wɔ.” 27 Wi nì dzakaki bəh Kɔniliɔs bɔ wi liə tsə i dzu, si bɔ liə tsə, wi yɛiŋ num bəni num fiəli baŋsi i dzu. 28 Wi dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ kiəki lə bindzɔŋ a, nchi wibuku bûmki kə, a mi wi Ju lâa njikə nabə i tâsi nsɛiŋ bəh mi wə wi kɔkə mi wi Ju. Ayakalə, Nyɔ chusi i mih a mih kaŋaki kə i bɔ̂ɔŋki mi widɔkɔ a, wi kɔ mi wi kilɔlɔ nabə a wi baiŋki kə. 29 Ayakadəiŋ, jɔbi wə mbɛiŋ si faaŋ ntum a mih dzə̂, mih si ka nəiŋ dəkə i dzə, mih ka dzə. I liə mih bikəki i mbɛiŋ a, akɔ kɔm nə mbɛiŋ si bɔɔŋki mih a?”

30 Kɔniliɔs ka chukuli a, “Daiŋ si num kaŋ yina si mih nì kɔ i mih dzu mih tsa, a nì kɔ ka jɔbi wələ wə i mbiəŋə witali wə nshifɔkɔ. I fɛiŋ wə mi widɔkɔ num wi tum bəmbuŋ bə mwaŋyini i gwu wə, dza təkəli tumbuku alə i mih nshiŋ. 31 Wi dzaka i mih a, ‘Kɔniliɔs, Nyɔ wɔkɔ lɔ ntsa wa, ka yɛiŋ kinya kə wɔ nyaki i bəni bə kifuu wi ka kwaka wɔ. 32 Ayakadəiŋ, fâaŋ bəni i Jɔba a bɔ tsə̂ bɔ̂ɔŋ mi widɔkɔ wə yɛli wi kɔ Samɔn, widɔkɔ num a Bita. Wi nì dzə ka nɔki bəh Samɔn wə wi si kɛiŋsi dzú yi nyám, kwili wi num kɔmsi i kinchwɔ kimbum kpəŋ.’ 33 Akisəkə mih ka faaŋ ntum a wɔ dzə̂. Si wɔ dzə lə, yi ndzɔŋ nalə. I liə buku kɔ i Nyɔ nshiŋ i wɔkɔ gia yə Bah si faaŋ wɔ a wɔ dzə̂ fûku i buku.”

Bita dzaka i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju kɔm Jisɔs

34 Bita ka yisi i dzakaki a, “Mih yɛiŋ ŋkɔŋ ŋkɔŋ a, Nyɔ chusiki kə chi chi. 35 Mi wichi wə wi lwaki Nyɔ chu fə gia yə yi kɔ chəŋ i Nyɔ nshiŋ, wəmaka mi kɔ num Nyɔ dzɔki lə wi, kɔŋ wi numki na mi wi tumi kinaiŋ. 36 Mbɛiŋ kiəki lə ntum wə Nyɔ nì chiŋsi i bəni bə Islae, fuku ntum wi ndzɔŋni a Jisɔs Klistus nì dzə ka kimbɔiŋni nûmki. Jisɔs Klistus wələ kɔ Tikwili wi bəni bəchi. 37 Mbɛiŋ kiəki lə gia yə yi nì num i tumi ki Judea wə kichi, yi nì yisi i Galili asi jɔbi wə Jɔn nì fukuki ntum wi ndzɔŋni juli bəni i bɔkɔ nì tsə. 38 Mbɛiŋ kiəki lə tə si Nyɔ nì shuku Kiŋ'waka ki Baiŋni i Jisɔs wi Nasali wə, chu nya ŋga i wi, ka num bəh wi. Si Nyɔ nì num bəh wi, wi yisi i nyaniki i di bichi wə, fə nɔm wi ndzɔŋni chu chuku bəni bə̀ Satan nì chəbsiki bɔ. 39 Akɔ buku bə̀ buku nì yɛiŋ gia yə wi nì fəki i tumi ki Bəju wə kichi bəh yə wi nì fəki i Jɛlusalɛm. Bə nì baŋŋ wi i kintasi wə wi kpi. 40 Ayakalə, asi kaŋ yitali nì kpɛiŋ, Nyɔ dzasi wi i kpi wə, fə bəni yɛiŋ wi. 41 A nì kɔkə bəni bəchi bə̀ bɔ nì yɛiŋ wi, a nì yɛiŋ a buku bə̀ wi Nyɔ nì sabi a buku fûkuki kɔm Jisɔs. Buku nì dzi ka mu bəh Jisɔs i jɔbi wə wi nì dza i kpi wə. 42 Wi dzaka a, buku bi fûkuki ntum wi Nyɔ i bəni, chu fûku i bɔ a, ŋgaiŋ kɔ wə Nyɔ nì babwili a ŋgaiŋ bi sakaki bəni bəwɔm bəh bəkpili. 43 Jisɔs wələ kɔ wi wə bəni bə ntum bə Nyɔ bəchi nì dzakaki kɔm wi a, na ndə wə wi jiə shɔm yi i wi ma Nyɔ bi dalinya chu bi, tsə dzəh i yɛli wi wə.”

Kiŋ'waka ki Baiŋni dzə i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju

44 Asi Bita nì kɛiŋki wi dzaka gia yiwɔ, Kiŋ'waka ki Baiŋni nyə shi dzə i mi wichi wə wi nì kɔ fɛiŋ wi wɔkɔli ndzaka wiwɔ. 45 Dzaka wɔm bəni bə bumni bə̀ Bəju bə̀ bɔ nì biəli Bita, si bɔ nì yɛiŋ a, Nyɔ nya tə kinya ki kə ki kɔ Kiŋ'waka ki Baiŋni i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju. 46 Bəju bəwɔ wɔkɔ si bɔ dzakaki i já yə bɔ kiəki kə, yaksi Nyɔ, Bita ka bikə a, 47 “I liə si Kiŋ'waka ki Baiŋni dzə i bəni bələ wə asi ki nì dzə i bukumbɛiŋ wə, akɔ ndə wə wi kɔ i nəiŋ a bə ma juli bɔ i bɔkɔ a?” 48 Si Bita bikə yakadəiŋ, ka dzaka a bə jûli bɔ i bɔkɔ i yɛli wi Jisɔs Klistus wə. I fɛiŋ wə, bɔ ka tsa wi a, wi nɔ̂ baaŋ bəh bɔ i kaŋ yidɔkɔ wə.

11

Bita fuku gia yə yi num i Kɔniliɔs dzu

1 Bwa bə faaŋni bə Jisɔs bəh bəni bə bumni bə Judea bəchi ka wɔkɔ a bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju ni dzɔ tə gia yi Nyɔ. 2 Jɔbi wə Bita nì fiəni yaka tsə i Jɛlusalɛm, bəni bə bumni bədɔkɔ ka sakaki wi. Bəni bələ kɔ bəni bə̀ bɔ nì bwaŋki a bə kaŋaki i suuŋ mi wə wi kɔkə wi Ju, ka wi numki mi wi Nyɔ. 3 Bɔ ka sakaki wi bikə a, “Wɔ si nyani dəiŋ i laa njikə i bəni bə̀ bɔ kɛiŋki maka bə̀ suuŋ bɔ, chu fiəni dzi mbɛiŋ bɔ kɔm nə a?”

4 Bita ka kɛiŋsi fuku baiŋsi gia yichi yə yi si num, ka dzaka i bɔ a, 5 “Mih nì kɔ i kwili wi Jɔba wə mih tsa, fiɛŋ fidɔkɔ ka ndəmsi dzə i mih. Mih tsɛiŋ i fiɛŋ fiwɔ kintəəŋ ka yɛiŋ fiɛŋ fidɔkɔ shi dzə i bɛiŋ num aka fwu wimbuŋ num bə kaŋa i bimbu binaa wə. Ayaka fi shi dzə ka num i mih nshiŋ. 6 Mih tsɛiŋ ndzɔŋ i yɛiŋ kintəəŋ, yɛiŋ ŋgɔkɔ yi nyám yichi a chwɔŋkijuŋ chwɔŋkijuŋ wə, yidɔkɔ num yi dzu, yidɔkɔ num yi chwa bəh yə yi sɛiŋki kuku, bəh minyəni mə mɔ fuliki i bɛiŋ. 7 Mih dza wɔkɔ ja yi dzaka i mih a, ‘Bita, dzâ bɛiŋ kûm dzî.’ 8 Mih ka chukuli a, ‘Bah, mih kɔkə i mɔm, kɔm mih kɛiŋki ki dzi kə fiɛŋ fi kilɔlɔ nabə fiə fi baiŋki kə, fi ka num liə dəkə i dzaka kəŋŋ wə.’ 9 Ja yiwɔ chu dzaka kpɛiŋsi i mih a, ‘Kiə wɔ ki nyɛ̂ŋsi kə fiɛŋ fiə Nyɔ kɔ wi fə fi fi baiŋ.’ 10 Gia yiwɔ num yaka i buku kiŋkani kitali, bə ka fiəni guku yakasi fiɛŋ fiwɔ fichi i bɛiŋ.

11 A jɔbi wiwɔ wə, bəni bədɔkɔ bətali dzə buku i juŋ yə mih nì nɔki yɛiŋ, num bɔ nyə i Kaysalia, num bə fâaŋ bɔ a bɔ dzə̂ bɔ̂ɔŋ mih. 12 Kiŋ'waka ki Baiŋni dzaka i mih a, mih ma nyɛŋsi i tsə bəh bəni bəwɔ. Ayaka bwa bə nih bəbuku bələ bəsɔ i Jɔba, biəli mih, buku bɔ bəchi chiŋni tsə liə i juŋ yi mi wiwɔ wə. 13 Si buku tsə liə, wi fuku i buku a, ŋgaiŋ si yɛiŋ chinda wi Nyɔ i ŋgaiŋ dzu, wi dzaka a ŋgaiŋ fâaŋ mi i Jɔba a wi tsə bɔɔŋ mi widɔkɔ wə bə bɔɔŋki a Samɔn Bita. 14 Mi wiwɔ ni dzə lə bəh ntum wə ŋgaiŋ bəh bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ i ŋgaiŋ dzu ni bɔiŋ. 15 Asi mih nì yisi ndzaka, Kiŋ'waka ki Baiŋni nyə shi dzə i bəni bəwɔ bɛiŋ a liŋ asi ki nì dzə i bukumbɛiŋ i kin'yisi wə. 16 Ayaka si mih yɛiŋ yakadəiŋ, ka kwaka gia yə Bah nì dzaka a, ‘Jɔn nì juliki bəni i bɔkɔ, ayakalə, Nyɔ bi juliki mbɛiŋ num i Kiŋ'waka ki Baiŋni wə.’ 17 Si Nyɔ kɔ num wi nya bəni bəwɔ bə kinya a num kə wi nì nya i bukumbɛiŋ i jɔbi wə bukumbɛiŋ nì jiə shɔm i Bah Jisɔs Klistus, mih si kɔ numki ndə i nəiŋ gia yə a fəki Nyɔ a?”

18 I jɔbi wə bəni bəwɔ nì wɔkɔ si Bita dzaka yakadəiŋ, bɔ na chu saka wi. Ayaka bɔ ka dza yisi ka kɔksiki Nyɔ, dzakayi a, “Aka bə num yakadəiŋ, yaka kɔ a Nyɔ nya tə dzə i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, a bɔ kwûni shɔ́m yibɔ i ni kwati nɔni kə ki bi tsə kaa kə.”

Bəni bəduli bə̀ bɔ nì kɔkə Bəju jiə shɔm i Bah Jisɔs i Antiɔk

19 Bəni bə bumni bə̀ bɔ nì gaali si ŋgəkə nì yisi i jɔbi wə bə nì wɔɔ Stifɛn, bɔ nì waŋ tsə i di di wə tsə buku i Fɔnishia, bədɔkɔ tsə num i Sayblus, bədɔkɔ i Antiɔk. Si bɔ tsə yaka, ka fukuki ntum wi Nyɔ num a i Bəju shəŋ. 20 Ayakalə, bəni bə bumni bədɔkɔ bɔ nì buku dzə i Sayblus bəh i Sɛlin, tsə i Antiɔk ka fukuki tə ntum wi ndzɔŋni wiwɔ kɔm Bah Jisɔs i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju. 21 I ŋga bi Bah Nyɔ wə, bɔ fə bəni bəduli jiə shɔm i Bah Jisɔs wə, ka kwuni fiəni chu i wi.

22 Ntum kɔm gia yələ ka liə i ntuni ki mbaŋ wi bəni bə bumni bə i Jɛlusalɛm. Bɔ ka faaŋ Banabas i fɛiŋ Antiɔk. 23 Jɔbi wə wi nì tsə buku fɛiŋ, ka yɛiŋ si Nyɔ chusi kiŋkɔŋ, gia yiwɔ ndzɔŋ i wi, wi ka təfiki bɔ a bɔ bîəli Bah bəh shɔ́m yibɔ yichi. 24 Banabas wələ nì kɔ mi wi ndzɔŋni, num wi jikə bəh Kiŋ'waka ki Baiŋni chu kaŋa kimbum nalə. Ayakadəiŋ, wi fə bəni bəduli fɛiŋ jiə shɔ́m yibɔ i Bah.

25 Banabas ka dza tsə i Tasus i nəŋ Sɔɔl. 26 Wi nəŋ yɛiŋ wi, ka dzɔ wi, bɔ wi fiəni chu i Antiɔk. Bɔ wi num fɛiŋ i jia yichili wə bəh kijuŋni ki bəni bə bumni, lani bəni bəduli. A nì kɔ i fɛiŋ Antiɔk bə nì yisi i bɔɔŋki mbaŋ wi bəni bə bumni a, bəni bə Klistus.

27 A jɔbi wiwɔ wə, bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ si fuku i bəni gia yə Nyɔ dzaka i bɔ, nyə i Jɛlusalɛm shi tsə i Antiɔk. 28 Kiŋ'waka ki Baiŋni fə mi wə yɛli wi nì kɔ Agabus wi ka dza num bɛiŋ, laka a dzɔŋ yiləkəli bi kwa lə kitumi kiwɔ kichi. Dzɔŋ yiwɔ nì dzə dzɔ di num i jɔbi wə Klawdius nì kɔ ŋkuŋ wi Lum. 29 Mbaŋ wi bəni bə bumni i Antiɔk wɔkɔ yakadəiŋ, kɛiŋsi a mi wichi tsû kpɔ si wi kaŋaki, ma bɔ ni gâmti bwa bə nih bəbɔ, bə̀ bɔ kɔ i Judea bəh wi. 30 Bɔ ka tsu, ka faaŋ Banabas bəh Sɔɔl, a bɔ tsə̂ nyâ i bətii kijuŋni ki bəni bə bumni fɛiŋ wə.

12

Ŋkuŋ Hɛlɔd nya ŋgəkə i bəni bə bumni

1 A nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə, Ŋkuŋ Hɛlɔd nì yisi i nyaki ŋgəkə i kijuŋni ki bəni bə bumni bədɔkɔ. 2 Wi dzaka bə gba wɔɔ Jɛm waiŋnih Jɔn bəh nywɔ. 3 Wi yɛiŋ a yi ndzɔŋki lə i Bəju, wi bə́ tsə a bəh yi i ninshiŋ dzaka bə kwa tə Bita. Bɔ nì kwa wi a num i kaŋ yi Dzini bi Blɛd wə bə ka jiə dəkə dzɔɔŋ yɛiŋ. 4 Si bɔ kwa wi, ka fah i juŋ yi nsəŋ mə, jiə mbaŋ wi bəni bə jum bənaa, a bɔ chə̂niki wi bəni bənaa bənaa. Hɛlɔd nì jiə Bita yaka a Dzini bi Ntsədaŋ kaa, ka wi bwîli jîə wi i bəni nshiŋ ma bɔ sâka wi. 5 Bita ka numki a i juŋ yi nsəŋ mə. Ayakalə, kijuŋni ki bəni bə bumni ka tsaki Nyɔ kɔm wi nalə.

Chinda wi Nyɔ bwili Bita i juŋ yi nsəŋ mə

6 A bə́ num nchɔkɔ ka chɔkɔ buku wɔɔ a Hɛlɔd bwili Bita ma bɔ saka wi, Bita nì nɔki i fintəŋ fi bəni bə jum wə bəfa num bɔ kaŋa wi bəh bənsəŋ bəfa, ka chəniki. Bəni bə jum bədɔkɔ num i dzaka kifiəŋə wə chəəŋni juŋ yi nsəŋ yiwɔ. 7 Yi num a chinda wi Bah nì dza tumbuku alə, baiŋni baiŋ i juŋ yi nsəŋ yiwɔ mə. Chinda wiwɔ kɔmyi Bita i kimbəkəli wə, wi yɔmi. Chinda wiwɔ dzaka i wi a, “Dzâ yaka bɛiŋ wakli.” Si wi dzaka yakadəiŋ, bənsəŋ bə̀ ka shwali i tsɛiŋ yi Bita wə gbɔyi i kuku. 8 Wi chu dzaka i wi a, “Lɔ̂h mbuŋ i gwu ya wə, ma wɔ ləkə dzú ya yigvu.” Bita ka fə ayaka. Chinda wiwɔ chu dzaka a, “Kîi mbuŋ wa ma wɔ bîəli mih.” 9 Bita kii, ka biəli wi i biŋ. Asi wi tsəki wi na kiə gia yələ chinda wiwɔ fəki akɔ ŋkɔŋ. Wi nì kwakaki a akɔ fiɛŋ ka ndəmsi si fi dzə i wi. 10 Bɔ wi nyani tsə daŋsi di bi ninshiŋ, i di biə bəni bə jum bə̀ nì chəniki, chu tsə bi kɔmsini, ka dzə i dzaka ki mbaiŋ kə ki bukuki tsəki i kwili wə, num bɔ nì kɛiŋsi bəh chwaka. Ayaka dzaka ki mbaiŋ kiwɔ wɛli a ki, bɔ buku. Si bɔ buku yaka, ka nyaniki shiki tsəki a dzəh dzəh, chinda wi Bah Nyɔ wiwɔ ka nyə laka i wi nshiŋ.

11 Bita baaŋ, mfi bi fiəni dzə wi dzaka a, “I liə mih kiə lɔ a, akɔ ŋkɔŋ a asi faaŋ Bah chinda wi a wi dzə̂ bwîli mih i kaŋ yi Hɛlɔd wə, ka mih bɔiŋ i ŋgəkə wə Bəju ni wɔkɔliki a bɔ ni nyaki i mih.”

12 Si wi kiə yakadəiŋ, ka dza tsə i Meli dzu nih Jɔn Mak, bəni num fɛiŋ bə juŋni bəduli tsa wə. 13 Wi tsə buku fɛiŋ, kɔmyi dzaka ki mbaiŋ, waiŋ kpaŋni widɔkɔ yɛli wi num Lɔda, wə wi nì nɔmki i yɛiŋ dzu dzə i wɛli. 14 Ayaka wi ka wɔkɔ num ja yi Bita, kinsaŋli dzɔ wi, wi na wɛli dzaka ki mbaiŋ kiwɔ, wi fiəni yɔkɔ liə tsə lɔ i dzu, fuku i bəni a, “Bita kɔ dzaka ki mbaiŋ wə.” 15 Bɔ chukuli i wi a, “Wɔ dzaki lə.” Ayaka wi baaŋ a bəh ndzaka a akɔ Bita. Bɔ ka dza dzaka a “A kɔlə numki chinda wi wi Nyɔ.” 16 Si bɔ nì dzakaki yakadəiŋ, Bita baaŋ a kɔmyiki. Bɔ ka wɛli, yɛiŋ ŋkɔŋ a num wi, dzaka wɔm bɔ. 17 Wi fəkəni bəh kaŋ a bɔ baŋ dzaka, ka fuku i bɔ si Bah si bwili wi i juŋ yi nsəŋ mə, chu dzaka a bɔ fûku i Jɛm bəh i bəni bə bumni bəchi. Si wi dzaka yakadəiŋ, ka dza tsə i di bidɔkɔ wə.

18 Chɔkɔ wɔɔ, mfi bi bəni bə jum ka shakyi shakyini a, a num nə bəh Bita. 19 Hɛlɔd bwili bəni a bɔ nyâni nə̂ŋ wi. Bɔ nəŋ, nəŋ mɔŋ. Wi ka bɔɔŋ bəni bə jum bə̀ bɔ nì chəniki Bita bikə gia i bɔ, ka dza dzaka a bə dzɔ̂ bɔ bə tsə̂ lâksi. I jum wə fɛiŋ, Hɛlɔd nyə i kimbu ki tumi ki Judea wə, shi tsə ka numki i kwili wi Kaysalia wə.

Kpi yi Ŋkuŋ Hɛlɔd

20 A num i jɔbi wiwɔ wə Ŋkuŋ Hɛlɔd nì bɔksiki shɔm bəh bəni bə Taya bəh bə Sidɔn. Bəni bəwɔ ka juŋni gwu i tsə kwuŋ kaŋ a kimbɔiŋni nûmki, kɔm tumi kibɔ nì kwatiki biɛiŋ bidzini num i tumi kiwɔ wə. Ayaka bɔ tsə, yisi kwa nsɛiŋ bəh Blastus wə wi nì kɔ tantɔ.

21 Chɔkɔ ka dzə kpɛiŋ, Ŋkuŋ Hɛlɔd tum bəmbuŋ bə kwili i gwu wə, shinum i kiŋgbɔkɔ wə, ka tsəsi ja i bəni bəwɔ. 22 Bɔ nyə ka wiliki, kɔksi wi dzakayi a, “Wələ ndzaka kɔ wi nyɔ, a kɔkə i numki wi mi wiwɔm.” 23 Akisəkə, chinda wi Bah ka faaŋ jwɛiŋ i Ŋkuŋ Hɛlɔd wə, kɔm wi nì ka daŋsi dəkə kiŋkɔksi kiwɔ i Nyɔ. Ayaka ŋgɛni ka dzi wi, wi kpi.

24 Ayakalə, gia yi Nyɔ ka liəki i shɔ́m yi bəni wə, waŋ tsə a ninshiŋ ninshiŋ.

25 Banabas bəh Sɔɔl ka kaasi gia yə bə nì faaŋ bɔ i Jɛlusalɛm, ka fiəni tsə i Antiɔk. Si bɔ nì fiəniki tsəki bɔ dzɔ Jɔn Mak.

13

Bə faaŋ Banabas bəh Sɔɔl

1 Bəni bədɔkɔ nì kɔ i kijuŋni ki bəni bə bumni wə i Antiɔk, a num bə̀ bɔ nì fukuki gia yə bɔ nì wɔkɔki Nyɔ dzaka, chu lani bəni. Bəni bəwɔ nì kɔ Banabas bəh Semeɔn wə bə nì bɔɔŋki a Wi Jisi, bəh Lushus wi Sɛlin bəh Sɔɔl bəh Manɛɛn wə bə nì kuku yaka bəh Hɛlɔd mi wi nsaka 2 Si bɔ nì bamki dzaka tsa Bah, Kiŋ'waka ki Baiŋni dza dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ bâbwili jîə Banabas bəh Sɔɔl chi chi, i nɔmki nɔm wə mih bɔɔŋ bɔ a bɔ nɔmki.” 3 Bɔ wɔkɔ yakadəiŋ baaŋ a bamki dzaka tsa, si yəmaka tsə bɔ ka jiə kaŋ i bɔ fuŋ ka chiŋsi bɔ, bɔ ka tsəki.

Banabas bəh Sɔɔl tsə i Sayblus

4 Banabas bəh Sɔɔl ka dza ka tsəki asi Kiŋ'waka ki Baiŋni nì faaŋ bɔ. Bɔ nyə shi tsə i tumi ki Sɛlusia wə, liə i ŋgwuki wimbum mə i bɔkɔ, ka daŋki tsəki i tumi ki Sayblus wə. 5 Asi bɔ nì daŋ buku i kwili wi Salamis wə, bɔ ka nyaniki fukuki gia yi Nyɔ i júŋ yi tsani yi Bəju wə. Num Jɔn Mak nì nyaniki bəh bɔ wi gamti bɔ.

6 Bɔ nì nyani tɔli i tumi bi bɔkɔ bichi kintəəŋ, daŋsi tsə buku na i kwili wi Bafɔs wə. Si bɔ tsə bɔ tumbuku i mi wi Ju widɔkɔ wə fɛiŋ, a num mi wi mfim yɛli wi num Bal Jisɔs, wi nì shiki nyiki ntəkə a ŋgaiŋ kɔ mi wə wi fukuki gia yə ŋgaiŋ si wɔkɔ si Nyɔ dzakaki. 7 Wi nì shiki a bɔ Sɛgus Bɔɔlus wə wi nì sakaki tumi kiwɔ. Mi wi nsaka wiwɔ nì kɔ mi wi kaŋa mfi nalə. Wi dza bɔɔŋ Banabas bəh Sɔɔl kɔm wi nì nəŋki i wɔkɔ gia yi Nyɔ. 8 Bɔ dzə, ayakalə Ɛlimas mi wi mfim asi yɛli wiwɔ kɔ i já yi Glik wə ka jwɔki a bɔ ma fə̂ a mi wi nsaka wiwɔ jîə shɔm i Jisɔs. 9 Kiŋ'waka ki Baiŋni jikə i Sɔɔl, wə yɛli wi widɔkɔ nì kɔ a Bɔɔl, wi bwaŋ dzə́kəh i mi wi mfim wiwɔ wə, 10 dzaka i wi a, “Wɔ kɔ waiŋ Satan, wɔ kɔ mi wə wi baiŋŋki gia yichi yə yi kɔ yindzɔŋni. Mfwɔkyi bəh ntəkə kɔ bi jikə i wɔ shɔm. Yaka wɔ mɔŋ i baaŋ maka wɔ kwuni ŋkɔŋ wi Bah a bi fiəni ntəkə a? 11 Wɔ̂kɔli, tsɛiŋ yi Bah ni gbɔ lə i gwu ya wə ma wɔ fəkə, yi bi dzɔ jɔbi ka wɔ fiəni yɛiŋ na wɔŋ.” Akisəkə i jɔbi wiwɔ, fiɛŋ fidɔkɔ shi aka bikwu, baŋ dzə́kəh yi Ɛlimas. Wi dza ka mɔmyiki di, nəŋ mi wə wi ni chiŋsi wi. 12 Mi wi nsaka wə yɛiŋ yakadəiŋ, ka jiə shɔm i Jisɔs, si wi nì kaŋaki ŋkaiŋyi i gia yə bɔ nì laniki kɔm Bah Jisɔs.

Bɔɔl bəh Banabas tsə i Antiɔk wi Bisidia

13 Bɔɔl bəh mbaŋ wi liə i ŋgwuki wimbum wə i Bafɔs, daŋ kinchwɔ kimbum buku i kwili wi Bɛlga wə i tumi ki Bamfilia wə. Si bɔ buku fɛiŋ, Jɔn Mak bee bɔ ka fiəni chu i Jɛlusalɛm. 14 Bɔ nyə fɛiŋ, ka tsəki i kwili wi Antiɔk wi Bisidia. Ayaka a bi num chɔkɔ bimbam wə, bɔ tsə liə ka num i juŋ yi tsani wə. 15 Bəni dza fa kaasi i Kiŋwakti ki Bənchi bə Muses bəh ki bəni bə ntum bə Nyɔ, bətii kwili bə juŋ yi tsani yiwɔ ka faaŋ ntum i bə Bɔɔl a, “Bwa bə nih bəbuku, mbɛiŋ kabə kaŋaki gia yidɔkɔ i təfi bəni bəh yi, mbɛiŋ dzâka.”

16 Bɔɔl ka dza bɛiŋ, ka fəkəliki i bəni bəh kaŋ dzaka a, “Bəni bə Islae bəh bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju bə̀ bɔ kɔksiki tə Nyɔ, mbɛiŋ wɔ̂kɔli. 17 Nyɔ wi bəni bə Islae nì sabibwili bətii tii bəbuku, fə chwɔŋkijuŋ kibɔ num kimbum i jɔbi wə bɔ nì kɔ bəni bə dzəni i tumi ki Ijib wə. Wi ka bi bwili bɔ fɛiŋ bəh ŋga bi, 18 wi kaŋa shɔm bəh bɔ, bə́ tɔkniki bəh bɔ i chwa i jía wə mbaŋnyani. 19 Wi ka fə bɔ tumdzi kitumi nanitaŋ i nshwaiŋ yi Kanan wə, ka nya nshwaiŋ yiwɔ a yi numki yibɔ. 20 Gia yələ yichi nì dzɔ jía ka gi yina bəh mbaŋshi (450). Si wi nya nshwaiŋ yiwɔ i bɔ, ka jiə bəni bə̀ bɔ ni sakaki bɔ. Bɔ ka sakaki i tsə buku i jɔbi wə mi wi wi ntum Samwɛl nì sakaki. 21 I jɔbi wiwɔ wə bɔ dza ka tsaki a bɔ kwâti num ŋkuŋ, Nyɔ ka nya Sɔɔl waiŋ Kish i bɔ, i chwɔŋkijuŋ ki Bɛnjamen wə. Ayaka wi saka ntɔŋ wiwɔ i jía mbaŋnyani. 22 Nyɔ bi shishi Sɔɔl, ka tɔm Dɛbit ka ŋkuŋ wibɔ. Nyɔ nì kɔ wi dzaka kɔm Dɛbit wələ a,

‘Mih yɛiŋ a Dɛbit waiŋ Jɛse kɔ shɔm yiŋ.

Wi ni fəki lə gia yichi yə mih nəŋki.’

23 A nì kɔ i chwɔŋkijuŋ ki Ŋkuŋ Dɛbit kələ wə Nyɔ nì bwili Kimbwili, nya i bəni bə Islae asi wi nì kaka. Kimbwili wələ num Jisɔs. 24 Ka Jisɔs wələ yisi nɔm wi, Jɔn nì kɔ wi si fuku lɔ i bəni bə Islae bəchi a bɔ kwûni shɔ́m yibɔ ma ŋgaiŋ juli bɔ i bɔkɔ. 25 Jɔbi wə Jɔn nì kɔ a kaasi nɔm wi, ka dza bikə i bəni a, ‘Mbɛiŋ kwakaki a mih kɔ ndə? Mih kɔkə mi wə mbɛiŋ wɔkɔliki. Mi wiwɔ dzəki lə i jum wə, mih lansi kpɛiŋniki kə i ŋgwuŋ shi i shwa dzu yi yigvu.’ ”

26 Bɔɔl tsə a ninshiŋ, ka dzakaki a, “Bwa bə nih bəŋ bə̀ akɔ chwɔŋkijuŋ ki Ablaham bəh bəni bəchi bə̀ bɔ kɔkə Bəju bɔ kɔksi tə Nyɔ, Nyɔ nì faaŋ ntum wələ bəni num i bɔiŋ yɛiŋ num i bukumbɛiŋ. 27 Ayakalə, bəni bə Jɛlusalɛm bəh bəni bə̀ bɔ nì sakaki tumi, nəki dzɔ kə Jisɔs ka Kimbwili. Ayaka bɔ nəki kiə kə kifwu ki gia kə bəni bə ntum bə Nyɔ nì nyaka kɔm wi. A num yə bɔ nì shiki faaki i chɔkɔ bimbam bichi. Jɔbi wə bɔ nì dzaka a bə wɔ̂ɔ wi yaka, yi ka fə a yi dzə kpɛiŋ asi bəni bə ntum bə Nyɔ bə nì dzakaki. 28 Na si bɔ nì ka yɛiŋ ŋgbɔ widɔkɔ wə bɔ nì wɔɔ wi yɛiŋ, bɔ tsə a ninshiŋ ka dzakaki i Baylɛ a bə wɔ̂ɔ wi. 29 Jɔbi wə bɔ nì fə gia yichi si Kiŋwakti ki Nyɔ nì dzakaki kɔm Jisɔs, bɔ shishi wi i kintasi wə ka tsə nɔsi wi i jum yi taa mə. 30 Ayakalə, Nyɔ fiəni dzasi wi i kpi mə. 31 Wi chusi gwu yi i kaŋ yiduli wə i bəni bə̀ bɔ nì nyə i Galili tsə i Jɛlusalɛm. Akɔ bɔ bə̀ bɔ fukuki kɔm wi i liə i bəni bə Islae.

32 Ayakadəiŋ, buku kɔ tə fa i liə i fukuki ntum wi ndzɔŋni wiwɔ i mbɛiŋ. Ntum wiwɔ kɔ, a gia yə Nyɔ nì kaka i bətii tii bə bəni bə Islae bəh yi, 33 kɔ yi wi fə yi dzə kpɛiŋ i liə i jɔbi wibukumbɛiŋ wə, bukumbɛiŋ bə̀ bə kɔ bwa bəbɔ. Yələ kpɛiŋni asi Nyɔ nì dzasi Jisɔs i kpi wə. Bə nì kɔ bə nyaka lɔ kɔm gia yələ i Kiŋwakti ki N'yaksi wə i bimbu bifa wə Nyɔ dzakaki a,

‘Wɔ kɔ Waiŋ wuŋ,

mih num Ba wa daiŋ.’

34 Kɔm ndzasi wə Nyɔ nì dzasi Jisɔs i kpi wə a wi ma fɔɔ, Nyɔ nì kɔ wi dzaka i dzəh yələ wə a,

‘Mih bi nya lə mbɛiŋ bəh kimbɔiŋsi kə akɔ kəŋŋ,

kə mih nì kaka i Dɛbit, ka dzi ŋkaiŋ.’

35 Yi kɔ bə chu nyaka i di bidɔkɔ wə i Kiŋwakti ki N'yaksi wə Dɛbit dzakaki a,

‘Wɔ bi bee kə Waiŋ wa wi nɔm wi Baiŋni,

a wi fɔɔ i jum kintəəŋ.’

36 Yə kɔm Dɛbit kɔ a wi nì nɔm nnɔm wi wə Nyɔ nì nya i wi i jɔbi wi wə, ka kpi bə ləə kɔmsi wi i ba wi kpəŋ, wi fɔɔ. 37 Ayakalə, mi wələ wə Nyɔ nì dzasi i kpi wə nì ka fɔɔ dəkə i jum mə.

38 Ayakadəiŋ, bwa bə nih bəŋ, mbɛiŋ kiəki bindzɔŋ a, ntum wələ bə fukuki a Nyɔ dalinyaki lə chu bi bəni, wi dalinyaki kɔm Jisɔs wələ. 39 Mi wə wi jiə shɔm yi i Jisɔs wə, wi kɔ wi bɔiŋ lɔ i chu bi bichi wə, a num gia yə bənchi bə Muses kɔkə i fə. 40 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ tɔkniki a gia yə bə nyaka i kiŋwakti ki bəni bə ntum bə Nyɔ mə ma bi kwa mbɛiŋ. Bɔ dzakaki i yɛiŋ wə a,

41 ‘Mbɛiŋ wɔ̂kɔ mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ shwiŋyiki Nyɔ.

Dzaka bi wɔm lə mbɛiŋ, ma mbɛiŋ kpiyi.

Mih ni fə lə gia i jɔbi wimbɛiŋ wə,

num yə na kɔŋ mi widɔkɔ fuku yi i mbɛiŋ mbɛiŋ bi ma bum.’ ”

42 Si Bɔɔl bəh Banabas nì bukuki i juŋ yi tsani wə, bəni bəwɔ ka tsa a bɔ bi fîəni dzə̂ i bimbam bi dzəni biəyaka wə i dzə̂ chû fûku gia yələ. 43 Asi bəni nì bukuki i juŋ yi tsani wə, bəni bəduli bə̀ bɔ nì kɔ Bəju bəh bəni bə̀ bɔ nì fiəni num fiənini i num bəni bə kimbum ki Bəju wə, ka biəli Bɔɔl bəh Banabas. Bɔ ka dzakaki lani bəni bəwɔ a bɔ bâaŋ a nûmki i ŋgamti wi Nyɔ wə.

44 A dzə num i bimbam biə bi biəliki bimbam biwɔ, bəni juŋni a nì baaŋ alə twɛsi ka kwili wiwɔ wichi buku dzə i wɔkɔ gia yi Nyɔ. 45 Bəju yɛiŋ si mbaŋ wi bəni juŋniki yaka, kindɔŋ ka finiki bɔ, bɔ ka waliki gia yə Bɔɔl dzakaki, tɔyi wi. 46 Bɔɔl bəh Banabas ka dzakaki lwa kə, dzaka a, “Yi kɔ chəŋ a buku kaŋaki i yîsi fûku gia yi Nyɔ num i mbɛiŋ Bəju. Si mbɛiŋ chasiki yi, dzɔ gwu yimbɛiŋ a mbɛiŋ kpɛiŋniki kə i kwati nɔni kə ki bi tsə kaa kə, buku ni fiəni lə gwu yibuku i tsə fukuki num i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju. 47 Yi kɔ asi Nyɔ nì dzaka i buku, a ŋgaiŋ nì dzaka a,

‘Mih jiə wɔ a wɔ nûmki ka baiŋni i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju,

wɔ fə ka bəni bə bimbu bi mbi bichi bi bɔiŋ.’ ”

48 Bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju wɔkɔ yakadəiŋ, ka wɔkɔki ndzɔŋni, kɔksi gia yi Bah. Bəni bəduli bum gia yiwɔ, a num bə̀ Nyɔ nì kɔ wi babwili lɔ a bɔ bi kwati lə nɔni kə ki bi tsə kaa kə.

49 Gia yi Bah ka nyani tumi kiwɔ kichi. 50 Ayakalə, Bəju ka dza nyini bətii kwili bəh bəkaŋa bəmbum, bəkaŋa bələ, kɔ bə̀ bɔ nì shiki dzəki i juŋ yi tsani wə, bɔ ka baiŋŋki Bɔɔl bəh Banabas, kɔŋŋ bɔ a bɔ bûku fɛiŋ. 51 Jɔbi wə bɔ nì nyəki, bɔ chumni kwɔŋɔ i gvu yibɔ wə ka kinchəsi ki gia yə bɔ mɔm, ka tsə i kwili wi Ikɔnium wə. 52 Mbaŋ wi bəni bə bumni, baaŋ fibɔ ka wɔkɔki ndzɔŋni nalə, Kiŋ'waka ki Baiŋni num ki jikə i bɔ wə.

14

Bɔɔl bəh Banabas fuku ntum wi ndzɔŋni kɔm Jisɔs i Ikɔnium

1 Asi Bɔɔl bəh Banabas tsə i Ikɔnium, bɔ fə asi bɔ nì fə i Antiɔk, i liə i juŋ yi tsani yi Bəju wə fɛiŋ, i fuku ntum wi ndzɔŋni fɛiŋ. Bɔ lansi fuku, Bəju bəh bəni bə̀ bɔ nì kɔkə Bəju bum bəduli. 2 Ayakalə, Bəju bə̀ bɔ ni nəiŋ i bum dza nyini bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔkə Bəju, fiəni shɔ́m yibɔ a bɔ bɔ̂ksiki shɔ́m bəh bəni bə bumni. 3 Bɔɔl bəh Banabas nì nɔ dzɔ fɛiŋ i jɔbi wi dəəŋ wə, ka fukuki ntum wi ndzɔni kɔm Bah lwa kə. Bah nya bɔ bəh ŋga i fəki bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bi Nyɔ bəh gia yi dzaka ki wɔmni yi chusi a, gia yə bɔ fukuki kɔm Bah, asi wi chusi shɔm yi yindzɔŋni i bəni kɔ ŋkɔŋ. 4 Bəni bə kwili wiwɔ nì gaa gwu. Bədɔkɔ tsə i kimbu ki Bəju bə̀ bɔ nì ka bum, bədɔkɔ tsə i kimbu ki bwa bə ntum bə Jisɔs.

5 Bəju bə̀ bəh bəni bə̀ bɔ nì kɔkə Bəju bəh kifwu ki tumi juŋni, jiə kimfasi i chəbsiki bwa bə ntum bə Jisɔs, i tumyi bɔ bəh kitəh a bɔ kpiyi. 6 Bɔ kiə kimfasi kibɔ, ka gɛiŋ tsə i tumi ki Likɔnia wə, ka nyaniki i di bi Lista bəh bi Dɛlbi wə bəh i bidi biə bi kɔmsiki fɛiŋ, 7 i fukuki nnyaki ntum wi ndzɔŋni fɛiŋ.

Bɔɔl bəh Banabas chuku kiŋkəni i Lista

8 Mi widɔkɔ nì kɔlə i Lista, num wi nì shi kɔ a kuku wi kɔbi i dza nyani, kɔm bə nì bwɔ wi num kiŋkəni, num wi nì ka num nyani na chɔkɔ bidɔkɔ. 9 A dzə num jɔbi widɔkɔ wə wi num ka wɔkɔliki gia yə Bɔɔl nì laniki. Bɔɔl ka bwaŋ dzə́kəh i wi wə, yɛiŋ a mi wiwɔ kaŋaki lə kimbum a Nyɔ kɔlə i chuku ŋgaiŋ, 10 ka dzaka i wi bəh ŋga a, “Dzâ nûm bɛiŋ.” Wi ka jiŋ num i bɛiŋ, yisi i nyaniki.

11 Si mbaŋ wi bəni yɛiŋ gia yə Bɔɔl fə, yisi i tɔŋki wili, dzaka i já yi Likɔnia wə a, “Bənyɔ fiəni i bəni ka shi dzə i bukumbɛiŋ wə.” 12 Bɔ ka bɔɔŋki Banabas a Siyus, bɔɔŋ Bɔɔl a Ɛmis* kɔm wi nì shi kɔ a mi wə wi nì kɔmsiki dzakaki. 13 A nì kɔ num juŋ yi fəni yi gia yi nyɔ yələ bɔ bɔɔŋki a Siyus num kɔmsi i kwili wiwɔ wə. Tii mfə gia wə fɛiŋ ka dzɔ bənaʼ bənyuku ka dzəki bəh yi i dzaka ki mbaiŋ wə a bɔ bəh bəni fə̂ gia yɛiŋ i Banabas bəh Bɔɔl.

14 Jɔbi wə Bwa bə faaŋni bə Jisɔs bələ nì kiə gia yə bəni bəwɔ nì nəŋki i fə, bɔ taŋyi bəmbuŋ i gwu yibɔ wə,† yɔkɔ liə i bəni bəwɔ kintəəŋ, ka wamki kaŋyiki a, 15 “Bəni bələ, mbɛiŋ fəki num nə lə a? Buku kɔ a bəni liŋ ka mbɛiŋ, buku dzə fa i fukuki ntum wi ndzɔŋni wə wi nyəki dzəki i Nyɔ wə, a mbɛiŋ bêe bənyɔ bə kilɔlɔ bələ, i bîəli num Nyɔ wiwɔm. Nyɔ wələ kɔ wə wi nì maa bɔɔli bəh nshwaiŋ bəh kinchwɔ kimbum bəh biɛiŋ bichi biə bi kɔ i kidi kələ wə. 16 A nì kɔ i kikpu wə, wi nì beeki lə bəni i kitumi kichi wə, bɔ fə asi bɔ kɔŋki. 17 Ayakalə, wi ka fəki a gia yə yi ndzɔŋki i bəni, i chusi a ŋgaiŋ kɔ lə. Wi ka nyaki bɔ bəh dzaŋ, bɔ kwati dzɛiŋ i jɔbi wi ndzɔŋni wə, bɔ dzi wɔkɔ ndzɔŋni.” 18 Na si Banabas bəh Bɔɔl dzakaki gia yiwɔ i bɔ yakadəiŋ, yi nì ləkə i bɔ i bee mfə gia i bɔ.

19 Bəju bədɔkɔ ka dza dzə fɛiŋ, num bɔ nyə i Antiɔk bəh Ikɔnium, nyini bəni bəduli bɔ ka tumyiki Bɔɔl bəh kitəh. Si bɔ tumyi yakadəiŋ, ka guku buku bəh wi i kwili kintəəŋ kwaka a wi kpi lɔ. 20 Ayakalə, mbaŋ wi bəni bə bumni dzə juŋni i wi bɛiŋ, wi fiəni dza i bɛiŋ, ka fiəni dzə i kwili wiwɔ mə. Si chɔkɔ buku wɔɔ, wi bəh Banabas dza fɛiŋ ka tsəki i kwili ki Dɛlbi wə.

21 Si Bɔɔl bəh Banabas liə i Dɛlbi, ka fukuki ntum wi ndzɔŋni kɔm Jisɔs, ka kwati bəni bə bumni fɛiŋ bəduli. Bɔ nyə fɛiŋ ka chu fiəniki i jum wə, ka tsəki daŋsiki i kwili ki Lista bəh ki Ikɔnium bəh Antiɔk wi Bisidia. 22 Bɔ ka tsəki daŋsiki yakadəiŋ, shili shɔ́m yi bəni bə bumni, təfi bɔ a, bɔ bâaŋ nûmki a bindzɔŋ i kimbum kibɔ wə, kiə a bəh bɔ kaŋaki lə i yɛiŋ bəŋgəkə bəduli ka bɔ bi tsɛiŋki i liə i ŋkuŋ bi Nyɔ wə. 23 Bɔ ka chu bayiki bətii kijuŋni ki bəni bə bumni, ka jiəki i bijuŋni bi bəni bə bumni bichi wə. Jɔbi wə bɔ ni jiəki bɔ, bɔ ka bamki dzaka tsa, nya bɔ i kaŋ yi Bah Jisɔs wə bɔ nì bum i wi.

Bɔɔl bəh Banabas fiəni tsə i Antiɔk wi Silia

24 Bɔɔl bəh Banabas ka bi tsə tɔli i tumi ki Bisidia wə, ka daŋ tsə i Bamfilia, 25 i fuku gia yi Nyɔ i kwili wi Bɛlga wə, ka shi tsə i kwili wi Atalia wə. 26 Si bɔ shi fɛiŋ, liə i ŋgwuki mə, ka fiəni dzə i Antiɔk. Antiɔk fa kɔ di biə bə nì nya bɔ i kaŋ yi Nyɔ wə, wi nya bɔ bəh ŋgamti wi na ka bɔ nyaniki fəki nɔm wələ wə bɔ kɔ bɔ kaasi. 27 Si bɔ dzə buku fɛiŋ i Antiɔk, juŋni kijuŋni ki bəni bə bumni, fuku gia yichi i bɔ si Nyɔ nì nɔmki yakaki bəh bɔ, bəh si wi nì wɛli shɔ́m yi bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, bɔ jiə shɔm i Jisɔs. 28 Bɔɔl bəh Banabas nɔ bəh mbaŋ wi bəni bə bumni bəwɔ i jɔbi wi dəəŋ wə.

15

Bəni bə bumni kaŋa kijuŋni i Jɛlusalɛm

1 Bəni bədɔkɔ nì nyə i Judea, shi dzə i Antiɔk, ka laniki bəni bə bumni a, Nyɔ kɔkə i bwili mi maka bə suuŋ wi asi bənchi bə Muses chusiki. 2 Bɔɔl bəh Banabas nəiŋma nlani wiwɔ, bɔ bəh bəni bəwɔ shi i gukuniki kɔm gia yiwɔ ŋgukuni wiwɔ kɔbi wi twɛsi. Ayakadəiŋ, yi ka gaka, kijuŋni ki bəni bə bumni i Antiɔk bɔ babwili Bɔɔl bəh Banabas bəh bəni bə bumni bədɔkɔ, faaŋ bɔ i yâka tsə̂ i Jɛlusalɛm a bɔ yâka tsə̂ yɛ̂iŋ bwa bə ntum bə Jisɔs bəh bətii kijuŋni ki bəni bə bumni fɛiŋ, ma bɔ jiə gia yələ i bɔ nshiŋ.

3 Ayakadəiŋ, kijuŋni ki bəni bə bumni i Antiɔk ka faaŋ bɔ, bɔ ka tsəki tɔliki i bimbu bi Fɔnishia bəh bi Samalia wə fuku i bəni bə bumni bə fɛiŋ a bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju kwuni lɔ. Bəni bəchi ka wɔkɔ yakadəiŋ, gia yiwɔ ndzɔŋ i bɔ nalə. 4 Bɔ bi ka yaka dzə i Jɛlusalɛm, kijuŋni ki bəni bə bumni bəh bwa bə ntum bə Jisɔs bəh bətii kijuŋni ki fɛiŋ dzɔ bɔ. Bɔ ka fuku gia yichi i bɔ si Nyɔ nɔm i kaŋ yibɔ wə. 5 Ayakalə, bəni bə bumni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔ tə i mbaŋ wi Bəfalasi wə, dza yaka i bɛiŋ ka dzaka a, “Bɔ kaŋaki i sûuŋ bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, ka dzaka a bɔ kaŋaki i jîəki bənchi bə Muses.”

6 Si bɔ dzaka yakadəiŋ, bwa bə ntum bə Jisɔs bəh bətii kijuŋni chu num i tsɛiŋ ləkə i kintəəŋ ki gia yiwɔ wə. 7 Bɔ sisi yi i tsə buku i jɔbi wi dəəŋ wə, Bita ka dza num bɛiŋ dzaka a, “Bwa bə nih bəŋ, mbɛiŋ kiə a, a nì kɔ i kikpu wə Nyɔ nì babwili mih i mbɛiŋ kintəəŋ a, akɔ i dzaka kəŋŋ wə bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju bi wɔkɔki ntum wi wi ndzɔŋni, ma bɔ bumki yi. 8 Nyɔ wə wi kiəki shɔ́m yi bəni bəchi, wi nì chusi a ŋgaiŋ dzɔ bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, nya bɔ bəh Kiŋ'waka ki Baiŋni a liŋ asi wi nì nya i bukumbɛiŋ. 9 Wi nì ka chusi dəkə chi chi i bukumbɛiŋ bəh bɔ. Wi nì kɔ wi fə shɔ́m yibɔ ka baiŋki kɔm bɔ nì kɔ bɔ jiə shɔm i Jisɔs. 10 Si yi kɔ yaka, mbɛiŋ nyani dəiŋ i nəŋniki shɔm yi Nyɔ, mbɛiŋ dzɔki bəntiə jiə i mbaŋ wi bəni bə bumni wə, num bəntiə bələ nì gaka lɔ bukumbɛiŋ bəh bətii tii bəbukumbɛiŋ a? 11 Yi kɔkə chəŋ. Bukumbɛiŋ kɔ bə bum a Nyɔ bwiliki bukumbɛiŋ, num a fə shɔm yindzɔŋni yə Bah Jisɔs chusi i bukumbɛiŋ. Yi kɔ a liŋ tə si wi bwiliki bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju.”

12 Si Bita dzaka kaasi, bəni bəchi kpichumi mɔŋ, ka wɔkɔliki si Banabas bəh Bɔɔl təkəki gia asi bɔ nì nyaniki tsəki i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, num Nyɔ nya bɔ bəh ŋga a bɔ fə̂ki bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bi Nyɔ bəh gia yi dzaka ki wɔmni yɛiŋ. 13 Bɔ dzaka kaasi, Jɛm ka dzaka a, “Bwa bə nih bəŋ, mbɛiŋ wɔ̂kɔli wɔ̂kɔ gia yə mih ki dzakaki. 14 Samɔn nì fuku lɔ i bukumbɛiŋ si Nyɔ nì yisi chusiki tə tɔkni wi i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, ka sabibwili bəni bu bədɔkɔ i bɔ kintəəŋ a, akɔ mbu. 15 Gia yə bəni bə ntum bə Nyɔ nì nyaka yi nyaniki a fiɛŋ fimu bəh yə Nyɔ nì fə. Bɔ nì nyaka a,

16 ‘Jɔbi dzəki lə wə mih bi fiəni dzə,

i kɛiŋsi juŋ yi Dɛbit yə yi kɔ yi gbɔ lɔ.

Mih ni fiəni maa lə chaka kiwɔ,

ki fiəni num bɛiŋ.

17 Ayakadəiŋ, biŋka bi bəni bi nəŋki lə Bah,

bəni bələ bəchi kɔ bə̀ bɔ kɔkə Bəju bə̀ mih babwili

a, akɔ bəni mbəŋ.

18 Yələ gia kɔ a dzaka Nyɔ,

wi nì fə bəni kiə lɔ yi a kɛiŋ na i kikpu wə.’

19 Mih ka yɛiŋ yiŋ a bukumbɛiŋ ma nyaki ŋgəkə i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, bə̀ bɔ kɔ num bɔ jiə shɔm i Nyɔ wə. 20 Bukumbɛiŋ nyâka a num kiŋwakti i bɔ, i dzaka a, bɔ ma dzîki biɛiŋ biə bəni fə gia yɛiŋ i bənyɔ, kɔm akɔ biɛiŋ bi kinyɛŋ. A bɔ bwîli kaŋa yibɔ i nɔni ki tɔkɔlini wə. Kiə bɔ ma dziki nyam yə yi kɔ maka bə kum a mwa buku. Kiə bɔ ma dzîki mwa mi nyam. 21 Bə nyaka yaka, kɔm bɔ nì kɔ num bɔ nì lani lɔ bənchi bə Muses bələ i jɔbi wi dəəŋ wə i di bichi wə bəni wɔkɔ, a num yi yə bə faaki daiŋ i júŋ yi tsani wə i kaŋ yi mbam yichi.”

Bɔ nyaka kiŋwakti i bəni bə bumni bə̀ bɔ kɔkə Bəju

22 Ayakadəiŋ, bwa bə ntum bə Jisɔs bəh bətii kijuŋni bəh kijuŋni ki bəni bə bumni kichi bum gia yiwɔ, ka yɛiŋ a yi ndzɔŋki lə a bɔ bâ bəni bədɔkɔ i bɔ kintəəŋ i fâaŋ bɔ bəh Banabas bəh Bɔɔl i tsə̂ i Antiɔk. Bɔ ka babwili Judas wə yɛli wi widɔkɔ kɔ a Basabas, chu babwili tə Silas. Bəni bəfa bələ nì kɔ kifwu i kintəəŋ ki bəni bə bumni wə. 23 Bɔ nyaka kiŋwakti kibɔ ka faaŋ ki i bɔ num a:

“Buku bwa bə nih bəmbɛiŋ bə̀ bɔ kɔ bwa bə ntum bə Jisɔs bəh bətii kijuŋni bɔniki i mbɛiŋ bəni bə bumni bəchi bə̀ bɔ kɔkə Bəju, bəh bə̀ bɔ kɔ i kwili wi Antiɔk wə bəh bə̀ bɔ kɔ i kimbu ki Silia wə bəh bə̀ bɔ kɔ i kimbu ki Silishia wə. 24 Buku wɔkɔ a bəni bədɔkɔ buku i buku kintəəŋ dzə ka nyaki ŋgəkə, shakyi mfi bimbɛiŋ bəh nlani widɔkɔ na məŋni si buku faaŋ bɔ. 25 Buku ka shinum bəchi bum a bə bâ bəni bədɔkɔ bə fâaŋ i mbɛiŋ, a bɔ bəh Banabas bəh Bɔɔl dzə, bɔ num nsɛiŋ yibuku yi shɔm. 26 Bəni bələ kɔ num bɔ musi lɔ kpi kɔm nɔm wi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus. 27 Buku ka faaŋ Judas bəh Silas a bɔ dzə bɔŋ fuku tə bəh dzaka kibɔ gia yə yi kɔ i kiŋwakti kələ wə. 28 Buku bəh Kiŋ'waka ki Baiŋni num ka yɛiŋ a yi ndzɔŋki kə i jikəli mbɛiŋ bəh ntiə widɔkɔ wə wi tsəki bənchi bələkəli bələ bɔ kɔ a: 29 Kiə mbɛiŋ ma dzîki biɛiŋ bidzini biə bə kɔ num bə fə bimfə gia yɛiŋ i bənyɔ. Kiə mbɛiŋ ma dzîki mwa mi nyam. Kiə mbɛiŋ ma dzîki nyam yə yi kɔ maka bə kum yi a mwa buku. Kiə mbɛiŋ ma lə̂kəki kaŋ i nɔni ki tɔkɔlini wə. Mbɛiŋ ka yɔkɔ gɛiŋ gia yələ, mbɛiŋ fəki num gia yi chəŋ. Bə bɛsi.”

30 Bɔ nyaka yaka ka faaŋ bəni bə̀ fɛiŋ a bɔ shî tsə̂ i Antiɔk. Bɔ tsə juŋni bəni bə bumni fɛiŋ bəchi, ka nya kiŋwakti kiwɔ i bɔ. 31 Bɔ fa kiŋwakti kiwɔ, ntum wiwɔ dəsi shɔ́m yibɔ, bɔ jikə bəh kinsaŋli nalə. 32 Judas bəh Silas bə̀ bɔ nì kɔ bəni bə̀ bɔ fukuki gia yə bɔ wɔkɔki si Nyɔ dzakaki, nya bətəfi bəduli i bəni bə bumni, fə bɔ ka kaŋaki ŋga i shɔ́m yibɔ wə. 33 Bɔ nì nɔ dzɔ fɛiŋ i jɔbi widɔkɔ wə. Bəni bə bumni bə fiəni chiŋsi bɔ, bɔ ka tsəki bəh kimbɔiŋsi i bəni bə̀ bɔ nì faaŋ bɔ. 34 * 35 Bɔɔl bəh Banabas baaŋ fɛiŋ i Antiɔk, bɔ bəh bəni bədɔkɔ ka laniki fuku gia yi Bah.

Bɔɔl bəh Banabas gali

36 Asi kaŋ nì tsə twɛsi, Bɔɔl dzaka i Banabas a, “Bukumbɛiŋ fîəni tsə̂ i jum wə bə nyani nnya i bitumi biə buku wɔ nì fukuki gia yi Bah i bi wə, ma bə yɛ̂iŋ a bəni bə bumni bə fɛiŋ fəki dəiŋ a.” 37 Banabas ka nəŋki i dzɔ Jɔn Mak a bəh bɔ nyaniki. 38 Bɔɔl nəki kɔŋ kə a bɔ dzɔ wi, kɔm wi nì nyə bee bɔ i Bamfilia na kɔŋ i kaasi nyani wə bəh bɔ nì kaŋaki. 39 Bɔɔl bəh Banabas baaŋ a gukuliki gia yiwɔ nalə, ka gaali. Banabas dzɔ Mak, bɔ wi liə i ŋgwuki wimbum mə, ka tsə i Sayblus. 40 Bɔɔl baa mfih num Silas. Ka bɔ nyə, num bəni bə bumni nya bɔ i kaŋ yi ŋgamti wi Bah wə. 41 Bɔ tsə dzəh i bimbu bi Silia wə bəh bi Silishia wə, ka nyaniki shili shɔ́m yi bijuŋni bi bəni bə bumni.

16

Timɔti liə i mbaŋ wi Bɔɔl bəh Silas wə

1 Bɔɔl nyani tsə buku i kwili wi Dɛlbi wə, ka dza tsə i ki Lista wə. Mi wi mbaŋ wi Jisɔs widɔkɔ num fɛiŋ i Lista yɛli wi num Timɔti, nih wi num mi wi Ju, a num tə mi wi bumni, ayakalə ba wi nì kɔ mi wi Glik. 2 Timɔti wələ nì kɔ mi i bəni bə bumni bə Lista bəh bə Ikɔnium, bɔ bəchi kɔksi wi. 3 Bɔɔl ka nəŋki i dzɔ wi a bɔ wi nyâniki, ka suuŋ wi.* Wi nì suuŋ wi yakadəiŋ, kɔm Bəju bəchi bə̀ bɔ nì nɔki i kimbu kiwɔ wə nì kiəki lə a tii Timɔti nì kɔ mi wi Glik. 4 Bɔ ka nyaniki tsəki i bitumi wə, si bɔ nì tsəki dzaka i bəni bə bumni kɔm bənchi bə̀ bwa bə ntum bə Jisɔs, bəh kifwu ki kijuŋni ki Jɛlusalɛm nì shinum bum a bɔ jîə. 5 Ayakadəiŋ, kijuŋni ki bəni bə bumni bəwɔ ka ləkəki tsəki a ninshiŋ ninshiŋ i mbum wibɔ wə. Bəni kpɛiŋsi i bɔ wə chɔkɔ bichi.

Fiɛŋ ka ndəmsi dzə i Bɔɔl i Tɔwas

6 Bɔɔl bəh mbaŋ wi nyə a bɔ tsə̂ fûku gia yi Nyɔ i tumi ki Ɛsia wə, Kiŋ'waka ki Baiŋni nəiŋ. Bɔ ka nyani tsə num i kimbu ki Fligia bəh ki Galɛshia wə. 7 Bɔ ka tsə buku kɔmsi i tumi ki Misia wə ka nəŋki i liə tsə i kimbu ki Bitinia wə, Kiŋ'waka ki Jisɔs chu nəiŋ. 8 Ayakadəiŋ, bɔ ka tsə i tumi ki Misia wə, daŋsi tsə i kwili wi Tɔwas wə. 9 A dzə num nchɔkɔ, fiɛŋ ka ndəmsi dza dzə i Bɔɔl wə. Wi yɛiŋ i fiɛŋ fiwɔ mə a mi widɔkɔ i Masedɔnia tsaki wi a, “Mntee, dâŋ dzə̂ i fa Masedɔnia wɔ gâmti buku.” 10 Si fiɛŋ fiwɔ dzə i Bɔɔl yakadəiŋ, buku bɔ† ka yɛiŋ a Nyɔ chusi i buku a buku tsə̂ fûku ntum wi ndzɔŋni i tumi ki Masedɔnia wə. Akisəkə, buku ka kɛiŋsi i tsə fɛiŋ.

Lidia jiə shɔm i Jisɔs i Filibi

11 Buku nyə i Tɔwas, daŋ bɔkɔ chəŋ i ŋgwuki wimbum mə, tumbuku i Samɔtɛs. Chɔkɔ buku wɔɔ buku tsə i ninshiŋ ka buku i Niabɔlis. 12 Buku nyə fɛiŋ nyani tsə i Filibi, num i kwili wi kimbu ki ninshiŋ ki Masedɔnia.‡ Kwili wiwɔ nì kɔ wi gɔmna wi Lum. Ayaka buku nɔ fɛiŋ i kaŋ yidɔkɔ wə. 13 A dzə num i chɔkɔ bimbam wə, buku dza i kwili wiwɔ wə, ka tsə i bɔkɔ yidɔkɔ kpəŋ i di biə buku nì kwakaki a Bəju kɔlə i kaŋaki di bi tsani fɛiŋ. Si buku tsə yakadəiŋ, bəkaŋa bədɔkɔ num bɔ juŋni dzə fɛiŋ, buku ka shinum ka dzakaki i bɔ. 14 Kpaŋa widɔkɔ nì kɔ yɛiŋ wə wi wɔkɔli buku yɛli wi num Lidia, wi nì shi kɔ a kɔksiki Nyɔ. Wi nì buku i kwili wi Tayatila wə, wi nì shi kɔ a taŋniki bəmbuŋ bɔ num ka bɔ bɔkɔki bɔkɔni, bɔ ləkə i kpɔ wə. Bah wɛli shɔm yi, wi bum gia yə Bɔɔl nì dzakaki. 15 Bə bi dzə juli wi i bɔkɔ bəh bəni bu bə dzu, wi ka tsa buku dzaka a, “Mntee, mbɛiŋ ka yɛiŋ a mih jiə shɔm yiŋ yichi i Bah wə, mbɛiŋ dzə̂ nɔ̂ i mih dzu.” Wi baaŋ a tsaki a tsani, buku bum ka tsə.

Bə fah Bɔɔl bəh Silas i juŋ yi nsəŋ mə i Filibi

16 A dzə num chɔkɔ bidɔkɔ buku bə́ tsə i di bi tsani wə, baŋsi bəh waiŋ kpaŋni widɔkɔ num mfa. Wi nì kaŋaki kiŋ'waka kidɔkɔ i wi mə, a num kə ki si fə a mi numki mi wi n'yɛiŋ. Bəni bə̀ bɔ nì kaŋaki waiŋ kpaŋni wiwɔ nì kɔki lə kpɔ i gwu yi wə na bindzɔŋ kɔm wi nì shiki fukuki a gia yə yi kɔ i num. 17 Waiŋ kpaŋni wiwɔ ka yɛiŋ buku Bɔɔl, ka biəli buku, wili dzaka a, “Bəni bələ kɔ bəni bə nɔm bə Nyɔ wə wi kɔ Fwu wi biɛiŋ Bichi wə, bɔ chusiki dzəh yə yi kɔ i mbɛiŋ i nyaniki yɛiŋ ka mbɛiŋ bi bɔiŋ yɛiŋ.” 18 Wi fə yakadəiŋ lə i buku i kaŋa yiduli wə, Bɔɔl bɔksi tɔɔ, wi fiəni gwu yi kaŋyi kiŋ'waka kiwɔ dzaka a, “Mih fukuki i wɔ i yɛli wi Jisɔs Klistus wə, bûku i waiŋ wələ wə.” Ayaka ki ka buku i gwu yi mə akisəkə.

19 Bəni bə̀ bɔ nì kaŋaki mfa wiwɔ yɛiŋ a dzəh yibɔ yi kpɔ kaa, bɔ ka kwa Bɔɔl bəh Silas guku tsə bəh bɔ i di bi shi wə i bətii di nshiŋ. 20 Si bɔ nì tsə bəh bɔ, jiə i bəgɔmna bə Lum nshiŋ bə̀ bɔ nì sakaki bənsaka ka dzaka a, “Bəni bələ kɔ Bəju, bɔ nya ŋgəkə i kwili wibuku wə. 21 Bɔ laniki bəni bəh nɔni kə bənchi bəbukumbɛiŋ bumki kə. Buku kɔ bəni bə Lum, buku kɔbi i biəliki nɔni kiwɔ.” 22 Mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ bɔ ka tɔbi bɔ, kwu i Bɔɔl bəh Silas wə. Bəgɔmna bə̀ bɔ nì sakaki bənsaka ka shakyi bəmbuŋ i Bɔɔl bəh Silas wə, dzaka a bə twɛ̂iŋ bɔ. 23 Bɔ twɛiŋ bɔ nalə, dzɔ bɔ tsə fah i juŋ yi nsəŋ wə, dzaka i mi wə wi tɔkniki bəh juŋ yi nsəŋ a wi kɛ̂iŋsiki tsɛ̂iŋki bɔ bindzɔŋ. 24 Si wi wɔkɔ yaka, ka dzɔ bɔ tsə fah na i kimbu kintəəŋ ki juŋ yi nsəŋ wə, fah kaka bibɔ i kikɔm mə.

25 A num ka nchɔkɔ kintəəŋ, Bɔɔl bəh Silas tsa wə yəəŋ kɔksi Nyɔ, bəni bə nsəŋ wɔkɔli, 26 akisəkə nshwaiŋ dza ka nəŋni bəh ŋga, juŋ yi nsəŋ nəŋni tsə buku i chaka wə. Akisəkə, dzaka bifiəŋə bichi wɛli gwu, bənsəŋ shwali i bəni bə nsəŋ wə bəchi. 27 Mi wə wi ni tɔkniki bəh juŋ yi nsəŋ yiwɔ dza yaka, ka yɛiŋ dzaka bifiəŋə num bi wɛli, wi ka kwakaki a bəni bə nsəŋ kɔ num bɔ gɛiŋ lɔ. Wi ka babwili nywɔ i kimbaka wə ka nəŋki i wɔɔ gwu yi yɛiŋ. 28 Bɔɔl wam bəh ŋga dzaka a, “Ma wɔ̂ɔ gwu ya. Buku bəchi kɔ fa.”

29 Mi wə wi nì tɔkniki bəh juŋ yi nsəŋ yiwɔ bɔɔŋ a bə dzə̂ ŋgaiŋ bəh naka ki baiŋsini, wi yɔkɔ liə i dzu, tsə tum binyu i Bɔɔl bəh Silas nshiŋ nyumi bəh lwa. 30 Wi dza dzɔ bɔ, buku bəh bɔ i biŋ, bikə i bɔ a, “Bəba, mih kɔ i fə dəiŋ ka mih bɔiŋ a?” 31 Bɔ chukuli i wi a, “Jîə shɔm ya i Bah Jisɔs, ma wɔ bəh bəni ba i wɔ dzu bi bɔiŋ.” 32 Ayaka bɔ ka fuku ntum wə kɔm Bah i wi bəh i bəni bəchi i wi dzu. 33 Wi dzɔ bɔ fɛiŋ nchɔkɔ ka wɔkɔ biəkə yibɔ. Akisəkə, bɔ ka juli wi bəh bəni bəchi bə̀ i wi dzu i bɔkɔ. 34 Wi ka dzɔ bɔ, bəh bɔ yaka tsə i wi dzu, wi nya bɔ bəh biɛiŋ bidzini bɔ dzi. Bɔ bəh bəni bəchi bə i wi dzu ka laŋki a bɔ jiə shɔm yibɔ i Nyɔ wə.

35 Chɔkɔ buku wɔ, bəgɔmna bə Lum bə̀ bɔ nì sakaki bənsaka faaŋ bəni bə jum, a bɔ tsə̂ dzâka i mi wə wi tɔkniki bəh juŋ yi nsəŋ a, wi bwîli bəni bə̀ ma bɔ tsə̂ki. 36 Mi wə wi nì tɔkniki bəh juŋ yi nsəŋ yiwɔ ka tsə yɛiŋ Bɔɔl dzaka i wi a, “Bəgɔmna faaŋ ntum a mih dzə̂ bwîli mbɛiŋ, a mbɛiŋ tsə̂ki i kimbɔiŋni wə.” 37 Ayakalə, Bɔɔl dzaka i bəni bə jum bəwɔ a, “Bɔ ni twɛiŋ buku i bəni kintəəŋ maka bɔ yisi saka nsaka wibuku dəkə, na yaka buku num tə bəni bə Lum, chu fah buku i juŋ yi nsəŋ mə, ka dzakaki i liə a, bə bwîli buku i jum wə jum wə dəiŋ na? Yi kɔkə num yaka. Akɔ a Gɔmna wiwɔ i bwili buku.”

38 Bəni bə jum bəwɔ fiəni tsə fuku i bəgɔmna gia yə Bɔɔl dzaka. Si bɔ wɔkɔ a Bɔɔl bəh Silas kɔ tə bəni bə Lum, ka lwaki. 39 Bɔ dzə ka kwuŋ kaŋ i bɔ, bwili bɔ i juŋ yi nsəŋ mə, chiŋsi bɔ, tsa a bɔ bûku i kwili wiwɔ mə. 40 Bɔɔl bəh Silas buku i juŋ yi nsəŋ mə, tsə i juŋ yi Lidia wə ka kwati bəni bə bumni fɛiŋ, bɔ təfi bɔ ka nyə fɛiŋ.

17

Bɔɔl bəh Silas tsə Tɛsalɔnika

1 Bɔɔl bəh Silas ka tsəki, tsə daŋsi i kikwili ki Amfibɔlis bəh Abɔlɔnia wə, daŋsi tsə buku i Tɛsalɔnika. Juŋ yi tsani yi Bəju num fɛiŋ. 2 Bɔɔl ka tsə liə i juŋ yi tsani yiwɔ mə asi wi si fə jɔbi wichi, ka yisi i dzakaki i bəni fɛiŋ kɔm gia yi Nyɔ i shi yitali wə i kaŋ yi mbam wə, wi chusi gia yichi i Kiŋwakti ki Nyɔ wə. 3 Ayaka wi ka chusiki fɛiŋ, tɔyi a Kimbwili wə Nyɔ nì kaka nì kaŋaki i yɛ̂iŋ ŋgəkə, i fîəni dza i kpi wə. Jisɔs wələ ŋgaiŋ fukuki kɔm wi kɔ Kimbwili wiwɔ. 4 Ayaka bəni bədɔkɔ wɔkɔ yaka, bum ka chiŋni Bɔɔl bəh Silas. Ayaka Bəglik bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔksiki Nyɔ bəh bəkaŋa bəmbum bədɔkɔ bum tə bəduli. 5 Ayakalə, kindɔŋ ka finiki Bəju bədɔkɔ kɔm Bɔɔl bəh Silas, bɔ juŋni bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì nyaniki nnyaki kilɔlɔ bəh bɔ chiŋni i mbaŋ wə, yisi bəndzaka i kwili kintəəŋ. Bɔ ka nyə tsə bwiŋ juŋ yi Jasɔn a bɔ nəŋki Bɔɔl bəh Silas i bwili nya i bəni i biŋ. 6 Ayaka bɔ ka nəŋ mɔŋ, ka guku Jasɔn bəh bəni bə bumni bədɔkɔ tsə bəh bɔ i bətii kwili nshiŋ, ka wiliki dzakayi a, “Bəni bələ kɔ bə̀ bɔ nyaniki beensiki mbi jiəli, bɔ dzə buku lɔ fa, 7 Ayaka Jasɔn dzɔ bɔ jiə i wi dzu. Bɔ bəchi bwiŋki bənchi bə ŋkuŋ wi Lum, ka dzaka a ŋkuŋ widɔkɔ kɔlə yɛli wi num a Jisɔs.” 8 Ayaka bətii kwili bəh bəni wɔkɔ yaka, bɔ dza ka wɛsiki. 9 Bɔ ka kaŋyi Jasɔn bəh bəni bə bumni, bɔ gɔm kpɔ, a yi bi ka chu num, bɔ bi ma chu fiəni nya kpɔ wiwɔ i bɔ. Bɔ ka bee a bɔ nyə̂.

Bɔɔl bəh Silas tsə i Bɛlia

10 Si fuu nì jum dzə, bəni bə bumni dzɔ Bɔɔl bəh Silas chiŋsi bɔ ka tsəki i kwili wi Bɛlia wə. Si bɔ liə fɛiŋ, tsə i juŋ yi tsani yi Bəju mə. 11 Bəju bə fɛiŋ nì kɔ bəni bɔ kiə gia tsə bə Tɛsalɔnika, kɔm bɔ nì dzɔ nlani wiwɔ bəh kiŋkɔŋ, bɔ nəŋ i Kiŋwakti ki Nyɔ wə kaŋ yichi i yɛiŋ a gia yə Bɔɔl laniki bɔ yɛiŋ akɔ a ŋkɔŋ a. 12 Bɔ bəduli ka bum gia yi Nyɔ. Bəkaŋa bəmbum bəduli bə̀ bɔ nì kɔ Bəglik , bəh bənyuku bəduli bə̀ bɔ nì kɔ tə Bəglik bum tə. 13 Ayakalə, Bəju bə Tɛsalɔnika bi wɔkɔ a Bɔɔl tsə lɔ ka fukuki gia yi Nyɔ i Bɛlia, bɔ ka bɔŋ tsə tə fɛiŋ, nyini mbaŋ wi bəni bɔ yisi bəŋgəkə. 14 Bəni bə bumni ka dzaka a Bɔɔl nyə akisəkə wi tsə i kinchwɔ kimbum kpəŋ. Ayakalə, Silas bəh Timɔti baaŋ a Bɛlia. 15 Bəni bə̀ bɔ nì tsə i chiŋsi Bɔɔl, tsə buku i Atɛn ka bee wi fɛiŋ. Jɔbi wə bɔ nì fiəniki dzəki Bɔɔl faaŋ bɔ bəh ntum, a bɔ tsə̂ lâka i Silas bəh Timɔti a bɔ mɔ̂msi wâkli i dzə̂ bûku i ŋgaiŋ wə.

Bɔɔl ka numki i Atɛn

16 Bɔɔl ka wɔkɔliki Silas bəh Timɔti i Atɛn. Jɔbi wə wi nì nyaniki fɛiŋ, wi yɛiŋ num kwili wiwɔ jikə bəh mimɔsɔ, yi nəŋni shɔm yi nalə. 17 Ayakadəiŋ, wi ka tsə i juŋ yi tsani yi Bəju wə dzaka bəh bɔ, tasi bəh bəni bə̀ bɔ nì kɔkə Bəju bɔ tsa tə Nyɔ fɛiŋ. Wi chu dzaka tə chɔkɔ bichi i di bi shi wə bəh bəni bə̀ bɔ nì shiki dzəki fɛiŋ. 18 Bəni bə lanini bədɔkɔ bə̀ bə nì bɔɔŋki bɔ a Ɛbikɔlia bəh bə̀ bə nì bɔɔŋki bɔ a Sitɔyik nì nyə dzə tə ka gukuliki bɔ bəh Bɔɔl. Si Bɔɔl nì fukuki kɔm Jisɔs bəh ndza wi kpi, bədɔkɔ ka bikəki a, “Kiyuŋ kələ kɔmki dzaka a nə a?” Bədɔkɔ dzaka fibɔ a, “Yi kɔ ka wi fukuki kɔm bənyɔ bə bəni bədɔkɔ.” 19 Ayakadəiŋ, bɔ ka dzɔ Bɔɔl bəh bɔ tsə i kijuŋni kə bɔ nì bɔɔŋki i já yibɔ wə a Aleɔbagus* bɔ dzaka i wi a, “Buku nəŋki i chu wɔkɔ kɔm nlani wimfiaŋ wələ wɔ dzəki bəh wi lə. 20 Wɔ dzakaki gia yidɔkɔ maka buku num wɔkɔ yi. Ayakadəiŋ, buku nəŋki i kiə fwu wi gia yiwɔ.” 21 (Bəni bə Atɛn bəh bəni bədzəni bə̀ fɛiŋ nì shi kɔ fibɔ a wɔkɔliki gia yimfiaŋ chu dzaka kɔm yi).

22 Bɔɔl ka dza num bɛiŋ i kintəəŋ ki Aleɔbagus nshiŋ, dzaka a, “Bəni bə Atɛn, mih yɛiŋ a i dzə́h yichi wə a mbɛiŋ kɔksiki bənyɔ nalə. 23 Mih dzakaki lə, kɔm mih ni nyaniki nnyaki i kwili wimbɛiŋ kintəəŋ, mih tsɛiŋ bidi biə mbɛiŋ tsaki bənyɔ yɛiŋ, mih yɛiŋ bitɔŋ bi fəni gia bidɔkɔ num bə nyaka i yɛiŋ wə a, ‘I nyɔ wə bə kiəki kə.’ Nyɔ wiwɔ wə mbɛiŋ tsaki i wi, wə bə kiəki kə, akɔ wi wə mih ki fukuki i mbɛiŋ i liə. 24 Nyɔ wələ kɔ wə wi nì maa mbi wələ bəh biɛiŋ bichi biə bi kɔ yɛiŋ wə. Akɔ wi Ŋkuŋ wi bɔɔli bəh nshwaiŋ, wi nɔ kə i juŋ yi fəni yi gia wə yə a maa bəni. 25 Wi dzaki kə fiɛŋ fidɔkɔ fiə wi tsɛiŋki a mi nɔm i wi, kɔm akɔ wi wə wi nyaki bəni bəchi kiŋ'waka ka bɔ numki bəwɔm bəh biɛiŋ bichi biə bɔ nəŋki. 26 Wi nì kɔ wi fə chwɔŋkijuŋ ki bəni bəchi buku i mi wimu ka bɔ bi nɔ i nshwaiŋ yələ yichi wə. Ka wi fə yakadəiŋ num wi nì kɛiŋsi lɔ jɔbi wə bɔ bi numki fɛiŋ bəh kiŋgɔksi ki di biə bɔ bi nɔki yɛiŋ wə. 27 Wi nì fə yakadəiŋ, ka bəni bi nəŋki nnyaki wi, a jɔbi widɔkɔ bɔ bi yɛiŋ lə i wi wə. Ayakalə, Nyɔ kɔkə i dzəh yi dəəŋ i mi widɔkɔ wə i bukumbɛiŋ kintəəŋ. 28 Gia yələ kɔ a liŋ asi mi widɔkɔ nì dzaka lɔ a,

‘Akɔ wi, wi fəki ka bukumbɛiŋ nɔki, nyani,

chu num asi bukumbɛiŋ kɔ.’

Mi wimbɛiŋ wi kichum widɔkɔ nì dzaka tə a,

‘Buku tɔksi kɔ bwa bu.’

29 Asi bukumbɛiŋ kɔ bwa bə Nyɔ, yakadəiŋ bukumbɛiŋ ma kwakaki a Nyɔ bwɔsiki fiɛŋ fiə a kɛiŋsi mi bəh mfi bi, biəŋə bəh chwaka ki kpɔ, nabə a bə kɛiŋsi bəh təh. 30 A nì kɔ i jɔbi wiwɔ bəni kɛiŋ i jisi wə, fə biɛiŋ bichu biələ, Nyɔ beeka. Ayakalə, i liə wi dzaka i mi wichi a bɔ kwûni shɔ́m yibɔ. 31 Bɔ kwûni kɔm wi jiə chɔkɔ biə wi bi saka mbi wichi yɛiŋ biəli i dzəh yi chəŋ wə. Wi babwili lɔ mi wə wi ni sakaki. Yələ kɔ num wi chusi lɔ i mi wichi a, akɔ ŋkɔŋ asi wi nì dzasi mi wiwɔ i kpi wə.”

32 Si Bɔɔl dzaka yakadəiŋ, bɔ wɔkɔ kɔm ndza wi kpi, bəni bədɔkɔ dza ka suŋuki wi. Bədɔkɔ dzaka fibɔ a, “Buku nəŋki lə i chu wɔkɔ kɔm gia yələ wɔ dzakaki lə.” 33 Ayakadəiŋ, Bɔɔl ka buku bee bɔ. 34 Ayakalə, bəni bədɔkɔ bum gia yə wi nì dzakaki, ka chiŋni wi. Mi widɔkɔ i bɔ wə nì kɔ Diɔnisius wə wi nì kɔ mi wi kijuŋni wi Aleɔbagus, widɔkɔ nì kɔ miŋkpaŋa yɛli wi num Damalis bəh bəni bədɔkɔ tə.

18

Bɔɔl tsə i Kɔlɛn

1 I yəmaka jum, Bɔɔl nyə i Atɛn tsə i kwili wi Kɔlɛn. 2 Si wi tsə fɛiŋ, bɔ mi wi Ju widɔkɔ baŋsi yɛli wi num Akpwila, num bə nì bwɔ wi i Bɔntus. Akpwila nì kukti dzə i Itali bəh kpə wi Blisilia, kɔm Klawdius ŋkuŋ wi Lum nì kɔ wi tsəsi ja a, Bəju bəchi buku i Lum. Bɔɔl ka laa njikə i bɔ, 3 ka tsə yɛiŋ bɔ kɛiŋsi dzú yə bə baŋki bitaŋ yɛiŋ, a num tə a nɔm wə wi Bɔɔl nì nɔmki. Kɔm yaka, wi ka nɔki fɛiŋ, bəh bɔ nɔm. 4 Aka numki i kaŋ yi mbam wə yichi, wi ka tsəki i juŋ yi tsani wə, dzaka i Bəju bəh i Bəglik mɔmsi i fə a bɔ bûm gia yə wi laniki.

5 I jɔbi wə Silas bəh Timɔti nì buku i Masedɔnia dzə, Bɔɔl ka dzɔ jɔbi wi wichi ka fukuki num gia yi Nyɔ, chusi i Bəju a, Kimbwili wə Nyɔ nì kaka kɔ Jisɔs. 6 Ayakalə, Bəju bəwɔ ka nyə ka waliki gia yə wi nì dzakaki, tɔyi wi. Wi ka nəŋni bəmbuŋ i gwu yi wə dzaka i bɔ a, “Kpi yimbɛiŋ kɔ i mbɛiŋ kaŋ. Kaŋ yiŋ kɔkə yɛiŋ. Ayaka i yisi i liə, mih tsəki num i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju.” 7 Wi ka bee bɔ, buku tsə ka nɔki num bəh mi widɔkɔ a num kə mi wi Ju, mi wiwɔ nì kɔ mi wi kɔksi Nyɔ, yɛli wi num Titius Justus, kwili wi num kɔmsi i juŋ yi tsani wə. 8 Klisbus wə wi kɔ fwu i juŋ yi tsani wə bəh bəni bəchi bə̀ i wi dzu jiə shɔ́m yibɔ i Bah. Bəni bə Kɔlɛn bəduli ka wɔkɔki si Bɔɔl fukuki kɔm Jisɔs, bum, bə ka juliki bɔ i bɔkɔ.

9 A dzə num chɔkɔ bidɔkɔ nchɔkɔ, Bah dzaka i Bɔɔl i fiɛŋ wə aka ndəmsi a, “Ma lwâki, wɔ fûku tsə a bəh gia yiŋ. Kiə wɔ ki bêe kə yi, 10 kɔm mih kɔlə bəh wɔ, ayaka mi widɔkɔ kɔkə i fə na gia yidɔkɔ bəh wɔ fɛiŋ. Bəni bəŋ kɔlə i kikwili kələ wə bəduli.” 11 Ayakadəiŋ, Bɔɔl ka fə jia yichili fɛiŋ bəh kiŋka, lani bəni bəh gia yi Nyɔ.

12 I jɔbi wə Bɔɔl nì kɔ fɛiŋ, Galiɔ dzə num mi wi nsaka i kimbu ki Akɛya wə, Bəju ka juŋni gwu yibɔ kwa wi tsə bəh wi i juŋ yi nsaka wə, 13 dzaka i Galiɔ a, “Mi wələ mɔmsiki i fiəniki fwu ki bəni a bɔ kɔksiki Nyɔ i dzə́h yidɔkɔ wə chi chi a num kə si bənchi nəŋki.” 14 Asi Bɔɔl nì dza a ŋgaiŋ dzaka, Galiɔ dza bəh ndzaka, dzaka i Bəju bəwɔ a, “Bəju mbɛiŋ wɔ̂kɔli, asi kɔ a gia yələ numki gia yichu yidɔkɔ mi wələ fə, nabə a wi gbɔ i nchi widɔkɔ wə, ma mih kaŋa shɔm i wɔkɔli gia yə mbɛiŋ dzakaki. 15 Ayakalə, si akɔ gia yi gukulini kɔm já bəh kiyɛli bəh bənchi bəmbɛiŋ, mbɛiŋ kɛ̂iŋsi yi a mbɛiŋ mbɛiŋ. Kɔm mih ni saka kə yəmaka gia.” 16 Si wi dzaka yaka, ka kɔŋŋ bɔ, bɔ buku i juŋ yi nsaka mə. 17 Bɔ bəchi ka dza liəni i Sɔstɛnes tikwili wi juŋ yi tsani wə, ka twɛiŋ wi i juŋ yi nsaka nshiŋ. Galiɔ nəki kaŋa kə jɔbi i yəmaka gia wə.

Bɔɔl fiəni chu i Antiɔk

18 I yəmaka jum, Bɔɔl chu nɔ i Kɔlɛn bəh bəni bə bumni i kaŋ yiduli wə, ka bi dza bee bɔ, bɔ bəh Blisilia bəh Akpwila ka liə i ŋgwuki wimbum mə i tsəki i Silia. Si bɔ dza i Sɛŋklia di biə bɔ nì liə i ŋgwuki wimbum mə, Bɔɔl kəə fwu wi kɔm kiŋkaka kə wi nì fə i Nyɔ. 19 Bɔ tsə buku i Ɛfɛsus, Bɔɔl bee Blisilia bəh Akpwila fɛiŋ, tsə mfih num i juŋ yi tsani yi Bəju wə, dzaka bɔ Bəju bə̀ fɛiŋ. 20 Bɔ tsa a wi chû nɔ̂ bəh bɔ i kaŋ yiduli wə, wi nəiŋma. 21 Ayakalə, i jɔbi wə wi nì nyəki, wi dzaka i bɔ a, “Mih ni fiəni dzə lə i jɔbi wə Nyɔ ka bum.” Si wi dzaka yakadəiŋ, ka liə i ŋgwuki wə nyə i Ɛfɛsus.

22 Ŋgwuki wiwɔ tsə buku i Kaysalia, Bɔɔl buku fɛiŋ, yaka tsə bɔni i kijuŋni ki bəni bə bumni i Jɛlusalɛm, ka nyə shi tsə i Antiɔk. 23 Wi nì tsəsi jɔbi widɔkɔ fɛiŋ, ka fiəni nyə ka nyaniki i di di wə i bimbu bi Galɛshia wə bəh bi Fligia wə, shili shɔ́m yi bəni bə bumni fɛiŋ.

Abɔlɔs fuku gia yi Nyɔ i Ɛfɛsus

24 Mi wi Ju widɔkɔ nì nyə dzə i Ɛfɛsus yɛli wi num Abɔlɔs, num bə nì bwɔ wi i Alɛksandia. A nì kɔ mi wi kiə ndzaka, chu kiə Kiŋwakti ki Nyɔ nalə. 25 Bə nì kɔ bə lani lɔ wi bəh dzəh yə Bah chusiki, wi ka fiki bəh nlani kɔm Jisɔs, lani bəni chəŋ. Ayakalə, wi nì kiəki shəŋ a gia yə Jɔn nì fukuki juli bəni i bɔkɔ. 26 Si wi dzə i Ɛfɛsus, ka yisi i laniki bəni i juŋ yi tsani wə chu lwa kə. Blisilia bəh Akpwila ka wɔkɔ si wi laniki yaka, dzɔ wi, tsə ka chu təfi baiŋsi wi nalə si Dzəh yi Nyɔ chusiki.

27 Abɔlɔs dza ka kwakaki a ŋgaiŋ si kɔlə i ndaŋ tsə i kimbu ki Akɛya wə. Bəni bə bumni bə̀ bɔ nì kɔ i Ɛfɛsus ka gamti wi, nyaka kiŋwakti i mbaŋ wi bəni bə bumni bə̀ bɔ nì kɔ i Akɛya, tɔbi a, bɔ dzɔ̂ wi. I jɔbi wə wi ni tsə fɛiŋ, wi lansi gamti bəni bə bumni nalə, bəni bələ nì kɔ bə̀ Nyɔ nì chusi shɔm yi yindzɔŋni i bɔ, ayaka fə bɔ jiə shɔ́m i Jisɔs wə. 28 Wi gukuli bəh Bəju i shi bɛiŋ, ŋgukuli wiwɔ num kə wi twɛsi, wi gaka bɔ, chusi i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a Jisɔs kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka.

19

Bɔɔl tsə i Ɛfɛsus

1 A nì kɔ i jɔbi wə Abɔlɔs nì kɔ i Kɔlɛn, Bɔɔl dza dzɔ dzəh yi jum wə i kimbu kə wi nì nyani yɛiŋ, dzə i Ɛfɛsus. Si wi dzə fɛiŋ wi yɛiŋ mbaŋ wi bəni bə bumni bədɔkɔ, 2 bikə i bɔ a, “Kiŋ'waka ki Baiŋni nì dzə alə i mbɛiŋ wə, i jɔbi wə mbɛiŋ nì jiə shɔm i Jisɔs wə a?” Bɔ chukuli a, “Buku ka num wɔkɔ dəkə a gia yidɔkɔ kɔlə ka Kiŋ'waka ki Baiŋni.” 3 Bɔɔl bikə i bɔ a, “A kabə num yaka, bə nì juli mbɛiŋ i bɔkɔ kɔm nə la?” Bɔ chukuli a, “Bə nì juli buku i bɔkɔ biəli si Jɔn nì fukuki.” 4 Bɔɔl ka dzaka i bɔ a, “Jɔn nì juliki bəni i bɔkɔ i chusi a bɔ nì kwuni shɔ́m yibɔ, wi nì dzakaki a bɔ bûm num i mi wə wi dzəki i ŋgaiŋ jum, ayaka mi wə wi nì dzakaki kɔ Jisɔs.” 5 Bəni bəwɔ wɔkɔ si Bɔɔl dzaka yakadəiŋ, bə ka juli bɔ i bɔkɔ num i yɛli wi Bah Jisɔs wə. 6 Bɔɔl jiə kaŋ i bɔ wə, Kiŋ'waka ki Baiŋni ka dzə i bɔ wə. Bɔ dza ka dzakaki já yidɔkɔ bɔ kiə kə yi, ka chu fukuki tə i bəni gia yə bɔ wɔkɔ si Nyɔ dzakaki. 7 Bəni bəwɔ nì kɔ ka jwɔfi ntsɔ bəfa.

8 Bɔɔl ka numki a i Ɛfɛsus, ka tsəki i juŋ yi tsani wə i kifiəŋŋ kitali wə, dzaka i bəni chu lwa kə. Bəh bɔ gukuli bəŋgukuli, wi mɔmsi i fə a bɔ bûm gia yə wi dzakaki kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ. 9 Bəni bədɔkɔ ləkə kifwu, nəiŋ i bum, ka dzakaki ja yichu i bəni nshiŋ kɔm dzəh yi Bah. Bɔɔl ka bee bɔ, dzɔ mbaŋ wi bəni bə bumni bəh bɔ tsə num i juŋ yi lanini yi Taylanus wə, ka dzakaki i bɔ fɛiŋ chɔkɔ bichi. 10 Bɔɔl fə yaka lə i jía wə yifa. Ayakadəiŋ, Bəju bəh Bəglik bəchi bə̀ i tumi ki Ɛsia wə fɛiŋ wɔkɔ gia yi Bah.

Bwa bə Sikɛfa ka fukuliki Bɔɔl

11 Bɔɔl nì kɔ, Nyɔ nì fəki, wi ka fəki gia yi kaŋyini num yi dzaka ki wɔmni. 12 Bə nì dzɔki na finaiŋ fiɛŋ fi, ka kinchumni kimbuŋ nabə mbuŋ wi nɔm, tsə kɔm mi wi jwɛiŋ yɛiŋ, wi bɔnih a bɔninih kɔŋ a numki na mi wə wi kaŋaki kiŋ'waka kichu i gwu wə, ki buku.

13 Bəju bədɔkɔ bə̀ bɔ nì nyaniki bwiliki biŋ'waka bichu i bəni wə, bɔ dza ka mɔmsiki i bɔɔŋki yɛli wi Bah Jisɔs, ka bɔ bwili biŋ'waka bichu biwɔ. Mi ka dzaki dzakaki i biŋ'waka bichu a, “Mih bwiliki wɔ i yɛli wi Jisɔs wə Bɔɔl fukuki.” 14 Bəni bə̀ bɔ nì mɔmsiki gia yiwɔ nì kɔ nanitaŋ, a nì kɔ bwa bə Sikɛfa wə fwu wi bətii mfə gia wi Bəju. 15 Ayaka kiŋ'waka kichu ka bi bikə i bɔ a, “Mih kiəki lə Jisɔs, kiə tə Bɔɔl, mbɛiŋ kɔ fimbɛiŋ num bə ndə a?” 16 Mi wə kiŋ'waka kichu kiwɔ nì kɔ i gwu yi wə dza chufi kwa lɔ bəni bəwɔ bəchi, kwɔksi bɔ i kuku, bɔ kwini buku i juŋ yi mi wiwɔ mə, a bəh chwɔŋ kiyəə bəh biəkə i gwu wə.

17 Bəju bəh Bəglik bəchi bə̀ bɔ nì nɔki i Ɛfɛsus wɔkɔ kɔm gia yiwɔ, ka lwaki. Ayaka bəni yisi i kɔksiki yɛli wi Bah Jisɔs, tsə a ninshiŋ. 18 Bəni bəduli bə̀ bɔ nì kɔ num bəni bə bumni ka dzəki fukuki chu tɔyi gia yichi yichu yə bɔ nì fəki i nyumi wə. 19 Bədɔkɔ bəduli bə̀ bɔ nì fəki mfim, juŋni biŋwakti bibɔ bi mfim, dzə fɛiŋ ka kpa i bəni nshiŋ. Ayaka bə fa kpɔ wi biŋwakti biwɔ wichi, wi buku bənchuku mbaŋshi (50,000).* 20 Ayakadəiŋ, gia yələ yichi fə gia yi Bah liə i shɔ́m yi bəni wə nalə, ka waŋki tsəki a ninshiŋ ninshiŋ.

Bəni yisi ndani i Ɛfɛsus

21 Si yəmaka nì tsə, Bɔɔl yɛiŋ a ŋgaiŋ ni tsə lə i Jɛlusalɛm, a i jɔbi wə ŋgaiŋ ni nyəki, ŋgaiŋ ni tsə dzəh i bimbu bi Masedɔnia bəh bi Akɛya. Wi ka chu dzaka a, “Mih ka ni tsə buku i Jɛlusalɛm, ma mih ni kaŋaki i tsə buku tə i Lum.” 22 Wi ka yisi faaŋ bəni bəfa i ninshiŋ, a num Timɔti bəh Ɛlastus bə̀ bɔ nì gamtiki wi, bɔ tsə i ninshiŋ i Masedɔnia. Wi baaŋ chu nɔ dzɔ i Ɛsia twɛsi.

23 A num jɔbi wiwɔ, ndani nì dza yisi i Ɛfɛsus kɔm dzəh yi Bah a kɔbi kə wi twɛsi. 24 Tii wi biəŋni biɛiŋ widɔkɔ nì kɔ fɛiŋ, yɛli num Dɛmitiyus, wi nì shi kɔ a biəŋki biɛiŋ biə bi bwɔsiki juŋ yi fəni yi gia yi nyɔ wə bɔ nì bɔɔŋki a Atɛmis.† Nɔm wələ nì dzəki lə bəh kpɔ i bəni bə̀ bɔ biəŋki biɛiŋ biwɔ a kɔbi kə wi twɛsi. 25 Dɛmitiyus ka juŋni bəni bə̀ bɔ nì biəŋki biɛiŋ biwɔ bichi, bəh bəni bə̀ bɔ nì nɔmki ŋkaiŋni wi nɔm wiwɔ, bɔ juŋni dzə. Wi ka dzaka i bɔ a, “Bwa bə nih bəŋ, mbɛiŋ kiəki alə, a nɔm wələ kɔ wə bukumbɛiŋ kafiki kpɔ yɛiŋ. 26 Mbɛiŋ yɛiŋki lə chu wɔkɔ gia yə fimbwə fiələ bə bɔɔŋki a Bɔɔl si wi fəki. Wi nyaniki dzakaki a bənyɔ bə̀, bə kɛiŋsi a num bəh kaŋ kɔkə bənyɔ. Wi fə lɔ yaka, ka fiəni mfi bi bəni bəduli i fa Ɛfɛsus, wi si bɔɔŋ fiəni tə bəni bə Ɛsia bəchi, bɔ ka bum i wi. 27 Mih yɛiŋ a nɔm wibukumbɛiŋ wələ ni kwati lə yɛli wichu. A kɔbi shəŋ ayaka, juŋ yi fəni yi gia yi nyɔ wimbum wi kpaŋni wə Atɛmis wələ yi ni fiəni i fiɛŋ fi kilɔlɔ. Yi ka num yakadəiŋ, ma yi ni numki a bə ŋgəmsi lɔ nyɔ wimbum wələ wə wi kɔ bə kɔksi i Ɛsia wichi, mbi wələ wichi kɔksi tə wi.”

28 Si bəni bəwɔ wɔkɔ yaka, shɔ́m bɔkɔ bɔ. Bɔ ka yisi i wiliki, dzakayi a, “Atɛmis wi Ɛfɛsus kɔ nyɔ wimbum.” 29 Kwili wiwɔ wichi nəŋni. Mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ nì juŋni ka liəni i Gayus bəh Alistakus wə, a num bəni bə Masedɔnia bə̀ bɔ nì nyaniki bɔ bəh Bɔɔl, guku tsə bəh bɔ i juŋ yi juŋnini a chu num yi nəni. 30 Bɔɔl ka nəŋki i liə tsə i ninshiŋ wi mbaŋ wiwɔ, bəni bə bumni nəiŋ. 31 Bəni bəmbum bədɔkɔ, a kaŋa bɔ tumi kiwɔ bɔ num nsɛiŋ yi fɛiŋ, chu faaŋ ntum i wi, tsa a, wi ma mɔ̂m i tɔ̂m gvu wi fɛiŋ. 32 Mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ juŋni dza nəŋni ka wiliki na dəiŋ. Ayaka bədɔkɔ ni wiliki tsəki lə, bədɔkɔ wili tsə lə. Bəni bəduli nəki kiə kə gia yə bɔ si juŋni fɛiŋ kɔm yi. 33 Bəju ka dzɔ Alɛksanda tsəsi i ninshiŋ i mbaŋ wi bəni wə, bəni bədɔkɔ yɛiŋ ka kwakaki a wi kiəki lə gia yidɔkɔ yɛiŋ. Wi ka chiki bəni bəh kaŋ ka wi baŋyiki gwu yi. 34 Jɔbi wə bəni bəwɔ nì kiə a Alɛksanda kɔ mi wi Ju, bɔ chu wili kaasi tsə sə a ninshiŋ a i mi wimu wə, dzakayi a, “Atɛmis wi Ɛfɛsus kɔ nyɔ wimbum.” Ayaka bɔ wili yakadəiŋ, i tsə buku i mbiəŋə wifa wə.

35 Mi wi nyakani wi Kwili wimbum wiwɔ ka dza chi bɔ, bɔ kpichumi. Wi bikə i bɔ a, “Bəni bə Ɛfɛsus, mi kɔlə wə wi məŋniki a, akɔ bukumbɛiŋ bəni bə Ɛfɛsus bə̀ bɔ kaŋaki juŋ yi fəni yi gia yi nyɔ wi Atɛmis, bəh təh wi nyɔ wə wi nì gbɔ i bɛiŋ a? 36 Si mi mɔŋ wə wi kɔ i gukuliki gia yələ, mbɛiŋ kaŋaki i kpîchumi mɔŋ, mbɛiŋ ma fə̂ki ka bəni bə yuŋsini. 37 Mbɛiŋ dzə bəh bəni bələ fa maka bɔ chwɔ fiɛŋ i juŋ yi bənyɔ wə, nabə i dzaka ja yichu yidɔkɔ kɔm bənyɔ wi kpaŋni wibukumbɛiŋ wələ. 38 A kabə num a, Dɛmitiyus bəh bəni bu kaŋaki lə nsaka bəh mi widɔkɔ, chɔkɔ biə bə si saka bənsaka yɛiŋ kɔlə, biə bɔ kɔ tsə yɛiŋ bəni bə̀ bɔ sakaki bənsaka bəh bɔ saka. 39 Gia yidɔkɔ kabə kɛiŋki yə mbɛiŋ nəŋki yi tsə yələ, bə ni tsɛiŋ ləkə i yɛiŋ kintəəŋ i kijuŋni ki bətii kwili wə. 40 Mih dzakaki lə, kɔm mih yɛiŋ a gia yi daiŋ kɔlə i ləkə bukumbɛiŋ i gia wə, a bukumbɛiŋ kɔ, num bə yisi ndani. Yi ka num yakadəiŋ, bukumbɛiŋ ma ni chu kaŋa na gia yi chəŋ yə bə kɔ i chukuli.” 41 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka dzaka i kijuŋni kiwɔ gâali.

20

Bɔɔl tsə i Masedɔnia bəh Glees

1 Asi ndani biə i Ɛfɛsus nì kaa, Bɔɔl bɔɔŋ mbaŋ wi bəni bə bumni, təfi bɔ ka bɔni bɔ ka nyə i tsəki i Masedɔnia. 2 Wi tsə nyani jikə bimbu biwɔ fɛiŋ wə, shili shɔ́m yi bəni bə bumni nalə, ka daŋsi tsə i Glees, 3 nɔ fɛiŋ kifiəŋŋ kitali. Wi dza a ŋgaiŋ nəŋki i tsə liə i ŋgwuki wimbum wə i tsə i Silia, ka wɔkɔ a Bəju gbɔki wi i dzəh. Wi ka yɛiŋ a yi ndzɔŋki lə a ŋgaiŋ fiəni tsə dzəh i Masedɔnia. 4 Wi ni nyaniki bɔ bəh Sɔbata wə waiŋ Bilus wi Bɛlia, bəh Alistakus bəh Sɛkundus bə Tɛsalɔnika, bəh Gayus wi Dɛlbi, bəh Timɔti, bəh Tichikus bəh Tɔfimus bə̀ bɔ nì kɔ bəni bə Ɛsia. 5 Bəni bələ ka tsə i ninshiŋ ka wɔkɔli buku bəh Bɔɔl i Tɔwas. 6 Ayaka Dzini bi Blɛd wə bə ka jiə dəkə dzɔɔŋ yɛiŋ tsə, buku liə ŋgwuki wimbum i Filibi, dzɔ kaŋ yite i kwati bɔ ka chiŋni bəh bɔ i Tɔwas, buku bɔ nɔ fɛiŋ kaŋ nanitaŋ.

Bɔɔl chu jikə kijuŋni ki Tɔwas

7 A dzə num i chɔkɔ bi ninshiŋ wə i shi wə, buku bəh kijuŋni, juŋni i fijɔbi i gbɛ blɛd. Si Bɔɔl nì kɔ i buku nyə kichwɔŋɔchwɔŋ, wi ka yisi i dzakaki i bɔ, ka dzaka i tsə buku nchɔkɔ kintəəŋ. 8 Buku bɔ nì kɔ num i kimbu ki juŋ yi bɛiŋ wə, bimbaiŋsi baiŋ fɛiŋ numə biduli. 9 Waiŋ sumi widɔkɔ yɛli wi num Yutikus num i wundu wə. Wi ka dza yisi i nɔki, si Bɔɔl nì dzakaki tsəki a dzakani. I jɔbi wiwɔ wə wi gɔkɔ kinu, ka dza fɛiŋ gbɔ shi i kuku, fɛiŋ nì kɔ juŋ yi tumnini yitali i yisi i kuku. Ayaka bɔ tsə dzɔ wi num wi kpi lɔ. 10 Bɔɔl shi tsə ŋgwuŋ i wi bɛiŋ, maŋni wi dzaka i bəni a, “Wi kɛiŋki lə, mbɛiŋ ki nyûfiki kə gwu yimbɛiŋ.” 11 Bɔɔl fiəni yaka i kimbu ki bɛiŋ kiwɔ mə, gbɛ blɛd dzi, ka chu yisi i dzakaki bəndzaka chɔkɔ wɔɔ wi ka nyə. 12 Bəni ka dzɔ sumi wiwɔ kwɛ bəh wi i dzu wi num wiwɔm, shɔm yibɔ də nalə.

Bɔɔl nya ntəfi i bətii kijuŋni bə Ɛfɛsus

13 Buku liə i ŋgwuki wimbum mə i bɔkɔ, ka tsə i Asɔs, si Bɔɔl nì sisi jiə a, akɔ fɛiŋ di biə buku nì dzɔ wi. Wi nì dzaka yakadəiŋ, kɔm wi nì nəŋki i nyani bəh gvu. 14 Wi ka kwati buku i Asɔs, buku ka dzɔ wi i ŋgwuki wə, buku bɔ tsə buku i Mitilin. 15 Buku ka nyə fɛiŋ i ŋgwuki wə, chɔkɔ buku wɔɔ, buku dzə i kɔmsi i Kiɔs, tsə, chɔkɔ chu buku wɔɔ, buku dzə buku i Samɔs, chu tsə, chɔkɔ chu buku wɔɔ, buku ka liə i Miletus. 16 Buku nì nyaniki yakadəiŋ, kwaŋ tsə i Ɛfɛsus kɔm Bɔɔl nì kɔŋki kə i wɔɔ jɔbi i Ɛsia. Wi nì fɔbliki tsəki yaka kɔm a yuwidɔkɔ ŋgaiŋ kɔlə ni tsə buku i Jɛlusalɛm i chɔkɔ bi Dzini bi Bɛntekɔs wə.

17 Si buku liə i Miletus, Bɔɔl faaŋ ntum i bətii kijuŋni ki bəni bə bumni i Ɛfɛsus a bɔ dzə yɛiŋ ŋgaiŋ. 18 Bɔ dzə, wi dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ kiəki lə si nɔni kəŋŋ nì kɔ bəh mbɛiŋ i yisi i chɔkɔ bi ninshiŋ biə mih nì tɔm gvu yiŋ i nshwaiŋ yi Ɛsia wə. 19 Mih nì kɔ num mih shisi gwu yiŋ, ka nɔmki i Nyɔ bə mindəm i dzə́kəh yiŋ chɛiŋ. Mih chu yɛiŋ bəŋgəkə i dzə́h yiduli wə si Bəju nì bwaŋki gvu i mih chɛiŋ. 20 Mbɛiŋ chu kiəki lə tə si mih nì laniki mbɛiŋ i bəni kintəəŋ, chu nyani nlani i juŋ juŋ wə. Mih nì nyumiki kə gia yidɔkɔ yə yi kɔ i gamti mbɛiŋ. 21 Mih nì fukuki shəŋ num a gia yimu i Bəju bəh bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, fuku a bɔ kwûni shɔ́m yibɔ, yi fiə̂ni dzə̂ i Nyɔ, bəh i jîə shɔ́m i Bah wibukumbɛiŋ wə Jisɔs Klistus. 22 I liə, mbɛiŋ wɔ̂kɔli, mih tsəki i Jɛlusalɛm num asi Kiŋ'waka ki Baiŋni dzaka i mih, mih kiəki kə a, akɔ tsə num nə bəh mih fɛiŋ. 23 Gia yə mih kiəki kɔ a di bichi biə mih tsəki i fɛiŋ, Kiŋ'waka ki Baiŋni fukuki lə i mih, a nsəŋ bəh ŋgəkə wɔkɔliki mih i ninshiŋ. 24 Ayakalə, mih yɛiŋki kə nɔni kəŋŋ, a akɔ fiɛŋ fidɔkɔ, a kɔbi a mih kâasi lə nɔm wə Bah Jisɔs kɔ wi nya i mih, yi num a, mih fûkuki ntum wi ndzɔŋni kɔm si Nyɔ chusi shɔm yi yindzɔŋni i bəni.

25 I liə, mbɛiŋ wɔ̂kɔli, mih kiəki kə a mi widɔkɔ i mbɛiŋ kintəəŋ kɔlə wə buku bɔ nì kɔ mih fuku kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ, bi chu yɛiŋ lə shi mbiŋ a. 26 Mih lansiki dzakaki i mbɛiŋ daiŋ a mi widɔkɔ kabə num i mbɛiŋ kintəəŋ wi num i laka i liə, mih kaŋaki kə kaŋ yɛiŋ, 27 kɔm mih nì ka nyumi i fuku gia yichi i mbɛiŋ yə Nyɔ kɔŋki. 28 Jɔbi wə mbɛiŋ baaŋ, mbɛiŋ ka tɔ̂kniki bəh gwu yimbɛiŋ, bəh mbaŋ wi bəni bə bumni bə̀ bɔ kɔ ka shwáŋ, bə̀ Kiŋ'waka ki Baiŋni kɔ ki fə mbɛiŋ num kifwu i bɔ bɛiŋ. Mbɛiŋ nûmki bəntɔkni shwáŋ i kijuŋni ki bəni bə Nyɔ bə̀ wi nì taŋ bəh mwa mi Waiŋ wi. 29 Mih kiəki lə a mih nì ka fiəni gbaksi gwu, bəkwula ni dzə liə i mbaŋ wimbɛiŋ wə, ma bɔ ma ni bee mi widɔkɔ i kwa. 30 Bəni bədɔkɔ ni buku lə na i mbɛiŋ kintəəŋ, i fwɔkyiki mbaŋ wi bəni bə bumni, guku bɔ, bɔ tsə i mbaŋ wibɔ wə. 31 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ tɔ̂kniki, mbɛiŋ kwaka a mih lani mbɛiŋ bəchi i jía yitali wə, nchɔkɔ bəh nshi bəh mindəm i dzə́kəh yiŋ chɛiŋ.

32 Mih nyaki mbɛiŋ i liə i kaŋ yi Nyɔ wə, bəh gia yi yə yi kɔ kɔm ŋgamti wi Nyɔ i bəni. Gia yələ kɔlə i fə mbɛiŋ kɔɔki, ka mbɛiŋ bi kwati di i di biə Nyɔ jiə i bəni bə̀ wi fə a bɔ kɔ mbu. 33 Mih nì kaŋaki kə kindzəŋ i kpɔ wi mi wə nabə bəmbuŋ bu. 34 Mbɛiŋ kiə bindzɔŋ a, akɔ kaŋ yiŋ yələ yi nì nɔmki biɛiŋ bichi biə buku mbaŋ wuŋ nì nəŋki. 35 I biɛiŋ bichi biələ, mih nì chusiki i mbɛiŋ a, mi kaŋaki i nɔmki bindzɔŋ, ka wi ni gamtiki bəni bə ŋgəkə, kwaka si Bah Jisɔs nì dzaka a, ‘Ndzɔŋni bimbum kɔ bi mi wə wi nyaki, tsə bi mi wə wi dzɔki.’ ”

36 Si Bɔɔl dzaka kaasi yakadəiŋ, bəh bɔ ka tum binyu i kuku bəchi, tsa. 37 Ayaka bɔ dza gbɔ bəh mindəm ka dəki, maŋni Bɔɔl kɔmyi wi, a bə bɛsi. 38 Gia yə yi nì fə bɔ ka dəki bəh ŋga akɔ gia yə Bɔɔl nì dzaka a bɔ bi chu yɛiŋ kə shi bi. Bɔ ka tsə chiŋsi wi, wi liə i ŋgwuki wimbum mə.

21

Bɔɔl tsə i Jɛlusalɛm

1 Asi buku bəh Bɔɔl bɔni, buku ka nyə fɛiŋ daŋ i ŋgwuki wimbum mə chəŋ, tsə buku i Kɔs. Chɔkɔ buku wɔɔ, buku tsə i Lɔdəs, nyə fɛiŋ, tsə i Batala. 2 Si buku tsə buku fɛiŋ, yɛiŋ ŋgwuki wimbum widɔkɔ wi tsə i Fɔnishia, buku liə yɛiŋ ka tsəki. 3 Buku yɛiŋ Sayblus, ka bee i tsɛiŋ yi kimiəkə wə ka daŋsi tsə buku i Taya i tumi ki Silia wə i di biə ŋgwuki nì kaŋaki i bwili biɛiŋ fɛiŋ. 4 Buku nəŋ bəni bə bumni fɛiŋ, buku bɔ nɔ kaŋ nanitaŋ. Kiŋ'waka ki Baiŋni fə, ka bɔ təfi Bɔɔl a wi ma mɔ̂m i tsə̂ i Jɛlusalɛm. 5 Buku bɔ nɔ, chɔkɔ dzə kpɛiŋ ka buku nyə, buku ka kwa dzəh. Bɔ bəchi buku, bəkaŋa bəbɔ bəh bwa bəbɔ, i chiŋsi buku, buku bɔ buku i kwili wiwɔ kintəəŋ tsə buku i kinchwɔ kimbum kpəŋ, buku bɔ tum binyu i kuku, tsa ka bɔni. 6 Buku liə i ŋgwuki mə, bɔ ka fiəni tsə i juŋ yibɔ wə.

7 Buku ka nyə i Taya, kwa dzəh, tsə buku i Tɔlɛmay. Buku bwa bə nih bə bumni bɔni, ka nɔ kpaŋ wimu. 8 Chɔkɔ buku wɔɔ, buku nyə tsə buku i Kaysalia, ka tsə i Filib dzu wə wi nì nyaniki fukuki gia yi Nyɔ, buku bɔ nɔ. Filib wələ nì kɔ mi wimu i mbaŋ wi bəni bə̀ wə nanitaŋ bə̀ bə nì sabi. 9 Wi kaŋa bwa bəkaŋa bənaa, bɔ kɛiŋ ki kiə kə bənyuku, bɔ nì fukuki i bəni gia yə bɔ wɔkɔki Nyɔ dzakaki. 10 Buku num fɛiŋ i kaŋ yiduli wə, mi widɔkɔ wə wi nì fukuki gia yə wi wɔkɔki si Nyɔ dzakaki bi nyə i Judea shi dzə fɛiŋ, yɛli wi num Agabus. 11 Agabus dzə yɛiŋ buku, dzɔ chiŋni wi Bɔɔl, ka fiəni kaŋa gvu bəh kaŋ yi yɛiŋ, ka dzaka a, “Kiŋ'waka ki Baiŋni dzakaki a, akɔ asi Bəju bə Jɛlusalɛm bi kaŋa mi wə wi kaŋaki chiŋni wələ, i nya wi i kaŋ yi bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju.” 12 Buku wɔkɔ yakadəiŋ, buku bəh bəni bəchi bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ ka tsaki Bɔɔl a wi ma tsə̂ i Jɛlusalɛm. 13 Wi chukuli a, “Mbɛiŋ fəki num nə lə a? Mbɛiŋ kiəki kə a mbɛiŋ dəki lə mbɛiŋ nəŋni num shɔm yiŋ a? Mih kɔ mih kɛiŋsi gwu a kɔbi a i liə i nsəŋ wə i Jɛlusalɛm shəŋ. Mih kɔ num mih chu kɛiŋsi tə gwu na i kpi fɛiŋ kɔm yɛli wi Bah Jisɔs.” 14 Si dzəh nì ka num fɛiŋ i fə a wi kwûni kiŋkwaka ki, buku ka bee, ka dzaka shəŋ a, “Ma yi nûm asi Bah nəŋki.”

15 Kaŋ yidɔkɔ tsə, buku juŋni biɛiŋ bibuku, ka yakaki tsəki i Jɛlusalɛm. 16 Bəni bə bumni bədɔkɔ bə̀ i Kaysalia yaka buku bɔ, dzɔ tsə bəh buku i juŋ yi Manasi wə, i di biə buku nì kaŋaki i nɔki. Ayaka Manasi wələ nì kɔ mi wi Sayblus, a num mi widɔkɔ i kintəəŋ ki bəni bə̀ bɔ nì yisi jiə shɔm i Jisɔs wə.

Bɔɔl laa njikə i Jɛm bəh bətii kijuŋni ki bəni bə bumni

17 Asi buku nì tsə buku i Jɛlusalɛm, bəni bə bumni bə fɛiŋ dzɔ buku bindzɔŋ. 18 Chɔkɔ buku wɔɔ, buku bəh Bɔɔl laa njikə i Jɛm, bətii bə kijuŋni bəchi nì kɔ tə fɛiŋ. 19 Bɔɔl ka bɔni bɔ, ka dzaka gia yichi i bɔ yə Nyɔ nì fə i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju tsə dzəh i nɔm wə wi nì nɔmki. 20 Bɔ wɔkɔ yaka, ka yisi i tumki bikum bi Nyɔ. Ayakalə, bɔ dzaka i Bɔɔl a, “Waiŋnih wibuku, tsɛ̂iŋ si Bəju kɔ bɔ jiə shɔm i Jisɔs wə bənchuku bənchuku. Ayakalə, bɔ num yakadəiŋ bɔ kɛiŋ bɔ num i bənchi bə Muses wə na bəh ŋga, 21 Bə kɔ bə fuku lɔ i bɔ kɔm wɔ, a wɔ nyaniki laniki Bəju bə̀ bɔ nɔki i tumi kidɔkɔ wə, a bɔ bee bənchi bə Muses, dzaka a, kiə bɔ ma sûuŋki bwa bəbɔ, bəh a kiə bɔ ma bîəliki nɔni ki tumi kiwɔ. 22 Si yi kɔ yaka bɔ kaŋaki lə i ni kiə a wɔ dzə, bukumbɛiŋ ki fə̂ki dəiŋ i liə? 23 Buku ni fuku lə i wɔ gia yə wɔ ni fə̂. Buku kaŋaki lə bəni fa bənaa num bɔ fə kiŋkaka i Nyɔ. 24 Dzɔ̂ bɔ, mbɛiŋ bɔ tsə̂ wɔ̂kɔ shi bimbɛiŋ, wɔ gɔ̂m biɛiŋ bichi biə bə kaŋaki i gɔm ka bɔ tsə̂ kə̂ə kifwu kibɔ. Wɔ ka fə yakadəiŋ, bəni bəchi ka ni kiə a wɔ jiəki lə tə bənchi bə Muses, ayaka gia yichi yə bə dzakaki kɔm wɔ yi ma ni numki ŋkɔŋ. 25 I bəni bə bumni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, buku kɔ num buku nì jiə kimfasi ka nyaka kiŋwakti chiŋsi i bɔ a, kiə bɔ ma dzîki biɛiŋ bidzini biə bə fə bimfə gia yɛiŋ i bənyɔ wə. Kiə bɔ ma dzîki mwa mi nyam. Kiə bɔ ma dzîki nyam yə yi kɔ maka bə kum yi mwa buku. A bɔ bwili kaŋ yibɔ i nɔni ki tɔkɔlini wə.” 26 Ayakadəiŋ, Bɔɔl ka dzɔ bəni bəwɔ, chɔkɔ buku wɔɔ bəh bɔ tsə wɔkɔ shi bibɔ. Bɔɔl ka tsə i juŋ yi fəni yi gia mə, fuku chɔkɔ biə kaŋ yi wɔkɔni shi ni tsə, bə ni ka nya binya i bɔ i mi wimu wimu.

Bə kwa Bɔɔl i juŋ yi fəni yi gia mə

27 Asi kaŋa yiwɔ nanitaŋ nì kɔ a kaa, Bəju bədɔkɔ bə̀ bɔ nì buku dzə i Ɛsia yɛiŋ Bɔɔl i juŋ yi fəni yi gia mə, ka nyini mbaŋ wi bəni, kwa wi, 28 bɔ ka wiliki dzakayi a, “Bəni bə Islae, mbɛiŋ gamti buku. Akɔ mi wələ wi nyaniki laniki gia yichu, i bəni i di bichi kɔm tumi kibuku bəh bənchi bə Muses bəh kɔm juŋ yi fəni gia yələ. Wi fiəni bəkəli kaasi i dzɔki bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, dzə bəh bɔ i juŋ yi fəni yi gia mə fa, ka bəkəli di bi baiŋni biələ.” 29 Bɔ nì dzakaki yaka, kɔm bɔ nì yɛiŋ Bɔɔl wi nyani nnya i kwili wə bəh Tɔfimus mi wi Ɛfɛsus. Bɔ ka kwaka a Bɔɔl liə bəh wi i juŋ yi fəni gia mə. 30 Ayaka wili wiwɔ fə kwili wichi nəŋni, bəni ka yɔkɔki dzəki fɛiŋ. Bɔ bwam kaŋa Bɔɔl, guku buku bəh wi i juŋ yi fəni gia mə, akisəkə, bɔ ka baŋ dzaka bifiəŋə. 31 Bɔ ka nəŋki i wɔɔ Bɔɔl, ntum wiwɔ liə i ntuni ki tikwili wi fwu wi bəni bə jum bə Lum a, Jɛlusalɛm wichi si shakyi. 32 Wi ka nyə akisəkə, dzɔ bəni bənchi bəh kifwu ki mbaŋ wi bəni bə jum bədɔkɔ bəh bɔ yɔkɔ shi tsə fɛiŋ. Si bəni nì yɛiŋ bəni bə jum bəh tikwili wi fwu wi bəni bə jum num fɛiŋ, bɔ ka bee i twɛiŋki Bɔɔl. 33 Tikwili wi bəni bə jum wiwɔ ka dzə kwa Bɔɔl, dzaka a bɔ kaŋa wi bəh bənsəŋ bəfa. Wi bikə i bɔ a, “Wələ kɔ ndə? Wi fə nə?” 34 I fɛiŋ wə, bəni dza ka wiliki tsəki lə, bədɔkɔ wili tsə lə. Wi nəki kiə kə gia yə yi num. Wi ka dza dzaka i bəni bu a bɔ dzɔ̂ Bɔɔl bɔ yâka bəh wi i di bi bəni bə jum wə. 35 Bəni bə jum bəwɔ dzɔ wi, jɔbi wə bɔ nì yakaki tsəki i dzəh yə yi kɔ i bəntəm bəntəm wə, bɔ dza giŋ lɔ Bɔɔl giŋni kɔm mbaŋ wi bəni nì jumki i lɔkɔ wi. 36 Bɔ nì biəliki yaka, wili dzakayi a, “Bə laksi wi.”

Bɔɔl kɔmyi dzaka

37 Asi bɔ nì liə bəh Bɔɔl i di bi bəni bə jum wə, wi tsa tikwili wi fwu wi bəni bə jum a, “Mih kɔlə i dzaka gia yidɔkɔ i wɔ a?” Wi wɔkɔ yaka, ka bikə i Bɔɔl a, “Wɔ kiəki lə já yi Glik a? 38 A mɔŋ wɔ mi wi Ijib wə wi nì yisi ndani bəh kifwu ki tumi i jɔbi widɔkɔ wə, wi guku mbaŋ wi bəni bənchuku bənaa (4,000), bə̀ bɔ nì wɔɔyiki bəni bə̀ bɔ tsə ka numki i chwa a?” 39 Bɔɔl chukuli a, “Mih kɔ mi wi Ju, bə nì bwɔ mih i Tasus i tumi ki Silishia wə, Tasus num kə kwili wi nchiŋ. Mih tsaki wɔ, nyâ mih bəh dzəh mih dzâka i bəni bələ.” 40 Tikwili wi fwu wi bəni bə jum bəwɔ ka nya dzəh a wi dzaka. Bɔɔl ka num i di biə bi nì kɔ i bəntəm bəntəm wə, ka chi bəni bəh kaŋ. Bɔ ka kpichumi mɔŋ, wi dzaka i bɔ i já yi Hibulu wə a.

22

1 “Bəba bəh bwa bə nih bəŋ, mbɛiŋ wɔ̂kɔ ndzaka wuŋ i mbɛiŋ nshiŋ.” 2 Bɔ ka wɔkɔ si wi dzakaki num i já yibɔ yi Hibulu wə, bɔ ka kpichumi lə mɔɔɔŋ. Bɔɔl ka dzaka a, 3 “Mih kɔ mi wi Ju, bə nì bwɔ mih i Tasus i tumi ki Silishia wə, ayakalə bə kuku yaka mih i fa Jɛlusalɛm, mih lani kiŋwakti i kaŋ yi Gamalia wə. Wi nì kɛiŋsi lani mih bəh bənchi bə bətii bəbuku, mih ka numki bəh ŋga i gia yi Nyɔ wə nalə, asi mbɛiŋ bəchi bələ mbɛiŋ kɔ fa daiŋ lə. 4 Mih nì dzəki nyaki lə ŋgəkə bwaŋ gvu i bəni bə̀ bɔ biəliki Dzəh yi Bah, fə bə wɔɔyi bɔ, kwa bənyuku bəh bəkaŋa chiŋsi i juŋ yi nsəŋ mə. 5 Fa kɔ gia yə kifwu ki bətii mfə gia bəh bəni bə̀ bɔ sakaki kwili kiəki lə yi lə gbuuŋ. A nì nyaki bɔ biŋwakti a mih tsə̂ kwâyiki bwa bə nih bəbuku bə̀ bɔ kɔ i Damaskus. Mih bə́ tsə i kwâyi bəni bə̀ bɔ biəliki Dzəh yi Bah, kâŋa dzə̂ bəh bɔ i Jɛlusalɛm bə nya ŋgəkə i bɔ.

Bɔɔl fuku si wi nì nyani ka wi jiə shɔm i Jisɔs

6 A jɔbi wə mih nì kɔmsiki tsəki i Damaskus a num ka nshichuŋ, baiŋni bimbum bidɔkɔ dza mwaiŋ shi i mih bɛiŋ. 7 Mih gbɔ i kuku, ka wɔkɔ ja yi dzaka dzə i mih a, ‘Sɔɔl, Sɔɔl, wɔ bwaŋki gvu i mih chɛiŋ lə kɔm nə?’ 8 Mih bikə a, ‘Bah, akɔ wɔ ndə?’ Ja yiwɔ chukuli a, ‘Akɔ mih Jisɔs wi Nasali, num mih wə wɔ bwaŋki gvu i wi chɛiŋ.’ 9 Bəni bə̀ bɔ nì kɔ buku bɔ nì yɛiŋ baiŋni biwɔ, ayakalə nəki wɔkɔ kə ja yi mi wə wi nì dzakaki buku wi. 10 Mih ka chu bikə a, ‘Bah, mih kɔ i fə dəiŋ a?’ Wi chukuli i mih a, ‘Dzâ bɛiŋ, lîə tsə̂ i Damaskus, ma bə fûku i wɔ fɛiŋ, nɔm wichi wə Nyɔ kɔ wi kɛiŋsi jiə i wɔ a wɔ nɔmki.’ 11 Mih ka dza fɛiŋ, num baiŋni biə fə mih fəkə, bəni bə buku bɔ nì nyaniki ka tati liə tsə bə mih i Damaskus.

12 Mi widɔkɔ num fɛiŋ i Damaskus, yɛli wi num Ananias, wi kɔksi Nyɔ nalə, jiə bənchi bəbuku Bəju bəchi bə̀ bɔ nì kɔ fɛiŋ kɔksi wi. 13 Wi dzə yɛiŋ mih, num bɛiŋ i kɔmsi i mih kpəŋ ka dzaka i mih a, ‘Sɔɔl waiŋnih wuŋ, fîəni yɛ̂iŋ di.’ Akisəkə yakadəiŋ, mih fiəni ka yɛiŋki di, ka yɛiŋ tə wi Ananias. 14 Wi dzaka i mih a, ‘Nyɔ wi bətii bəbuku kɔ wi babwili lɔ wɔ a wɔ kîə gia yə wi kɔŋki, bəh i yɛ̂iŋ Mi wi Nɔm wi Chəŋ, i wɔ̂kɔ ndzaka wə wi bukuki dzaka ki wə. 15 Wɔ bi numki mi wə wi fukuki kɔm wi, fuku i bəni bəchi gia yə wɔ yɛiŋ bəh yə wɔ wɔkɔ. 16 Si yi kɔ yaka i liə, wɔ chu wɔkɔliki nə? Dzâ bɛiŋ bə juli wɔ i bɔkɔ, i wɔkɔ chu bia, asi wɔ tsaki i Bah.’

Bɔɔl fuku si Jisɔs ni faaŋ wi i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju

17 Mih nì fiəni tsə i Jɛlusalɛm, mih bə́ tsa i juŋ yi fəni yi gia wə, fiɛŋ ka ndəmsi dzə i mih wə. 18 Mih yɛiŋ Bah i fiɛŋ fiwɔ wə, wi dzaka i mih a, ‘Kɔmsi nyə̂ fa i Jɛlusalɛm wakli kɔm bəni bə fa ni bum kə gia yə wɔ fukuki kɔm mih.’ 19 Mih chukuli i wi a, ‘Bah, bɔ kiəki lə na bindzɔŋ a mih nì liəki i júŋ yi tsani mə, kwayi bəni bə̀ bɔ jiə shɔ́m i wɔ wə twɛiŋ bɔ. 20 Jɔbi wə bə nì wɔɔki Stifɛn wə wi nì fukuki i bəni kɔm wɔ, akɔ mih wə mih nì kɔ na fɛiŋ mih tɔbi. Ayaka akɔ mih wə bəni bə̀ bɔ nì wɔɔ Stifɛn nì baayi nya bəmbuŋ bəbɔ mih kaŋa.’ 21 Bah chu dzaka i mih a, ‘Nyə̂ fa, kɔm mih ni faaŋ lə wɔ i dzəh yi dəəŋ i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju.’ ”

22 Si Bɔɔl nì dzakaki bəni wɔkɔli, jɔbi wə ndzaka nì bukuki i dzaka ki wə, bɔ yisi ka wiliki na bəh ŋga, dzakayi a, “Bə kâasi bəh ŋkaiŋni mi wələ i fa nshwaiŋ wə. Akɔ kə mi wə wi kɔ i nûmki wiwɔm.” 23 Bɔ nì wiliki yaka, sɛksi bəmbuŋ bəbɔ i bɛiŋ, ka waŋki kwɔŋɔ i bɛiŋ. 24 Tikwili wi fwu wi bəni bə jum ka dza dzaka a bəni bə jum dzɔ̂ Bɔɔl ma bɔ tsə̂ bəh wi i di bibɔ wə, jɔbi wə bɔ ka tsə̂ bɔ twɛ̂iŋ wi, bɔ bîkə gia i wi, a wi fuku gia yə yi fə ka Bəju wiliki lə. 25 Bɔ ka tsə bəh wi ka kaŋa a bɔ twɛiŋki, Bɔɔl bikə i fwu wi mbaŋ wi bəni bə jum widɔkɔ wə wi nì kɔ fɛiŋ a, “Nchi bumki lə a bə twɛ̂iŋki mi wi Lum maka bə saka nsaka wi a?” 26 Fwu wi mbaŋ wi bəni bə jum wiwɔ wɔkɔ yakadəiŋ, ka tsə yɛiŋ tikwili wibɔ, dzaka i wi a, “Wɔ nəŋki mɔm num nə lə? Kîə a mi wələ kɔ mi wi Lum.” 27 Tikwili wiwɔ wɔkɔ yakadəiŋ, ka tsə yɛiŋ Bɔɔl bikə i wi a, “Lansi fûku i mih, a wɔ kɔ mi wi Lum a?” Ayaka wi bum. 28 Tikwili wiwɔ dzaka i wi a, “Mih nì taŋ bəh kpɔ widuli, ka mih numki mi wi Lum.” Bɔɔl chukuli i wi a, “Mih kɔ mfiŋ mi wi Lum i bwɔ wə.” 29 Bəni bə̀ bɔ nì kɔ i bikəyiki bəmbikə bəwɔ i wi ka fiəni chu i jum wə akisəkə. Tikwili wibɔ ka lwaki tə, kɔm wi nì kɔ wi dzaka bə kaŋa Bɔɔl a num mi wi Lum.

Bɔɔl kɔmyi dzaka i bəni bə̀ bɔ sakaki tumi ki Bəju nshiŋ

30 Tikwili wiwɔ ka nəŋki i kɛiŋsi kiə gia yə Bəju nì jiəki i Bɔɔl wə. Ayaka chɔkɔ buku wɔɔ, wi dzaka a bə shwâ Bɔɔl, wi bɔɔŋ bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bəchi bə̀ bɔ sakaki tumi, bɔ dzə, wi jiə Bɔɔl i bɔ nshiŋ.

23

1 Bɔɔl lɔmsi dzə́kəh i bəni bə̀ bɔ sakaki tumi kiwɔ, ka dzaka a, “Bwa bə nih bəŋ, i nɔni kəŋŋ wə i dzə buku daiŋ, mih si fə num a gia yə mih kiəki a yi kɔ chəŋ i Nyɔ nshiŋ, gia yidɔkɔ kɔbi yə yi sakaki mih i shɔm yiŋ wə.” 2 Ananias wə wi nì kɔ fwu wi bətii mfə gia, dzaka i bəni bə̀ bɔ nì numbɛiŋ i kɔmsi i Bɔɔl kpəŋ, a bɔ chɔ̂kɔ wi i dzaka wə. 3 Bɔɔl chukuli i wi a, “Nyɔ ni chɔkɔ lə wɔ tə. Wɔ bwɔsiki kimbu ki juŋ kə bə chikə bəh fiəŋ wi fuku a biŋ. Wɔ lansi num a wɔ sakaki mih biəli nchi, chuku bwiŋ nchi wiwɔ chu dzaka a bə twɛ̂iŋ mih a?” 4 Bəni bə̀ bɔ nì num bɛiŋ i kɔmsi i Bɔɔl wə bikə i wi a, “Wɔ tɔyi fwu wi bətii mfə gia wi Nyɔ a?” 5 Wi chukuli a, “Bwa bə nih bəŋ, mih si kiəki kə a, akɔ fwu wi bətii mfə gia. Bə nyaka a,

‘Kiə mi ki dzâka kə gia yichu kɔm mi wə wi sakaki bəni.’ ”

6 Jɔbi wə Bɔɔl nì yɛiŋ a bəni bədɔkɔ nì kɔ fɛiŋ a num Bəsadusi, bədɔkɔ num Bəfalasi, wi ka dzaka bə ja yiləkəli i kintəəŋ ki bəni bə̀ bɔ sakaki tumi a, “Bwa bə nih bəŋ, mih kɔ mi wi Falasi, mih num waiŋ wi Bəfalasi. Mih kɔ fa i nsaka wə kɔm mih tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ, kiə a bəŋkwu bi dza lə i kpi wə.” 7 Si wi dzaka yakadəiŋ, Bəsadusi bəh Bəfalasi ka yisi i yɔliki, kijuŋni kiwɔ gaali. 8 Bɔ nì yɔliki yakadəiŋ, kɔm Bəsadusi nì shiki dzakaki a bəŋkwu bi dza kə i kpi wə, chu dzaka a fiɛŋ fidɔkɔ kɔkə ka bəchinda bə Nyɔ nabə biŋ'waka. Ayakalə, Bəfalasi nì bumki lə a biɛiŋ biələ bichi kɔlə. 9 N'yɔli wiwɔ ləkə tsə a ninshiŋ, bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì laniki bənchi num i mbaŋ wi Bəfalasi wə, numbɛiŋ fɛiŋ dzaka bəh ŋga, dzakayi a, “Buku ka yɛiŋ gia yə mi wələ gbɔ yɛiŋ. A kɔlə numki kiŋ'waka kidɔkɔ, yuwidɔkɔ chinda wi Nyɔ wi dzakaki i wi.” 10 N'yɔli wiwɔ ka nəŋki a fiəni chu jwɔ, tikwili wi fwu wi bəni bə jum ka lwaki a yudɔkɔ bɔ kɔlə i shakyi Bɔɔl fɛiŋ i biŋka wə. Wi ka dzaka a bəni bə jum shî tsə̂ lɔ̂kɔ Bɔɔl fɛiŋ i kaŋ yibɔ wə, fîəni yâka dzə̂ bəh wi i kwili wi bəni bə jum wə.

11 A num nchɔkɔ, Bah numbɛiŋ i kɔmsi i Bɔɔl wə, dzaka i wi a, “Kaŋa shɔm. Si wɔ kɔ wɔ fuku lɔ i bəni kɔm mih i Jɛlusalɛm, akɔ tə a liŋ si wɔ ni fuku tə i Lum kɔm mih.”

Bəni bədɔkɔ dza kɛiŋsi i wɔɔ Bɔɔl

12 Chɔkɔ buku wɔɔ, Bəju bədɔkɔ jiə kimfasi, dzi ŋkaiŋ a bɔ ni dzi kə fiɛŋ nabə i mu a kɔbi a bɔ ni wɔɔ lə Bɔɔl. 13 Bəni bə̀ bɔ nì jiə kimfasi kiwɔ dzi ŋkaiŋ biwɔ nì tsəki lə bəni mbaŋnyani. 14 Bɔ ka tsə i bətii mfə gia bəmbum, bəh bəni bə̀ bɔ sakaki kwili, dzaka i bɔ a, “Buku kɔ buku lansi dzi ŋkaiŋ, a buku ki ləkəsiki kə fiɛŋ i dzaka wə a kɔbi a buku ni wɔɔ lə Bɔɔl. 15 I liə wə, mbɛiŋ bəh bəni bəchi bə̀ bɔ sakaki tumi chîŋsi ntum i tikwili wi fwu wi bəni bə jum, mbɛiŋ kwâyi dzaka i wi a wi fîəni chîŋsi shî dzə̂ Bɔɔl, wi dzə i mbɛiŋ nshiŋ, a mbɛiŋ nəŋki i tsɛiŋ baiŋsi i nsaka wi nalə. Ayakadəiŋ, buku ni gbɔ wi i dzəh, jɔbi wə bɔ ni shiki dzəki bəh wi, buku ka ni wɔɔ wi a kɛiŋ i dzəh.”

16 Si bɔ nì jiə kimfasi kiwɔ yakadəiŋ, waiŋ jɛmi wi Bɔɔl wi nyukuni wɔkɔ, wi ka tsə i di bi bəni bə jum wə, fuku i Bɔɔl. 17 Wi ka bɔɔŋ fwu wi mbaŋ wi bəni bə jum widɔkɔ dzaka i wi a, “Dzɔ̂ sumi wələ ma wɔ tsə̂ bəh wi i tikwili wi fwu wi bəni bə jum, wi kaŋaki lə gia i fuku i wi.” 18 Wi ka dzɔ wi, ka tsə bəh wi i tikwili wi fwu wi jum wə, dzaka i wi a, “Bɔɔl mi wi nsəŋ bɔɔŋ mih, dzaka a mih dzɔ̂ sumi wələ ma mih dzə̂ bəh wi i wɔ, a wi kaŋaki lə gia i fuku i wɔ.” 19 Tikwili wiwɔ ka kaŋa wi i tsɛiŋ wə, bəh wi baka gwu, wi bikə i wi a, “Akɔ nə wɔ nəŋki i fuku i mih a?” 20 Sumi wiwɔ chukuli a, “Bəju bədɔkɔ jiə kimfasi a bɔ ni dzaka lə i wɔ a wɔ nyâ shî dzə̂ Bɔɔl wi dzə i bəni bə̀ bɔ sakaki kwili kijiəli, a bɔ nəŋki tsɛiŋ ləkə baiŋsi i nsaka wi wə bindzɔŋ, bɔ dzakaki yaka kwayi fə fəni i wɔɔ wi. 21 Kiə wɔ ki bûm kə, kɔm bəni kɔlə fɛiŋ bɔ tsə bəni mbaŋnyani num bɔ gbɔ wi i dzəh, bɔ dzi ŋkaiŋ a bɔ ni dzi kə fiɛŋ nabə i mu fiɛŋ a kɔbi a bɔ wɔɔ lə Bɔɔl. Bɔ kɔ i liə num bɔ kɛiŋsi lɔ gwu, ka wɔkɔliki num gia yə wɔ ni dzaka.” 22 Tikwili wi fwu wi bəni bə jum wiwɔ ka dzaka a sumi yiwɔ tsə̂ki, ka kiŋ i wi a si wi tsəki kiə wi ki fə̂ kə a mi widɔkɔ kîə a wi fuku gia yiwɔ i ŋgaiŋ.

Bə faaŋ Bɔɔl i Kaysalia i Fɛlek wə mi wi nsaka

23 Tikwili wi fwu wi bəni bə jum wə ka bɔɔŋ kifwu kimbaŋ ki bəni bə jum bəfa dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ kɛ̂iŋsi jîə bəni bə jum gi yifa (200) bəh bəni bə bikum mbaŋnanitaŋ (70) bəh bəni bəgɔŋ gi yifa (200), i mbiəŋə wə bwukə nchɔkɔ, bɔ ni nyə tsə i Kaysalia. 24 Mbɛiŋ kɛ̂iŋsi tə kikum i Bɔɔl, mbɛiŋ dzɔ̂ tsə̂ bəh wi i Fɛlek mi wi nsaka fiɛŋ fidɔkɔ ma kɔ̂m wi i dzəh.” 25 Si wi dzaka yaka, ka nyaka kiŋwakti ki dzaka a.

26 “Akɔ mih Klawdius Lisias. Mih nyakaki kiŋwakti kələ i wɔ mi wimbum Fɛlek wə mi wi sakani. Mih bɔniki dzəki i wɔ. 27 Bəju si kwa mi wələ ka nəŋki i wɔɔ. Mih ka wɔkɔ a, akɔ mi wi Lum, buku bəni mbəŋ bə jum ka liə fɛiŋ lɔkɔ wi i kaŋ yibɔ wə. 28 Mih bə́ nəŋ i wɔkɔ gia yə bɔ jiəki i wi fuŋ, mih ka shi bəh wi i bəni bəbɔ bə̀ bɔ sakaki tumi. 29 Jɔbi wə bə ni tsɛiŋ ləkə i yɛiŋ, mih ka yɛiŋ a gia yə bə bwaŋki i wi chɛiŋ akɔ a kiŋgukuli kɔm bənchi bəbɔ maka wi fə gia yidɔkɔ yə bə si kɔ i wɔɔ wi yɛiŋ, nabə i jiə wi i juŋ yi nsəŋ mə. 30 Jɔbi wə mi si fuku i mih a Bəju bədɔkɔ jiə kimfasi i wɔɔ mi wələ, mih ka chiŋsi wi i wɔ akisəkə. Mih dzaka tə a bəni bə̀ bɔ jiəki gia i wi fuŋ dzə̂ yɛ̂iŋ num wɔ, bɔ dzaka gia yə bɔ kaŋaki bəh wi.”

31 Bəni bə jum ka fə asi tikwili wibɔ dzaka, dzɔ Bɔɔl nchɔkɔ, bəh bɔ tsə buku i Antibati. 32 Chɔkɔ buku wɔɔ, bəni bə jum bə̀ bɔ ni nyaniki bəh gvu bee Bɔɔl i kaŋ yi bəni bə̀ bɔ ni nyaniki i bikum bɛiŋ a bɔ tsəki bəh wi a ninshiŋ ka fiəni i jum wə i di bibɔ wə. 33 Bɔ tsə liə i Kaysalia, ka nya kiŋwakti kiwɔ i mi wi sakani wiwɔ chu nya tə Bɔɔl i wi. 34 Wi fa kiŋwakti kiwɔ, ka bikə i Bɔɔl di biə wi buku yɛiŋ. Wi ka wɔkɔ a Bɔɔl kɔ mi wi Silishia, 35 ka dzaka i wi a, “Mih ni wɔkɔli lə nsaka wa i jɔbi wə bəni bə̀ bɔ kaŋaki nsaka bəh wɔ ni dzə buku fa.” Wi ka dzaka a bɔ dzɔ̂ Bɔɔl ma bɔ tsə̂ jîə wi i ntɔŋ wi Hɛlɔd wə, ma bə tsɛ̂iŋki wi.

24

Bɔ jiə nsaka wi Bɔɔl i Fɛlek nshiŋ

1 Si kaŋ dzə buku yite, Ananias fwu wi bətii mfə gia wə, bəh bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì sakaki tumi, bəh Tɛtulus wə wi nì kɔ wi kɛiŋsi lani nchi, shi tsə i Kaysalia. Bɔ ka tsə yɛiŋ Fɛlek mi wi nsaka, jiə nsaka wibɔ kɔm Bɔɔl i wi nshiŋ. 2 Bɔ ka bɔɔŋ Bɔɔl, Tɛtulus ka yisi i jiəki gia i wi wə, dzaka i Fɛlek a, “Mi wimbum, kimbɔiŋni kɔlə i tumi kələ wə i dzə buku i liə, a num kɔm nsaka wa wi ndzɔŋni, bəŋkwuni bəh ndzɔŋni kɔ fa bəduli i tumi kələ wə num kaŋ ya. 3 Bəni bəchi wɔkɔki lə ndzɔŋni bimbum chu dzɔ nsaka wa i di bichi jɔbi wichi. 4 Mih nəŋki kə i dzɔ jɔbi wa wichi, mih tsaki wɔ, a wɔ wɔ̂kɔli a twɛsi, wɔ wɔ̂kɔ gia yə buku ki dzakaki. 5 Buku kɔ buku yɛiŋ a mi wələ kɔ mi wi gia. Wi nyaniki nəŋniki ndani i kintəəŋ ki Bəju wə i kifwu ki nshwaiŋ wə kichi. Ayaka a chu num wi tikwili wi mbaŋ wə bə bɔɔŋki a wi Nasali. 6-7 Wi nì nəŋki i bəkəli tə juŋ yi fəni yi gia, buku kwa wi.* 8 Wɔ ka bikəyi gia i mi wələ, wɔ ni wɔkɔ i wi gia yichi yə buku dzaka kɔm wi.” 9 Si Tɛtulus dzaka yakadəiŋ, Bəju tɔbi, kɔksi a gia yələ yichi kɔ ŋkɔŋ.

Bɔɔl kɔmyi dzaka i Fɛlek nshiŋ

10 Mi wi nsaka wiwɔ fəkəni i Bɔɔl a wi dzaka. Wi ka dzaka a, “Mih kiəki a wɔ kɔ wɔ saka lɔ bənsaka i tumi kələ wə i jía yiduli wə. Mih kɔ bəh kinsaŋli i num i wɔ nshiŋ i kɔmyi dzaka kəŋŋ. 11 Wɔ ka dza ka bikəyiki, wɔ ni wɔkɔ a kaŋ ka tsə dəkə jwɔfi ntsɔ yifa si mih nì yaka i Jɛlusalɛm i tsə tsa Nyɔ. 12 Bəju nì ka yɛiŋ, mih gukuli bəŋgukuli buku mi, bɔ nì ka yɛiŋ mih, mih nyini bəni i juŋ yi fəni gia wə nabə i juŋ yi tsani wə, nabə i di bidɔkɔ wə i kwili wə. 13 Bɔ kaŋaki kə na gia yə yi chusiki a mih nì fə gia yələ yə bɔ jiəki i mih wə. 14 Mih bum yələ i wɔ nshiŋ, a mih tsaki Nyɔ wi bətii bəbuku biəli Dzəh yə bɔ bɔɔŋki a yi kɔ yichu. Ayaka mih bumki num gia yichi yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Bənchi bə Muses wə bəh yə yi kɔ i Biŋwakti bi bəni bə ntum bə Nyɔ wə. 15 Mih tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ i Nyɔ, a liŋ asi bəni bələ tə tsɛiŋki, a bəni bə ndzɔŋni bəh bəchu bəchi bi dza lə i kpi wə. 16 Ayakadəiŋ, mih mɔmsiki nalə i jɔbi wichi wə i nɔki nɔni ki chəŋ i Nyɔ nshiŋ bəh bəni, ka gia ma numki yə yi sakaki mih i shɔm yiŋ mə.

17 Akɔ jía yiduli si mih nì buku i Jɛlusalɛm, mih ka fiəni tsə fɛiŋ i nya kpɔ i bəni mbəŋ bə kwili, bəh i fə gia. 18 Akɔ gia yələ bɔ nì yɛiŋ mih i juŋ yi fəni yi gia mə si mih fəki, num mih wɔkɔ shi mbiŋ. Bəni nì mɔŋ fɛiŋ nabə dzaka ki kɔmni. 19 A nì kɔ shəŋ a Bəju bədɔkɔ bə Ɛsia si bɔ nì kɔ fɛiŋ, ayaka bɔ si kaŋaki i numki fa i dzaka i wɔ gia yə bɔ kaŋaki kɔm mih, jɔbi wə gia yidɔkɔ kɔ. 20 A kɔbi yakadəiŋ, ma bəni bələ ni fuku gia yə bɔ ni yɛiŋ a mih gbɔ jɔbi wə mih nì numbɛiŋ i bəni bə̀ bɔ sakaki tumi nshiŋ, 21 a kɔbi a gia yə mih ni də bwili bəh ja yiləkəli i bɔ a, mih kɔ i bɔ nshiŋ jɔbi wələ lə i nsaka wə kɔm mih ni bum a bəŋkwu bi dza lə i kpi wə.”

22 Si Bɔɔl dzaka yakadəiŋ, Fɛlek wɔkɔli lə, a nì kɔ mi wi tɔksi kiə kɔm Dzəh yi Bah, wi ka jiə nsaka dzaka a, “Jɔbi wə Lisias wə tikwili wi fwu wi bəni bə jum, ni shi dzə, ka mih ni təiŋ nsaka wimbɛiŋ.” 23 Wi ka dzaka a fwu wi mbaŋ wi bəni bə jum dzɔ̂ Bɔɔl wi tsə̂ jîə i dzu, wi chəniki wi. Ayakalə, a bɔ nyâ wi bəh dzəh, ka nsɛ́iŋ yi dzə̂ki gâmtiki wi.

Fɛlek jiə nsaka wi Bɔɔl i jía yifa wə

24 Kaŋ yidɔkɔ tsə, Fɛlek bəh Dusila kpə wi wə wi nì kɔ mi wi Ju bɔ dzə. Fɛlek tsə bɔɔŋ Bɔɔl a wi dzə, wi ka wɔkɔliki gia yə Bɔɔl dzakaki kɔm njiə wi shɔm i Klistus Jisɔs wə. 25 Si wi dzaka kɔm si mi kɔ numki mi wi chəŋ bəh si mi kɔ i tɔkniki bəh gwu yi bəh si Nyɔ bi saka bəni, Fɛlek wɔkɔ yaka lə ka lwa. Ayaka wi ka dzaka i Bɔɔl a, “Wɔ kɔlə tsəki i liə, jɔbi wə mih ni kaŋa jɔbi mih ni fiəni bɔɔŋ wɔ.” 26 Wi ni dzaka yakadəiŋ, kaŋa kiŋkwaka a jɔbi widɔkɔ Bɔɔl ni taŋyi lə ŋgaiŋ. Ayaka wi shi a bɔɔŋki Bɔɔl a fɛiŋ fɛiŋ a bɔ wi təkəki biɛiŋ bi təkəni. 27 Ayaka, yaka, jía yifa tsə. Bə bi ka jiə Bɔlsius Fɛstus i kimgbɔkɔ ki Fɛlek wə, Fɛlek ka nəŋki a ŋgaiŋ fə Bəju kɔŋki ŋgaiŋ, wi ka bee Bɔɔl i juŋ yi nsəŋ mə.

25

Bɔɔl dzɔ nsaka wi tsə bə wi i Ŋkuŋ wi Lum nshiŋ

1 A dzə num i kaŋ yitali wə si Fɛstus yisi i sakaki kimbu ki tumi ki Judea, wi nyə i Kaysalia ka yaka tsə i Jɛlusalɛm. 2 Bətii mfə gia bəmbum bəh kifwu ki Bəju i tumi kiwɔ wə ka dzə yɛiŋ wi, jiə nsaka wə bɔ kaŋaki bəh Bɔɔl i wi nshiŋ, ka tsa wi a, 3 wi chûsi shɔm yindzɔŋni i bɔ i fə a bə chîŋsi Bɔɔl a wi dzə i Jɛlusalɛm. Bɔ nì fəki yaka, num bɔ kɛiŋsi lɔ a bɔ ni gbɔ wi i dzə i wɔɔ. 4 Fɛstus chukuli i bɔ a, “Bɔɔl kɔ i juŋ yi nsəŋ mə i Kaysalia, mih mwi ni fiəni tsə lə fɛiŋ i kaŋ yələ wə. 5 Bəni bə̀ bɔ kaŋaki ŋga i saka bənsaka, bədɔkɔ bîəli mih i tsə̂ i Kaysalia, i dzâka gia yə wi gbɔ yɛiŋ i jɔbi wə gia yidɔkɔ kɔ.”

6 Fɛstus nì nɔ bəh bɔ i tsə buku ka kaŋ nyaŋ yuwidɔkɔ jwɔfi, ka wi fiəni shi tsə i Kaysalia. Si chɔkɔ buku wɔɔ, wi tsə i juŋ yi nsaka mə, dzaka a bə dzə̂ bəh Bɔɔl. 7 Si Bɔɔl dzə, Bəju bə̀ bɔ nì buku dzə i Jɛlusalɛm shi tsə fɛiŋ, ka numbɛiŋ fiəli tali wi, ka yisi i jiəki gia yiduli i wi fuŋ, yi nchiŋ kɔbi. Ayakalə, gia yidɔkɔ nì kɔkə yə bɔ nì kɔ i fuku yi chusi a wi fə gia yidɔkɔ i yə wə bɔ nì dzakaki. 8 Bɔɔl baŋyi gwu yi bəh ndzaka, ka dzaka a, “Mih ka gbɔ dəkə nchi wi Bəju, nabə wi juŋ yi fəni yi gia, nabə bəh wi Ŋkuŋ wi Lum.” 9 Ayakalə, Fɛstus bə nəŋ a ŋgaiŋ fə Bəju kɔŋki ŋgaiŋ, ka bikə i Bɔɔl a, “Wɔ kɔŋki lə i yaka tsə i Jɛlusalɛm a mih mwi ni saka nsaka wa fɛiŋ i gia yələ wə a?” 10 Bɔɔl chukuli a, “Mih si num lɔ fa i di bi nsaka nshiŋ, a num bi Ŋkuŋ wi Lum. A num i fa wə bə kɔ i saka nsaka wuŋ. Wɔ mwi kiə na bindzɔŋ a mih ka gbɔ dəkə gia yidɔkɔ i Bəju. 11 A kabə num a mih bwiŋ nchi widɔkɔ, nabə i gbɔ gia yə yi kɔ i fə a bə wɔɔ mih, mih ma ni nəiŋ i kpi. Ayakalə, a kabə num a gia yə bɔ jiəki i mih fuŋ a, akɔ ntəkə, ayaka mi widɔkɔ mɔŋ wə wi kɔ i nya mih i kaŋ yi Bəju bələ wə. Mih tsaki a nsaka wuŋ tsə i Ŋkuŋ wi Lum nshiŋ.” 12 Fɛstus wɔkɔ yakadəiŋ, bəh bəni bu bə̀ bɔ nì sakaki bənsaka chumyi dzaka. Wi ka dzaka i Bɔɔl a, “Si wɔ kɔ wɔ tsa lɔ a nsaka wa tsə̂ i Ŋkuŋ wi Lum nshiŋ, yaka wi ki tsə̂ki lə fɛiŋ.”

Fɛstus fuku i Ŋkuŋ Aglifa kɔm bə nsaka wi Bɔɔl

13 Kaŋ yidɔkɔ tsə, Ŋkuŋ Aglifa bəh Bɛnis* laa njikə i Fɛstus i Kaysalia i bɔni i wi. 14 Si bɔ ni nɔ fɛiŋ i kaŋ yiduli wə, Fɛstus dza fuku i Ŋkuŋ kɔm nsaka wi Bɔɔl, ka dzaka a, “Mi widɔkɔ kɔ fa si Fɛlek nì bee i juŋ yi nsəŋ mə, 15 si mih ni tsə i Jɛlusalɛm, bətii mfə gia bəmbum bəh bəni bə̀ bɔ sakaki tumi ki Bəju jiə nsaka wiwɔ i mih nshiŋ a mih dzaka a wi gbɔ nsaka. 16 Mih dzaka i bɔ a, nɔni ki bəni bə Lum ka bum dəkə i təiŋ a mi gbɔ nsaka, maka bə nya dzəh i mi wiwɔ i liə numbɛiŋ i kintəəŋ kintaiŋntaiŋ ki nsaka mə i bəni nshiŋ bə̀ bəh bɔ kaŋaki nsaka, i baŋyi gwu yi kɔm gia yə bɔ jiəki i wi fuŋ. 17 Jɔbi wə bɔ nì dzə fa, mih nì ka mɔti. Si chɔkɔ buku wɔɔ, mih tsə num i juŋ yi nsaka wə ka dzaka a bə dzə̂ bəh mi wiwɔ. 18 Bəni bə̀ bɔ ni kaŋaki nsaka ka num bɛiŋ, bɔ nəki chusi kə ŋgbɔ wə mih nì kwakaki asi bɔ dzakaki i mih. 19 Bɔ ka dzakaki lɔ, a num gia yi ŋgukulini bəh mi wiwɔ kɔm dzəh yə bɔ tsaki Nyɔ yɛiŋ, bəh kɔm bəh mi widɔkɔ bə bɔɔŋki a Jisɔs num wi nì kpi lɔ, ayaka Bɔɔl bwaŋ alə a wi kɛiŋki wiwɔm. 20 Si mih si kiəki kə si mih kɔ i liə i kintəəŋ ki gia yiwɔ wə, mih ka bikə i Bɔɔl yuwidɔkɔ wi kɔŋki i yaka i Jɛlusalɛm a bə saka nsaka wi fɛiŋ kɔm gia yələ. 21 Wi chukuli a ŋgaiŋ ni baaŋ a juŋ yi nsəŋ mə, a a bi təiŋki a Ŋkuŋ wi Lum nsaka wi ŋgaiŋ. Mih ka dzaka a bɔ jîə wi i dzu, i wɔ̂kɔliki i tsə̂ bûku i jɔbi wə mih ni chiŋsi wi i Ŋkuŋ wi Lum.” 22 Aglifa wɔkɔli lə, dzaka i Fɛstus a, “Mih mwi kɔŋki lə i wɔkɔ gia yələ i dzaka ki mi wiwɔ wə.” Fɛstus chukuli a, “Wɔ bi buku wɔkɔki lə kijiəli.”

23 Si chɔkɔ buku wɔɔ, Aglifa bəh Bɛnis ka nyaniki dzəki bəh kiŋkɔkni kimbum. Bɔ bətii kifwu ki bəni bənchi bəh bəni bəmbum bə kwili, nyani dzə liə i saŋ mə. Fɛstus ka dzaka a bə dzə̂ bəh Bɔɔl. 24 Si bɔ dzə bəh wi, Fɛstus dzaka a, “Ŋkuŋ Aglifa bəh bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ fa, mbɛiŋ yɛ̂iŋ mi wələ. Akɔ mi wə Bəju bəchi dzəki yɛiŋki mih fa bəh i Jɛlusalɛm kɔm wi, wamyi, dzaka a wi kɔkə mi wə wi kaŋaki i chu numki wiwɔm. 25 Ayakalə, mih ka yɛiŋ dəkə a wi fə gia yidɔkɔ yə bɔ kɔ i wɔɔ wi yɛiŋ. Si wi nì tsa a nsaka wi tsə i Ŋkuŋ wi Lum nshiŋ, mih ka yɛiŋ a mih ni chiŋsi lə wi i wi. 26 Ayakalə, mih tɔksiki kiəki kə gia yə mih kaŋaki i nyaka i Ŋkuŋ tikwili wuŋ kɔm wi. Ayakadəiŋ, mih ka tɔm wi i liə i mbɛiŋ bəchi nshiŋ i na bə wɔ Ŋkuŋ Aglifa, a mbɛiŋ tsɛ̂iŋ lə̂kə i nsaka wi wələ, yudɔkɔ mih ni kwati gia yə mih kɔ i nyaka. 27 Mih yɛiŋ na yi kɔkə chəŋ i mih i chiŋsi mi wi nsəŋ i Ŋkuŋ mih kɔbi i chusi gia yə bə kɔ i dzakaki a wi gbɔ yɛiŋ wə.”

26

Bɔɔl baŋyi gwu yi i Ŋkuŋ Aglifa nshiŋ

1 Ŋkuŋ Aglifa ka dzaka i Bɔɔl a, “Akɔ di bia i liə i dzâka bəh dzaka ka.” Bɔɔl ka giŋsi kaŋ i bɛiŋ, yisi i kɔmyiki dzaka dzaka a, 2 “Mbɛɛ, mih yɛiŋ a, akɔ fwu wi ndzɔŋni a mih num i wɔ nshiŋ i dzaka bəh dzaka kəŋŋ daiŋ gia yichi yə Bəju jiəki i mih fuŋ. 3 Mih dzakaki lə, kɔm wɔ tɔksiki kiəki lə nɔni kə tumi ki Bəju bəh bəŋgukuli bə̀ bɔ si kaŋa. Ayakadəiŋ, mih tsaki wɔ i kâŋa shɔm twɛsi i wɔ̂kɔli gia yə mih nəŋki i dzaka.

4 Bəju bəchi kiəki lə nɔni kəŋŋ i yisi na mih kɛiŋ sumi. Bɔ kiə si mih nì nɔki i tumi kibuku wə bəh i Jɛlusalɛm. 5 Bɔ kiəki lə na bindzɔŋ a, i yisi i jɔbi wi dəəŋ wə a mih kɔ mi wi mbaŋ wi Bəfalasi num mbaŋ wə wi ləkəki i gia yi Nyɔ wə, tsə bəmbaŋ bəchi. Yələ kɔ gia num bɔ kabə kɔŋ, ma bɔ ni fuku bəh dzaka kibɔ, bɔ num i bum a, akɔ ŋkɔŋ. 6 Mih num fa i liə i nsaka wələ wə kɔm mih tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ, kiə kiŋkaka kə Nyɔ nì kaka i bətii bəbuku. 7 Kiŋkaka kələ kɔ kə chwɔŋkijuŋ kibuku jwɔfi ntsɔ bəfa wɔkɔliki, si bɔ tsaki Nyɔ kɔksi wi nchɔkɔ bəh nshi. Mbɛɛ, akɔ kɔm kiŋkaka kələ Bəju kaŋaki nsaka yɛiŋ buku bɔ. 8 Mih bikəki i mbɛiŋ i liə, akɔ kɔm nə mbɛiŋ ləkəki i bum a Nyɔ kɔlə i dzasi mi i kpi wə a?

9 Mih mwi nì kwakaki a mih kɔlə i fə gia yichi, i yɛiŋ a mih chiksi yɛli wi Jisɔs wi Nasali. 10 Ayaka yələ kɔ gia num mih nì fə lɔ yi i Jɛlusalɛm. Mih nì dzɔki ŋga i bətii mfə gia bəmbum, kwayi bəni bəduli bə̀ bɔ nì kɔ bə Nyɔ, fah i juŋ yi nsəŋ mə. A nì kɔkə a yələ shəŋ. Jɔbi wə bə nì kɔ a bə nəŋki i wɔɔyi bɔ mih tə nì tɔbiki lə. 11 Mih nya ŋgəkə i bɔ a fɛiŋ fɛiŋ i juŋ yi tsani wə yichi, kaŋyi a bɔ dzakaki já yichu kɔm mi wə Jisɔs. Shɔm bɔkɔ mih bəh bɔ nalə, mih nì bwaŋki lə gvu i bɔ chɛiŋ, i tsə buku i kikwili ki bəni bədɔkɔ wə.

Bɔɔl chu fuku si wi nì kwuni ka num mi wi Klistus

12 Mih ka nyə ka tsəki i Damaskus, num bətii mfə gia bəmbum nya mih bəh ŋga, ka chu nyaka kiŋwakti nya i mih. 13 Mbɛɛ, mih kabə tsə a num nshichuŋ asi wɔŋ yaka lumsi, mih yɛiŋ baiŋni bidɔkɔ bi dza baiŋ lə mwaiŋ i bɛiŋ bi baiŋ tsə wɔŋ, bi baiŋ shi i mih wə bəh i bəni bə̀ buku bɔ nì nyaniki. 14 Buku bəchi dza gbɔyi i kuku, mih ka wɔkɔ ja yi dzaka dzə i mih i já yi Hibulu wə a, ‘Sɔɔl, Sɔɔl, wɔ bwaŋki gvu i mih chɛiŋ kɔm nə lə? Wɔ fəki lə, wɔ chɔkɔ num gwu ya, asi naʼ yi nɔm si chɔkɔ gwu yi i mbəŋ wi ba wi wə.’ 15 Mih ka bikə a, ‘Bah Akɔ wɔ ndə?’ Ayaka wi chukuli a, ‘Akɔ mih Jisɔs, a num mih wə wɔ bwaŋki gvu i wi chɛiŋ. 16 Dzâ nûmbɛiŋ. Gia yə yi fə mih, a mih tumbuku i wɔ akɔ i babwili wɔ ka mi wuŋ wi nɔm, ka wɔ bi fûkuki gia yə wɔ yɛiŋ ndaiŋ bəh yə mih kɛiŋki i ni chusi i wɔ. 17 Mih ni gamti lə wɔ i kaŋ yi Bəju wə bəh bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, a num bɔ bə̀ mih ni faaŋ wɔ i bɔ, 18 wɔ tsə̂ wɛ̂li dzə́kəh yibɔ, wɔ bwîli bɔ i jisi wə, wɔ jîə bɔ i baiŋni wə, bɔ ka ni buku i kaŋ yi Satan wə, i num bəh Nyɔ, bɔ ni jiə shɔm i mih wə, ka Nyɔ ni dalinya chu bibɔ. Bɔ ni ka kwati kimbu i di bi bəni bə̀ wi nì fə a, akɔ na mbu.’

19 Mbɛɛ, si yi nì num yakadəiŋ, mih ka fə asi wi nì dzaka i mih i bɛiŋ. 20 Mih ka yisi, yisi i fukuki i Damaskus, ka mih tsə i Jɛlusalɛm. Ayaka mih nyani i bitumi bichi i Judea bəh i bitumi bichi biə bi kɔkə bi Bəju, i fukuki i bɔ a bɔ kwûni shɔ́m yibɔ, bɔ chû i Nyɔ, bɔ fə̂ki num gia yə yi chusiki a bɔ kwuni. 21 Akɔ gia yə yi fə ka Bəju kwa mih i juŋ yi fəni yi gia wə, kabə nəŋ i wɔɔ. 22 Ayakalə, i dzə buku bidaiŋ mih kɔ kɔm bə ŋgamti wə Nyɔ gamtiki mih yɛiŋ. Na ka mih num fa i liə i fukuki i bəni bəmbum bəh i bənchiŋ. Gia yə mih fukuki kɔ a yə Muses bəh bəni bə ntum bə Nyɔ nì lakaki a yi bi dzə num lə. 23 Bɔ nì dzakaki a Kimbwili wə Nyɔ nì kaka kaŋaki lə i bi dzə̂ yɛ̂iŋ ŋgəkə, a nûm mi wi ninshiŋ i bi dzâ i kpi wə, wi bi chusiki lə baiŋni i Bəju bəh i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju.”

24 Si Bɔɔl nì kɛiŋki wi baŋyi gwu yi, Fɛstus dza kiŋ lɔ kiŋni ka dzaka a, “Bɔɔl wɔ si yuŋsi yuŋsini. Nlani wa wimbum wələ fə wɔ bə yuŋsi.” 25 Bɔɔl chukuli i Fɛstus a, “Mih yuŋsiki kə yuŋsini mi wimbum. Gia yə mih dzakaki akɔ ŋkɔŋ, mih dzakaki mfi mbiŋ num fɛiŋ. 26 Mih dzakaki i Ŋkuŋ lə lwa kə, kɔm wi kiəki lə gia yələ, yi ni ka num dəkə i nyumi wə, yidɔkɔ chu num kə yə wɔ məŋniki. 27 Mbɛɛ, wɔ bum alə a gia yə Biŋwakti bi bəni bə ntum bə Nyɔ dzakaki a? Mih kiəki lə a wɔ bum.” 28 Ayaka Ŋkuŋ Aglifa bikə i Bɔɔl a, “Wɔ kwakaki a wɔ ki fiəniki lə mih i num mi wi Klistus i jɔbi wi juli wələ wə a?” 29 Bɔɔl chukuli a, “Kɔŋ a numki i jɔbi wi juli wə nabə wi dəəŋ wə, ntsa wuŋ i Nyɔ kɔ a, a ma numki a wɔ shəŋ. Mi wichi wə wi kɔ fa daiŋ wi wɔkɔliki si mih dzakaki wi fiəni numki aka mih tə, ayaka wi ma baaŋ i bənsəŋ bələ wə.”

30 Ŋkuŋ ka dza bɛiŋ, mi wi sakani bəh Bɛnis bəh bəni bə̀ bɔ nì kɔ bəh bɔ ka biəliki. 31 Bɔ buku, ka dzakaki a bɔ bɔ a, “Mi wələ ka fə dəkə gia yə bə kɔ i wɔɔ wi, nabə i jiə wi i juŋ yi nsəŋ mə.” 32 Ŋkuŋ Aglifa ka dzaka i Fɛstus a, “Asi kɔkə a mi wələ numki num wi tsa lɔ a nsaka wi tsə i Ŋkuŋ wi Lum, ma bə bee wi.”

27

Bɔ chiŋsi Bɔɔl i Lum

1 Jɔbi wə bə nì kɛiŋsi a buku bəh Bɔɔl i liə i ŋgwuki wimbum wə i tsə i tumi ki Itali wə, bɔ ka nya Bɔɔl bəh bəni bə nsəŋ bədɔkɔ i kaŋ yi Julius wə wi nì kɔ fwu i mbaŋ wi bəni bə jum bədɔkɔ a num wi Ŋkuŋ wi Lum. 2 Buku bɔ liə i ŋgwuki wimbum wə wi buku i Adamitium, wi num i ni numyiki tsəki i kpa i kimbu ki di ki bɔkɔ yi Ɛsia wə. Alistakus mi wi Tɛsalɔnika, i tumi ki Masedɔnia num tə buku bɔ. Buku bɔ ka tsəki. 3 Chɔkɔ buku wɔɔ, buku dzə buku i Sidɔn, Julius chusi kiŋkɔŋ i Bɔɔl, ka bee wi a wi tsə yɛiŋ nsɛ́iŋ yi i kwili kintəəŋ ka bɔ gamti wi bə biɛiŋ biə wi nəŋki. 4 Jɔbi wə buku ni fiəni liə i ŋgwuki mə fɛiŋ, kabə tsəki, fiəkə dzə i buku nshiŋ chini, buku ka kwaŋki tsəki i fikpəŋ fikpəŋ i tumi ki Sayblus kə ki kɔ i bɔkɔ kintəəŋ ki kəŋki fiəkə. 5 Buku tsə daŋ kinchwɔ kimbum kə ki kɔ i fintəŋ kitumi ki Silishia bəh ki Bamfilia, ka dzə i kwili wi Mila i tumi ki Lisia wə. 6 Fwu wi mbaŋ wi bəni bə jum wə ka yɛiŋ ŋgwuki i bɔkɔ num wi buku dzə i Alɛksandia daŋsi tsə sə i Itali, wi bwili buku, ləkə buku yɛiŋ wə. 7 Buku bi dza fɛiŋ, nyani alə tɛsi tɛsi i kaŋ yiduli wə, buku fum i bəŋgəkə bələ wə i tsə buku i kwili wi Sinidus wə. Si fiəkə nì bumki kə a buku tsə i ninshiŋ chəŋ, ayaka buku ka kwuni ka kwaŋ tsə dzəh i Klɛt tumi ki bɔkɔ kintəəŋ wə, di biwɔ ka kəŋki buku bəh fiəkə, buku ka tsə daŋsi Salmɔni di biə bi liəki tsəki i bɔkɔ kintəəŋ. 8 Buku ka kwaŋki tsəki a bɔkɔ kpəŋ bɔkɔ kpəŋ, fum num fumni ka buku buku i di biə bə nì bɔɔŋki a Kpa wi Bɔkɔ wi Kimbɔiŋni, kə ki nì kɔ kɔmsi i kwili wi Lasia wə.

9 Si buku nì kɔ num buku bəkəli lɔ jɔbi wi dəəŋ i dzəh, a nì kɔ yaka num Chɔkɔ Bimbam bi Ndalinya Chu tsə lɔ, a num i jɔbi wi fuŋni kiləkəli wə, Bɔɔl ka nya kintəfi i bəni bə̀ i ŋgwuki mə a, 10 “Bəba, mih yɛiŋ a i yisi fa i tsə ninshiŋ nyani wibukumbɛiŋ ni bəkə lə, kinlaka kimbum ni numki lə, nlaka wiwɔ ni numki kə a biɛiŋ shəŋ bəh ŋgwuki, bəni tə ni kpiyi lə.” 11 Ayakalə, fwu wi bəni bə jum wə nəki wɔkɔ kə ndzaka wi Bɔɔl, ka wɔkɔ n'yi num i fwu wi bəni bə ŋgwuki bəh tii ŋgwuki wiwɔ. 12 Yɛiŋ si chwɛiŋ wi bɔkɔ yiwɔ nì ndzɔŋki kə ka bɔ num fɛiŋ i jɔbi wi fuŋni kiləkəli wə, mi wi duli ka tɔbi a yi ndzɔŋki lə a bə mɔ̂msiki tsə̂ki a ninshiŋ, yuwidɔkɔ bə ni tsə buku i chwɛiŋ wi bɔkɔ yi Fɔniks wə, a num tumi i Klɛt ki kəŋ fiəkə, i tsəsi jɔbi wiwɔ fɛiŋ. Chwɛiŋ wi bɔkɔ wiwɔ nì kɔ ki tsɛiŋ daŋsi i kimbu ki nimbɛiŋ bəh kishɛiŋ i di biə wɔŋ tsəki liəki.

Fubi kiləkəli giŋ ŋgwuki wimbum

13 Fiəkə yidɔkɔ dza ka yakaki dzəki i kimbu kishɛiŋ wə a tɛsi tɛsi, bəni bə ŋgwuki bəwɔ ka kwakaki a bɔ kwati fiɛŋ fiə bɔ si nəŋki. Bɔ ka babwili ntukpa wi ŋgwuki, ka tsəki a i chwɛiŋ wə chwɛiŋ wə i bɔkɔ yi Klɛt wə. 14 Bə bɔɔŋ fubi kiləkəli kiwɔ a, “Fubi ki kimbu kitsɛiŋ yi kimiəkə i di biə wɔŋ bukuki”, fubi kiwɔ dza tumbuku dzə i tumi kə wə, ka shi i bɔkɔ. 15 Si ki shi dzə, chɔkɔ i ŋgwuki wə, dzəh nəki num kə fɛiŋ ka ŋgwuki wiwɔ tsəki i fuŋni kiwɔ wə, bɔ ka bee ŋgwuki wiwɔ i fuŋni kiləkəli kiwɔ wə ki giŋ ka tsəki bəh wi. 16 Buku ka tsəki a tsəni, tsə daŋsi tsə i kimbu kishɛiŋ wə i tumi kinchiŋ kidɔkɔ wə i kintəəŋ ki bɔkɔ yə bə bɔɔŋki a Kawda. Tumi kiwɔ bə́ kəŋ buku bəh fiəkə, buku ka fumki i yaksi ŋgwuki i chwɛiŋ wi bɔkɔ wimbum wə. 17 Buku yaksi, ka shu kaŋa ŋgwuki wimbum wiwɔ bəh bəkwu a wi ma shakyi, jɔbi wə buku nì tsəki buku bə́ lwa a ŋgwuki wiwɔ ni tsə chɔkɔ lə gwu yi i dumi kinshambu wə i bɔkɔ kintəəŋ i kɔmsi tsə i tumi ki Libia wə. Bɔ ka shisi mbuŋ wi fiəkə, ka bee ŋgwuki wiwɔ bə́ tsə a wi wi. 18 Si fuŋni kiləkəli kiwɔ ni ləkəki tsəki a ninshiŋ, chɔkɔ ka buku wɔɔ, bə ka yisi i bwiliki biɛiŋ i ŋgwuki wimbum wiwɔ mə, lɔɔyiki i bɔkɔ. 19 Chɔkɔ chu buku wɔɔ, bəni bə ŋgwuki bəwɔ ka bwili biɛiŋ bi ŋgwuki mə lɔɔyi i bɔkɔ bəh kaŋ yibɔ. 20 Kaŋ yiduli tsə maka buku yɛiŋ wɔŋ nabə bijɔŋ, fuŋni kiləkəli kiwɔ kɛiŋ jumi a jumini a num kə ki twɛsi, buku ka kiəki a yibuku kaa lɔ.

21 Si bəni nì kɔ num bɔ nɔ i kaŋ yiduli wə dzi kə fiɛŋ, Bɔɔl dzə num i ninshiŋ ka dzaka a, “Bəba, a nì kɔ a mbɛiŋ bum i wɔkɔ yiŋ a bə baaŋ a Klɛt, ma bukumbɛiŋ ka kwati dəkə ŋgəkə wələ bə kinlaka kələ lə. 22 Ayakalə, mih tsaki a mbɛiŋ kâŋa shɔm, kɔm mi i mbɛiŋ kintəəŋ ni laka kə, a ni laka shəŋ a ŋgwuki wimbum wələ. 23 Mih dzakaki lə kɔm Nyɔ wə wi kaŋaki mih, a num wə mih tsaki i wi, wi si faaŋ chinda wi i mih daiŋ nchɔkɔ wi dzə num i mih kpəŋ, 24 ka dzaka i mih a, ‘Bɔɔl, ma lwâki. Wɔ kaŋaki i bi num i Ŋkuŋ wi Lum nshiŋ. Tsɛ̂iŋ, si Nyɔ chusi kiŋkɔŋ i wɔ ka fə a mi widɔkɔ i mbaŋ wi bəni bə̀ mbɛiŋ bɔ kɔ i ŋgwuki wimbum wələ wə ni laka kə.’ 25 Ayakadəiŋ, bəba, mbɛiŋ kâŋa shɔm. Mih jiə shɔm i Nyɔ wə, a gia yə wi dzaka i mih ni num ayaka si wi dzaka. 26 Ayakalə, ŋgwuki wimbum wələ kaŋaki lə i ni tsə chɔkɔ gwu yi i tumi kidɔkɔ wə i bɔkɔ kintəəŋ.”

27 A dzə num i kaŋ jwɔfi ntsɔ bənaa fuŋni kiləkəli kə kɛiŋ fiəli a fiəlini bəh buku i kinchwɔ kimbum ki Adia wə.* A dzə num ka nchɔkɔ kintəəŋ, bəni bə̀ bɔ nɔmki i ŋgwuki wiwɔ wə dza ka kwakaki a yudɔkɔ bɔ si kɔmsi tsə i chwɛiŋ wə. 28 Bɔ ka fəkəni bɔkɔ si yi liəki bəh kwu num bɔ shiŋsi fiɛŋ fi jili yɛiŋ wə, ka yɛiŋ yi num a bəntəm mbaŋfia. Ayaka bɔ tsə kpɛiŋsi i ninshiŋ, chu fəkəni , ka yɛiŋ yi num a bəntəm jwɔfi ntsɔ bəte. 29 Bɔ ka lwaki a yudɔkɔ ŋgwuki kɔlə i chɔkɔ i biaŋa wə, ka shisi bəntukpa bənaa i bɔkɔ i ŋgwuki jum, ka tsaki alə chɔkɔ wɔɔ. 30 Bəni bə̀ bɔ nɔmki i ŋgwuki mə dza ka nəŋki i yɔkɔ buku i ŋgwuki wimbum wiwɔ mə, bɔ ka nəŋki i shisi ŋgwuki winchiŋ i bɔkɔ, ka bə kwayi fə a bɔ nəŋki i shisi bəntukpa i shi bi ŋgwuki wə i bɔkɔ. 31 Bɔɔl ka dzaka i fwu wi bəni bə jum wə bəh i bəni bu a, “Bəni bələ ka mɔm i buku i ŋgwuki wimbum wələ wə, na ma mi widɔkɔ i mbɛiŋ wə ma ni bɔiŋ.” 32 Bəni bə jum ka təiŋyi bəkwu bə̀ bɔ nì kaŋa ŋgwuki winchiŋ wiwɔ yɛiŋ i wimbum wə, ka bee a wi ləŋki tsəki.

33 Asi chɔkɔ nì wɔɔki dzəki, Bɔɔl ka tsa bəni bəchi a bɔ dzî fiɛŋ, ka dzaka a, “Daiŋ si num kaŋ jwɔfi ntsɔ bənaa mbɛiŋ num a bəh nlwa maka mbɛiŋ ləkə fiɛŋ i dzaka mə. 34 Ayakadəiŋ, mih tsaki mbɛiŋ a mbɛiŋ dzî fiɛŋ, ka bi nya mbɛiŋ bəh ŋga. Ayaka na juŋ yi fwu i mi fuŋ ni laka kə.” 35 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka dzɔ blɛd, nya kiyɔŋni i Nyɔ, gbɛ ka dziki i bəni bəchi nshiŋ. 36 Bɔ bəchi ka kaŋa shɔm ka dzi. 37 Buku bəchi bə̀ buku nì kɔ i ŋgwuki wimbum wiwɔ mə nì kɔ bəni gi yifa bəh mbaŋnanitaŋ ntsɔ bəsɔ (276). 38 Jɔbi wə bəni bəchi nì dzi fwuli, bɔ ka bwili gəŋ yə yi nì kɔ i ŋgwuki mə, lɔɔyi i bɔkɔ i fə a wi yaŋsi.

Ŋgwuki shakyi

39 Jɔbi wə chɔkɔ nì wɔɔ dzə, bɔ yɛiŋ tsə kpa, bəni bə̀ bɔ nɔmki i ŋgwuki mə nəki kiə kə di biwɔ. Ayakalə, bɔ yɛiŋ nchisi wi bɔkɔ num wi tsə buku i mishambu wə, bɔ ka yɛiŋ a bɔ kɔlə i mɔmsi a ŋgwuki liə tsə num fɛiŋ i bɔkɔ kpəŋ. 40 Bɔ ka təiŋyi bəshəiŋ bɔ mini shi tsə i bɔkɔ, ka chu fiəni shwa bəkwu bə̀ bɔ nì kaŋayi bəmbəŋ bə̀ bɔ lumsiki ŋgwuki yɛiŋ, ka yaksi mbuŋ wi fiəkə i ninshiŋ fiəkə liə yɛiŋ ka chiniki ŋgwuki wiwɔ wi bə́ tsə i nchisi wə i bɔkɔ kpəŋ. 41 Ayakalə, wi tsə chɔkɔ gwu yi i dumi ki mishambu wə i bɔkɔ. Kimbu ki ŋgwuki ki ninshiŋ liə baaŋ fɛiŋ chu nəŋni kə. Bəwaa bə ləkəli shakyi tɔkɔ kimbu ki jum wə kə.

42 Bəni bə jum dza kabə nəŋ a bɔ wɔɔyi bəni bə nsəŋ bəchi ka bədɔkɔ ma ni châli bûku i gɛ̂iŋ. 43 Ayakalə, fwu wi bəni bə jum wə ka nəŋki i lɔkɔ Bɔɔl, ka kaŋyi a bɔ ma fə̂ yakadəiŋ, ka dzaka n'yi a bəni bə̀ bɔ kiəki nchali yisi gbɔyi chali buku i kpa, 44 ma kiŋka ki bəni bədɔkɔ baaŋ biəli num i bibaŋ bi kɛiŋ bɛiŋ bəh i bishakli biŋka bi ŋgwuki wə. Yələ kɔ dzəh yə buku nì mɔmsi i buku yaka kpa wə alə nyiki.

28

Bə Bɔɔl dzə buku i Malta

1 Si buku nì tsə buku i kpa wə alə nyiki yakadəiŋ, ka wɔkɔ a, bə bɔɔŋki di biwɔ a Malta, a num tumi i bɔkɔ kintəəŋ. 2 Bəni bə tumi kiwɔ chusi kiŋkɔŋ kiləkəli i buku, dzɔ buku, kpa gbuku buku ka jɔkɔki, kɔm dzaŋ nì kɔ yi yisi lɔ i dzəki fiəkə num. 3 Bɔɔl nyani juŋni ŋgaŋa, ka tsə i kpa, ayaka fəkə num i ŋgaŋa yiwɔ mə, gbuku shili fə fəkə kiwɔ buku ka nɔm tsɛiŋ yi ka shəiŋ baaŋ yɛiŋ wə. 4 Bəni bə tumi kiwɔ ka yɛiŋ si ki shəiŋ baaŋ i tsɛiŋ yi wə, ka dzakaki a bɔ bɔ a, “Mi wələ nì wɔɔ mi. Wi si bɔiŋ i bɔkɔ, ayakalə lɔiŋ kwa wi, wi ni baaŋ kə wiwɔm.” 5 Ayakalə, Bɔɔl mikə fəkə kiwɔ ki gbɔ i gbuku mə, gia yidɔkɔ nəki num kə bəh wi. 6 Bəni bəwɔ ka wɔkɔliki, kwaka a gwu yi Bɔɔl ni yisi lə i mɔki, yudɔkɔ a wi ki gbɔki kpiki lə. Si bɔ ni wɔkɔli wɔkɔ mɔŋ mɔŋ, bɔ ka yɛiŋ a gia yidɔkɔ ka num dəkə bəh wi, bɔ kwuni kiŋkwaka kibɔ dza ka dzakaki a, “Mi wələ kɔ nyɔ widɔkɔ.”

7 Mi wə wi nì sakaki di biwɔ fɛiŋ nì kaŋaki lə kikhə, ki kɔmsi tsə i di biə buku nì kɔ. Yɛli wi mi wiwɔ num a Bublius. Wi dzɔ buku fɛiŋ, buku bɔ nɔ i kaŋ yitali wə wi tɔkni yaka bəh buku na bindzɔŋ. 8 Yi num a tii Bublius nì kɔ i naŋbɛiŋ gwu num bəh wi tasi bəh chwɔ yi bɔkɔli. Bɔɔl ka liə tsə i lum wə wi nì nɔki yɛiŋ, jiə kaŋ i wi wə, tsa ka chuku wi. 9 Si yi nì num yakadəiŋ, bəni bə tumi kiwɔ kichi bə̀ bɔ nì kaŋaki jwɛ́iŋ ka dzəki Bɔɔl chuku tə bɔ. 10 Bɔ ka nyaki buku bəh biɛiŋ biduli. Jɔbi wə buku nì nyəki fɛiŋ, bɔ chu dzə a bəh biɛiŋ bichi biə buku nì kɔŋki jiə i ŋgwuki mə.

Bə Bɔɔl nyə i Malta ka tsə i Lum

11 Buku liə i ŋgwuki wimbum mə ka tsəki num buku nɔ lɔ i Malta i tumi ki bɔkɔ kintəəŋ kifiəŋŋ kitali. Ŋgwuki wiwɔ nì kɔ wi Alɛksandia wə bə nì bɔɔŋki a Bənyɔ bə̀ bɔ kɔ Bimaŋsi,* ayaka wi nì kɔ i tumi kiwɔ wə wɔkɔli a jɔbi wi fiəkə yiləkəli nì tsə daŋsi. 12 Buku tsə buku i bɔkɔ kpəŋ i kwili wi Silakus wə, nɔ fɛiŋ i kaŋ yitali wə, 13 ka nyə fɛiŋ, tsə buku i kwili wi Lɛgium wə ka nɔ tə fɛiŋ. Si chɔkɔ buku wɔɔ, fiəkə yisi i yakaki dzəki i kimbu ki shɛiŋ wə, buku ka tsəki, i kaŋ yifa wə, buku dzə buku i kpa wi Butiɔli wə. 14 Si buku dzə buku fɛiŋ, yɛiŋ bəni bə bumni fɛiŋ, bɔ tsa a buku dzə̂ ma buku bɔ nɔ̂ kaŋ nanitaŋ. Buku bɔ ka nɔ, buku ka nyə dzə i Lum.

15 Si buku nì tsəki, bəni bə bumni bə Lum ka wɔkɔ a buku si dzə wə, bɔ buku ka nyaniki dzəki a buku bɔ baŋsi. Ayaka bɔ dzə buku na i shi yi Abiyus wə, bəh i Juŋ yi Bəni bə Nyanini wə Yitali. Asi Bɔɔl yɛiŋ bɔ, shɔm yi də, wi nya kiyɔŋni i Nyɔ. 16 Buku dzə buku i Lum, bɔ bee Bɔɔl wi ka numki mfih wi mbɔŋ, mi wi jum widɔkɔ chəəŋni kə wi.

Bɔɔl num mi wi nsəŋ i Lum wi fuku gia yi Nyɔ fɛiŋ

17 Kaŋ ni tsə yitali, Bɔɔl bɔɔŋ kifwu ki Bəju bə̀ fɛiŋ. Asi bɔ dzə, wi dzaka i bɔ a, “Bwa bə nih bəŋ, mih kɔ i bənsəŋ wə lə num bə nì kwa mih i Jɛlusalɛm, nya i kaŋ yi bəni bə Lum wə na maka mih gbɔ na i gia yidɔkɔ wə i bəni bəbukumbɛiŋ nabə i nɔni ki bətii bəbukumbɛiŋ. 18 Jɔbi wə bəni bə Lum ni tsɛiŋ ləkə i nsaka wuŋ wə, nəki yɛiŋ kə gia yə bɔ kɔ i wɔɔ mih yɛiŋ. Bɔ ka nəŋki i bee mih, 19 ayakalə, Bəju nəki bum kə. Mih nì kaŋaki a tsâ a nsaka wuŋ tsə̂ i ninshiŋ i Ŋkuŋ wi Lum. Mih nì dzakaki yakadəiŋ, a kɔbi a mih kaŋaki lə gia yidɔkɔ i jiə i bəni mbəŋ fuŋ. 20 Akɔ gia yə yi fə mih ka mih bɔɔŋ mbɛiŋ a bukumbɛiŋ dzâka. Mih kɔ i bənsəŋ bələ wə lə num kɔm bə mi wə bukumbɛiŋ bəni bə Islae nì wɔkɔliki.”

21 Bəni bəwɔ ka chukuli i wi a, “Buku ka yɛiŋ dəkə kiŋwakti kidɔkɔ ki dza dzə i Judea kɔm wɔ, mi widɔkɔ i bwa bə nih bə buku bə̀ bɔ nyə dzə fɛiŋ ka sɔmi dəkə wɔ i buku nabə i dzaka gia yichu kɔm wɔ. 22 Ayakalə, buku si kɔŋki lə i wɔkɔ i wɔ kɔm kiŋkwaka ka. Yə buku kiəki kɔ shəŋ a mbaŋ wə wɔ kɔ yɛiŋ bəni bəchi dzakaki lə kɔm wi.”

23 Bɔ ka jiə chɔkɔ biə bɔ bi dzəki ma Bɔɔl dzaka i bɔ. A dzə num i chɔkɔ biwɔ, bəni bəduli juŋni i di biə wi nì nɔki, wi yisi i fukuki baiŋsiki gia yichi i bɔ, i yisi kinchɔŋɔchɔŋɔ i tsə buku i fijɔbi, fuku kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ. Wi bə́ chu dzaka i bɔ chusi gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Bənchi bə Muses bəh i Biŋwakti bi bəni bə ntum bə Nyɔ mə kɔm Jisɔs, mɔmsi i fə a bɔ bûm gia yə ŋgaiŋ dzakaki a yi kɔ ŋkɔŋ. 24 Ayaka bəni bədɔkɔ bum gia yə wi nì dzakaki, bədɔkɔ nəki bum kə. 25 Bɔ nì dza ka shakyiki di fɛiŋ a bɔ bɔ yisi i bukuyiki a num si Bɔɔl lɔɔ ja a, “Gia yə Kiŋ'waka ki Baiŋni nì dzakaki i bətii bəbukumbɛiŋ tsə dzəh i mi wi ntum wi Nyɔ wə Isaya a nì kɔ na ŋkɔŋ. 26 Wi nì dzaka a,

‘Tsə̂ dzâka i bəni bəwɔ a,

mbɛiŋ bi wɔkɔki lə na gia bindzɔŋ ayakalə wɔkɔ kiə kə,

tsɛiŋ na biɛiŋ bindzɔŋ ayakalə yɛiŋ kə.

27 Yi num yakadəiŋ kɔm shɔ́m yi bəni bəwɔ kɔ

yi də lɔ.

Bɔ baŋ bintuni bibɔ,

ayaka baŋ dzə̂kəh yibɔ.

Bɔ fə yakadəiŋ a dzə́kəh yibɔ ma ni yɛîŋki di,

bintuni bibɔ wɔ̂kɔ kə gia,

shɔ́m yibɔ shîli,

ka bɔ bi fîəni dzə i mih, ka mih chûku bɔ.’ ”

28 Bɔɔl ka kaasi a, “Mbɛiŋ kiəki a ntum wi Nyɔ wi mbɔiŋ wələ kɔ num wi faaŋ i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, bɔ num i ni wɔkɔ.” 29 † [Si wi dzaka yakadəiŋ, Bəju bəwɔ dza ka bukuyiki, gukuli i gia yiwɔ bɛiŋ a bɔ bɔ, kiŋgukuli kiwɔ nì kɔkə ki twɛsi.]

30 Bɔɔl ka nɔki i juŋ yə wi nì gɔm i jía yifa wə, dzɔ̂ bəni bəchi bə̀ bɔ nì dzəki i wi. 31 Wi ka fukuki kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ, chu lani bəni kɔm Bah Jisɔs Klistus, dzaka chu lwa kə, mi chu nya kə wi bəh ŋgəkə.

* 1:12 Kiŋka ki may nì kɔ asi mi kɔ i nyani i chɔkɔ bimbam wə.

† 1:13 Bədzɛlɔt bələ nì kɔ mbaŋ wi bəni Bəju bə̀ bɔ nì tɔbiki tumi, i jwɔ bwili bəni i ŋgəkə wə i kaŋ yi bə Lum wə.

* 8:37 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki lə di biələ i dzɛni wi kiŋwakti wələ chɛiŋ.

* 9:36 Yɛli wələ a Tabita kɔ i já yi Alamiak bəh yɛli wələ a Dɔkas i já yi Glik wə ki kichi kɔ a kibwəbwə.

* 14:12 Siyus nì kɔ nyɔ wi Bəglik wimbum, Ɛmis num wə wi tsəki bəntum bu.

† 14:14 Bɔ ni shakyi bəmbuŋ i chusi a gia yə bɔ nəŋki i fə akɔ yichu i bɔ.

* 15:34 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki lə kiŋka ki di kələ 34, yi num a, “Ayakalə, Silas baaŋ mfih i Antiɔk.”

* 16:3 Bɔ nì suuŋ Timɔti ka wi fûkuki gia yi Nyɔ i Bəju bɔ chu nyɛŋsi kə wi kɔm ba wi nì kɔkə mi wi Ju.

† 16:10 Luk wə wi nì nyaka kiŋwakti kələ nì liə i mbaŋ wi bə Bɔɔl wə fa i Tɔwas, bəh bɔ ka nyaniki.

‡ 16:12 Masedɔnia nì kɔ num bɔ gaa i bimbu binaa wə, kələ nì kɔ kimbu ki ninshiŋ.

* 17:19 Kinjuŋni kələ kɔ di biə bɔ nì shiki sisiki migiani midɔkɔ i tumi ki Atɛn wə, chu saka bənsaka fɛiŋ.

* 19:19 Kikpɔ kələ nì kɔ dzəkə wimu num ŋgɔm wi mi wi nɔm i chɔkɔ wə.

† 19:24 Atɛmis nì kɔ nyɔ wi dzəiŋ i Bəglik.

* 24:6-7 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki lə 6b-8a num bə nyaka a, “Buku nì nəŋki i saka wi biəli bənchi bəbuku, Lisias wə tikwili wi kifwu ki bəni bə jum liə fɛiŋ, lɔkɔ wi i buku kaŋ, dzaka a buku dzə̂ yɛ̂iŋ num wɔ, a bə saka nsaka wiwɔ i wɔ nshiŋ.”

* 25:13 Bɛnis nì kɔ jɛmi yi Ŋkuŋ Aglifa.

* 27:27 Biŋwakti bidɔkɔ bɔɔŋki kinchwɔ kimbum kələ a Mɛditɛlinian.

* 28:11 Bənyɔ bələ kɔ bə̀ bɔ bɔɔŋki a Kastɔ bəh Bulɔk.

† 28:29 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki kə kimbu kələ.

Lum

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Kiŋwakti kə Bɔɔl nì nyaka i kijuŋni ki

Lum

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Lum kələ mə

Kiŋwakti kələ nì nyaka Bɔɔl i bəni bə bumni bə Lum, fuku i bɔ gia yə wi kiəki kɔm bumni biə bi kɔ bi bəni bə Klistus bəh gia yə bumni biwɔ nəŋki a bəni fə̂ki. Kiŋwakti kələ kaŋaki gia yichi yə yi kɔ kɔm bənlani bə Bɔɔl, tsə i biŋwakti bi bidɔkɔ bəchi.

Wi kɔ wi dzaka a bəni bəchi, kɔŋ a numki Bəju nabə bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju kaŋaki i kɛ̂iŋsi gwú yibɔ bəh Nyɔ, kɔm bɔ bəchi kaŋaki lə chu. Wi kɔ wi dzaka a, i mi i kɛiŋsi gwu yi bəh Nyɔ kɔ i jɔbi wə wi jiə shɔm i Jisɔs Klistus.

Bɔɔl nì nyaka tə i sisi nyani wə wi nì kaŋaki i nyani tsə yɛiŋ kijuŋni ki bəni bə bumni bə Lum. Wi nì sisi a jɔbi wə ŋgaiŋ tsə buku fɛiŋ, ma ŋgaiŋ ni baaŋ bəh bɔ twɛsi i fə nɔm i bɔ kintəəŋ, ka bɔ bi gamti ŋgaiŋ ma ŋgaiŋ bi tsə i ninshiŋ, i tsə buku i Sbɛɛn.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1:1-17 Kin'yisi bəh kifwu ki gia

1:18–3:20 Kɔm mbɔiŋ wə bəni bəchi fa kuku nəŋki i bi bɔiŋ yɛiŋ

3:21–4:25 Dzəh yə Nyɔ nəŋki a bəni tsə yɛiŋ ka bɔ bi bɔiŋ

5:1–8:39 Nɔni kifiaŋ kə bəni bə Klistus kaŋaki

9:1–11:36 Bəni bə Islae i kimfasi ki Nyɔ wə

12:1–15:13 Nɔni ki bəni bə Klistus

15:14–16:27 Kimbɔni kigɔksini i bəni

1

1 Akɔ mih Bɔɔl waiŋ wi nɔm wi Klistus Jisɔs. Nyɔ nì bɔɔŋ mih a mih nûmki waiŋ ntum wi Jisɔs, ka jiə a mih fûkuki ntum wi ndzɔŋni wi ŋgaiŋ. 2 Ntum wi ndzɔŋni wələ kɔ wə Nyɔ nì kaka i bəni tsə dzəh i bəni bu bə ntum wə, yi num asi bə nyaka i Kiŋwakti ki ki baiŋni wə. 3 Wi kɔ kɔm Waiŋ wi wə wi nì dzɔ gwu yi mi wiwɔm, ayaka bə bwɔ wi i chwɔŋkijuŋ ki Ŋkuŋ Dɛbit wə. 4 Bah wibuku Jisɔs Klistus kɔ num Nyɔ nì chusi wi tsə dzəh i Kiŋ'waka ki Baiŋni wə a, akɔ Waiŋ wi ŋgaiŋ wi kaŋa ŋga si wi nì dzasi wi i kpi wə.* 5 A fə Jisɔs Klistus ka Nyɔ baa mih, fə a mih nûmki waiŋ wi wi ntum, ka mih fə̂ bəni bə tumi bichi bə̀ bɔ kɔkə Bəju jîə shɔm i wi, wɔ̂kɔki num i wi kɔ̂ksi yɛli wi. 6 Mbɛiŋ tə kɔ mbaŋ wi bəni bə̀ Nyɔ bɔɔŋ a bɔ nûmki bəni bə Jisɔs Klistus.

7 Mih nyakaki kiŋwakti kələ i mbɛiŋ bəchi bə̀ mbɛiŋ kɔ shɔm yi Nyɔ i Lum, ayaka wi bɔɔŋ a bɔ nûmki bəni bə̀ bɔ kɔ mbu.

Ma Nyɔ Ba wibukumbɛiŋ bəh Bah Jisɔs Klistus chûsi shɔm yindzɔŋni i mbɛiŋ chu nyâ mbɛiŋ bəh kimbɔiŋni.

Bɔɔl ka nəŋki i laa njikə i bəni bə Lum

8 Mih nəŋki i yisi nya kiyɔŋni i Nyɔ wuŋ kɔm mbɛiŋ bəchi tsə dzəh i Jisɔs Klistus wə, kɔm mbi wichi dzakaki lə kɔm shɔm yə mbɛiŋ jiə i wi wə. 9 Nyɔ wə mih nɔmki i wi bəh shɔm yiŋ yichi i ntum wi wi ndzɔŋni wələ wə kɔm Waiŋ wi kɔ mbeeŋ nsaka wuŋ a mih si kwaka lə mbɛiŋ jɔbi wichi i ntsa wuŋ wə. 10 I ntsa wuŋ wə mih si tsa a dzəh num i mih ka mih dzə i mbɛiŋ i liə jɔbi wə Nyɔ bum, 11 kɔm mih kɔŋki lə nalə i yɛiŋ mbɛiŋ ka mih ni nya mbɛiŋ bəh kinya ki Kiŋ'waka, ki ni fə mbɛiŋ ləkəki. 12 Yi num a, bukumbɛiŋ shîliki shɔm yibukumbɛiŋ, shɔm yə mbɛiŋ jiə i Nyɔ wə shîliki yiŋ, yiŋ shîli tə yimbɛiŋ. 13 Bwa bə nih bəŋ, mih nəŋki a mbɛiŋ kiə a mih kaka kiŋkani kiduli a mih dzə buku i mbɛiŋ wə, jɔbi wə mih kaka gia yidɔkɔ tasi mih. Ayaka mih nəŋki a mih dzə ka mih ni kwati ŋkɔh i mbɛiŋ wə, a liŋ si mih kɔ num mih kwati lɔ i bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ kɔkə Bəju. 14 Nɔm wələ kɔm bəni bəchi kɔ i məkə kəŋŋ wə, kɔŋ a numki bəni bə̀ bɔ kɔ i kwili kintəəŋ, nabə bə̀ bɔ kɔ i chwa, nabə bəni bə̀ bɔ kaŋaki mfi, nabə bə̀ bɔ kɛiŋki i kiyuŋ wə. 15 Akɔ gia yə shɔm shiliki mih nalə i fuku ntum wi ndzɔŋni i mbɛiŋ tə bə̀ bɔ kɔ i Lum.

Ŋga bi ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ

16 Mbɛiŋ kîəki a mih ŋgəmniki kə gia yidɔkɔ kɔm ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ. Kɔm akɔ i fɛiŋ wə ŋga bi Nyɔ biə bi bwiliki mi wichi wə wi kɔ wi jiə shɔm i wi kɔ. Ayaka gia yələ yisiki tsəki num i Bəju ka yi tsə tə i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju. 17 Yi num a ntum wi ndzɔŋni wələ chusiki dzəh yə Nyɔ dzɔki a mi kɔ chəŋ i wi nshiŋ. Ayaka yələ yisi tsə kaasi bəh shɔm yə wəmaka kɔ wi jiə i wi. Akɔ gia yə bə kɔ bə nyaka a,

“Mi wi chəŋ bi nɔ̂ki kɔm shɔm yə wi jiə i Nyɔ.”

Shɔm bɔkɔki Nyɔ si bəni fəki gia yi gumini

18 Mih dzakaki lə i dzaka a shɔm yi Nyɔ yə wi bɔksiki i bɛiŋ i bəni bə̀ bɔ nəiŋma wi, fə gia yi gumini nɔni kichu kibɔ baŋ ŋkɔŋ kɔm gia yi Nyɔ. 19 Yi bɔkɔki yaka kɔm gia yə bəni kɔ i kiə kɔm Nyɔ chusiki alə, kɔm wi Nyɔ kɔ wi chusi lɔ i bɔ. 20 Ayaka na i kin'yisi wə si Nyɔ nì maa mbi, ŋga bi biə bi tsə kaa kə, bəh si wi Nyɔ kɔ, kɔ num bəni yɛiŋ lɔ, ka chu kiə i biɛiŋ biə wi kɔ wi maa, na si bəni yɛiŋki kə wi. Ayakadəiŋ, dzəh chu kɔbi yə mi wiwɔm kɔ i dza lɔbli dzaka a bɔ kiəki kə Nyɔ.

21 Na yaka si bɔ kiəki Nyɔ yakadəiŋ, bɔ kɔksi kə wi ka Nyɔ, nabə i nya kiyɔŋni i wi. Biŋkwaka bibɔ fiəni chu a bi kilɔlɔ. Kifwu kibɔ kiyəə jikə bəh jisi. 22 Bɔ dzaka a bɔ kaŋaki lə mfi, num bɔ fiəni chu lɔ biyuŋ. 23 Bɔ kɔ bɔ bee i tsaki Nyɔ wi kiŋkɔksi wə wi bi kpi kə, tsə ka tsaki num i mimɔsɔ mə bə̀ kɛiŋsi bəh kaŋ mɔ bwɔsi bəni bə̀ bɔ kɔ i kpi, bəh minyəni bəh nyám yə yi nyaniki, bəh yə yi sɛiŋki i kuku.

24 Si yi kɔ yaka Nyɔ ka bee bɔ a bɔ fəki num gia yə shɔm yibɔ kɔŋki a num gia yi kinyɛŋ, bɔ fəki yaka bəh gwu yibɔ i mi mi, ka ŋgəmsiki gwu yibɔ. 25 Bɔ kwuni ŋkɔŋ kɔm Nyɔ bi fiəni chu num ntəkə, tsa chu nɔm num i biɛiŋ biə Nyɔ maa, tsə lɔ i tsaki chu nɔm i wi Kimaa wiwə. Ayaka akɔ wi wə bukumbɛiŋ kɔ i kɔksiki jɔbi wichi na i bi tsə buku i kiŋgɔksi wə. Yi nûm ayaka. 26 Si bɔ fəki yakadəiŋ, Nyɔ ka bee bɔ, gwu bə́ shili bɔ i fəki gia yi ŋgəmnini. Ayaka bəkaŋa nɔ bəh bəkaŋa bədɔkɔ, num Nyɔ nì ka maa bəkaŋa a bɔ fəki yakadəiŋ. 27 Ayaka yi kɔ a liŋ si bənyuku bee dzəh yə Nyɔ nì fə i nɔki bəh bəkaŋa, gwu fwu lɔ bɔ i nɔki num bəh bənyuku. Ayaka bənyuku fə gia yi ŋgəmni bəh bənyuku bədɔkɔ. Si bɔ fəki yakadəiŋ jiə num ŋgəkə i kifwu kibɔ wə a num ŋgɔm wi kimfə kibɔ kichu.

28 Si bəni bəwɔ nì ka yɛiŋ a yi ndzɔŋki lə i kiə Nyɔ, Nyɔ ka bee bɔ a bɔ kaŋa mfi a num bi kiyuŋ, fə̂ num gia yə bɔ si kaŋaki kə i fəki. 29 Shɔ́m yibɔ bə́ num, num yi jikə bəh gia yichu chi chi. Bɔ mɔmyi gia yi gumini, dzə́kəh buku bɔ, bɔ kaŋa shɔm yichu, kindɔŋ fiini bɔ bəh bəni, wɔɔyi bəni, jwɔ, fwɔkyi, tsɛiŋ bəni bəh dzə́kəh yi chu, nyani bəh kinyəni, 30 bəkəli yɛli ki bəni, baiŋŋ Nyɔ, kaŋa bətɔyi bəchi i lɔm kibɔ wə, gukuli, ləkə bəh kifwu, ghaŋsi gwu, mɔm dzə́h yichi i fəki chu, ləkə bəh kifwu i bətii bəbɔ bəh i bənih bəbɔ. 31 Bɔ kɔ biyuŋ, num kə i ja yibɔ bɛiŋ. Bɔ chəbsi bəni bədɔkɔ, bɔ kwasi kə nshɛiŋ i bəni wə. 32 Bɔ fəki yakadəiŋ bɔ kiə na a Nyɔ kɛiŋsi a mi wə wi fəki gia yələ wi kaŋaki i kpî. Ayakalə, bɔ fə a fəni tsə a nishiŋ, chu kɔksi bəni bə̀ bɔ fəki ŋkaiŋni wi gia yələ.

2

Nyɔ bi sakaki mi wi biəli kimfə ki mi wiwɔ

1 Ayakadəiŋ, wɔ wə wɔ sakaki kimfə ki mi widɔkɔ, kɔŋ wɔ numki na ndə, wɔ kîəki a wɔ tə dzaki kə kiŋgbɔ. Wɔ kîəki a, asi wɔ sakaki kimfə ki mi widɔkɔ kɔ asi wɔ ləkəsiki gwu ya i ŋgəkə wə, kɔm wɔ wə wɔ sakaki wɔ fəki tə a gia yə wi fəki. 2 Bukumbɛiŋ kiəki lə a, Nyɔ ka jiə ŋgəkə i bəni bə̀ bɔ fəki gia yələ, wi jiəki biəli num ŋkɔŋ. 3 Ayakadəiŋ, wɔ wə wɔ sakaki kimfə ki bəni bə̀ bɔ fəki ŋkaiŋni wi gia yələ, ayakalə wɔ mwi fə yi tə, wɔ kwakaki a wɔ kɔlə i bi gɛiŋ buku i nsaka wi Nyɔ wə a? 4 Ma wɔ yɛiŋki kə a Nyɔ kaŋaki lə shɔm yindzɔŋni i bəni nalə, kaŋa shɔm nalə, num tə bəh kimbɔiŋni nalə a? Wɔ yɛiŋki yakadəiŋ wɔ kwaka akɔ gia yi kilɔlɔ, kîə a shɔm yindzɔŋni yi Nyɔ i wɔ, chusiki a wɔ kwûni shɔm ya.

5 Ayakalə, si wɔ nəiŋma i kwuni shɔm ya, wɔ fə̂ yi ləkə tsə a ləkəni, yəmaka kɔ a wɔ kpɛiŋsiki num ŋgəkə i gwu ya wə, wə wi bi numki i chɔkɔ biə Nyɔ bi chusiki shɔm yi yi bɔkɔli i jɔbi wə wi sakaki bəni bəchi i dzəh yi chəŋ wə. 6 Nyɔ bi gɔmki na winaiŋ mi biəli kimfə ki. 7 Bəni bə̀ bɔ kaŋaki shɔm i nɔm wi ndzɔŋni wə, nəŋki num mbum bəh kiŋkɔksi bəh nɔni kə ki bi tsə kaa kə, wi bi nyâ lə nɔni kə ki bi tsə kaa kə i bɔ. 8 Ayakalə, i bəni bə̀ bɔ tsɛiŋki a gwu yibɔ shəŋ, bɔ nəiŋ i wɔkɔ ŋkɔŋ, ka fəki num a gia yichu, yi kɔ a Nyɔ ni chusi lə shɔm yi bɔksini bəh ŋgəkə i bɔ wə. 9 Ŋgəkə wimbum bəh lɔli bi numki i mi wichi wə wi fəki chu, i yisi i Bəju i tsə buku i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju. 10 Ayakalə, kiŋkɔkni bəh kiŋkɔksi bəh kimbɔiŋni bi numki i bəni bə̀ bɔ fəki gia yindzɔŋni i yisi i Bəju i tsə buku i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju. 11 Yi bi numki yakadəiŋ, kɔm Nyɔ si chusi kə chi chi.

12 Bəni bəchi bə̀ bɔ fəki chu bɔ kaŋa kə na bənchi bə Muses, bɔ bi liəki num i ŋgəkə wə liəni kɔŋ bɔ ma kaŋaki bənchi. Ayaka bəni bəchi bə̀ bɔ fəki chu bɔ num i bənchi chɛiŋ, bə bi sakaki bɔ biəli bənchi bəwɔ. 13 Yi kɔ yakadəiŋ kɔm Nyɔ bi dzɔ kə mi a wi kɔ chəŋ i wi nshiŋ kɔm wi wɔkɔki gia yə bənchi dzakaki. Wi bi dzɔ mi a wi kɔ chəŋ i jɔbi wə wəmaka fəki gia yə bənchi nəŋki. 14 Bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju kabə num bənchi kɔbi, dza ka fəki gia i kiŋkwaka kibɔ wə, a num gia yə bənchi nəŋki, yaka bɔ mwi si num lɔ bənchi, namana yaka bɔ kaŋa kə bənchi bə̀ Nyɔ nì nya i Bəju. 15 Yəmaka chusiki a gia yə bənchi nəŋki kɔ num Nyɔ nyaka yi i shɔ́m yibɔ wə. Shɔ́m yibɔ tɔbi tə yi. Jɔbi wə bɔ fəki gia yichu, shɔ́m yibɔ ka sakaki bɔ. Jɔbi wə bɔ fəki gia yindzɔŋni yi ka tɔbiki bɔ. 16 Gia yələ bi dzɔki di i jɔbi wə Nyɔ bi sakaki gia yichi yə bəni fəki i nyumi wə tsə dzəh i Klistus Jisɔs wə, si ntum wi ndzɔŋni wələ mih fukuki lə chusiki.

Bəju ghaŋsiki gwu bəh bənchi

17 Wɔ wə wɔ bɔɔŋki gwu ya a mi wi Ju, wɔ jiə fwu wa i bənchi bə Muses wə, chu ghaŋsi gwu a wɔ kɔ mi wi Nyɔ, 18 bə lani lɔ wɔ bəh bənchi, wɔ kiə gia yə Nyɔ nəŋki, kiə tə gia yə yi tɔksiki ndzɔŋki nalə. 19 Wɔ kiəki lə na bindzɔŋ a wɔ kɔ wɔ wə wɔ chusiki dzəh i bimfəkə, num tə baiŋni i bəni bə̀ bɔ kɔ i jisi mə, 20 wɔ chu num wə wɔ təfiki biyuŋ, a num wɔ wə wɔ laniki bəni bə̀ bɔ kiəki kə gia ka bwa bənchiŋ. Wɔ fəki lə kɔm bənchi nya lɔ wɔ bəh mfi bichi bəh ŋkɔŋ. 21 Wɔ wə wɔ laniki bəni yakadəiŋ, wɔ laniki alə tə n'ya gwu a? Wɔ wə wɔ fukuki a kiə mi ki chwɔ̂ kə, wɔ tə fəki dəiŋ a? 22 Wɔ wə wɔ wamyiki a kiə nyum mi nabə kpə mi ki nɔ̂ kə bəh mi widɔkɔ, na wɔ fəki kə yakadəiŋ? Wɔ wə wɔ kaiŋyiki gia kɔm mimɔsɔ, na wɔ tə chwɔki kə biɛiŋ i júŋ yi fəni yi gia yi mimɔsɔ wə a? 23 Wɔ wə wɔ ghaŋsi gwu bəh bənchi bə Nyɔ, yaka wɔ ŋgəmsiki kə Nyɔ si wɔ bwiŋki bənchi bəwɔ a? 24 Akɔ gia yə bə nyaka a, “Bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju si bəkəli lə yɛli wi Nyɔ a num kimfə kimbɛiŋ ki Bəju.”

25 I suuŋ mi kaŋaki lə mbee,* jɔbi wə mi wiwɔ fəki gia yə bənchi dzakaki. Ayakalə, jɔbi wə wɔ bwiŋki bənchi, nsuuŋ wə bə suuŋ wɔ yɛiŋ kɔ aka wɔ kɛiŋki kinchɔk. 26 Mi kabə kɛiŋki kinchɔk, wi fə gia yi chəŋ yə bənchi nəŋki, bə ma ni dzɔ wi ka wə bə kɔ num bə suuŋ lɔ wi na si wi kɛiŋki kinchɔk a? 27 Ayakadəiŋ bəni bə̀ bɔ kɔ kinchɔk i nyam yi gwu wə ayakalə bɔ jiə bənchi, bɔ bi fə bə jiə mbɛiŋ Bəju i ŋgəkə wə mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ kaŋaki bənchi bə̀ bə nì nyaka, ayaka mbɛiŋ suuŋ bəni, mbɛiŋ kɛiŋ bwiŋ bənchi bəwɔ. 28 Mbɛiŋ kîəki a, mi wi Ju mwi kɔkə wə bə yɛiŋki i nyam yi gwu wə. Ayaka nsuuŋ wi kɔŋ kɔkə gia yə bə yɛiŋki i biŋ i nyam yi gwu wə. 29 Mi wə wi kɔ mi wi Ju wi ŋkɔŋ kɔ num i shɔm mə. Ayaka nsuuŋ wi ŋkɔŋ kɔ wə wi kɔ i shɔm mə, a num mfə wi Kiŋ'waka ki Nyɔ, a kɔbi nsuuŋ wə wi biəliki num bənchi bə̀ bə nyaka num nyakani. Wəmaka mi kɔ a si kɔksi num Nyɔ wi. A si kɔksi kə bəni.

3

Nyɔ si num a ja yi bɛiŋ

1 Si yi kɔ yakadəiŋ, Bəju tsəki bəni bədɔkɔ i finə wə a? Ma mbee kɔlə i nsuuŋ wə a? 2 Aaŋ, Bəju tsəki lə bəni bədɔkɔ i dzə́h yiduli wə. Yimbum yɛiŋ kɔ a Nyɔ nì kɔ wi nya ja yi, a num i bɔ kaŋ. 3 Bə kɔ i dzaka a si bəni bədɔkɔ nì numki kə i ja yiwɔ wə, yaka yəmaka ni fə ma Nyɔ ma numki i ja yi bɛiŋ na? 4 Yi mɔŋ num yakadəiŋ! Na si bəni bəchi kɔ bəntəkə Nyɔ bi baaŋ a wi ŋkɔŋ, yi num asi bə nyaka a,

“Nyɔ, wɔ ka dzâka ndzaka wa, yaka ndzaka wiwɔ kɔ chəŋ.

Ayaka wɔ si shi saka dzi lə bənsaka ba.”

5 Ayakalə, a kabə num a kimfə kibukumbɛiŋ kə ki kɔkə chəŋ gamtiki i fəki a kimfə ki Nyɔ kə ki kɔ chəŋ numki i yəŋə wə, yaka bukumbɛiŋ kɔ i dzaka a nə? A Nyɔ fəki i fikpəŋ i lɔɔki ŋgəkə i bukumbɛiŋ wə a? Mih bikəki yələ lə asi mi wiwɔm si bikə. 6 Yi mɔŋ i numki yakadəiŋ! Asi kɔ a yi numki yaka, ma Nyɔ sakaki dəiŋ mbi a? 7 Ayakalə, mih kabə nyiki ntəkə bi fə ŋkɔŋ bi Nyɔ yəŋə tsə a ninshiŋ ninshiŋ dzə bəh kiŋkɔksi i yɛli wi wə, bɔ bə́ chu sakaki mih ka mi wichu kɔm nə? 8 Yi kabə num yakadəiŋ, bukumbɛiŋ ma dzakaki a, “Yi ndzɔŋki lə a buku fə̂ki chu ka gia yindzɔŋni ni dzəki a?” Bəndzaka bələ kɔ bə̀ bəni bədɔkɔ bəkəliki yɛli wibuku bəh bɔ, dzaka a a dzakaki buku, bəmaka bəni bi kwati lə ŋgəkə wə bɔ kɔ i bi kwati.

Mi wi chəŋ mɔŋ nalə kpaaa

9 Bukumbɛiŋ ki dzakaki a nə i liə a? A bukumbɛiŋ Bəju tsəki lə bəni bədɔkɔ a? Yi mɔŋ dəkə yaka lə! Bukumbɛiŋ kɔ bə yɛiŋ lɔ a Bəju bəh bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju kɔ num i kaŋ yi ŋga bichu wə. 10 Yələ kɔ si bə nyaka a,

“Mi wi chəŋ mɔŋ, na wimu mɔŋ.

11 Mi mɔŋ wə wi kaŋaki mfi,

mi num kə wə wi nəŋki Nyɔ.

12 Bəni bəchi kɔ bə̀ bɔ n'yɔkɔ nya jum i Nyɔ.

Bɔ bəchi chu biɛiŋ bi kilɔlɔ.

Mi mɔŋ wə wi fəki gia yə yi kɔ chəŋ, na wimu mɔŋ.

13 Bɔ yamsi bindɔŋ bibɔ jiə bi biyəə aka júm.

Bɔ kɔ bəni bə ja.

Ndzaka wə wi bukuki i dzaka kibɔ wə kɔlə i wɔ̂ɔ mi aka kiləfi ki juŋŋ.

14 Bəlɔiŋ bəh bəndzaka bəlɔli jikə i dzaka kibɔ wə.

15 Gvu yibɔ si yaŋsi alə i tsə wɔɔ mi.

16 Bɔ si shi bəkəli lə biɛiŋ

tsə bəh bəŋgəkə i di bichi biə bɔ tsəki.

17 Bɔ chu kiəki kə dzəh yə yi dzəki bəh nɔni ki bɔiŋnini.

18 Bɔ kaŋaki kə na nlwa wi Nyɔ i shɔ́m yibɔ mə.”

19 Bukumbɛiŋ kiə i liə a gia yə bənchi dzaka, bɔ dzakaki i bəni bə̀ bɔ nɔki i bənchi chɛiŋ, ka mi ma ni kaŋa na gia yə wi kɔ i lɔbli dzaka asi mi wichi i fa mbi wələ wə bi num i Nyɔ nshiŋ nɔmyi dzaka. 20 Mbɛiŋ kîə a, na mi wiwɔm wimu bi numki kə wə Nyɔ bi dzɔki a wi kɔ chəŋ i wi nshiŋ kɔm wi fəki gia yə bənchi nəŋki, kɔm bənchi fəki bəni ka kiəki gia yichu yə bɔ fəki.

Dzəh yə Nyɔ dzɔki a mi kɔ chəŋ yɛiŋ

21 Ayakalə, i liə Nyɔ chusi lɔ dzəh yə wi dzɔki mi yɛiŋ a wi kɔ chəŋ i wi nshiŋ. Ayaka dzəh yiwɔ kaŋa kə gia yidɔkɔ i fə bəh bənchi. Dzəh yələ kɔ num Kiŋwakti ki Muses ki bənchi bəh bi bəni bə ntum bə Nyɔ nì tɔbiki lə. 22 Dzəh yə Nyɔ dzɔki a mi kɔ chəŋ yɛiŋ, kɔ yə yi biəliki shɔm yə mi kɔ wi jiə i Jisɔs Klistus wə. Nyɔ fəki yələ i mi wichi wə wi jiə shɔm i Klistus wə, kɔm i Nyɔ mi widɔkɔ kɔkə chi chi, 23 si mi wichi kɔ wi fə lɔ chu ka numki na i dzəh yi dəəŋ i mbum bi Nyɔ wə. 24 Ayakalə, Nyɔ chusi lɔ shɔm yi yindzɔŋni i bəni i nya bɔ bəh kinya kilɔlɔ yi num a bɔ kaŋaki kə kiŋgbɔ kidɔkɔ. Yələ nì tsə dzəh i Klistus Jisɔs wə wi nì təiŋ bəni i kaŋ yi bəŋgəkə wə. 25 Nyɔ nì kɔ wi nya wi ka mfə gia i fə kimaiŋ bəh mwa mu. Ayaka kimaiŋ kələ kɔ i bəni bəchi bə̀ bɔ jiə shɔm i wi wə. Wi nì fə kimaiŋ kələ i chusi a ŋgaiŋ Nyɔ kɔ mi wi chəŋ, kɔm wi Nyɔ nì kaŋaki shɔm kaŋani bəh chu bibɔ biə bɔ nì fəki i kikpu wə. 26 Wi nì fə yi i chusi a wi Nyɔ mwi kɔ mi wə wi fəki gia yi chəŋ i jɔbi wi liə wə, yi chu num a ŋgaiŋ dzɔki mi wə wi jiə shɔm i Jisɔs a wəmaka kaŋaki kə kiŋgbɔ. 27 Si yi kɔ yaka, gia yidɔkɔ kɔlə yə bukumbɛiŋ kɔ i ghaŋsiki gwu yɛiŋ na? Gia yidɔkɔ mɔŋ! Yi mɔŋ dəkə kɔm nə a? Ma yi kɔlə i numki kɔm nɔm widɔkɔ wə bukumbɛiŋ nɔmki a? Yi mɔŋ yaka! Yi kɔ num i numki i nchi wə bukumbɛiŋ jiə shɔm i Jisɔs. 28 Lə yi kɔ yaka. Bukumbɛiŋ kɔ bə təiŋ a, Nyɔ dzɔki mi a wi kɔ kiŋgbɔ kidɔkɔ kɔbi akɔ kɔm njiə wi shɔm wə wi jiə i Jisɔs wə, yi num kə kɔm wi fəki gia yə bənchi nəŋki. 29 Ma Nyɔ kɔ a Nyɔ wi Bəju shəŋ a? Ntə wi kɔ tə Nyɔ wi bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju a? Aaŋ, wi kɔ tə Nyɔ wi bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, 30 si Nyɔ kɔ shəŋ a wimu, a num wi wə wi bi dzɔ bəni bə̀ bə suuŋ bɔ a bɔ kɔkə bəh ŋgbɔ widɔkɔ, a num shəŋ kɔm shɔm yə bɔ jiə i Klistus wə, yi num a liŋ si wi bi dzɔ bəni bə̀ bɔ kɛiŋki kinchɔk, a bɔ kɔ ŋgbɔ widɔkɔ kɔbi num tə kɔm shɔm yə bɔ jiə i Klistus wə. 31 Yaka yi kɔ a bukumbɛiŋ lɔtɔkɔ bənchi kɔm shɔm yə bukumbɛiŋ jiə i Klistus wə a? Yi mɔŋ yakadəiŋ! Yi kɔ a bukumbɛiŋ kaŋaki i nûmki numni i bənchi wə.

4

Ablaham kɔ kinchəsi ki mi wə Nyɔ dzɔki a wi kaŋaki kə kiŋgbɔ kidɔkɔ

1 Bukumbɛiŋ kɔ i dzaka a Ablaham ba wi bətii tii bəbukumbɛiŋ nì yɛiŋ finə i gia yələ wə a? 2 A nì kɔ a Nyɔ dzɔ a Ablaham kɔkə bəh ŋgbɔ widɔkɔ num kɔm nɔm wi ndzɔŋni wə wi nì fə, ma wi kaŋaki lə gia yə wi kɔ i ghaŋsiki gwu kɔm yi. Ayakalə, wi kaŋaki kə na gia yə wi kɔ i ghaŋsiki gwu yɛiŋ i Nyɔ nshiŋ, 3 kɔm Kiŋwakti ki Nyɔ dzakaki a,

“Ablaham nì jiə shɔm i Nyɔ,

Nyɔ ka dzɔ wi a wi kɔ mi wi chəŋ.”

4 Mi wə wi nɔmki bə gɔm wi, na yibwiŋ wi ka nɔm bə gɔm wi, bə ma ni dzɔ a ŋgɔm wiwɔ kɔ kinya bə nya i wi. Bə ni dzɔ a, akɔ ŋgɔm wə wi si kɔ i kwati. 5 Ayakalə, mi kabə num maka wi nɔm fiɛŋ fidɔkɔ, num wi jiə shɔm i Nyɔ wə wi dzɔki bəni bəchu a bɔ kɔkə bəh kiŋgbɔ kidɔkɔ i wi nshiŋ, Nyɔ dzɔki wəmaka a wi kɔ chəŋ i wi nshiŋ kɔm shɔm yə wi jiə i wi. 6 Dɛbit tə nì dzaka a ndzɔŋni bimbum kɔ i bəni bə̀ Nyɔ dzɔki a bɔ kɔ chəŋ i wi nshiŋ a num kə kɔm bənɔm bə̀ bɔ nɔm. 7 Wi nì dzaka a,

“Ndzɔŋni bimbum kɔ i bəni bə̀ Nyɔ kɔ wi dalinya lɔ bəŋgbɔ bəbɔ,

ka baŋ chu bibɔ.

8 Ayaka ndzɔŋni bimbum kɔ i mi wə Nyɔ chu

ŋgwuŋki kə waiŋkpaŋ kɔm chu bi.”

9 Si yi kɔ yakadəiŋ, ndzɔŋni bimbum biələ kɔ a bəni bə̀ bɔ kɔ num bə̀ suuŋ bɔ ma? Ma, bi kɔ tə i bəni bə̀ bɔ kɛiŋki kinchɔk a? Buku si kɔ buku dzaka lɔ a, “Shɔm yə Ablaham nì jiə i Nyɔ wə nì fə Nyɔ dzɔ wi a wi kɔ mi wi chəŋ.” 10 Nyɔ nì dzɔ Ablaham a wi kɔ mi wi chəŋ, num i winaiŋ jɔbi wə a? A nì kɔ num bə suuŋ lɔ wi, ma wi kɛiŋ kinchɔk a? A nì kɔ wi kɛiŋ kinchɔk maka bə suuŋ wi. 11 Bə nì suuŋ wi jiə ka kinchəsi i chusi a wi kɔ mi wi chəŋ kɔm shɔm yə wi nì jiə i Nyɔ i jɔbi wə wi nì kɛiŋki kinchɔk. Ayakadəiŋ, Ablaham ka num tii wi bəni bichi bə̀ bɔ jiə shɔm i Nyɔ maka bə suuŋ bɔ, ka Nyɔ dzɔ tə bɔ a bɔ kɔ bəni bə chəŋ i wi nshiŋ. 12 Ayaka wi num tə tii wi bəni bə̀ bɔ kɔ num bə suuŋ bɔ, a num kə kɔm bə suuŋ bɔ. Akɔ kɔm bɔ dzɔ a gvu yi, i shɔm yə wi nì jiə i Nyɔ ka bə suuŋ wi.

Ablaham nì kwati fiɛŋ fiə Nyɔ kaka
num kɔm shɔm yə wi nì jiə i Nyɔ

13 Kiŋkaka kə Nyɔ nì kaka i Ablaham a wi bəh bwa bu bi dzi lə mbi wələ, yi num kə kɔm Ablaham nì jiəki bənchi. Akɔ kɔm shɔm yə wi nì jiə i Nyɔ wə, Nyɔ ka dzɔ wi a wi kɔ chəŋ i wi nshiŋ. 14 A kabə num a bəni bə̀ bɔ kwati fiɛŋ fiə Nyɔ kaka kɔm i nɔki si nchi nəŋki, yaka shɔm yə bə jiə i Nyɔ kaŋaki kə mbee widɔkɔ, kiŋkaka kə Nyɔ kaka numki tə a kilɔlɔ. 15 Gia yə yi kɔ, kɔ a bənchi si fə shɔm yi Nyɔ ka bɔkɔki tsə a nishiŋ, kɔm di biə nchi kɔkə, gia yidɔkɔ ma ni numki a mi bwiŋ nchi. 16 Yi kɔ num a, kiŋkaka kiwɔ biəliki num shɔm yə wi nì jiə i Nyɔ ka yi numki shɔm yi yindzɔŋni i wi, yə wi nì kaka a yi kaŋaki i bi num i chwɔŋkijuŋ ki kichi wə, a kɔbi a bəni bə̀ bɔ num i bənchi wə. Akɔ tə i bəni bə̀ bɔ jiə shɔm i Nyɔ wə a liŋ asi Ablaham nì jiə, kɔm Ablaham kɔ tii wibukumbɛiŋ bəchi bə̀ bɔ kɔ bəni bə Nyɔ. 17 Yələ kɔ asi bə nyaka a Nyɔ dzakaki i Ablaham a,

“Mih kɔ mih fə a wɔ numki tii wi bitumi biduli.”

Wi num tikwili wibuku i Nyɔ nshiŋ. A num Nyɔ wə Ablaham nì jiə shɔm i wi. Ayaka yi num a, a fəki wi ka bəni bə̀ bɔ kpiyi fiəni chu bəwɔm. Ayaka yi chu num a, a fəki wi ka biɛiŋ biə bi kɔkə, bi nûmki. 18 Ablaham nì tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ kiə a ŋgaiŋ kɔlə bi kwati fiɛŋ fiə Nyɔ nì kaka i ŋgaiŋ, na si wi nì kɔ wi chu tsɛiŋ kə fiɛŋ fidɔkɔ i ninshiŋ. Ayakalə, wi jiə a shɔm i Nyɔ na ka wi nyani lə i dzə numki, “Tii wi bitumi biduli,” asi Nyɔ nì kaka i wi a,

“Bwa ba bi ləŋki a ləŋni.”

19 A nì kɔ Ablaham si num tsə lɔ jía gbi, ayakalə wi nì ka dəsi dəkə shɔm yə wi nì jiə i Nyɔ, na yaka si wi nì kɔ wi yɛiŋ lɔ i gwu yi wə a ŋgaiŋ si num lɔ aka kiŋkpili ki mi, ka yɛiŋ tə a kpə wi Sɛla kɔ ŋkaiŋni wi kɔbi i bwɔ. 20 Wi nì ka kaŋa dəkə kiməŋni i kaŋaki shɔm yifa kɔm kiŋkaka kə Nyɔ nì kaka i wi. Shɔm yə wi nì jiə i Nyɔ nì ləkəki tsəki a ninshiŋ, wi ka tumyiki a bikum bi Nyɔ. 21 Wi nì kɔ wi bum na bəh shɔm yi yichi a Nyɔ kaŋaki lə ŋga i fə gia yə wi nì kaka. 22 Akɔ gia yə shɔm yə wi nì jiə i Nyɔ nì fə a Nyɔ dzɔ wi a wi kɔ mi wi chəŋ i wi nshiŋ. 23 Ayakalə, ndzaka wə wi kɔ a, “Nyɔ nì dzɔ wi yakadəiŋ,” Yi kɔkə a bə nì nyaka a i Ablaham wə shəŋ. 24 Yi kɔ tə i bukumbɛiŋ wə. Nyɔ wə bukumbɛiŋ jiə shɔm i wi, ni dzɔ lə bukumbɛiŋ tə yakadəiŋ. Akɔ wi wə wi nì bwili Jisɔs Bah wibukumbɛiŋ i kpi wə. 25 Jisɔs kɔ wə bə nì nya wi kpi kɔm chu bibukumbɛiŋ. Ayaka Nyɔ fiəni dzasi wi i kpi wə ka ŋgaiŋ dzɔ a bukumbɛiŋ kɔkə bəh kiŋgbɔ kidɔkɔ.

5

Kinsaŋli kə bukumbɛiŋ kaŋaki kɔm Nyɔ
dzɔki bukumbɛiŋ a bukumbɛiŋ kɔkə bəh kiŋgbɔ kidɔkɔ

1 I liə si Nyɔ kɔ wi dzɔ lɔ bukumbɛiŋ a bukumbɛiŋ kɔkə bəh kiŋgbɔ kɔm shɔm yə bukumbɛiŋ jiə i wi wə, bukumbɛiŋ bə́ num i kimbɔiŋni wə bəh wi kɔm gia yə Bah wibukumbɛiŋ wə Jisɔs Klistus fə. 2 A fə wi ka bukumbɛiŋ kaŋa dzəh i liə i shɔm yindzɔŋni yi Nyɔ yə bukumbɛiŋ kɔ yɛiŋ wə i liə kɔm shɔm yə bukumbɛiŋ jiə i wi. Bukumbɛiŋ bə́ laŋ si bukumbɛiŋ tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ, kiə a bukumbɛiŋ bi kwatiki lə i mbum bi Nyɔ wə. 3 Yi na baaŋ dəkə yakadəiŋ, bukumbɛiŋ laŋki tə i bəŋgəkə bə̀ bukumbɛiŋ yɛiŋki, kɔm bukumbɛiŋ kiəki lə a bəŋgəkə fəki mi kiə i kaŋa shɔm. 4 Ayaka shɔm yi kaŋani fəki a Nyɔ kɔksi mi a wi kpɛiŋ. Nyɔ ka kɔksi mi a wi kpɛiŋ, wi ka tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ i fiɛŋ wə, kiə a ŋgaiŋ bi kwati lə. 5 Fiɛŋ fiə bukumbɛiŋ tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ i fi wə bi lansi tsə kə i kuku, kɔm Nyɔ kɔ wi jiksi shɔ́m yibukumbɛiŋ bəh kiŋkɔŋ ki, tsə dzəh i Kiŋ'waka ki Baiŋni kə wi nya i bukumbɛiŋ. 6 Yi num a jɔbi wə bukumbɛiŋ nì kɔkə i gamti gwu yibukumbɛiŋ, Klistus dzə i jɔbi wi ndzɔŋni wə, ka kpi kɔm bukumbɛiŋ bəni bə̀ bɔ kiəki kə Nyɔ. 7 Akɔ ŋkɔŋ a yi ləkəki lə i mi i kpi kɔm mi wə wi kaŋaki kə kiŋgbɔ, ayaka mi widɔkɔ kɔlə i mɔmsi i kpi kɔm mi wi ndzɔŋni widɔkɔ. 8 Ayakalə, Nyɔ nì chusi kiŋkɔŋ ki i bukumbɛiŋ i dzəh yələ wə a, jɔbi wə bukumbɛiŋ nì kɛiŋki bəni bəchu, Klistus kpi kɔm bukumbɛiŋ. 9 I liə si bukumbɛiŋ kɔ num mwa mu fə Nyɔ dzɔ bukumbɛiŋ a bukumbɛiŋ kɔkə bəh kiŋgbɔ kidɔkɔ, yaka wi bi tsə lə i bukumbɛiŋ nshiŋ i bwili bukumbɛiŋ i kaŋ yi shɔm yi Nyɔ yi bɔksini yə wə bəh bəni. 10 Yəmaka num a, na jɔbi wə bukumbɛiŋ nì kɛiŋki bəni bə̀ bɔ baiŋŋki Nyɔ, kpi yi Waiŋ wi chiŋni bukumbɛiŋ bəh Nyɔ, wi ni tsə lə i ninshiŋ i liə i bwili bukumbɛiŋ bəh nɔni ki, si wi kɔ wi chiŋni bukumbɛiŋ bəh Nyɔ. 11 A kɔkə a gia yələ shəŋ yə bukumbɛiŋ laŋki kɔm yi. Bukumbɛiŋ laŋki tə bəh Nyɔ kɔm Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus wə wi kɔ num wi chiŋni bukumbɛiŋ bəh Nyɔ.

Gia yə Adam nì dzə bəh yi, bəh yə Klistus nì dzə bəh yi

12 Si chu nì tsə dzəh i mi wimu wə, ka bi dzə i mbi wə, ayaka kpi tə tsə dzəh i chu chɛiŋ ka bi dzə, ayaka kpi ka waŋ tsə i mi wichi wə, kɔm mi wichi fə chu. 13 Chu nì kɔ bi si num lɔ i fa mbi wə, na ka Nyɔ nyaki bənchi. Ayakalə, bənchi kabə num kə bə kɔkə i ŋgwuŋki waiŋkpaŋ i chu biə bəni fəki. 14 I yisi i jɔbi wi Adam wə i dzə buku i jɔbi wi Muses wə a nì kɔ kpi kaŋa ŋga i mi wichi bɛiŋ nabə bə̀ bɔ nì fəki chu ayaka bɔ fə kə asi Adam wə wi nì bwiŋ nchi. Adam nì kɔ i dzə yidɔkɔ wə aka Klistus wə wi nì kɔ i bi dzə. 15 Ayakalə, kinya ki Nyɔ kə wi nya i bəni kilɔlɔ kɔkə ka chu biə Adam nì fə. A kabə num a bəni bəduli nì kpiyi kɔm chu bi mi wimu, yaka kɔ ŋkɔŋ a shɔm yindzɔŋni yi Nyɔ bəh kinya ki nì dzə kɔm shɔm yindzɔŋni yi mi wimu wə wi kɔ Jisɔs Klistus, ma yi ni numki i dzə i bəni bəduli wə tsə lɔ tsəni. 16 Gia yə kinya ki Nyɔ kələ Nyɔ nì nya kilɔlɔ dzə bəh yi kɔkə liŋ bəh yə chu bi mi wimu nì dzə bəh yi. Chu bi mi wimu dzə bəh nsaka i bəni bəchi wə ka jiə bɔ i ŋgəkə wə. Ayakalə, kinya ki Nyɔ kələ nì dzə i jum wə, i chu bi bəni bəduli biə bɔ nì fə, ayaka Nyɔ dzɔ bɔ a bɔ kɔkə bəh kiŋgbɔ kidɔkɔ. 17 Yi kabə num a, chu bi mi wimu nì fə kpi kaŋa ŋga i mi wichi bɛiŋ kɔm mi wimu, yaka kɔ a bəni bə̀ bɔ dzɔ kiŋkɔŋ ki Nyɔ kimbum kələ, bəh kinya kə ki kɔ ndzɔ wə Nyɔ dzɔ bəni kilɔlɔ a bɔ kɔ chəŋ, bɔ ni kwati nɔni ki du kɔm mi wimu wə Jisɔs Klistus. 18 Ayakadəiŋ, si chu bi mi wimu nì dzə bəh ŋgəkə i bəni bəchi wə, kɔ a liŋ si kimfə ki chəŋ ki mi wimu fə Nyɔ dzɔ bəni a bɔ kɔkə bəh kiŋgbɔ, bɔ bəchi num i bi kwati nɔni. 19 Yi num a asi mi wimu nì ləkə bəh fwu i Nyɔ yəmaka fə bəni bəduli num bəh chu, yi kɔ asi mi wimu nì wɔkɔ i Nyɔ ŋ'wɔkɔ wiwɔ fə Nyɔ dzɔ bəni bəduli a bɔ kɔ chəŋ i wi nshiŋ. 20 Nyɔ nì nya bənchi i fə a chu duki. Ayakalə, si chu duki akɔ a liŋ si kiŋkɔŋ ki Nyɔ kə ki kɔ kinduksi i bəni wə duki tsəki a ninshiŋ tə. 21 Yi kɔ lə, ka chu kaŋaki ŋga i bəni wə, bɔ kpiyi, kɔ asi kiŋkɔŋ ki Nyɔ kə kaŋaki ŋga i bəni wə tsə dzəh i ndzɔ wə Nyɔ dzɔki bəni a bɔ kɔ chəŋ i wi nshiŋ, i bi nya bɔ bəh nɔni kə ki bi tsə kaa kə kɔm Jisɔs Klistus wə Bah wibukumbɛiŋ.

6

Mi wə wi kɔ wi chiŋni lɔ bəh Klistus, wi kpi buku i kaŋ yichu wə

1 Si yi kɔ yakadəiŋ, bukumbɛiŋ ki dzakaki a nə? Yaka kɔ bukumbɛiŋ ki baaŋki tsəki a fəki chu ka nshɛiŋ yi Nyɔ yə yi kɔ kinduksi i bəni wə duki tsəki tə a ninshiŋ a? 2 Yi mɔŋ nûm yaka! Yi kɔ i chu num dəiŋ a bukumbɛiŋ bə̀ bə kpi buku i kaŋ yichu wə chu kɔ i nɔki i chu mə a? 3 Ma mbɛiŋ kiəki kə a bukumbɛiŋ bəchi bə̀ bə juli i bɔkɔ chiŋni bəh Klistus Jisɔs, bə juli tə bukumbɛiŋ yaka chiŋni bəh kpi yi a? 4 Bə nì juli bukumbɛiŋ i bɔkɔ yakadəiŋ yi bə́ num a bə nì chiŋni bukumbɛiŋ bɔ i kpi yi wə ka ləə, ka yi numki si Klistus nì fiəni dza i kpi wə i ŋga bimbum bi Ba wi wə, yaka kɔ a bukumbɛiŋ kaŋaki i nɔ̂ki num i nɔni kimfiaŋ wə.

5 Yi kɔ lə kɔm, a kabə num a bukumbɛiŋ nì chiŋni lɔ bəh Klistus i kpi yə akɔ n'yi, yaka bukumbɛiŋ chu kɔkə i məŋniki a bukumbɛiŋ bi chiŋni lə bukumbɛiŋ bɔ tə i ndza wi kpi yə akɔ n'yi. 6 Bukumbɛiŋ kiəki lə a gwu yibukumbɛiŋ yə akɔ nɔni kikpu kɔ num bə nì baŋŋ lɔ i kintasi wə bəh Klistus, ka bə chiksi gwu yiwɔ yə yi kɔ yichu, ka bukumbɛiŋ ma bi chu numki mfa i kaŋ yichu wə, 7 kɔm jɔbi wə mi kpi, yaka wi buku lɔ i kaŋ yichu wə. 8 Si bukumbɛiŋ kɔ bukumbɛiŋ kpi lɔ bəh Klistus, yaka bukumbɛiŋ bum a bukumbɛiŋ bi nɔki lə tə bukumbɛiŋ bɔ, 9 kɔm bukumbɛiŋ kiəki lə a na si Nyɔ nì dzasi Klistus i kpi wə, wi bi chu kpi kə. Kpi kɔbi i chu kaŋa ŋga i wi bɛiŋ. 10 Kpi yə wi nì kpi wi nì kpi i chu wə kpamu yi kaa yakadəiŋ. Ayaka nɔni kə wi kaŋaki i liə kɔ num ki Nyɔ. 11 Si yi kɔ yakadəiŋ, mbɛiŋ tə yɛiŋ i gwu yimbɛiŋ wə a mbɛiŋ kpi lɔ i chu mə, ka nɔki i liə biəli si Nyɔ nəŋki, si mbɛiŋ chiŋni lɔ bəh Klistus Jisɔs.

12 Ayakadəiŋ, kiə mbɛiŋ ki bêe kə a chu kaŋaki ŋga i ntsaŋa bimbɛiŋ bi gwu wə i fə̂ki mbɛiŋ wɔkɔ num i gia yə mwa mimbɛiŋ nəŋki a mbɛiŋ fə̂ki. 13 Kiə mbɛiŋ ki bêe kə a chu dzɔ̂ki bimbu bimbɛiŋ bi gwu ka biɛiŋ bi binɔm i fə̂ki gia yichu yɛiŋ. Mbɛiŋ nyâ gwu yimbɛiŋ num i Nyɔ ka bəni bə̀ bə bwili bɔ i kpi wə ka nya bɔ bəh nɔni. Mbɛiŋ nyâ tə bimbu bimbɛiŋ bi gwu i Nyɔ ka biɛiŋ bi binɔm i fəki gia yi chəŋ yɛiŋ. 14 Chu chu kaŋaki kə i kâŋaki ŋga i mbɛiŋ bɛiŋ, kɔm mbɛiŋ kɔkə i bənchi chɛiŋ. Mbɛiŋ nɔki i shɔm yi Nyɔ yindzɔŋni chɛiŋ.

Mi wə wi chiŋni bəh Klistus kɔ mfa i nɔni ki chəŋ wə

15 Si yi kɔ yaka, bukumbɛiŋ ki dzakaki a nə? Yaka kɔ a bukumbɛiŋ fə̂ki chu kɔm bukumbɛiŋ nɔki i shɔm yi Nyɔ yindzɔŋni chɛiŋ, kɔbi i bənchi chɛiŋ ma? Yi mɔŋ yaka! 16 Mbɛiŋ kiəki kə a mi ka dzɔ gwu yi nya i mi widɔkɔ i wɔkɔki i wi ka mfa, yaka wi kɔ mfa i mi wə wi wɔkɔki i wi a? Mi ka nya gwu yi i chu, yaka wi kɔ mfa i chu wə. Yi ni dzə num bəh kpi. Mi ka nya gwu yi i wɔkɔki num i Nyɔ wə, yaka wi kɔ mfa wi Nyɔ. Yəmaka ni fə wi kwati nɔni ki chəŋ. 17 Ayakalə, kiyɔŋni kɔ ki Nyɔ asi mbɛiŋ nì kɛiŋki mbɛiŋ num mfá yichu, i liə mbɛiŋ bum bəh shɔ́m yimbɛiŋ yichi gia yi lanini yə bə nì nya i mbɛiŋ chusiki. 18 Mbɛiŋ kɔ num bə bwili lɔ mbɛiŋ i kaŋ yichu wə, mbɛiŋ fiəni chu mfá i nɔni ki chəŋ wə. 19 Mih dzakaki yələ ka mi wiwɔm, kɔm mbɛiŋ ka bəni bəwɔm mbɛiŋ kɔkə i kiə gia i tsə buku si yi kɔ. Mbɛiŋ kîəki a, a nì kɔ i kikpu wə mbɛiŋ nì nyaki lə bimbu bimbɛiŋ bi gwu i biɛiŋ bi kinyɛŋ wə bəh chu biduli, ka mfá. Mbɛiŋ nyâki bimbu bimbɛiŋ bi gwu num i gia yi chəŋ wə i numki bəni bə baiŋni. 20 Jɔbi wə mbɛiŋ nì kɔ mfá i chu wə, nɔni ki chəŋ nì kaŋaki kə gia yidɔkɔ i fə bəh mbɛiŋ. 21 Si mbɛiŋ nì kɔ yakadəiŋ, mbee wə mbɛiŋ nì kwati i gia yələ wə yə mbɛiŋ kɔ i liə ŋgəmni num ŋgəmnini i yi wə kɔ nə a? Gia yiwɔ yichi gɔksiki num bəh kpi shəŋ. 22 Ayakalə, i liə si bə kɔ bə bwili lɔ mbɛiŋ i kaŋ yichu wə ayaka mbɛiŋ fiəni chu num mfá yi Nyɔ, yi kɔ a mbee wiwɔ kɔ a mbɛiŋ si num dzə bəni bə baiŋni, ayaka kiŋgɔksi kiwɔ num nɔni kə ki bi tsə kaa kə. 23 Mbɛiŋ kîəki a ŋgɔm wi gia yichu kɔ kpi, ayakalə nɔni kə ki bi tsə kaa kə kɔ kinya kə Nyɔ nyaki a kilɔlɔ i bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ chiŋni bəh Klistus Jisɔs Bah wibukumbɛiŋ.

7

Nchi si kaŋa ŋga i mi bɛiŋ a i jɔbi wə mi wiwɔ kɛiŋki wiwɔm

1 Bwa bə nih bəŋ, mih nəŋki i dzaka yələ i mbɛiŋ ka bəni bə̀ bɔ kiəki nchi. Mbɛiŋ kiəki kə a nchi si kaŋa ŋga i mi bɛiŋ a jɔbi wə mi kɛiŋki wiwɔm a? 2 Bukumbɛiŋ dzɔ̂ kifəkəli i ndzɔ wi miŋkpaŋa bəh minyuku. Nchi si kaŋa baaŋ bəh miŋkpaŋa i nyuwi wə i jɔbi wə nyuwi kɛiŋki wiwɔm. Ayakalə, i jɔbi wə nyuwi ka dza kpi, wi ka ni buku i nchi wə wi kaŋaki wi bəh nyuwi. 3 Ayakadəiŋ, wi ka dza nyə tsə i minyuku widɔkɔ nyuwi kɛiŋ wiwɔm, bə bɔ̂ɔŋ wi a miŋkpaŋa wi tɔkɔlini. Ayakalə, nyuwi ka kpi, yaka wi buku lɔ i nchi wiwɔ wə. Wi ka tsə dzɔ minyuku widɔkɔ, wi ma chu numki miŋkpaŋa wi tɔkɔlini.

4 Yi kɔ a liŋ bwa bə nih bəŋ si mbɛiŋ kpi lɔ i bənchi wə tsə dzəh i gwu yi Klistus yə bə nì baŋŋ i kintasi wə. Mbɛiŋ kpi yakadəiŋ ka mbɛiŋ numki bəni bə mi widɔkɔ. Ayaka mi wələ kɔ wə bə nì dzasi i kpi wə, ka bukumbɛiŋ nɔ̂ki bə fə̂ num gia yə yi ndzɔŋki i Nyɔ. 5 Jɔbi wə bukumbɛiŋ nì kɛiŋki bə biəli asi nyam yi gwu yibukumbɛiŋ nəŋki, bənchi nì shiki dzasiki lə gwu yibukumbɛiŋ yə yi fwuki i fə̂ki chu, yi ka fə̂ki bimbu bibukumbɛiŋ bi gwu ka nɔmki gia yə yi kɔ i dzə num bəh kpi i bukumbɛiŋ wə. 6 Ayakalə, i liə bukumbɛiŋ buku lɔ i bənchi chɛiŋ ka kpi gaali bəh bənchi bəwɔ bə̀ bɔ nì kaŋa bukumbɛiŋ. Bukumbɛiŋ buku ka nɔmki i nɔni kimfiaŋ kə ki kɔ ki Kiŋ'waka ki Baiŋni, a chu kɔbi i dzəh yikpu yi bənchi bə̀ bə nì nyaka.

Nchi fəki bukumbɛiŋ kiə gia yichu

7 Bukumbɛiŋ ki dzâkaki a nə kɔm nchi a? Yaka kɔ a nchi kɔ gia yichu a? Yi mɔŋ yakadəiŋ! Asi mɔŋ kɔm bə bənchi ma mih kiəki kə gia yichu. Asi mɔŋ a nchi dzakaki a mi ma bûkuki bəh dzə́kəh i fiɛŋ fi mi wə, ma mih kiəki kə a mbuku wi dzə́kəh kɔ gia yichu. 8 Ayakadəiŋ, chu ka dzɔ dzəh i nchi wələ chɛiŋ nəŋni dzə́kəh yi bukuni i mih wə i dzə́h dzə́h wə, nchi nì kɔkə ma chu kaŋaki kə ŋga. 9 Mih nì yisiki nɔki maka nchi dzə. Ayakalə, jɔbi wə nchi nì dzə, chu yɔmi, mih ka kpi. 10 Bənchi bə̀ mwi bɔ nì kɔ i dzə num bəh nɔni i mih, bɔ dzə lɔ num bəh kpi i mih wə. 11 Yi num a chu nì kwati dzəh i bənchi bələ wə, fwɔkyi mih, nyumi i bɔ chɛiŋ wɔɔ mih. 12 Ayakadəiŋ, bənchi kɔ gia yi baiŋni, gia yə bənchi dzakaki kɔ gia yi baiŋni, a num yi chəŋ chu ndzɔŋ. 13 Yi ka num a gia yə yi ndzɔŋki ni dzə lɔ bəh kpi i mih wə a? A kɔkə yakadəiŋ! A nì kɔ chu, bi ni nyumi i gia yindzɔŋni chɛiŋ i dzə bəh kpi i mih, ka bukumbɛiŋ ni yɛiŋ a chu kɔ chu, ayaka yi chusi num i gia yə bənchi dzakaki a chu bəkəki nalə.

Jwɔ biə bi kɔ i mi wə

14 Bukumbɛiŋ kiəki a bənchi kɔ gia yə yi nyə i Nyɔ wə. Ayakalə, mih kɔ mfiŋ mi wiwɔm mih kaŋa nyam yi gwu, num bə taŋni mih ka mfa i chu wə. 15 Mih kiəki kə gia yə mih fəki, kɔm gia yə mih nəŋki i fə̂ a kɔkə yə mih fəki. Mih dza yiŋni fə lɔ gia a num na yə mih baiŋŋki. 16 Si mih fəki lɔ gia a num yə mih kɔŋki kə, yaka mih bum ŋkɔŋ a nchi kɔ gia yindzɔŋni. 17 Si yi kɔ yakadəiŋ, a fəki kə mih gia yiwɔ. A fəki num chu biə bi kɔ i mih mə. 18 Mih kiəki lə nalə a gia yindzɔŋni kɔkə i mih mə. Yaka kɔ a gia yindzɔŋni kɔkə i mwa məŋŋ mə. Mih si dza nəŋ lə i fə gia yi chəŋ, mih kɔbi i fə. 19 Gia yindzɔŋni yə mih nəŋki i fə̂ a kɔkə yə mih fəki. Gia yichu yə mih kɔŋki kə i fə̂ki, akɔ yə mih yiŋni fəki. 20 Si mih dzaki fəki num gia yə mih kɔŋki kə i fəki, yaka kɔ a chu mɔŋ i mih wə, mih fəki gia yiwɔ. A fə num chu biə bi kɔ i mih mə.

21 Si yi kɔ yakadəiŋ, mih ka yɛiŋ lɔ a, akɔ nchi i jɔbi wə mih nəŋki i fə gia yindzɔŋni, aka yaŋsiki lɔ gia yichu i mih i fəki. 22 I shɔm yiŋ mə mih saŋliki lə bəh bənchi bə Nyɔ nalə. 23 Ayakalə, mih yɛiŋki lə nchi widɔkɔ wi num i mih mə. Nchi wiwɔ tumki lə jum bəh nchi wichu wə wi kɔ i kiŋkwaka kiŋ mə. 24 Kiŋkpili ki mi ka mih! Akɔ ndə i bwili mih i nyam yi gwu yələ yi dzəki bəh kpi a? 25 Kiyɔŋni ki Nyɔ wə wi kɔ i gamti mih tsə dzəh i Jisɔs Klistus wə Bah wibukumbɛiŋ!

Si yi kɔ yakadəiŋ mih kabə num i liə mfa wi bənchi bə Nyɔ i kiŋkwaka kiŋ wə, ayakalə num mfa wi bənchi bə chu i nyam yi gwu wə.

8

I Nɔki si Kiŋ'waka ki Baiŋni nəŋki

1 Yi kɔ a, i liə mi wə wi chiŋni bəh Klistus Jisɔs bi chu liə kə i ŋgəkə mə. 2 Wi bi chu liə kə kɔm nchi wi Kiŋ'waka ki Nyɔ wə wi nyaki nɔni i bəni bə̀ bɔ chiŋni lɔ bəh Klistus Jisɔs, num wi bwili lɔ bukumbɛiŋ i kaŋ yi nchi wə wi kɔ wichu bəh wi kpi. 3 Nyɔ kɔ wi fə lɔ gia yə nchi nì kaŋaki kə ŋga i fə. Nchi nì kaŋaki kə ŋga, a num mfə wi nyam yi mi yi gwu yi bɔyini. Gia yə Nyɔ nì fə kɔ a wi nì faaŋ Waiŋ wi, wi dzə ka mi wiwɔm wə wi fəki chu i bwiŋ chu. Akɔ yaka si Nyɔ nì bwiŋ ŋga bichu i mi wiwɔm wə. 4 Wi nì fə yakadəiŋ ka gia yi chəŋ yə nchi nəŋki a bukumbɛiŋ kɔlə i fə̂ki asi yi kɔ. Bukumbɛiŋ bələ kɔ bə̀ Kiŋ'waka ki Nyɔ nəŋki, kɔbi i chu fəki si nyam yi gwu nəŋki. 5 Bəni bə̀ bɔ nɔki biəli asi nyam yi gwu nəŋki, bɔ si jiə mfi bibɔ a num i gia yə nyam yi gwu nəŋki, ayaka bə̀ bɔ nɔki biəli asi Kiŋ'waka ki Nyɔ nəŋki, bɔ si jiə mfi bibɔ num i gia yə Kiŋ'waka ki Nyɔ nəŋki. 6 Mi ka jiə mfi bi num i nyam yi yi gwu wə, yaka wi ni kpi lə. Ayakalə, mi ka jiə mfi bi num i Kiŋ'waka ki Nyɔ wə, yaka wi ni kwati lə nɔni bəh kimbɔiŋni. 7 Si yi kɔ yakadəiŋ mi wə wi jiə mfi bi num i gia yə nyam yi gwu nəŋki akɔ wə wi si baiŋŋ Nyɔ. Wəmaka mi si wɔkɔ kə i nchi wi Nyɔ. Ayaka kɔ ŋkɔŋ a wi kɔkə i wɔkɔki. 8 Mi wə wi nɔki asi nyam yi gwu nəŋki wi kɔkə i fəki gia yə Nyɔ kɔ i wɔkɔki ndzɔŋni bəh wi.

9 Ayakalə, mbɛiŋ kɔkə fimbɛiŋ bəni bə̀ bɔ nɔki biələ asi nyam yi gwu nəŋki. Mbɛiŋ biəliki asi Kiŋ'waka nəŋki, jɔbi wə yi kɔ a Kiŋ'waka ki Nyɔ nɔki lə i mbɛiŋ wə. Mi kabə num wi kaŋa kə Kiŋ'waka ki Klistus, yaka wi kɔkə mi wi Klistus. 10 Klistus kabə num i mbɛiŋ wə, na yaka si gwu yimbɛiŋ bi kpiki kɔm chu, Biŋ'waka bimbɛiŋ kɔ biwɔm kɔm Nyɔ fə mbɛiŋ num chəŋ i wi nshiŋ. 11 A kabə num a Kiŋ'waka ki wi wə wi nì bwili Jisɔs i kpi wə nɔki lə i mbɛiŋ wə, ma wi wə wi nì bwili Klistus Jisɔs i kpi wə ni nya tə nɔni i nyam yimbɛiŋ yi gwu yə yi bi kpiki. Wi ni nya tsə dzəh i Kiŋ'waka ki wə, kə ki nɔki i mbɛiŋ wə.

12 Ayakadəiŋ, bwa bə nih bəŋ, bukumbɛiŋ kaŋaki lə gia i fə̂, gia yələ kɔkə i nɔ̂ki biəli si nyam yibukumbɛiŋ yi gwu nəŋki. 13 Mbɛiŋ ka nɔki biəli si nyam yimbɛiŋ yi gwu nəŋki, yaka mbɛiŋ ni kpi lə. Ayakalə, mbɛiŋ ka bee Kiŋ'waka ki Nyɔ fə mbɛiŋ bəkəli kimfə kichu kə nyam yi gwu nəŋki, yaka mbɛiŋ ni kwati lə nɔni. 14 Bəni bəchi bə̀ bɔ nɔki biəli si Kiŋ'waka ki Nyɔ chusiki bɔ kɔ bwa bə Nyɔ. 15 Nyɔ nì ka nya dəkə mbɛiŋ num bəh kiŋ'waka ki mfa kə ki kɔ fə mbɛiŋ fiəni nɔki bəh nlwa. Wi nì nya Kiŋ'waka i mbɛiŋ kə ki fəki mbɛiŋ num bwa bu. Ayaka ki ka fəki mbɛiŋ bɔɔŋ wi a, “Abba,* Ba wibuku.” 16 Kiŋ'waka kələ mwi bəh kiŋ'waka kibukumbɛiŋ beeŋki lə nsaka a bukumbɛiŋ kɔ bwa bə Nyɔ. 17 A kabə num a bukumbɛiŋ si num lɔ bwa bə Nyɔ, bukumbɛiŋ bi numki i dzi biɛiŋ, biɛiŋ biə bi kɔ bi Nyɔ. Bukumbɛiŋ bəh Klistus bi chiŋni dzi bi jɔbi wə bukumbɛiŋ ka yɛiŋki ŋgəkə si Klistus nì yɛiŋki, bukumbɛiŋ tə bi kwati i kiŋkɔkni ki wə.

Kinsaŋli kə ki kɔ ki bwa bə Nyɔ

18 Mih kiəki lə na bindzɔŋ a ŋgəkə wə bukumbɛiŋ yɛiŋki i liə wi ka buku na wə bə kɔ i fəkəni bəh ndzɔŋni biə bi bi numki bibukumbɛiŋ. 19 Biɛiŋ bichi biə Nyɔ nì maa bi lansi wɔkɔliki jɔbi wə Nyɔ bi chusiki bwa bə̀ bɔ kɔ mbu. 20 Yi kɔ a biɛiŋ bichi biə Nyɔ nì maa bi fiəni chu biɛiŋ bi kilɔlɔ. Bi ka num dəkə biɛiŋ bi kilɔlɔ yaka a, a kɔŋki bi. A nì kɔŋ Nyɔ i fə a bi numki yakadəiŋ. Ayakalə, bi tsɛiŋ tsə a ninshiŋ kiə a, 21 chɔkɔ bidɔkɔ bi num Nyɔ bi bwili bi, bi bɔiŋ i nsəŋ wə wi kɔ a biɛiŋ biwɔ bichi kaŋaki lə i bi fɔɔ. Jɔbi wə Nyɔ bi bwiliki bi yakadəiŋ, bi ka bi kaŋa ndzɔŋni biə akɔ bi bwa bə Nyɔ. 22 Bukumbɛiŋ kiəki lə a biɛiŋ bichi biə Nyɔ nì maa bi kwiŋki bəh lɔli i dzə buku bidaiŋ aka miŋkpaŋa wə wi nɔmhki. 23 A kɔkə shəŋ a biɛiŋ biə Nyɔ nì maa bi baaŋ a numki i ŋgəkə wə. Bukumbɛiŋ bə̀ bə kaŋaki kinya ki ninshiŋ, a num Kiŋ'waka ki Nyɔ kə wi nya i bukumbɛiŋ, bukumbɛiŋ kwiŋki tə a shɔm shɔm wɔkɔli na bəh ŋga a Nyɔ fə̂ bukumbɛiŋ nûmki bwa bu, a num ntəiŋ wə Nyɔ bi təiŋki bukumbɛiŋ bəchi i kaŋ yi ŋgəkə wə. 24 Akɔ gia yə bukumbɛiŋ tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ kiə a bukumbɛiŋ bi kwatiki lə a num yə Nyɔ bwîli bukumbɛiŋ kɔm bə yi. Ayakalə, gia yə mi kɔ i tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ i yi wə a ŋgaiŋ bi kwati lə num yi si num lɔ i wi nshiŋ, a kɔkə i chu numki yi yə wi kɛiŋki wi wɔkɔli wɔkɔlini. Akɔ ndə wə wi kɔ i chu tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ i fiɛŋ fidɔkɔ i bi kwati num fi si num lɔ i wi nshiŋ a? 25 Ayakalə, bukumbɛiŋ kabə tsɛiŋ tsə a ninshiŋ i fiɛŋ wə kiə a bukumbɛiŋ bi kwatiki lə, bukumbɛiŋ kɛiŋ ki yɛiŋ kə i fi wə, bukumbɛiŋ kaŋaki i kâŋa shɔm i nûmki alə mɔɔŋ wɔ̂kɔli.

26 Kiŋ'waka ki Baiŋni tə gamtiki lə bukumbɛiŋ i mbɔyih wibukumbɛiŋ wə, asi bukumbɛiŋ kiəki kə i tsaki bəh si bukumbɛiŋ kaŋaki i tsaki si bukumbɛiŋ kɔ i tsâki. Kiŋ'waka kiwɔ mwi si tsa lə Nyɔ i bukumbɛiŋ bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ də i wi i dzəh yə wə mi kɔkə i chu dzaka. 27 Nyɔ wə wi si tsɛiŋ shɔ́m yi bəni wi si kiə lə kiŋkwaka ki Kiŋ'waka ki Baiŋni, kɔm Kiŋ'waka kiwɔ si tsa lə Nyɔ i bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ i dzəh yə Nyɔ kɔŋki.

28 Bukumbɛiŋ kiəki lə a Nyɔ nɔmki i gia yichi wə wi fə yi tsə i dzəh yindzɔŋni wə i bəni bə̀ bɔ kɔŋki wi, bə̀ wi bɔɔŋ biəli gia yə wi nəŋki i bɔ. 29 Bəni bə̀ Nyɔ nì kɔ wi si kiə bɔ a kɛiŋ i kikpu wə, yi kɔ num wi nì kɛiŋsi jiə lɔ bɔ chi chi a bɔ bi kwûni nûm ka Waiŋ wi, ka Waiŋ wi wələ kɔlə i numki Waiŋ wi ninshiŋ i bwa bə nih bəduli kintəəŋ. 30 Bəni bə̀ wi nì kɔ wi sisi jiə lɔ chi chi, wi ka bi bɔɔŋ bɔ. Ayaka bəni bə̀ wi nì bɔɔŋ num wi dzɔ lɔ bɔ a bɔ kɔ ŋgbɔ widɔkɔ kɔbi. Ayaka bə̀ wi nì bɔɔŋ wi dzɔ a bɔ kɔ ŋgbɔ widɔkɔ kɔbi, num wi nì fə a bɔ liə i mbum bi wə.

Mi wə wi kɔ i chu fə bukumbɛiŋ bəh gia yidɔkɔ kɔ na ndə a?

31 Si gia yələ yichi kɔ lə, bukumbɛiŋ chu kɔ i dzaka a nə? Si Nyɔ si num lɔ i kimbu kibukumbɛiŋ wə, mi wə wi kɔ i chu fə bukumbɛiŋ bəh gia akɔ na ndə a? 32 Wi Nyɔ kabə kaŋaki kə kiŋghəkə i Waiŋ wi, i nya a wi kpi i bukumbɛiŋ bəchi bɛiŋ, ayakalə wi ma nì nyâ biɛiŋ bichi i kpɛiŋsi yɛiŋ i bukumbɛiŋ a? 33 Akɔ ndə wə wi kɔ i chu nəŋki nsaka bəh bəni bə̀ Nyɔ kɔ wi sabibwili lɔ a? Nyɔ num wə wi dzɔki bəni a bɔ kaŋaki kə ŋgbɔ widɔkɔ. 34 Mi kɔlə wə wi kɔ i chu jiə bukumbɛiŋ i ŋgəkə wə a? Klistus Jisɔs nì kpi, wi fiəni dza i kpi wə, wi num i liə i tsɛiŋ yi Nyɔ yiləkəli wə, wi lansi tsa Nyɔ i bukumbɛiŋ. 35 Mi wə wi bi chu lansi gaaliki bukumbɛiŋ bəh Klistus a wi ma chu kɔŋki bukumbɛiŋ kɔ na ndə a? Akɔ bəŋgəkə, ma nshili, ma i bwaŋki gvu a bəni gbɔyiki i jum wə, ma dzɔŋ, ma chwɔŋ kiyəə, ma gia yi gumini, ma kpi, kɔlə i gaali a? 36 Yi kɔ num bə nyaka a bəni bədɔkɔ nì dzakaki i Nyɔ a,

“Buku tsɛiŋki tsəki kpi chɔkɔ bichi kɔm wɔ.

Bəni dzɔki buku aka shwáŋ yə bə tsəki i kum.”

37 Na i biɛiŋ biələ bichi wə bukumbɛiŋ tumki dziki lə bi bəh ŋga bi Klistus wə wi nì kɔŋ bukumbɛiŋ. 38 Mih kiəki lə na bindzɔŋ a kpi nabə nɔni, nabə ŋkaiŋni bəchinda bənaiŋ, nabə biŋ'waka biə bi sakaki, nabə biɛiŋ biə bi kɔ i liə, nabə biə bi kɔ i bi dzə, nabə biɛiŋ biə bi kaŋaki ŋga, 39 nabə biə bi kɔ i bɛiŋ, nabə biə bi kɔ i nichɛiŋ, nabə binaiŋ biɛiŋ i mbaŋ wi biɛiŋ biə Nyɔ nì maa bichi, fidɔkɔ kɔkə yɛiŋ fi kɔ i gaali bukumbɛiŋ i kiŋkɔŋ ki Nyɔ kə wi kaŋaki i bukumbɛiŋ kɔm Klistus Jisɔs Bah wibukumbɛiŋ.

9

Nyɔ nì saiŋbwili bəni bə Islae a bɔ numki bəni bu

1 Gia yələ mih dzakaki kɔ ŋkɔŋ ka mi wi Klistus. Mih nyiki kə ntəkə, Kiŋ'waka ki Baiŋni fəki shɔm yiŋ tɔbi a mih nyiki kə ntəkə. 2 Yi kɔ a mih kɔ bəh nshɛiŋ yimbum chu num bəh lɔli biə bi kaaki kə i shɔm yiŋ mə, 3 kɔm bwa bə nih bəŋ bə kwili bə̀ buku bɔ kɔ mwa mimu. Mih nəŋki lə na bəh ŋga a lɔiŋ dzə̂ i mih wə i gâali mih buku Klistus kɔm bɔ. 4 Bəni bələ kɔ bəni bə Islae bə̀ Nyɔ nì dzɔ bɔ fə a bɔ numki bwa bu, chusi kiŋkɔkni ki i bɔ, dzi miŋkaiŋ bəh bɔ, nya bənchi bu i bɔ kaŋ, chusi bɔ si bɔ kɔ i kɔ̂ksiki Nyɔ, fə biŋkaka bəh bɔ. 5 Bɔ kɔ bəni bə̀ bətii tii bəbɔ nì yisi chwɔŋkijuŋ kələ a num bəni bə Nyɔ bə̀ bə ni kiəki bɔ, Mbwili wə Nyɔ nì kaka jɔbi wə wi nì dzə ka mi wiwɔm, bə bwɔ wi num i chwɔŋkijuŋ ki bəni bələ wə. Bukumbɛiŋ nyâki kiŋkɔksi jɔbi wichi ki kaa kə i Mbɔiŋsi wə wi kɔ Nyɔ, wi kaŋa ŋga i biɛiŋ bichi wə. Yi nûm ayaka.

6 Yi mɔŋ a, gia yə Nyɔ nì kaka a yi laka kilɔlɔ, kɔm a kɔkə bəni bə Islae bəchi bə̀ bɔ kɔ bwa bə Islae bə ŋkɔŋ. 7 Ayaka a kɔkə tə bwa bəchi bə̀ bɔ buku i Ablaham wə bɔ kɔ bwa bu. Ayakalə, yi kɔ asi Nyɔ nì dzaka i Ablaham a,

“Akɔ Ayjik wə, wi bi bwɔki bwa bə̀ bɔ bi duki yɛli wa.”

8 Yələ gia chusiki a, a kɔkə bwa bəchi bə̀ bɔ buku i Ablaham wə bɔ kɔ bwa bə Nyɔ. Akɔ bwa bə̀ Nyɔ nì kaka Ablaham yɛiŋ, bə dzɔki a bɔ kɔ bwa bə Ablaham. 9 Jɔbi wə Nyɔ nì fə kiŋkaka kələ dzaka a,

“A bi fiəni numki i jɔbi wələ wə i jia yi dzəni wə,

mih bi fiəni dzə, ma Sɛla bi kwati waiŋ nyukuni.”

10 A mɔŋ dəkə a yələ shəŋ. Gia ka yələ nì num tə bəh Lɛbika wə tii bwa bu nì kɔ Ayjik wə tii bətii bəbukumbɛiŋ. 11-12 Na ka bə tsɛiŋki i bwɔ bimaŋsi biələ, na ka bə numki i fə gia yindzɔŋni yidɔkɔ nabə yichu, a nì kɔ num Nyɔ dzaka i nih wibɔ a,

“Kukuli bi nɔmki lə i waiŋ wi nchiŋ.”

Nyɔ nì dzaka yakadəiŋ chusi a wi baaki mi biəli mba wi. Wi si baa kə biəli nɔm widɔkɔ wə mi fə. Wi baaki biəli num gia yə wi Nyɔ nəŋki. 13 Yi kɔ asi bə nyaka a,

“Yakɔb kɔ mih kɔŋ wi, mih baiŋŋ Ɛsau.”

Nyɔ si fə a gia yə wi kɔŋki

14 Si yi kɔ lə, bə kɔ i dzaka a nə? Yaka kɔ a Nyɔ fəki kə gia yi chəŋ ma? Yi mɔŋ yakadəiŋ! 15 Nyɔ nì dzaka i Muses a,

“Mih bi cham lə bəh nshɛiŋ i mi wə mih kɔŋki,

mih kwasi nshɛiŋ i wə mih kɔŋki.”

16 Ayakadəiŋ, Nyɔ baaki kə mi biəli si mi wiwɔm nəŋki, nabə i bənɔm bə̀ wi nɔmki. Wi baaki kɔm nshɛiŋ yə wi kaŋaki i bəni wə. 17 Yələ gia kɔ asi bə nì nyaka tə i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a Nyɔ nì dzakaki i fɛlɔ ŋkuŋ wi Ijib a,

“Mih yaksi wɔ ka ŋkuŋ, fwu wiwɔ num a,

mih ni chusiki ŋga biŋ i wɔ wə,

ka bəni bi tsə̂ bəh yɛli wuŋ i mbi wələ wichi wə.”

18 Yələ gia ka chusi a Nyɔ kwasiki nshɛiŋ i mi wə wi nəŋki i kwasi nshɛiŋ i wi, nya fwu wi ləkəli i mi wə wi nəŋki a wi ləkəki bəh fwu.

19 Mi widɔkɔ kɔlə i dza bikə i mih a, “A kabə num yakadəiŋ, Nyɔ kabə kpiki bəh bəni kɔm nə a? Mi wə wi kɔ i nəiŋ gia yə Nyɔ nəŋki a yi num, akɔ ndə a?” 20 Mi ma bîkə yakadəiŋ. Akɔ na winaiŋ mi wiwɔm wə wi kɔ i sini bəh Nyɔ a? Mi kɔlə i mwəm fiɛŋ bəh fiəŋ ma fi ni chu bikə i wi a, “Wɔ mwəm mih lə kɔm nə a?” 21 Mi wə wi mwəmki mishwali kaŋaki lə ŋga i fiəŋ wiwɔ bɛiŋ i chum kaŋ yi fiəŋ i mwəm biɛiŋ yɛiŋ chi chi, fidɔkɔ num fiə fi kaŋaki nɔm wimbum, fidɔkɔ num fiə fi chiŋ kɔ. 22 Yikɔ a liŋ si Nyɔ fəki. Wi nì nəŋki i chusi shɔm yi yi bɔksini i bəni, chu fə a bəni kîə ŋga bi. Ayakalə, wi nì lansi kaŋa shɔm bəh bəni bə̀ bɔ nì fəki shɔm bɔkɔ wi, bəh bə̀ bə nì kɔ i kaasi bɔ num kaasini. 23 Wi nì fə yakadəiŋ i chusi mbum bi bimbum biə bi kɔ i bəni bə̀ wi kwasiki nshɛiŋ i bɔ. Bəni bələ kɔ bə̀ wi nì kɛiŋsi jiə na ka yi dzə num a bɔ bi kwati lə mbum biwɔ. 24 Akɔ na bukumbɛiŋ bəni bəwɔ bə̀ wi bɔɔŋ. A kɔbi a Bəju shəŋ. Bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju kɔlə tə yɛiŋ. 25 Akɔ na yi yə Nyɔ dzaka i Kiŋwakti ki mi wi wi ntum wə Ɔsia a,

“Bəni bə̀ bɔ kɔkə bəni bəŋ,

Mih ni bɔɔŋki bɔ a ‘Bəni bəŋ.’

Ayaka bə̀ mih ni kɔŋki kə bɔ,

mih ni bɔɔŋki bɔ a ‘Shɔm yiŋ.’ ”

26 “Ayaka a fɛiŋ i di biə Nyɔ si dzaka i bəni bəwɔ a,

‘Mbɛiŋ kɔkə bəni mbəŋ’,

Yi kɔ a bə ni bɔɔŋki bɔ a,

‘Bwa bə Nyɔ wə wi kaŋaki nɔni.’ ”

27 Isaya mi wi ntum wi Nyɔ nì də tə kɔm bəni bə Islae ka dzaka a,

“Na ayaka si bəni bə Islae duki lə,

num aka mishambu mi kinchwɔ kimbum,

a bi bɔiŋki a bədɔkɔ i bɔ wə twɛsi.

28 Yi num a Nyɔ bi dza akisəkə wi lɔ ŋgəkə

i nshwaiŋ yələ yichi wə wi kaasi biɛiŋ bichi.”

29 Wi Isaya nì kɔ wi dzaka lɔ a,

“A nì mɔŋ a, Bah Nyɔ wə wi kaŋaki ŋga bichi

bɛsi bwa i chwɔŋkijuŋ kibukumbɛiŋ wə,

ma bukumbɛiŋ fiəni chu lɔ aka kwili wimbum Sɔdɔm

bəh wi Gɔmɔla.”

Bəni bə Islae nəiŋ dzəh yə bəni kaŋaki i bîəliki
i num chəŋ i Nyɔ nshiŋ

30 Si yi kɔ lə, bukumbɛiŋ ki dzakaki a nə? Bukumbɛiŋ ki dzakaki a bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju bə̀ bɔ nì ka mɔmsi dəkə i num chəŋ i Nyɔ nshiŋ, bɔ num lɔ i liə chəŋ i Nyɔ nshiŋ kɔm shɔm yə bɔ jiə i wi. 31 Ayakalə, bəni bə Islae bə̀ bɔ nì mɔmsi i numki chəŋ i Nyɔ nshiŋ biəli num dzəh yə bənchi nəŋki, bɔ nì ka biəli i dzə num chəŋ i wi nshiŋ. 32 A nì kɔ kɔm nə? Akɔ kɔm bɔ nì ka mɔmsi i biəli dzəh yə bɔ kɔ i jiə shɔm i Nyɔ. Bɔ nì kwakaki a gia yə yi kɔ fə a mi num chəŋ i Nyɔ nshiŋ kɔ num bənɔm bə̀ wəmaka fəki. Bɔ fə yakadəiŋ ka ndamti i təh wə bəni ndamtiki i yɛiŋ bɛiŋ. 33 Təh wələ kɔ wə bə nyaka kɔm wi a,

“Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, mih jiə təh i kwili wi Sayɔŋ wə,

a num təh wə bəni bi ndamtiki yɛiŋ wə.

A num biaŋa wə bəni bi gbɔyiki yɛiŋ wə.

Ayakalə, mi wə wi jiə shɔm i wi wə, bi chu numki kə i ŋgəmni wə.”

10

1 Bwa bə nih bəŋ, gia yə mih nəŋki bəh shɔm yiŋ yichi, bəh ntsa wuŋ i Nyɔ, kɔ a bəni mbəŋ bə Islae bələ bi kwati mbɔiŋ. 2 Gia yə mih kiəki, a num yə mih kɔ i dzaka kɔ a, bɔ kaŋaki lə kiŋkɔŋ na bəh ŋga i Nyɔ. Ayakalə, bɔ kiəki kə dzəh yi chəŋ yə bɔ kɔ i biəliki wi yɛiŋ. 3 Si bɔ kiəki kə dzəh yə Nyɔ dzɔki a mi si num chəŋ i wi nshiŋ yɛiŋ, bɔ kabə nəŋ lɔ i jiə num dzəh yibɔ, ayaka na chu nya gwu yibɔ i biəliki dzəh yə Nyɔ dzɔki a mi kɔ chəŋ yɛiŋ i wi nshiŋ. 4 Si Klistus nì dzə, dzəh yi bənchi yə bəni nì biəliki i numki chəŋ i Nyɔ nshiŋ ka kaa, ka i numki chəŋ i Nyɔ nshiŋ i liə ni numki i jîə shɔm i Klistus wə.

Mbɔiŋ dzə lɔ i mi wichi

5 Muses nì nyaka kɔm dzəh i numki chəŋ i Nyɔ nshiŋ yə yi biəliki num bənchi a, “Mi wə wi fəki si bənchi dzakaki ni nɔki lə kɔm wi jiəki bənchi bəwɔ bəchi.” 6 Ayakalə, kɔm dzəh yə yi kɔ a mi kɔ chəŋ i Nyɔ nshiŋ biəliki num shɔm yə wi jiə i wi wə, yi num bə nyaka a,

“Kiə wɔ ma bikəki i shɔm ya wə a, ‘A ni yaka ndə i bɛiŋ na?’ ”

(Yi num a, a ni yaka ndə i tsə dzəh bəh Klistus a).

7 Nabə a, “A ni shi ndə i kii a?”

(Yi num a, i tsə dzasi Klistus i kpi wə).

8 Ayakalə, yi dzakaki a nə? Yi dzakaki a,

“Gia yi Nyɔ kɔ kɔmsi i wɔ wə.

Yi kɔ i dzaka ka wə, bəh i shɔm ya wə.”

Ayaka a num yi, buku fukuki kɔm njiə wi shɔm i Jisɔs wə. 9 Wɔ ka dzaka bəh dzaka ka a Jisɔs kɔ Bah, ayaka, ka bum i shɔm ya wə a Nyɔ nì dzasi wi i kpi wə, ma wɔ bi bɔiŋ. 10 Yi kɔ a, mi bumki num bəh shɔm yi na ka Nyɔ dzɔ wi a wi kaŋaki kə kiŋgbɔ kidɔkɔ. Ayaka mi dzâkaki bəh dzaka ki ka bi bɔiŋ. 11 Kiŋwakti ki Nyɔ dzakaki a,

“Mi wə wi kɔ wi bum i wi bi num kə i kiŋgəmni wə.”

12 Mbɛiŋ kiəki a chi chi kɔkə i kintəəŋ ki mi wi Ju bəh mi wə wi kɔkə mi wi Ju. Bah wə wi kɔ Bah wi mi wichi akɔ a wimu. Ayaka wi si shi wɛli kaŋ yi nya mbum i mi wichi wə wi dəki i wi. 13 Yi kɔ num bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

“Mi wichi wə wi bi bɔɔŋki yɛli wi Bah,

wi bi bɔiŋki lə.”

14 Ayakalə, bəni kɔ i nyani dəiŋ na ka bɔ dəki bɔɔŋ wi maka bɔ jiə shɔ́m i wi a? Ayaka bɔ kɔ nyani dəiŋ i jiə shɔm i wi maka bɔ num wɔkɔ kɔm wi a? Bɔ kɔ nyani na dəiŋ i wɔkɔ maka mi num fuku kɔm wi i bɔ a. 15 Ayaka bəni kɔ i nyani dəiŋ i tsə fukuki maka bə faaŋ bɔ a? Yi kɔ num bə nì nyaka a,

“Gvú yi bəni bə̀ bɔ si dzə bəh ntum wi ndzɔŋni,

si ndzɔŋ nalə.”

16 Ayakalə, bəni bə Islae bəchi kɛiŋki maka bɔ bum ntum wi ndzɔŋni wələ. Yi kɔ a liŋ asi kiŋwakti ki mi wi ntum wi Nyɔ wə Isaya dzakaki a,

“Bah, a bum ndə gia yə buku fukuki a?”

17 Yi bə́ num a, njiə wi shɔm i Klistus dzəki num i gia yə mi wɔkɔ. Ayaka gia yə mi wɔkɔ dzəki num i mfuku wə kɔm Klistus. 18 Mih ka bikə a, yaka bɔ nì ka wɔkɔ a? Ŋkɔŋ bɔ nì wɔkɔ. Kiŋwakti ki Nyɔ dzakaki a,

“Já yibɔ tsə i nshwaiŋ yichi,

ayaka ndzaka wibɔ tsə i biŋgɔksi bi mbi wə bichi.”

19 Mih chu bikəki a, yaka kɔ a jɔbi wə bəni bə Islae nì wɔkɔ, na wɔkɔ ndzɔŋ a? Muses nì kɔ wi yisi dzaka a Nyɔ dzakaki a,

“Mih ni fə̂ lə kindɔŋ chiniki mbɛiŋ bəh kitumi

ki bəni bə kilɔlɔ,

fə shɔ́m bɔkɔki mbɛiŋ bəh kitumi kə bɔ kɔ bəni bə kiyuŋ.”

20 Isaya chu dzaka lwa kə a Nyɔ dzakaki a,

“Bəni bə̀ bɔ nì nəŋki kə mih kɔ bə̀ bɔ yɛiŋ mih.

Ayaka mih chusi gwu yiŋ i bəni bə̀ bɔ ni bikəki kə mih.”

21 Ayakalə, yə kɔm bəni bə Islae Nyɔ nì dzaka a,

“I kaŋ yichi wə kɔ mih jiə kaŋ yiŋ wɔkɔli a bəni dzə mih dzɔ̂ bɔ,

ayaka bɔ ləkə tsə a bəh kifwu i ninshiŋ, tsə i yibɔ dzə́h wə.”

11

Nyɔ ka məŋni dəkə bəni bə Islae məŋnini

1 Mih chu bikəki a yaka Nyɔ məŋni lɔ bəni bu a? Yi mɔŋ yaka! Mih mwi kɔ waiŋ wi Islae. Mih num waiŋ i juŋ yi Ablaham wə, num mih buku i chwɔŋkijuŋ ki Bɛnjamen wə. 2 Nyɔ ka məŋni dəkə lɔ bəni bu bə̀ wi nì sabibwili i kin'yisi wə. Ntə mbɛiŋ kiəki lə gia yə Kiŋwakti ki Nyɔ dzakaki kɔm Ɛlaja, si wi nì dəki i Nyɔ kɔm gia yə bəni bə Islae nì fəki a? 3 Wi nì dəki dzakayi i Nyɔ a,

“Bah, bə wɔɔyi bəni ba bə ntum,

ka mukuyi shi kintɔŋ ki fəni ki gia.

A baaŋ shəŋ a mih,

ayaka bə nəŋ tə i kaasi bəh mih.”

4 Wi nì dəki yakadəiŋ Nyɔ chukuli wi a nə? Wi chukuli wi a,

“Mih jiə bəni num mbəŋ bənchuku nanitaŋ (7,000),

bɔ ka num tum dəkə binyu i Baal nshiŋ a num fimɔsɔ i tsa fi.”

5 Yi kɔ a liŋ asi yi kɔ i jɔbi wələ wə. Bəni bədɔkɔ kɛiŋki lə fɛiŋ i Islae twɛsi a num bəni bə Nyɔ. Ayaka bələ kɔ num wi nì saiŋbwili kɔm shɔm yi yindzɔŋni. 6 Yi kabə num a wi nì saiŋbwili kɔm shɔm yi yindzɔŋni, ma yi ma chu numki kɔm nɔm widɔkɔ wə bɔ nì fə. A nì kɔ a numki kɔm nɔm widɔkɔ si bɔ nì fə, ma yi ma chu numki a, akɔ shɔm yindzɔŋni.

7 Gia yə mih dzakaki kɔ a nə? Yi kɔ a bəni bə Islae bəduli nì ka nyani dzə num dəkə chəŋ i Nyɔ nshiŋ asi bɔ nì nəŋki. A nì kɔ shəŋ a bəni bə̀ Nyɔ nì sabibwili, bɔ nì nyani dzə kwati dzəh i numki chəŋ i wi nshiŋ. Ayakalə, Nyɔ fə shɔ́m yi kiŋka ki bəni bəwɔ ləkə tsə, ka baaŋ ayaka. 8 Yələ kɔ asi bə nyaka a,

“Nyɔ nì fə bɔ ka fuŋfuŋki,

dzə́kəh yibɔ kɔbi i chu yɛiŋ di,

ayaka bintuni bibɔ kɔbi i wɔkɔki gia.

Bɔ num baaŋ yaka i dzə buku bidaiŋ.”

9 Ayaka Dɛbit dzaka tə a,

“Nyɔ fə̂ ma biɛiŋ bidzini biə bɔ dziki wɔkɔ ndzɔŋni,

bi lîm bɔ aka gbi,

bi chu kwâ bɔ aka kintaŋ.

Bi fiəni nûm ka fiɛŋ fiə fi kɔ i guku lɔɔ bɔ i kuku,

ma yi ni num ŋgɔm wi kimfə kibɔ.

10 Nyɔ fə̂ dzə́kəh yibɔ ji ka bɔ ma yɛîŋki di.

Wi fə̂ tə júm yibɔ ŋgwuŋ baaŋ ayaka.”

11 Mih bikəki a, yaka bəni bə Islae nì ndamti yaka gbɔ baaŋ kuku baaŋni a? Yi mɔŋ nûm yaka. Chu biə bɔ nì fə nì dzə lɔ bəh mbɔiŋ i bəni bə̀ bɔ kɔkə bə Islae, ka bəni bə Islae bi chiniki kindɔŋ. 12 Yi kabə num a chu biə bɔ nì fə nì fiəni chu lɔ ka mbum i mbi wələ, ŋgbɔ wə bɔ nì gbɔ nì dzə lɔ bəh mbum i bəni bə̀ bɔ kɔkə bə Islae, yaka mbum biə bi bi numki jɔbi wə bəni bə Islae bəchi bi bumki i Klistus bi numki dəiŋ a?

Kiə bəni bə̀ bɔ kɔkə bə Islae ma
chɔ̂kɔki kijum i bəni bə Islae

13 I liə mih nəŋki i dzaka i mbɛiŋ bəni bə̀ bɔ kɔkə bə Islae. Si mih kɔ waiŋ ntum wi Jisɔs i bəni bə̀ bɔ kɔkə bə Islae, mih bə́ dzɔ nɔm wuŋ wələ a, akɔ fiɛŋ fimbum. 14 Mih fəki lə, ka mih fə Bəju bəbuku fiiki kindɔŋ, ka yi kɔm bɔ, ka bɔ bədɔkɔ bi bɔiŋ. 15 Yi kabə num a jɔbi wə Nyɔ nì məŋni bəni bə Islae, yələ nì fə bəni bədɔkɔ i fa mbi wələ wə fiəni num i fiɛŋ fimu wə bəh Nyɔ, yaka jɔbi wə wi bi fiəni dzɔ bɔ, ma yi bi numki dəiŋ a? Yi bi numki aka jɔbi wə mi kpi ka fiəni dza i kpi wə. 16 Mi ka gbɛɛ nyəə bi ninshiŋ nya i Nyɔ, yaka nyəə biwɔ bichi kɔ bi Nyɔ. Ŋgaaŋ yi kpɛiŋ kabə num yi Nyɔ, yaka cha yi kpɛiŋ yiwɔ kɔ tə yi Nyɔ.

17 Ayakalə, yi kabə num a chá yi kɛiŋ yidɔkɔ kɔ num bə nì fakayi ka lɔtɔkɔ ka dzɔ num mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ kɔ kɛiŋ yi Ɔlif yi kɔɔbi, ka dzə basi i kpɛiŋ wi Ɔlif wə bə nì yəə num yəəni, i di biə chá yidɔkɔ yə nì buku, ka mbɛiŋ ni kwati tə mwi mə mɔ bukuki i kpɛiŋ wiwɔ wə, 18 yaka mbɛiŋ kaŋaki kə i chɔ̂kɔki kijum bə chá yidɔkɔ yə. Mbɛiŋ kabə chɔkɔki kijum i bɔ, mbɛiŋ ka kîəki a mbɛiŋ kɔ a chá. A fəki kə mbɛiŋ ka gaaŋ yiwɔ numki. A fəki num gaaŋ ka mbɛiŋ numki. 19 Mi widɔkɔ i mbɛiŋ wə kɔlə i dza dzakaki a, “Bə nì gbayi chá yiwɔ i basi num mih fɛiŋ.” 20 Yəmaka kɔ ŋkɔŋ. Bə nì fakayi bwili bɔ ka lɔtɔkɔ kɔm bɔ nì dzaki kimbum. Mbɛiŋ num ndzɔŋ bəh ŋga kɔm shɔm yə mbɛiŋ jiə i Klistus wə. Ayakadəiŋ, kiə mbɛiŋ ma ghaŋsiki gwu i yi wə. Mbɛiŋ kaŋaki i numki lɔ bəh nlwa. 21 Mbɛiŋ kîəki a, a nì mɔŋ a Nyɔ bɛsi bee chá yi kpɛiŋ yə bə gbɛli num gbɛlini, ma wi mɔŋ bi bɔŋ bɛsi bee mbɛiŋ. 22 Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, a Nyɔ kaŋaki lə shɔm yindzɔŋni nalə chu kaŋa tə shɔm yi bɔksini. Wi si lɔ lə bəh bəni bə̀ bɔ gbɔ, ayakalə chusi shɔm yindzɔŋni i mbɛiŋ jɔbi wə mbɛiŋ baaŋ a biəliki dzəh yi. A kɔbi yakadəiŋ, ma wi nì fakayi lɔtɔkɔ mbɛiŋ. 23 Ayaka i bəni bə Islae, bɔ ka kwuni kaŋa kimbum, ma Nyɔ ni fiəni dzɔ basi bɔ i kpɛiŋ wiwɔ wə, kɔm akɔ gia, Nyɔ kaŋa ŋga i fiəni fə yi. 24 Mbɛiŋ kîəki a, mbɛiŋ kabə num chá yə bə nì fakayi i kpɛiŋ wi Ɔlif wə wi si kɔ i kɔɔbi wə, dzə basi i wə bə yəə num yəəni, a num gia yə yi kaŋaki kə i nûmki yakadəiŋ, yaka bə kɔkə i fiəni dzɔ chá yi kpɛiŋ yə bə nì fakayi i fiəni dzə basi i kpɛiŋ wiwɔ wə i tsə yaka a?

Nyɔ bi kwasiki lə nshɛiŋ i bəni bə Islae bəchi

25 Bwa bə nih bəŋ, mih nəŋki a mbɛiŋ kîə ŋkɔŋ biələ bi kɔ i nyumi wə, ka mbɛiŋ ma ni dza i ghâŋsiki gwu a mbɛiŋ fifiki nalə. Yi kɔ a nləkə fwu dzə i bəni bə Islae bədɔkɔ. Bɔ bi ləkəki bəh fwu wiwɔ yaka i tsə buku i jɔbi wə bəni bəchi bə̀ bɔ kɔkə bə Islae bə̀ bɔ kaŋaki i liə i mbaŋ wi bəni bə Klistus wə, bi liə. 26 Jɔbi wə yi bi numki yaka, bəni bə Islae bəchi bi ka bɔiŋ. A num yi yə bə nì nyaka, Nyɔ dzakaki a,

“Mi wə wi bi bwiliki bəni i ŋgəkə wə bi bukuki i Sayɔŋ.

Wi bi bwili nɔni kichu kiwɔ i chwɔŋkijuŋ ki Yakɔb wə.

27 Ayaka biələ num miŋkaiŋ biə mih dzi bəh bɔ

jɔbi wə mih dzɔ bwili chu bibɔ.”

28 I kimbu ki ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ wə, bəni bə Islae kɔ bəmbaiŋŋni bə Nyɔ kɔm mbɛiŋ. Ayaka i kimbu ki baayini wə Nyɔ ni baayi lɔ bɔ, a bɔ bəni bə Islae kɔ shɔm yi, kɔm ŋkaiŋ mə wi nì dzi bəh bətii tii bəbɔ. 29 Yi num lə kɔm Nyɔ ka nya kinya i mi wi chu mɔŋ i fiəni dzɔ, wi ka bɔɔŋ mi, wi chu mɔŋ i fiəni bee wi. 30 Si mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ kɔkə bəni bə Islae nì yisiki wɔkɔki kə i Nyɔ, ayakalə mbɛiŋ kɔ i liə wi kwasi nshɛiŋ i mbɛiŋ kɔm bəni bə Islae wɔkɔki kə i wi, 31 yi kɔ a liŋ si bɔ tə wɔkɔki kə i Nyɔ i liə ka nshɛiŋ yə wi nì chusi i mbɛiŋ nì fə wi tə kwasiki nshɛiŋ i bɔ. 32 Gia yə yi kɔ, kɔ a, Nyɔ kɔ wi jiə bəni bəchi i juŋ yi nsəŋ yi fwu wi ləkəli wə, ka yi numki a ŋgaiŋ kɔlə i kwasiki nshɛiŋ i bɔ wə bəchi.

Ma kiŋkɔksi nûm i Nyɔ

33 Ɔ ɔɔ, mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, kiŋkɔksi kə ki kɔ ki Nyɔ kɔ na kimbum, ayaka mfi bi num tə na bimbum, gia yə wi kiəki wi kiəki tə na bindzɔŋ! Mi kɔkə i kiə dzəh yə wi təiŋki gia yi yɛiŋ. Yi kɔ a mi widɔkɔ kɔkə i kiə dzəh yə wi fəki gia yi yɛiŋ. 34 Yələ kɔ asi bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

“Akɔ ndə wə wi kɔ i kiə kiŋkwaka ki Bah a?

Ayaka a num ndə wə wi kɔ i təfi wi a?

35 Akɔ ndə wə wi num nya Nyɔ bəh fiɛŋ

ka Nyɔ bi fiəni gɔm wi a?”

36 Biɛiŋ bichi nyə i wi wə. Biɛiŋ bichi tsə nûm i kaŋ yi wə, biɛiŋ bichi num kɔm wi. Kiŋkɔksi nûm i wi jɔbi wichi na kiŋgɔksi kɔbi. Yi nûm ayaka.

12

Mbɛiŋ nyâ gwú yimbɛiŋ i Nyɔ

1 Bwa bə nih bəŋ, si Nyɔ kɔ wi kwasi lɔ nshɛiŋ i bukumbɛiŋ wə, mih kwuŋki kaŋ i mbɛiŋ a mbɛiŋ nyâ gwú yimbɛiŋ i Nyɔ ka biɛiŋ bi kiyɔŋni bi num biwɔm bi baiŋ num Nyɔ bum bi. Yələ kɔ dzəh yi chəŋ i mbɛiŋ i kɔksiki Nyɔ yɛiŋ wə. 2 Kiə mbɛiŋ ma bîəliki gia yə bəni bə fa kuku fəki. Mbɛiŋ bêe Nyɔ nyâki mbɛiŋ bəh biŋkwaka bimfiaŋ ka bi kwûŋni mbɛiŋ. Mbɛiŋ ka fəki yakadəiŋ, mbɛiŋ ka ni kiə i tsɛiŋ baiŋsi gia yə Nyɔ nəŋki, a num yindzɔŋni, num Nyɔ bum, yi ndzɔŋ i wi tsə bwili fwu.

3 Mih ka mi wə Nyɔ kɔ wi chusi shɔm yi yindzɔŋni i wi ka duksi wi, mih nəŋki i dzaka i mbɛiŋ bəchi a, kiə mi ma kwâkaki a wi kɔ fiɛŋ fidɔkɔ tsə̂ fiɛŋ fiə wi kɔ. Mi kwâkaki kɔm gwu yi i dzəh yi chəŋ wə. Mi kwâkaki wi bîəli kimfəkə ki kimbum kə Nyɔ kɔ wi nya i wi. 4 Bukumbɛiŋ kîəki a gwu yi mi kɔ a yimu, ayaka yi kaŋa bimbu chi chi, bimbu biwɔ kaŋa nɔm chi chi. 5 Yi kɔ a liŋ si bukumbɛiŋ kɔ. Na ayaka si bukumbɛiŋ kɔ bəduli lə, yi kɔ a bukumbɛiŋ bəchi kɔ i gwu yimu i Klistus wə. Ayaka mi widɔkɔ kɔbi wə wi kɔ a wi mbɔŋ shəŋ. 6 Bukumbɛiŋ kâŋaki binya chi chi biəli ŋgamti wə Nyɔ nya i bukumbɛiŋ. Bukumbɛiŋ nɔ̂mki bəh bi. Kinya ki mi kabə num i fukuki ntum wi Nyɔ, wi ka fûkuki bîəli kimfəkə ki kimbum kə Nyɔ kɔ wi nya i wi. 7 Kinya ki mi kabə num i nɔmki i bəni, wi ka nɔmki i bɔ. I wə wi laniki bəni, wi ka lâniki. 8 Kinya ki mi kabə num i shiliki shɔ́m yi bəni, wi ka shîliki yi. I wə kinya ki kɔ i nyaki biɛiŋ i bəni, wi wɛ̂li kaŋ yi. I wə kinya ki kɔ i tɔkniki i bəni wə, wi ka tɔ̂kniki i bɔ bəh shɔm yi yichi. I wə kinya ki kɔ i kwasiki nshɛiŋ i bəni, wi ka kwâsiki wɔkɔ ndzɔŋni.

Kiŋkɔŋ ki ŋkɔŋ

9 Kiŋkɔŋ kimbɛiŋ kaŋaki i numki ki ŋkɔŋ. Mbɛiŋ baiŋŋki gia yichu, nûm num i gia yindzɔŋni wə. 10 Mbɛiŋ kɔ̂ŋki gwú yimbɛiŋ bəh shɔ́m yichi ka bwa bə nih. Mbɛiŋ kɔ̂ksiki bəni bədɔkɔ tsə si mbɛiŋ kɔksiki gwu yimbɛiŋ.* 11 Kiə mbɛiŋ ma fə̂ki kiŋkpəŋ i na finə wə. Mbɛiŋ nɔ̂mki nɔm wi Nyɔ jɔbi wichi bəh shɔm yi shilini. 12 Mbɛiŋ lâŋki i gia yə mbɛiŋ tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ kiə a mbɛiŋ bi kwatiki lə. Mbɛiŋ kâŋaki shɔ́m i bəŋgəkə wə. Mbɛiŋ nûmki i ntsa wə jɔbi wichi. 13 Mbɛiŋ gâmtiki bəni bə̀ akɔ bə Nyɔ bɔ kaŋaki kə. Mbɛiŋ dzɔ̂ki bəni bədzəni i júŋ yimbɛiŋ wə tɔ̂kni ndzɔŋ bəh bɔ.

14 Mbɛiŋ tsâki a Nyɔ jiə num kimbɔiŋsi i bəni bə̀ bɔ bwaŋki gvu i mbɛiŋ chɛiŋ. Mbɛiŋ tsâki num kimbɔiŋsi i bɔ. Kiə mbɛiŋ ma tsâki a lɔiŋ dzə̂ki i bɔ wə. 15 Mbɛiŋ lâŋki mbɛiŋ bəni bə̀ bɔ laŋki, mbɛiŋ də̂ki mbɛiŋ bəni bə̀ bɔ dəki. 16 Mbɛiŋ nɔ̂ki i fiɛŋ fimu wə. Kiə mbɛiŋ ma ghâŋsiki gwu. Mbɛiŋ kwâsiki nsɛ́iŋ bəh bəni bə kilɔlɔ. Kiə mbɛiŋ ma dzɔ̂ki a mbɛiŋ kiəki lə gia tsə si mbɛiŋ kiəki.

17 Kiə mbɛiŋ ma chûkuliki chu bəh chu. Mbɛiŋ kâŋaki kiŋkwaka i fə̂ki num gia yə bəni bəchi yɛiŋki a, akɔ yindzɔŋni. 18 Dzəh kabə num, si mbɛiŋ yɛiŋki, mbɛiŋ mɔ̂msiki i nɔ̂ki i kimbɔiŋni wə bəh bəni bəchi. 19 Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, kiə mbɛiŋ bi ma lânsi mɔ̂m i chûkuli gia yichu. Mbɛiŋ bêe ma Nyɔ bi chusi shɔm yi yi bɔksini i bɔ. Akɔ yi yə bə nyaka a,

“Kinchukuli kaŋaki mih i chukuli.

Akɔ mih wə mih bi gɔmki bɔ.

Yələ dzaka Bah.”

20 Yə yi kɔ, kɔ a, mbɛiŋ fə̂ki asi bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a, “Dzɔŋ kabə wɔɔ mi wə wi baiŋŋki wɔ, wɔ nyâ fiɛŋ wi dzî. Kindɔŋ kabə wɔm wi, wɔ nyâ wi fiɛŋ wi mû. Wɔ kabə fə̂ki yakadəiŋ, ma yi numki a wɔ jiə kiŋgəmni i wi fwu.” 21 Kiə mbɛiŋ ki bêe kə a chu gaka mbɛiŋ. Mbɛiŋ gâka chu gakani bəh gia yindzɔŋni.

13

Bukumbɛiŋ wɔ̂kɔki i bəni bə̀ bɔ kaŋaki ŋga bi sakani

1 Mi wichi kaŋaki i wɔ̂kɔki i bəni bə̀ bɔ kaŋaki ŋga bi sakani, kɔm ŋga bidɔkɔ kɔkə biə bi ka nyə i Nyɔ. I bə̀ bɔ sakaki a jiə Nyɔ bɔ. 2 Yi kɔ yi num a, mi wə wi chusiki gwu i ləkəki bəh fwu i bəni bə̀ bɔ kaŋaki ŋga bi sakani, yaka wəmaka chusiki num i bəni bə̀ a jiə Nyɔ bɔ. Ayaka i bəni bə̀ bɔ chusiki fwu wi ləkəli bɔɔŋki num ŋgəkə i gwu yibɔ wə. 3 Mbɛiŋ kîəki a bəni bə̀ bɔ kaŋaki nɔni kindzɔŋni, si lwa kə bəni bə̀ bɔ kaŋaki ŋga bi sakani. Asi lwa num bə̀ bɔ kaŋaki nɔni kichu. Wɔ kabə nəŋki i numki wɔ lwa kə mi wə wi kaŋaki ŋga bi sakani, wɔ ka fə̂ki a gia yə yi ndzɔŋki, ka wi kɔksiki wɔ. 4 Mi wə wi sakaki bəni wi nɔmki num i Nyɔ, a bəni nûmki bindzɔŋ. Ayakalə, wɔ kabə fəki gia yichu, yaka wɔ kaŋaki i lwâki wi, kɔm ŋga biə bə nya i wi i jîəki bəni i ŋgəkə wə kɔkə bi kilɔlɔ. Akɔ mi wi nɔm wi Nyɔ wi chusiki shɔm yi Nyɔ yi bɔkɔli i bəni bə̀ bɔ fəki gia yichu. 5 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ kaŋaki i wɔ̂kɔki i bəni bə̀ bɔ sakaki tumi, a kɔbi shəŋ kɔm mbɛiŋ lwâki shɔm yi Nyɔ yi bɔkɔli. Mbɛiŋ wɔ̂kɔki tə i bɔ ka gia yidɔkɔ ma numki yə yi sakaki mbɛiŋ i shɔm. 6 Akɔ gia yə yi fəki mbɛiŋ na ka mbɛiŋ lɔɔki tə kiŋwakti, kɔm bəni bə̀ bɔ kaŋaki ŋga bi sakani nɔmki num i Nyɔ, bɔ nya jɔbi wibɔ wichi i nɔm wiwɔ wə. 7 Mbɛiŋ nyâki biɛiŋ bichi biə mbɛiŋ kaŋaki i nyâki i mi wichi. A kabə num kiŋwakti kilɔɔni, mbɛiŋ lɔ̂ɔ. A kabə num biɛiŋ biə mbɛiŋ kaŋaki i gɔm, mbɛiŋ gɔ̂m. A kabə num mi wə mbɛiŋ kaŋaki lwaki wi, mbɛiŋ ka lwâki. A kabə num wə mbɛiŋ kaŋaki i nyaki kiŋkɔksi i wi, mbɛiŋ ka nyâki.

Mbɛiŋ kɔŋniki gwú yimbɛiŋ

8 Kiə mi ki kâŋa kə fwa bəh mi widɔkɔ, a kɔbi a fwa yə akɔ kiŋkɔŋ. Mbɛiŋ kîəki a, mi kabə kɔŋ mi widɔkɔ, yaka wi jiə lɔ bənchi bəchi. 9 Bənchi bə Nyɔ bə̀ bɔ dzakaki a,

“Kiə wɔ ki bîəli kə kpə mi,

kiə wɔ ki wɔ̂ɔ kə mi,

kiə wɔ ki chwɔ̂ kə,

kiə wɔ ki bûku kə bəh dzə́kəh,”

na winaiŋ nchi kɔ num bə chiŋni i nchi wə wi dzakaki a,

“Kɔ̂ŋ mi wə wi kɔ kɔmsi i wɔ kpəŋ asi wɔ kɔŋki gwu ya.”

10 Mi kabə kɔŋ mi widɔkɔ, wi kɔkə i chu fə wi bəh gia yichu . Ayakadəiŋ, mi kabə kɔŋ mi widɔkɔ, yaka wi jiəki lə bənchi bəwɔ bəchi.

11 Mbɛiŋ fə̂ki gia yələ lə, kîə si jɔbi si num lɔ i liə. Jɔbi wiwɔ kɔ wi kpɛiŋ lɔ i mbɛiŋ i yɔ̂mi. Mbɛiŋ yɔ̂mi kɔm jɔbi wə Nyɔ ni bɔiŋsi bukumbɛiŋ si num kɔmsi dzə, wi tsə si wi nì kɔ i jɔbi wə bukumbɛiŋ nì jiə shɔm i Jisɔs Klistus wə. 12 Biŋ bi jili si kaa tsə, biŋ si baiŋ dzə lɔ. Bukumbɛiŋ bêe nɔni bi nchɔkɔ, bə dzɔ̂ yaka num nɔni ki baiŋni ka biɛiŋ bi jum. 13 Bukumbɛiŋ nɔ̂ki nɔni kə ki kaŋaki kiŋkɔksi ka bəni bə̀ bɔ nyaniki nshi. Kiə mbɛiŋ ma dzîki, mû fə̂ ka bíə. Kiə mbɛiŋ ma mûki mbih mɔ kwa mbɛiŋ. Kiə mbɛiŋ ma nɔ̂ki nɔni kinyɛŋ bəh ki tɔkɔlini. Kiə mbɛiŋ ma yɔ̂liki chu kaŋa kiŋghəkə. 14 Mbɛiŋ dzɔ̂ yâka num nɔni ki Bah Jisɔs Klistus i mbɛiŋ wə. Kiə mbɛiŋ ki lansi nyâ kə di i nyam yimbɛiŋ yi gwu ka mbɛiŋ ma fəki biɛiŋ bichu biə yi nəŋki.

14

Kiə mi ki sâka kə widɔkɔ

1 Mbɛiŋ dzɔ̂ki bəni bə̀ kimbum kibɔ ləkəki kə i mbɛiŋ kintəəŋ. Kiə mbɛiŋ bəh bəmaka bəni ma gûkuniki bəŋgukuli i gia yə bɔ kwakaki a yi kɔ chəŋ i fəki. 2 Mi widɔkɔ kɔ num wi bum a ŋgaiŋ kɔlə i dziki biɛiŋ bichi. Ayakalə, widɔkɔ wə kimbum ki bɔhki wi dzi mfih a jwa yi ndzɛiŋni. 3 Kiə mi wə wi dzîki biɛiŋ bichi sabi kə ki nyɛ̂nsi kə mi wə wi sabiki. I mi wə wi sabiki ki saka kə mi wə wi dziki biɛiŋ bichi sabiki kə təiŋ nsaka wi təiŋni, kɔm bɔ bəchi kɔ num Nyɔ dzɔ bɔ. 4 Akɔ wɔ ndə i sakaki mi wi nɔm wi mi widɔkɔ? A kaŋaki tikwili wi waiŋ wi nɔm wiwɔ i tsɛiŋ yɛiŋ a waiŋ wi wi nɔm numki lə bindzɔŋ ma wi gbɔki gbɔni a. Ayaka wi ni num lə i bɛiŋ, kɔm Bah kələ i dzasi wi i bɛiŋ wi num ndzɔŋ. 5 Mi widɔkɔ kɔlə tə wi dzɔ a kaŋ yidɔkɔ kɔlə yimbum tsə yidɔkɔ. Ayaka widɔkɔ dzɔ a kaŋ yichi kɔ a liŋ. Gia yə yi kɔ, kɔ a, mi nûmki i gia yi wə yə wi kiəki i kiŋkwaka ki wə a, akɔ yindzɔŋni. 6 Mi wə wi dzɔki a kaŋ yidɔkɔ kɔlə yimbum, wi fəki yaka i nya kiŋkɔksi i Bah. Ayaka mi wə wi dziki biɛiŋ bichi, wi dziki tə i nya kiŋkɔksi i Bah, si wi fəki yakadəiŋ wi nyaki kiyɔŋni i Nyɔ. Mi wə wi nyɛiŋsiki i dzi biɛiŋ bichi, wi nyɛiŋsiki tə i nya kiŋkɔksi i Bah, si wi tə fəki yakadəiŋ wi nyaki kiyɔŋni i Nyɔ. 7 Bukumbɛiŋ kiəki a, mi kabə num wiwɔm yaka a kaŋaki kə wi gwu yi. Wi ka kpi, a kaŋaki kə wi gwu yi. 8 Bukumbɛiŋ ka baaŋ bəwɔm, yaka bukumbɛiŋ kɔ a bəh Bah, bukumbɛiŋ ka kpi, yaka bukumbɛiŋ kɔ a bəh Bah. Ayakadəiŋ, kɔŋ bukumbɛiŋ numki bəwɔm, ma bə kpiyi lɔ a kaŋaki a Bah bukumbɛiŋ. 9 Akɔ i fwu wi gia wələ wə Klistus nì kpi ka fiəni buku i kpi mə ka numki wiwɔm. Wi nì fə yaka ka wi numki Bah wi bəni bəchi bə̀ bɔ kɛiŋki bəwɔm bəh bə̀ bɔ kɔ bɔ kpiyi lɔ. 10 Ayakadəiŋ, akɔ kɔm nə wə wɔ sakaki waiŋnih wa wɔ təiŋ nsaka wi təiŋni a? Ayaka a num tə kɔm nə wə wɔ nyɛiŋsiki waiŋnih wa a? Mbɛiŋ kîə a bukumbɛiŋ bəchi bi numki lə i Nyɔ nshiŋ ka wi saka bukumbɛiŋ. 11 Akɔ gia yə bə nyaka a,

“Mih Bah dzakaki a, si mih kɔ,

mi wichi bi tumki lə binyu i mih nshiŋ,

mi wichi bi dzakaki lə bəh dzaka ki a, mih kɔ Nyɔ.”

12 Yaka yi num a, mi wimu wimu i bukumbɛiŋ kintəəŋ kaŋaki i bi num i Nyɔ nshiŋ i fuku si kimfə ki nì kɔ.

Kiə mi ki fə kə gia yə waiŋnih wi kɔ i gbɔ num gbɔni

13 Ayakadəiŋ, kiə bukumbɛiŋ ma chu sâkaki mi bəh mi i bukumbɛiŋ təiŋ nsaka. Gia yə bukumbɛiŋ kaŋaki i fə̂ki kɔ a, jɔbi wə mi fəki gia yidɔkɔ wi tɔ̂kniki ka yi ma numki gia yə waiŋnih wi kɔ i bənli yɛiŋ wə nabə i gbɔ lɔ gbɔni. 14 Mih kiəki lə na bindzɔŋ, num mih bum ka mi wi Bah Jisɔs a fiɛŋ fidzini fidɔkɔ kɔkə a fifi fiə fi kɔ a fi baiŋki kə. Ayakalə, mi wə wi yɛiŋ a biɛiŋ bidzini bidɔkɔ kɔlə biə bi baiŋki kə, yi ni numki ayaka i wi. 15 Wɔ kabə dzi fiɛŋ fi bəkəli waiŋnah, yaka wɔ chusiki kə kiŋkɔŋ i wi. Kiə wɔ ma bêe a fiɛŋ fiə wɔ dziki fə waiŋnah wə Klistus nì kpi kɔm wi gbɔ. 16 Ayakadəiŋ, kiə wɔ ki fə̂ kə a gia ya yindzɔŋni yə wɔ fəki a yi dzâ fîəni nûmki num yə bə nì dzakaki a yi kɔ yichu. 17 Mbɛiŋ kîəki a, ŋkuŋ bi Nyɔ kɔkə kɔm biɛiŋ bidzini bəh biɛiŋ bi muni. Akɔ kɔm i kâŋaki nɔni ki chəŋ bəh nɔni ki bɔiŋnini bəh i kâŋa kinsaŋli kə ki nyəki dzəki i Kiŋ'waka ki Baiŋni wə. 18 Mi kabə nɔmki i Klistus wə i yələ dzəh wə, ma Nyɔ ni wɔkɔki ndzɔŋni bəh wi, bəni kɔksiki tə wi. 19 Bukumbɛiŋ biəliki num gia yə yi dzəki bəh kimbɔiŋni bəh yə yi gamtiki i maaki num maani mi bəh mi i bukumbɛiŋ kintəəŋ. 20 Kiə mbɛiŋ ki bə̂kəli kə nɔm wi Nyɔ kɔm biɛiŋ bidzini. Yi kɔ ŋkɔŋ a biɛiŋ bidzini bichi baiŋki lə, ayakalə wɔ kabə dzi fiɛŋ fi num i fə a mi widɔkɔ gbɔ num gbɔni, yəmaka kɔ gia yichu wɔ fəki. 21 Akɔ gia yindzɔŋni i nəiŋ i dzi nyam, nabə i mu mbih, nabə i fə na finə fiə fi kɔ i fə a waiŋnah gbɔ num gbɔni. 22 Shɔm yə wɔ jiə i Nyɔ ka bum i fiɛŋ fidɔkɔ wə, wɔ bêe aka a kiəki a mbɛiŋ Nyɔ bəfa. Ndzɔŋni bimbum kɔ i mi wə wi kaŋaki kə gia yidɔkɔ yə wi kɔ i sakaki gwu yi yɛiŋ, kɔm wi fəki gia yə wi tɔbi a yi kɔ chəŋ. 23 Ayakalə, mi wə wi dziki fiɛŋ wi num bəh ŋkaŋyi i shɔm yi wə asi num lɔ ŋgəkə, kɔm wi fəki gia a num kə yə shɔm yə wi jiə i Nyɔ bumki. Mbɛiŋ kîə a, gia yichi yə mi fəki maka shɔm yə wi jiə i Nyɔ bum yi, yaka asi num lɔ chu.

15

Mi fə̂ki gia yə yi ndzɔŋki tə i waiŋnih

1 Bukumbɛiŋ bə̀ bə ləkəki i kimbum wə, kaŋaki i kaŋaki shɔm i ŋgbɔ wə bəni bə bɔyini gbɔyiki. Bukumbɛiŋ ma fə̂ki a gia yə gwu kɔ i ndzɔŋki num a bukumbɛiŋ. 2 Na ndə i bukumbɛiŋ kintəəŋ kaŋaki i mɔ̂msi i fə̂ki gia yə yi ndzɔŋki i waiŋnih wi i gamtiki wi ka kimbum ki kɔɔki. 3 Mbɛiŋ kîə tə a Jisɔs Klistus nì fəki kə a gia yə gwu nì ndzɔŋki num a wi. Wi nì fəki yi num asi bə nyaka a mi dzakaki i Nyɔ a,

“Bəntɔyi bə̀ bəni tɔyiki wɔ yɛiŋ bɔ fiəni chu num i mih wə.”

4 Bukumbɛiŋ kiəki lə a gia yichi yə bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə i kikpu wə, a nì kɔ i lani bukumbɛiŋ, ka yi ni fə bukumbɛiŋ num ndzɔŋ, shɔm yibukumbɛiŋ shiliki, bukumbɛiŋ ka tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ i fiɛŋ fiə bə bi kwatiki. 5 Mih tsaki a Nyɔ wə wi fəki bəni num bəh ŋga wi chu fə tə shɔ́m yi bəni shili, wi fə̂ mbɛiŋ nɔki i fiɛŋ fimu wə bəh bəni bichi biəli asi Klistus Jisɔs chusiki, 6 ka i kijuŋni wə mbɛiŋ ni tumyiki bikum bi Nyɔ wə wi kɔ Ba wi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus i ja yimu wə.

Mbɛiŋ dzɔ̂ mi wichi a liŋ asi Klistus kɔ wi dzɔ mbɛiŋ

7 Mbɛiŋ dzɔ̂ki mi wichi a liŋ asi Klistus kɔ wi dzɔ mbɛiŋ, ka kiŋkɔksi tsəki i Nyɔ wə. 8 Mih fukuki i mbɛiŋ a, Klistus nì kɔ wi jiə gwu yi ka waiŋ wi nɔm i Bəju i chusi i bɔ a Nyɔ si dzaka ŋkɔŋ. Wi nì fə yakadəiŋ i tɔbi biŋkaka biə Nyɔ nì nya i bətii tii bəbɔ. 9 Ayaka wi nì chu fə yakadəiŋ ka bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju bi tumyi tə bikum bi Nyɔ kɔm nshɛiŋ yə wi nì kaŋa i bɔ. Yələ kɔ asi bə nì nyaka a,

“Si yi kɔ yakadəiŋ,

mih bi kɔksi lə wɔ i kintəəŋ ki bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju.

Ayaka mih bi yəəŋki kɔksi yɛli wa.”

10 Ayaka yi chu num bə nyaka a,

“Mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ kɔkə Bəju, mbɛiŋ sâŋliki bəh bəni bə Nyɔ.”

11 Ayaka yi chu num bə nyaka tə a,

“Bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, mbɛiŋ kɔ̂ksiki Bah.

Bitumi bichi, mbɛiŋ kɔ̂ksiki Bah.”

12 Isaya nì kɔ wi chu dzaka tə a,

“Ntəŋ widɔkɔ bi tumbuku dzə lə i chwɔŋkijuŋ ki Jɛse wə.

A num mi wə wi bi sakaki bəni bə tumi.

Akɔ i wi wə bitumi bi jiəki mfi bibɔ.”

13 Mih tsaki a Nyɔ wə bukumbɛiŋ tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ i wi jîksi shɔ́m yimbɛiŋ bəh kinsaŋli kichi bəh kimbɔiŋni si mbɛiŋ jiə shɔm i wi, ka i ŋga bi Kiŋ'waka ki Baiŋni wə, mbɛiŋ bi tsɛiŋki tsəki shəŋ a ninshiŋ jɔbi wichi i gia yə mbɛiŋ kiəki a mbɛiŋ bi kwatiki lə.

Fwu wi gia yə Bɔɔl nì nyaka i dzəh yə wi nì nyaka yɛiŋ

14 Bwa bə nih bəŋ, mih mwi kiəki lə bindzɔŋ a mbɛiŋ kaŋaki lə nɔni kindzɔŋni nalə, num mbɛiŋ jikə bəh mfi, kiə tə i təfi gwú yimbɛiŋ. 15 Ayakalə, i gia yidɔkɔ wə, mih nyaka lansi tɔyi chwɔŋ kimbɛiŋ num tɔyini. Ayaka mih fə lə i yiŋti mbɛiŋ, kɔm ŋgamti wə Nyɔ kɔ wi nya i mih, 16 a mih numki mi wi nɔm wi Klistus Jisɔs i bəni bə tumi. Mih fəki nɔm wələ aka tii mfə gia, nɔm i ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ, ka bəni bə̀ bɔ kɔ kə Bəju nûmki ka biɛiŋ bi bəmfə gia biə Nyɔ kɔ num wi bum bi, Kiŋ'waka ki Baiŋni kɛiŋsi bɔ jiə chi chi bɔ bə́ baiŋ. 17 Ayakadəiŋ, mih kələ i ghaŋsiki gwu i nɔm wuŋ wə mih nɔmki i Nyɔ kɔm mih chiŋni bəh Klistus Jisɔs. 18 Mih kɔkə i mɔm i dzaka kɔm gia yidɔkɔ chi chi, a kɔbi a yə Klistus kɔ wi fə lɔ tsə dzəh i mih wə, a bəni bə bɔ kɔkə Bəju jîə shɔ́m i Nyɔ. Bɔ nì jiə shɔm biəli gia yə mih nì dzakaki bəh yə mih nì fəki. 19 Yi nì num yakadəiŋ biəli ŋga bi bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bi Nyɔ bəh gia yi dzaka ki wɔmni yə mih nì fəki, tsə dzəh i ŋga bi Kiŋ'waka ki Nyɔ wə. Ayakadəiŋ, i yisi i Jɛlusalɛm i tali tsə buku i kimbu ki Illilikum wə, akɔ num mih fuku lɔ ntum wi ndzɔŋni kɔm Klistus fɛiŋ. 20 Mih nì fəki yakadəiŋ, kiŋkwaka kiŋ kimbum num a mih fûkuki ntum wi ndzɔŋni wələ num i di biə bə ka num wɔkɔ dəkə kɔm Klistus, ka mih ma tsə i maaki i chaka ki mi widɔkɔ wə. 21 Mih nì fəki yələ biəli asi bə nì nyaka a,

“Bəni bə̀ bə ka num fuku dəkə i bɔ kɔm wi,

bɔ bi yɛiŋ lə ŋkɔŋ bi,

ayaka i bəni bə̀ bɔ ka num wɔkɔ dəkə kɔm wi, bi kiə wi.”

Si Bɔɔl nì fasiki i tsə i Lum

22 Akɔ a nyani wələ wi nì tasiki mih kiŋkani kiduli i dzə buku i mbɛiŋ wə ka bukumbɛiŋ yɛiŋni. 23 Ayakalə, i liə di bi nɔm chu kɔkə i bimbu biələ wə. Ayakadəiŋ si mih nì shi kɔ bəh kiŋkwaka i jía yiduli wə i dzə ka bukumbɛiŋ yɛiŋni, 24 mih kwakaki i fə yaka i liə, kiə na bindzɔŋ a bukumbɛiŋ ni yɛiŋni lə jɔbi wə mih tsəki səki i Sbɛɛn. Mih kwakaki tə a mbɛiŋ ni gamti lə mih i nnyani wuŋ wələ, i tsə buku fɛiŋ jɔbi wə bukumbɛiŋ ni mɔti twɛsi, mih wɔkɔ ndzɔŋni i mbɛiŋ kintəəŋ. 25 Ayakalə, i liə mih tsəki i Jɛlusalɛm i nɔm i bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ fɛiŋ. 26 Mih tsəki fɛiŋ kɔm bəni bə bumni bə Masedɔnia bəh bə Akɛya nì kɔŋ i fə kintsu i gamti bəni bə kifuu bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ i Jɛlusalɛm. 27 A nì kɔŋ bɔ i fə yakadəiŋ, a num na ŋkɔŋ a bɔ nì kaŋaki lə i fə̂ gia i bɔ yaka, kɔm bɔ bə̀ bɔ kɔkə Bəju kwati lɔ bimbɔiŋsi biə bi gamtiki biŋ'waka bibɔ a num bi Bəju, yaka bɔ kɔlə tə i gamti Bəju bəh biɛiŋ bi mbi wələ biə Nyɔ kɔ wi duksi bɔ yɛiŋ. 28 Ayakadəiŋ, jɔbi wə mih ni kaasi nɔm wələ, mih yɛiŋ a kintsu kə bə nì tsu a ki liə alə i kaŋ yi Bəju wə a, mih ka ni dza fɛiŋ, mih tsə dzəh i mbɛiŋ wə, ma bukumbɛiŋ yɛiŋni, ka mih tsə i Sbɛɛn. 29 Ayaka mih kiəki lə a jɔbi wə mih bi dzə i mbɛiŋ mih bi dzə bəh kimbɔiŋsi ki Klistus i mbɛiŋ num ki jikə.

30 Bwa bə nih bəŋ, mih kwuŋki kaŋ kwuŋni i mbɛiŋ i yɛli wi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus bəh i kiŋkɔŋ ki Kiŋ'waka ki Baiŋni, a mbɛiŋ chîŋni bəh mih a bukumbɛiŋ chiŋni i tsâki nalə i Nyɔ kɔm mih, 31 ka mih ni buku i kaŋ yi bəni bə̀ bɔ kɔ maka bɔ bum i Judea. Bukumbɛiŋ tsâki tə a bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ ni bûm nɔm wə mih tsəki i fə i Jɛlusalɛm. 32 Nyɔ ka bum, mih ni dzəki i mbɛiŋ wɔkɔ ndzɔŋni, shɔm yiŋ də i mbɛiŋ kintəəŋ. 33 Nyɔ wə wi kɔ Nyɔ wi kimbɔiŋni nûmki bəh mbɛiŋ bəchi. Yi nûm ayaka.

16

Bəbɔni

1 Mih nəŋki i fuku i mbɛiŋ jɛmi yibukumbɛiŋ yidɔkɔ wə yɛli wi kɔ Fwɛbɛ a mbɛiŋ kiə wi. Wi gamtiki nɔm wi Nyɔ i kijuŋni ki bəni bə bumni ki Sɛŋklia wə. 2 Jɔbi wə wi dzə, mbɛiŋ dzɔ̂ wi i yɛli wi Bah wə i dzəh yi bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ. Fiɛŋ fidɔkɔ kabə num fiə wi nəŋki mbɛiŋ gâmti wi yɛiŋ, mbɛiŋ kîə a wi kɔ wi lansi gamti bəni bəduli, gamti tasi tə bəh mih.

3 Mbɛiŋ bɔ̂ni Blisilia bəh Akpwila i mih. Akɔ bəni num bɔ chiŋni buku bɔ i nɔm wi Klistus Jisɔs wə. 4 Bɔ kɔ num kpi lɔkɔli bɔ kɔm mih. Akɔ bəni, a kɔbi a mih shəŋ mih nyaki kiyɔŋni i bɔ. Bijuŋni bi bəni bə bumni bəh bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju bəchi nyaki tə kiyɔŋni i bɔ. 5 Mbɛiŋ bɔ̂ni tə i kijuŋni ki bəni bə bumni bə̀ bɔ juŋniki i bɔ dzu i mih. Mbɛiŋ bɔ̂ni i Abɛnɛtus nsɛiŋ wuŋ wi shɔm. Wi nì kɔ mi wi ninshiŋ i kwuni num mi wi Klistus i tumi ki Ɛsia wə. 6 Mbɛiŋ bɔ̂ni tə i Meli wə wi kɔ wi nɔm na bəh ŋga i mbɛiŋ kintəəŋ. 7 Mbɛiŋ bɔ̂ni i Andulnikus bəh Junias bɔ kɔ bəni mbəŋ bə kwili, buku bɔ nì kɔ i juŋ yi nsəŋ mə. A num bəni bə kiə bɔ i mbaŋ wi bwa bə ntum bə Jisɔs wə. A nì yisi jiə bɔ shɔm i Klistus i mih. 8 Mbɛiŋ bɔ̂ni tə i Ambliyatus wə wi kɔ nsɛiŋ wuŋ wi shɔm wə buku wi kɔ bə chiŋni i Bah wə. 9 Mbɛiŋ bɔ̂ni i Ubanus wə buku bɔ chiŋni i nɔm i Klistus, bɔni tə i Stakis wə wi kɔ nsɛiŋ wuŋ wi shɔm. 10 Mbɛiŋ bɔ̂ni i Ɛbɛlɛs. Akɔ mi num wi chusi a ŋgaiŋ num ndzɔŋ bəh Klistus. Mbɛiŋ bɔ̂ni tə i bəni i juŋ yi Alistɔbulus wə. 11 Mbɛiŋ bɔ̂ni i Hɛlɔdiɔn wə wi kɔ mi wuŋ wi kwili, bɔ̂ni tə i bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ chiŋni i Bah bɔ num i juŋ yi Nasisus wə.

12 Mbɛiŋ bɔ̂ni tə i Tilfena bəh Tilfɔsa. Akɔ bəkaŋa bə̀ bɔ nɔmki nɔm wi Bah. Mbɛiŋ bɔ̂ni tə i Bɛsis wə wi kɔ shɔm yiŋ. Akɔ tə miŋkpaŋa wi nɔm, nɔm wi Bah na bəh ŋga. 13 Mbɛiŋ bɔ̂ni i Lufus wə Bah saiŋbwili wi i num mi wi, bɔ̂ni tə i nih wi wə wi nì fəki bəh mih aka waiŋ wi. 14 Mbɛiŋ bɔ̂ni i Asinklitus bəh i Fligɔn bəh Ɛmis bəh Batlɔbas bəh Ɛmas, bəh bwa bə nih bəbukumbɛiŋ bə̀ bɔ kɔ bəh mbɛiŋ. 15 Mbɛiŋ bɔ̂ni i Filɔlɔgus bəh Julia, bɔ̂ni i Nelius bəh jɛmi yi. Mbɛiŋ bɔ̂ni tə i Ɔlimbas bəh bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ bɔ num bəh bɔ. 16 Mbɛiŋ bɔ̂ni i gwu yimbɛiŋ, mbɛiŋ mâŋni yâŋyi gwu yimbɛiŋ ka bəni bə Nyɔ. Bijuŋni bi bəni bə bumni bə Klistus bichi bɔniki i mbɛiŋ.

Ntəfi wi kaasini

17 Bwa bə nih bəŋ, mih tsaki mbɛiŋ a mbɛiŋ tɔ̂kniki kɔm bəni bə̀ bɔ dzəki bəh kiŋgaali fumsi mbɛiŋ bəh nlani wə wi nəiŋki wə bə nì yisi lani mbɛiŋ yɛiŋ. Mbɛiŋ yɔ̂kɔ gɛ̂iŋ bəmaka bəni. 18 Mbɛiŋ kîəki a bəmaka bəni nɔmki kə num i Bah wibukumbɛiŋ Klistus. Bɔ nɔmki num i kitɔɔ kibɔ wə. Bɔ dzɔki ndzaka wi njwɔni num wi fwɔkyini fwɔkyi bəni bə̀ bɔ kiəki kə na gia yidɔkɔ. 19 I liə si bəni bəchi kɔ num bɔ wɔkɔ lɔ kɔm mbɛiŋ a mbɛiŋ kɔ bəni bə̀ bɔ wɔkɔki gia fə yi, mih bə́ wɔkɔ ndzɔŋni kɔm mbɛiŋ. Ayakalə, mih nəŋki a mbɛiŋ fîfiki, mbɛiŋ bîəli num gia yə yi ndzɔŋki, kâŋa kə kaŋ i gia yichu wə.

20 A baaŋ a twɛsi Nyɔ wə wi kɔ Nyɔ wi kimbɔiŋni ni tɔkɔ Satan i kuku ma mbɛiŋ tɔmyi gvu i wi bɛiŋ. Mih tsaki a Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus chûsi shɔm yi yindzɔŋni i mbɛiŋ. 21 Timɔti wə buku wi nɔmki bɔniki dzəki i mbɛiŋ. Ayaka Lushus bəh Jasɔn bəh Sɔsibata bə̀ bɔ kɔ bəni mbəŋ bə kwili bɔniki tə i mbɛiŋ. 22 Mih Tɛtius wə Bɔɔl dzakaki mih nyaka kiŋwakti kələ, bɔni tə i mbɛiŋ i yɛli wi Bah wə. 23 Gayus wə mih Bɔɔl nɔki i wi dzu a num wə kijuŋni ki bəni bə bumni bəchi fa juŋniki i wi dzu bɔniki i mbɛiŋ. Ayaka Ɛlastus wə wi kɔ mi wi kiba i kwili wələ wə, bəh waiŋnih wibukumbɛiŋ wə yɛli wi kɔ Kwatus bɔniki tə i mbɛiŋ. 24 [Ma Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus chûsi shɔm yi yindzɔŋni i mbɛiŋ. Yi nûm ayaka.]*

Kiŋkɔksi nûm i Nyɔ

25 Kiŋkɔksi nûm i Nyɔ. Akɔ wi wə wi kɔ i fə a mbɛiŋ nûm bəh ŋga, i biəliki ntum wi ndzɔŋni wələ mih fukuki. Ntum wi ndzɔŋni wələ num wə mih fukuki kɔm Jisɔs Klistus. Yi nì yisi kɔ gia yi nyumini num bə nyumi a kɛiŋ na i kikpu wə, ayakalə i liə kɔ num bə chusi lɔ yi i bukumbɛiŋ. 26 Gia yi nyumini yiwɔ kɔ num bə chusi lɔ. Gia yə bəni bə ntum bə Nyɔ nì nyaka yi fə yi gia baiŋ i bitumi bichi wə. Nyɔ wə wi kɔ Nyɔ wi jɔbi wichi kɔ wi wə wi nì dzaka a bə fûku i bitumi bichi ka bɔ jîə shɔm i wi, wɔ̂kɔ i wi. 27 Kiŋkɔksi nûm jɔbi wichi i Nyɔ wələ wə wi kɔ Nyɔ wi mfi bimbum, ki tsə dzəh i Jisɔs Klistus wə. Yi nûm ayaka.

* 1:4 Nabə a, “Jisɔs Klistus kɔ num Nyɔ nì chusi ŋga bi tsə dzəh i Kiŋ'waka ki Baiŋni wə a wi kɔ Waiŋ wi ŋgaiŋ si wi nì dzasi i kpi wə.”

* 2:25 Nsuuŋ nì chusiki a bɔ kɔ chwɔŋkijuŋ ki bəni bə̀ Nyɔ nì dzi miŋkaiŋ bəh bɔ.

* 8:15 Abba kɔ i já yi Alamiak wə a Ba wibuku.

* 12:10 Nabə a, “Mbɛiŋ numki bəni bə ninshiŋ i nya kiŋkɔksi i bəni.”

* 16:24 Biŋwakti bikpu biduli biə bə nì yisi nyaka gia yi Nyɔ yɛiŋ kaŋaki kə kiŋka kələ.

1 Kɔlɛn

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Kiŋwakti ki ninshiŋ kə Bɔɔl nì nyaka i kijuŋni ki

Kɔlɛn

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Kɔlɛn ki ninshiŋ kələ mə

Kijuŋni ki bəni bə bumni i Kɔlɛn kɔ num a nì yisi Bɔɔl. Wi nì nyaka kiŋwakti ki ninshiŋ kələ i təfi bɔ kɔm shɔ́m yə bɔ jiə i Klistus wə bəh gia yidɔkɔ kɔm Klistus. Kɔlɛn wələ nì kɔ di shi shili fɛiŋ nalə, bəni bə fɛiŋ ghaŋsi gwu kɔm nɔni kibɔ ki kwili, kinyɛŋ ki tɔkɔlini num tə fɛiŋ na bəh ŋga, bɔ tsa tə i bənyɔ bəduli. Bɔɔl lansi dzaka i kiŋwakti kələ mə kɔm gia yə yi ndzɔŋki kə, yə yi nì numki i kintəəŋ ki bəni bə bumni wə. Kimbu 13 kɔ kə ki chusiki a kiŋkɔŋ kɔ kinya ki Nyɔ, ki tsə bənya bəchi. Kəmaka kimbu chusiki a, akɔ kə bəni kiəki ndzɔŋki i kiŋwakti kələ mə.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i kiŋwakti kələ mə

1:1-9 Kin'yisi

1:10–4:21 Kiŋgali i kintəəŋ ki kijuŋni ki bəni bə bumni

5:1–7:40 Kɔm nɔni kinyɛŋ ki tɔkɔlini bəh kɔm nɔni ki miŋkpaŋa bəh nyuwi

8:1–11:1 Kɔm bə bəni bə Klistus bəh kɔm bə̀ bɔ kɔkə bəni bə Klistus

11:2–14:40 Si kijuŋni ki bəni bə bumni kɔ fəki gia bəh dzəh yə bɔ kɔ i tsaki yɛiŋ

15:1-58 Bəni bə bumni bi dza lə i kpi wə asi Jisɔs nì dza

16:1-4 Kinya kə bə nì nyaki i gamti bəni bə Klistus bə Judea yɛiŋ

16:5-24 Kimfasi kə Bɔɔl nì fasi bəh kiŋgɔksi ki gia

1

1 Akɔ mih Bɔɔl wə Nyɔ nì bɔɔŋ asi wi kɔŋki a mih numki waiŋ ntum wi Klistus Jisɔs. Mih kɔ buku Sɔstɛnes wə waiŋnih wibukumbɛiŋ. 2 Kiŋwakti kələ tsəki i kijuŋni ki bəni bə Nyɔ i Kɔlɛn bə̀ wi baa chiŋni jiə chi chi bəh Klistus Jisɔs. Nyɔ nì bɔɔŋ mbɛiŋ a mbɛiŋ nûmki bəni a num mbu, asi bəni bəchi bə̀ bɔ bɔɔŋki yɛli wi Bah Jisɔs Klistus i kidi kichi wə kɔ. Wi kɔ Bah wibɔ a liŋ asi wi kɔ wibukumbɛiŋ. 3 Nyɔ Ba wibukumbɛiŋ bəh Bah Jisɔs Klistus chûsi shɔm yibɔ yindzɔŋni i mbɛiŋ, bɔ chu nyâ mbɛiŋ bəh shɔm yi dəli.

Bɔɔl nya kiyɔŋni si Nyɔ duksi bəni bə Kɔlɛn

4 Mih si nya kiyɔŋni i Nyɔ jɔbi wichi kɔm mbɛiŋ, kɔm ŋgamti wə Nyɔ nya i mbɛiŋ, si mbɛiŋ chiŋni bəh Klistus Jisɔs. 5 Si yi kɔ yakadəiŋ i Klistus, Nyɔ ka shuku mbum bi i mbɛiŋ wə i dzə́h yichi wə, kighə i kiəki gia yichi, bəh i kiəki i dzakaki gia yichi na bindzɔŋ. 6 Mbum biələ i mbɛiŋ tɔbiki a mbɛiŋ bum ntum wə mbɛiŋ nì wɔkɔki kɔm Klistus. 7 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ kɔ i liə mbɛiŋ chu dzah kə kinya ki Nyɔ kidɔkɔ, si mbɛiŋ wɔkɔliki jɔbi wə Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus bi fiəni dzəki ma mbɛiŋ bi yɛiŋ i wi wə. 8 Wi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus ni fə lə a mbɛiŋ nûm ndzɔŋ nalə i tsə buku i kiŋgɔksi wə, ka mbɛiŋ bi numki kaŋa kə kiŋgbɔ kidɔkɔ i chɔkɔ bi biə wə. 9 Nyɔ kɔ Nyɔ wi ja yimu. Akɔ wi wə wi nì bɔɔŋ mbɛiŋ, mbɛiŋ bəh Waiŋ wi Jisɔs Klistus wə wi kɔ Bah wibukumbɛiŋ chiŋni num i fiɛŋ fimu wə.

Ntəfi kɔm kiŋgaali

10 Bwa bə nih bəŋ, mih tsaki mbɛiŋ i yɛli wi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus, a mbɛiŋ bəchi chîŋni nûm dzaka kimu. Kiə kiŋgaali ma nûmki i mbɛiŋ kintəəŋ. Mbɛiŋ nûmki i mi wimu wə, kâŋa kiŋkwaka kimu, nɔ̂m i fiɛŋ fimu wə. 11 Mih dzakaki lə bwa bə nih bəŋ, kɔm bəni i Klɔy dzu fuku i mih a mbɛiŋ si kaŋa lə n'yɔli i mbɛiŋ kintəəŋ. 12 Gia yə mih dzakaki kɔ a, mi i mbɛiŋ si dzaka a ŋgaiŋ biəliki Bɔɔl, widɔkɔ dzaka a ŋgaiŋ biəliki Abɔlɔs, widɔkɔ a ŋgaiŋ biəliki Sɛfas,* widɔkɔ a ŋgaiŋ biəliki mfih num a Klistus. 13 Yaka bə gaa lə Klistus wiwɔ i bimbu bimbu wə a? Akɔ Bɔɔl bə nì baŋŋ i kintasi wə kɔm mbɛiŋ ma? Ma bə nì juli mbɛiŋ i bɔkɔ wə i yɛli wi Bɔɔl wə a? 14 Mih nyaki kiyɔŋni i Nyɔ a mih nì ka juli dəkə mi widɔkɔ i mbɛiŋ kintəəŋ i bɔkɔ, a kɔbi a Klisbus bəh Gayus, 15 ka mi i mbɛiŋ ma dzakaki a bə nì juli ŋgaiŋ i bɔkɔ i yɛli wuŋ wə. 16 Ɔ ɔɔ! Mih nì juli tə Stɛfanas bəh bəni bu bə dzu i bɔkɔ. I bəmaka jum, mih chu kiəki kə a mi widɔkɔ chu kɔlə wə mih nì juli i bɔkɔ. 17 Mbɛiŋ kîəki a Klistus nì ka faaŋ dəkə mih a mih dzə̂ jûliki bəni i bɔkɔ. Wi nì faaŋ mih a mih dzə̂ fûkuki num ntum wi wi ndzɔŋni. Ayaka mih fukuki kə num bəh ja yi mfi yi mi wiwɔm, yi num lə ka ŋga bi kpi biə Klistus nì kpi i kintasi wə ma ni fiəni gia yi kilɔlɔ.

Klistus kɔ ŋga bəh mfi bi Nyɔ

18 Yi kɔ a, ntum wi ndzɔŋni kɔm kpi yi Klistus i kintasi wə kɔ kiyuŋsi i bəni bə̀ bɔ lakaki tsəki kilɔlɔ. Ayakalə, ntum wələ kɔ ŋga bi Nyɔ i bukumbɛiŋ bə̀ wi bwiliki. 19 Yi kɔ num bə nyaka a,

“Mih ni chiksi lə mfi bi bəni bə̀ bɔ chusiki mfi,

mih ni shakyi biŋkwaka ki bəni bə̀ bɔ fifiki.”

20 Si yi kɔ yakadəiŋ, bəni bə̀ bɔ kɔ i chu chusi mfi i liə kɔ la faiŋ? Bəni bə̀ bɔ laniki bənchi bə Nyɔ kɔ la faiŋ? Ayaka bəni bə̀ bɔ gukuliki bəŋgukuli i jɔbi wələ wə kɔ la faiŋ? Ntə Nyɔ kɔ wi chusi lɔ a mfi bi fa kuku kɔ kiyuŋ a? 21 Akɔ gia yə Nyɔ wə wi kiəki gia yichi bindzɔŋ nì fə a bəni bə mbi wələ ma kiə wi bəh mfi bibɔ. Yi nì ndzɔŋ i Nyɔ a ŋgaiŋ kɔlə i bwili num bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ bum ntum wə buku fukuki, bəni yɛiŋ a, akɔ gia yi yuŋsini. 22 Bəju nəŋki i yɛiŋ bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bi Nyɔ ka bɔ bum, Bəglik nəŋ num mfi bi gia ka bɔ bum. 23 Ayakalə, buku fukuki yibuku kɔm si bə nì baŋŋ Klistus i kintasi wə. Yi lɔ Bəju num lɔni. Ayaka bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju yɛiŋ a, akɔ gia yi yuŋsini. 24 Ayakalə, i bəni bə̀ Nyɔ kɔ wi bɔɔŋ, kɔŋ a numki Bəju, nabə Bəglik kɔ ntum wələ kɔm Klistus kɔ num ŋga bi Nyɔ bəh mfi biə akɔ bi Nyɔ. 25 Yi num yakadəiŋ, kɔm gia yə yi chusiki a, akɔ kiyuŋ ki Nyɔ kɔ num mfi bi tsə na bi mi wiwɔm wichi. Ayaka gia yə yi chusiki a, akɔ mbwɔ wi Nyɔ kɔ num ŋga bi tsə na bi mi wiwɔm wichi.

26 Bwa bə nih bəŋ, mbɛiŋ chu kwâka ŋkaiŋni bəni bə̀ mbɛiŋ nì yisi kɔ i jɔbi wə Nyɔ nì bɔɔŋ mbɛiŋ. Mbɛiŋ bəduli nì kɔkə bəni bə mfi si bəni bə fa kuku nəŋki. Mbɛiŋ bəduli nì kɔkə bəni bə ŋga. Ayaka mbɛiŋ bəduli nì ka buku dəkə i chwɔŋbijuŋ ki bəni bəmbum wə. 27 Ayakalə, Nyɔ ka sabibwili bəni bə kiyuŋ fa kuku i gəmsi bəmfi yɛiŋ, sabibwili bə bɔyini i fa kuku i gəmsi bələkəli yɛiŋ. 28 Nyɔ nì kɔ wi sabibwili biɛiŋ biə bəni sɛiŋsiki i fa kuku, bəh biə bəni nyɛnsiki, sabibwili na biɛiŋ biə bi kɔkə biɛiŋ, i fə a biɛiŋ biə bəni yɛiŋki a bi kɔ biɛiŋ bi fiəni chu biɛiŋ bi kilɔlɔ. 29 Wi nì fə yakadəiŋ, ka mi wiwɔm ma num i wi nshiŋ i chɔkɔki kijum. 30 Akɔ wi Nyɔ wə wi nì chiŋni mbɛiŋ bəh Klistus Jisɔs. Wi fə Klistus num dzəh yi mfi yə yi kɔ yi Nyɔ i bukumbɛiŋ, fə tə wi jiə bukumbɛiŋ chəŋ i wi nshiŋ, kɛiŋsi jiə bukumbɛiŋ i bəni bu, təiŋ bukumbɛiŋ i kaŋ yi ŋgəkə wə. 31 Yi kɔ num asi bə nyaka a,

“Jɔbi wə mi chɔkɔki kijum,

wi chɔ̂kɔki num i gia yə a fə Bah yi.”

2

Ntum kɔm Klistus si bə nì baŋŋ i kintasi wə

1 Bwa bə nih bəŋ, mbɛiŋ yiŋti jɔbi wə mih nì dzə i mbɛiŋ i fuku ntum wi Nyɔ i mbɛiŋ, wə wi nì yisi kɔ i nyumi wə. Mih nì fukuki kə bəh já yi njwɔŋni yudɔkɔ i mfi mbiŋ wə, 2 kɔm jɔbi wə mih nì kɔ bəh mbɛiŋ mih nì fasi lɔ a mih ni jîə kə mfi i gia yidɔkɔ wə a kɔbi a fukuki kɔm Jisɔs Klistus bəh si bə nì baŋŋ wi i kintasi wə. 3 Si mih nì kɔ bəh mbɛiŋ, mih nì bɔyiki lə, lwa, nyumyi nalə. 4 Jɔbi wə mih nì dzakaki fuku ntum wi ndzɔŋni i mbɛiŋ, mih nì fukuki kə num bəh já yi mfi yi njwɔni. Mih nì dzakaki num a chusi ŋga bi Nyɔ bi ŋkɔŋ biwɔ. 5 Mih nì fə yakadəiŋ, ka mbɛiŋ ma jîə shɔm i mfi bi mi wiwɔm wə, a mbɛiŋ jîə num i ŋga bi Nyɔ wə.

Mfi bi Nyɔ

6 Bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ num ndzɔŋ bəh Nyɔ, buku si nya lə mfi i bɔ. Ayaka mfi biələ num kə bi fa kuku kɔŋ a numki na bi ndə wə wi sakaki i fa kuku i liə. Ŋga bibɔ ni kaa lə bi laka a kilɔlɔ. 7 Mfi biə akɔ bi Nyɔ biə buku fukuki lə kɔ num gia yə yi nì yisi kɔ i nyumi wə na ka mbi yisi, i bi dzə fə ka bukumbɛiŋ numki i mbum bi kintəəŋ. 8 Mfi biələ mi widɔkɔ kɔkə i mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ sakaki i jɔbi wi liə wələ wə wi kiəki fwu wiwɔ, kɔm a nì kɔ a bɔ kiəki, ma bɔ nì ka baŋŋ dəkə Bah wi kiŋkɔkni i kintasi wə. 9 Ayakalə, i bukumbɛiŋ yi kɔ asi bə nì nyaka a,

“Gia yə dzəkəh kɛiŋ ki yɛiŋ kə,

bəh yə ntuni kɛiŋ ki wɔkɔ kə,

bəh yə mi kɛiŋ ki kwaka kə,

akɔ yi yə Nyɔ nì sisi jiə i bəni bə̀ bɔ kɔŋki wi.”

10 Nyɔ kɔ wi fə Kiŋ'waka ki chusi gia yələ i bukumbɛiŋ. Kiŋ'waka ki Nyɔ kiwɔ si tsɛiŋ lə gia yichi, tsɛiŋ tasi na bəh yi nyumini wi Nyɔ, 11 kɔm mi widɔkɔ mɔŋ wə wi kiəki gia yə mi widɔkɔ kwakaki i wi shɔm a kɔbi a kiŋ'waka ki wəmaka mi, kə ki kɔ i wi mə. Yi kɔ a liŋ si mi kiəki kə gia yə Nyɔ kwakaki a kɔbi a Kiŋ'waka ki Nyɔ. 12 Kiŋ'waka kə Nyɔ nì nya i bukumbɛiŋ kɔkə ki mbi wələ. Kiŋ'waka kələ nyə i Nyɔ wə i fə a bukumbɛiŋ kiəki kinya kichi kə Nyɔ kɔ wi duksi bukumbɛiŋ yɛiŋ a kilɔlɔ.

13 Buku fukuki gia yələ num kə bəh já yə bə lani i mfi bi mi wiwɔm wə. Buku fukuki num bəh já yə a lani Kiŋ'waka ki Nyɔ buku yɛiŋ, ka bə fukuki baiŋsiki ŋkɔŋ bi Kiŋ'waka i bəni bə̀ bɔ kaŋaki Kiŋ'waka ki Nyɔ. 14 Mi wə wi kaŋaki kə Kiŋ'waka ki Nyɔ i gwu yi wə, kɔkə i dzɔ gia yə yi dzəki i Kiŋ'waka ki Nyɔ wə. Wi si dza mfih yɛiŋ a, akɔ kiyuŋ ki gia. Ayaka wi kɔbi i kiə si yi kɔ, kɔm akɔ gia yə akɔ a fə a Kiŋ'waka ki Nyɔ ka mi ni kiəki. 15 Ayakalə, mi wə Kiŋ'waka ki Nyɔ kɔ i wi wə kɔlə i tsɛiŋ gia yichi bindzɔŋ i kiə fwu wiwɔ, mi widɔkɔ kɔbi wə wi kɔ i tsɛiŋ gia yi wəmaka mi. 16 Yi kɔ asi bə nyaka a,

“Mi kɔkə wə wi kɔ i kiə kiŋkwaka ki Bah

ka wi kɔ i təfi wi.”

Ayakalə, bukumbɛiŋ kaŋaki biŋkwaka a num biə Klistus kaŋaki.

3

Bəni bə Klistus nûmki dzaka kimu

1 Bwa bə nih bəŋ, i jɔbi wə bukumbɛiŋ nì kɔ, mih nì kaŋaki kə i dzakaki i mbɛiŋ ka bəni bə̀ bɔ si wɔkɔ num i Kiŋ'waka ki Baiŋni wə. Mih kabə dzakaki i mbɛiŋ ka i bəni bə̀ bɔ kɛiŋki bɔ biəliki num gia yə nyam yi gwu kɔŋki, bəh i bə̀ bɔ kɔ aka bwa bənchiŋ i gia yi Klistus wə. 2 Mih nì nyaki num mbɛiŋŋ i mbɛiŋ. Mih nì nyaki kə biɛiŋ bidzini bi ləkəli, kɔm mbɛiŋ nì kɛiŋki maka mbɛiŋ kpɛiŋ. Ayaka na i dzə buku bidaiŋ mbɛiŋ kɛiŋki maka mbɛiŋ kpɛiŋ. 3 Mbɛiŋ kɛiŋki mbɛiŋ biəli num gia yə nyam yi gwu kɔŋki. I liə si kiŋghəkə bəh bən'yɔli kɛiŋki i mbɛiŋ kintəəŋ, yaka yəmaka chusiki a mbɛiŋ biəliki num nyam yi gwu yələ a? Ntə yələ chusiki a mbɛiŋ kɛiŋki mbɛiŋ kaŋa kimfə ki bəni bə fa kuku a? 4 Mi ka dza dzaka a ŋgaiŋ biəliki mfih num Bɔɔl, widɔkɔ a ŋgaiŋ biəliki num Abɔlɔs. Yələ chusiki a kimfə kimbɛiŋ kɔ aka ki bəni bə fa kuku a? 5 Abɔlɔs kɔ ndə? Bɔɔl num ndə a? Buku wi bəchi kɔ shəŋ a bwa bə nɔm bə Bah, bə̀ bɔ nì fə na ka mbɛiŋ jiə shɔm i wi, na ndə nɔm nnɔm wi asi Bah nì nya i wi. 6 Ŋ'wuŋ nɔm nì kɔ i gbɛliki ŋgɔkɔ, wi Abɔlɔs num i shukyiki mwi, ayakalə a fəki Nyɔ na ka wi kɔɔki. 7 Ayakadəiŋ, mi wə wi gbɛliki ŋgɔkɔ bəh wə wi shukyiki mwi kɔkə fiɛŋ fidɔkɔ. Akɔ shəŋ a Nyɔ wi fəki a wi kɔɔki wi kɔ fiɛŋ fidɔkɔ. 8 Mi wə wi gbɛliki bəh wə wi shukyiki mwi kɔ a liŋ, Nyɔ bi maktiki mi wichi biəli asi nɔm wi kɔ. 9 Bukumbɛiŋ chiŋni ka nɔmki nɔm wi Nyɔ. Mbɛiŋ num khə wi Nyɔ chu num juŋ yi. 10 Mih nì chɔkɔ chaka ki juŋ kiwɔ ka mi wi maani wə wi kɛiŋsiki kiəki nɔm wi, biəli ŋgamti wi Nyɔ wə wi nì nya i mih. Si mih nì chɔkɔ chaka kiwɔ yakadəiŋ, mi widɔkɔ chi chi ka dzə maaki juŋ yiwɔ. Jɔbi wə mi maaki i chaka kələ wə, wi ka kîəki si wi mâaki. 11 Mbɛiŋ kîəki a mi widɔkɔ kɔkə i chɔkɔ chaka kidɔkɔ chi chi a kɔbi a kə bə nì kɔ bə chɔkɔ jiə lɔ, a num Jisɔs Klistus. 12 Bəni bə́ maa i yɛiŋ bɛiŋ bəh biɛiŋ bidɔkɔ chi chi. Mi widɔkɔ dza dzɔ num chwaka ki bɔkɔli, widɔkɔ dzɔ num kifukuli, widɔkɔ dzɔ num tə kə ki ləkəli i kpɔ wə na ka wi maaki yɛiŋ. Ayaka widɔkɔ dzɔ num kɛiŋ, widɔkɔ dzɔ num mfwaŋ, widɔkɔ dzɔ num njɔkɔ na ka wi maaki yɛiŋ. 13 Kɔŋ bɔ maaki na dəiŋ, jɔbi dzəki lə wə bə̀ bi yɛiŋki si nɔm wi mi kɔ, jɔbi wə wi bi bukuki i yəŋə wə i Chɔkɔ biə Klistus bi dzəki bəh gbuku. Gbuku wiwɔ num i bi mɔm wɔkɔ nɔm wi na ndə si wi kɔ. 14 Yi ka num a, fiɛŋ fiə mi maa i chaka kiwɔ bɛiŋ ka baaŋ i fii, ma mi wiwɔ ni kwati mmakti wi. 15 Fi fiɛŋ ka fii, yaka mi wiwɔ laksi makti wi, wi mwi bi bɔiŋ lə, ayakalə wi bi numki aka mi wə wi tsə tɔli i gbuku wə.

Bəni bə Klistus kɔ juŋ yi Nyɔ

16 Mbɛiŋ kiəki kə a mbɛiŋ kɔ juŋ yi fəni yi gia yi Nyɔ ayaka Kiŋ'waka ki Nyɔ nɔ i mbɛiŋ wə a? 17 Mi ka bəkəli juŋ yi fəni yi gia yi Nyɔ, ma Nyɔ tə ni kaasi bəh wəmaka mi, kɔm juŋ yi fəni yi gia yi Nyɔ kɔ juŋ yi baiŋni, ayaka mbɛiŋ num juŋ yiwɔ.

18 Kiə mi ki fwɔ̂kyi kə gwu yi. Mi widɔkɔ i mbɛiŋ wə kabə kwakaki a ŋgaiŋ kaŋaki lə mfi i jɔbi wi liə wələ wə, wi fiəni chu kiyuŋ ka wi kwati mfi bi mfi. 19 Mih dzakaki lə kɔm gia yə bəni bə fa kuku kiəki a yi kɔ gia yi mfi, Nyɔ yɛiŋ a, akɔ gia yi kiyuŋ. A num yi yə bə nì nyaka a,

“Nyɔ si dzɔ a mfi bi bəni bə̀ bɔ fifiki

kwayi bɔ yɛiŋ.”

20 Ayaka yi chu num bə nyaka a,

“Bah kiəki lə a, gia yə bəni bə mfi si kwaka

asi num a yi kilɔlɔ.”

21 Yi kabə num a, kiə mi ki ghaŋsi kə gwu a mi widɔkɔ kɔ wi ŋgaiŋ, kɔm biɛiŋ bichi kɔ bimbɛiŋ. 22 Bɔɔl nabə Abɔlɔs nabə Sɛfas nabə mbi wələ nabə nɔni nabə kpi nabə biɛiŋ bi liə nabə biə bi kɛiŋki i dzə, bichi kɔ bimbɛiŋ, 23 ayaka mbɛiŋ kɔ bə Klistus, Klistus num wi Nyɔ.

4

Bəni bə Klistus ki ghâŋsi kə gwu bəh mi widɔkɔ

1 Yi si ndzɔŋki a mbɛiŋ dzɔ̂ki buku a buku kɔ bwa bə nɔm bə Klistus, bə̀ Nyɔ kɔ wi nya nɔm wi, wi ntum wi ndzɔŋni wə wi nì kɔ i nyumi wə i bɔ kaŋ. 2 Yi kɔ a, mi wə bə kɔ bə nya nɔm i wi kaŋ kaŋaki i fə̂ki asi tikwili wi nəŋki. 3 I yiŋ wə, mbɛiŋ, nabə juŋ yi nsaka kabə saka mih, mih ma yɛiŋki a, akɔ gia yidɔkɔ. Mih kɔkə na i fiəni saka gwu yiŋ. 4 Gia yidɔkɔ kɔkə yə yi sakaki shɔm yiŋ. Ayakalə, yəmaka chusiki kə a mih baiŋki lə. Mi wə wi bi sakaki mih kɔ Bah. 5 Ayakadəiŋ, kiə mbɛiŋ ma tə̂iŋyiki nsaka maka jɔbi kpɛiŋ. Mbɛiŋ wɔ̂kɔli Bah dzə. Akɔ wi wə wi bi wɛliki biɛiŋ bichi biə bi kɔ i liə num bə nyumi i jisi wə i baiŋni wə, ma gia yichi yə bəni kaŋaki i shɔm yibɔ wə bi yəŋə. Ayakadəiŋ, Nyɔ bi ka kɔksi mi wichi wə bə kaŋaki i kɔksi.

6 Bwa bə nih bəŋ, gia yə mih dzakaki kɔm buku Abɔlɔs kɔ i gamti mbɛiŋ, ka mbɛiŋ lâni dzɔ̂ i buku i fə̂ki gia bîəli a yə bə nyaka. Ayakadəiŋ, ka mbɛiŋ ma bi fiəni ghaŋsiki gwu bəh mi widɔkɔ dzɔ widɔkɔ kuku. 7 A fə ndə a wɔ numki chi chi i mi widɔkɔ wə a? Wɔ kaŋaki finə maka bə nya fi i wɔ nyani a? Si yi kɔ yakadəiŋ, wɔ nyani dəiŋ na ka wɔ ghaŋsiki gwu ka bə si ka nya dəkə i wɔ nyani a? 8 Ntə mbɛiŋ si dzɔ a mbɛiŋ si kaŋa lɔ biɛiŋ bichi mbɛiŋ num bəni bəmbum, saka ka bəŋkuŋ buku kɔbi a? Bə dzɔ̂ a mbɛiŋ si num lɔ bəŋkuŋ ka buku bɔŋ kwati i sakaki bukumbɛiŋ bəchi. 9 Mih yɛiŋki a Nyɔ kɔ wi jiə lɔ buku bə̀ buku kɔ bwa bə ntum bə Jisɔs jiə ka biŋgɔksi. Buku kɔ ka bəni bə̀ bə tsəki i wɔɔyi i yəŋə wə. Buku si num lɔ binjəŋnjəŋ bi mbi wələ biə bəni bəh bəchinda bə Nyɔ tsɛiŋki. 10 Buku si num lɔ biyuŋ kɔm Klistus, ayakalə mbɛiŋ num bəni bə Klistus bə̀ bɔ fifiki. Buku kɔ bəni bə kiŋkpəŋ, mbɛiŋ num bəni bə ŋga. Bəni kɔksi mbɛiŋ, dzɔ buku i kuku. 11 I yisi dzə i dzə buku i jɔbi wi liə wələ wə, buku kɔ bəh dzɔŋ, kindɔŋ wɔm buku. Buku lɔɔki binshakali bimbuŋ, bəni chəbsi buku, buku kaŋa kə di bi nɔni. 12 A jwɔki buku i nɔm bəh kaŋ yibuku ka buku dzi. Jɔbi wə bəni tɔyiki buku, buku ka tsaki num kimbɔiŋsi i bɔ. Jɔbi wə bɔ bwaŋki gvu i buku chɛiŋ, buku kaŋa, a shɔm. 13 Jɔbi wə bɔ lɔyiki buku bəh já yichu, buku chukuli num bəh já yi bɔnini. Ayaka i dzə buku liə, buku fiəni chu ka biɛiŋ biə bə lɔtɔkɔ i fəŋ wə. Buku si num lɔ aka biɛiŋ bi fɔɔli i mbi wələ wə.

14 Mih nyakaki kə gia yələ i mbɛiŋ lə a mih nəŋki a mbɛiŋ ŋgə̂mniki. Mih təfiki mbɛiŋ təfini kɔm mbɛiŋ kɔ bwa mbəŋ bə shɔm. 15 Kɔŋ mbɛiŋ kaŋaki na bəni bəduli bə̀ bɔ laniki mbɛiŋ kɔm Klistus, yəmaka mɔŋ dəkə a mbɛiŋ kaŋaki lə bətii bəduli. Akɔ mih tii wimbɛiŋ, kɔm a nì fə mih ka mbɛiŋ chiŋni bəh Klistus Jisɔs jɔbi wə mih nì fuku ntum wi ndzɔŋni wələ i mbɛiŋ. 16 Ayakadəiŋ, mih tsaki a mbɛiŋ tɔ̂mki gvu yimbɛiŋ asi mih tɔmki yiŋ. 17 Akɔ kɔm yi gia mih faaŋ Timɔti i mbɛiŋ a num waiŋ wuŋ i Bah wə. Wi num shɔm yiŋ, num wi num tə i gia yələ wə bəh shɔm yi yimu. Wi bi dzə wi chu yiŋti mbɛiŋ asi nɔni kəŋŋ kɔ ka mi wi Klistus Jisɔs. Gia yə wi ni fuku i mbɛiŋ kɔ a yə mih nyaniki laniki bijuŋni bi bəni bə bumni bichi yɛiŋ i di bichi wə. 18 Bəni bədɔkɔ i mbɛiŋ kintəəŋ yisi lɔ i ghaŋsiki gwu kɔm bɔ kwakaki a mih bi chu dzə kə i mbɛiŋ wə. 19 Ayakalə, Bah ka bum, yaka yi baaŋ a twɛsi ka mih chu fiəni dzə. Jɔbi wə mih ni dzə, mih ni ka yɛiŋ a bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ ghaŋsiki gwu, kɔm a dzaka, ma bɔ kaŋaki binaiŋ ŋkaiŋni ŋga a, 20 kɔm ŋkuŋ bi Nyɔ kɔkə gia yi dzaka ki kɔmni. Akɔ ŋga biə bi nyə i Nyɔ. 21 Mbɛiŋ nəŋki a mih bə́ dzə, mih dzə dəiŋ a? Mbɛiŋ nəŋki a mih bə́ dzə mih dzə bəh figbaŋa ma bəh shɔm yi kiŋkɔŋ bəh kimbɔiŋni a?

5

Bə bwîli mi wi kinyɛŋ ki tɔkɔlini i bəni bə Klistus kintəəŋ

1 Bə fuku mih ŋkɔŋ a nɔni kinyɛŋ ki tɔkɔlini kɔlə i mbɛiŋ kintəəŋ. Ayaka nɔni kinyɛŋ ki tɔkɔlini kələ kɔ na kichu ŋkaiŋni kə mi wichu wə wi kiəki kə Nyɔ si mɔm kə. Yi kɔ a, mi widɔkɔ i mbɛiŋ kintəəŋ dzɔki lə kpə ba wi. 2 Mbɛiŋ yɛiŋ ŋkaiŋni kinyɛŋ kələ, mbɛiŋ nəki də kə num dəni, mbɛiŋ bə́ ghaŋsi lɔ gwu a? Mbɛiŋ kaŋaki i bwîli mi wə wi mɔm yəmaka gia i mbɛiŋ kintəəŋ.

3 Namana yaka si mih kɔkə i mbɛiŋ nshiŋ, ayaka mih kɔlə bəh mbɛiŋ i kiŋ'waka wə. Mih təiŋ lɔ nsaka aka mih kɔlə bəh mbɛiŋ, kɔm mi wə wi mɔm yəmaka gia. 4 I yɛli wi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs, jɔbi wə mbɛiŋ juŋni, mih numki lə bəh mbɛiŋ i kiŋ'waka wə, ŋga bi Bah num tə fɛiŋ, 5 mbɛiŋ dzɔ̂ wəmaka mi mbɛiŋ nya i kaŋ yi Satan wə, ka wi bəkəli nyam yi yi gwu, ka kiŋ'waka ki bi bɔiŋ i chɔkɔ biə Bah bi fiəni dzəki.

6 Mbɛiŋ ghaŋsiki gwu lə yi ndzɔŋ kə. Mbɛiŋ kiəki kə a bə si dzɔ dzɔɔŋ twɛsi bə chwali i muku mə, yi fə muku miwɔ michi yaka a? 7 Mbɛiŋ bwili dzɔɔŋ yə yi kɔ nɔni kikpu i mbɛiŋ kintəəŋ, ma mbɛiŋ ni numki bəni bəmfiaŋ ka muku mə bə ka jiə dəkə dzɔɔŋ yɛiŋ wə, ayaka akɔ lə si mbɛiŋ kɔ. Mbɛiŋ kiə a Klistus kɔ waiŋ Jaka wə Nyɔ nì fə mfə gia yɛiŋ kɔm bəbukumbɛiŋ aka wə bə si kum i jɔbi wi Dzini bi Ntsədaŋ wə. 8 Ayakadəiŋ, bukumbɛiŋ nûm ka bəni bə̀ bɔ dziki Dzini bi Ntsədaŋ bəh blɛd wə wi kɔ maka bə jiə dzɔɔŋ yɛiŋ, a num shɔ́m yi baiŋni bəh ŋkɔŋ. Bukumbɛiŋ ma nûmki ka bəni bə̀ bɔ dziki Dzini biələ num bəh blɛd wikpu wə bə jiə dzɔɔŋ yɛiŋ a num nɔni kichu bəh kimfə kichu.

9 I kiŋwakti kə mə mih nì nyaka i mbɛiŋ, mih nì nyaka yɛiŋ a, kiə mbɛiŋ ma chîŋniki bəh bəni bə̀ bɔ nɔki nɔni kinyɛŋ ki tɔkɔlini. 10 Mih nì dzakaki kə lə kɔm bəh bəni i fa mbi wələ wə bə̀ bɔ nɔki nɔni kinyɛŋ, nabə bə̀ bɔ bukuki bəh dzə́kəh i biɛiŋ wə, nabə bə̀ bɔ bwiŋki kidi dzɔ biɛiŋ bi bəni, nabə bə̀ bɔ tsaki i bənyɔ bə kilɔlɔ wə. A kabə num yəmaka, mbɛiŋ kaŋaki i bêe mbi wələ beeni. 11 Mih nì dzakaki num a, kiə mbɛiŋ ma chîŋniki bəh mi wə wi bɔɔŋki gwu yi a ŋgaiŋ kɔ waiŋnih wibukumbɛiŋ i Klistus wə, a chu num mi wi tɔkɔlini, nabə wə wi bukuki bəh dzə́kəh i biɛiŋ wə, nabə wə wi tsaki i bənyɔ bə kilɔlɔ wə, nabə wə wi tɔyiki bəni, nabə wə wi muki mbih mɔ kwa wi, nabə wə wi bwiŋki kidi dzɔ biɛiŋ bi bəni. Kiə mi ki mɔ̂m kə na i dzî bəh wəmaka mi. 12 A kɔkə di bibuku i sakaki bəni bə̀ bɔ kɔkə i kijuŋni ki bəni bə bumni kintəəŋ. Bəni bə̀ bukumbɛiŋ kɔ i sakaki kɔ bə̀ bɔ kɔ i kijuŋni kintəəŋ. 13 Akɔ i saka Nyɔ bəni bə̀ bɔ kɔkə i kijuŋni wə. Kiŋwakti ki Nyɔ dzakaki a,

“Mbɛiŋ bwîli mi wə wi kaŋaki nɔni kichu i mbɛiŋ kintəəŋ.”

6

Kiə mi wi bumni ki tsə̂ kə i sɔ̂mi widɔkɔ i bəni bə̀ bɔ kɔkə bəni bə bumni

1 Yi kɔkə chəŋ a mi i mbɛiŋ kintəəŋ kabə kaŋaki nsaka bəh waiŋnih wi, i wi i tsə sɔmi i bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ nshiŋ, wi tsə sə lɔ num i bəni bə̀ bɔ fəki kə gia chəŋ nshiŋ. 2 Mbɛiŋ kiəki kə a bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ bi sakaki lə bəni i mbi wələ wə a? Ntə akɔ mbɛiŋ i bi saka bɔ, yaka mbɛiŋ kɔkə i saka gia i mbɛiŋ kintəəŋ a? 3 Mbɛiŋ kiəki kə a bukumbɛiŋ bi sakaki lə bəchinda bə Nyɔ a? Si yi kɔ yakadəiŋ, yaka kɔ a mbɛiŋ kaŋaki i kiə i saka ndzɔŋ gia yə yi kɔ i nɔni ki liə wə. 4 Gia ka yəmaka ka numki, mbɛiŋ nyani dəiŋ na ka mbɛiŋ dzɔki tsəki bəh yi i bəni bə̀ bɔ kaŋaki kə na di lə twɛsi i kijuŋni ki bəni bə bumni kintəəŋ nshiŋ a? 5 Mbɛiŋ gə̂mniki. Yaka kɔ a mi kɔkə i mbɛiŋ kintəəŋ wə wi kaŋaki mfi i təiŋ nsaka wi mi bəh mi a? 6 Mbɛiŋ dzaki mi dzɔ lɔ waiŋnih wi tsə sɔmi, sɔmi num i bəni bə̀ bɔ kɔkə bə bumni. 7 I mbɛiŋ i numki chu kaŋa bənsaka i mbɛiŋ kintəəŋ chusiki a mbɛiŋ gbɔ lɔ. Mbɛiŋ kɔkə i bee a, a fəki bəni bədɔkɔ gia yichu i mbɛiŋ na? Ayaka mbɛiŋ kɔkə i bee a bəni bədɔkɔ dziki mbɛiŋ na? 8 Ayakalə, a yiŋni dzaki mbɛiŋ mwi fə gia yichu chu dzi, kighə a mbɛiŋ fəki yi num i bwa bə nih bəmbɛiŋ bə bumni. 9 Mbɛiŋ kiəki kə a bəni bə̀ bɔ fəki gia yichu bi kwati kə di i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi Nyɔ wə a? Kiə mbɛiŋ ma fwɔkyiki gwu yimbɛiŋ. Bəni bə̀ bɔ fəki kinyɛŋ ki tɔkɔlini, nabə i tsaki i bənyɔ bə kilɔlɔ, nabə bə̀ bɔ biəliki bəkaŋa bə bəni bədɔkɔ, nabə bənyuku bə̀ bɔ fiəniki dzɔki bədɔkɔ, 10 nabə bə̀ bɔ chwɔki, nabə bəni bə̀ bɔ bukuki bəh dzə́kəh i biɛiŋ wə, nabə bə̀ bɔ muki mbih mɔ kwa bɔ, nabə bə̀ bɔ tɔyiki bəni, nabə bə̀ bɔ bwiŋki kidi dzɔ biɛiŋ bi bəni, bi kwati kə di i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi Nyɔ wə. 11 Gia yələ kɔ num mbɛiŋ bədɔkɔ nì fəki lə i kikpu wə. Ayakalə, Nyɔ ka bi dzə wɔkɔ mbɛiŋ, sabibwili jiə mbɛiŋ chi chi, mbɛiŋ bə́ num chəŋ i wi nshiŋ. Wi nì fə gia yələ i yɛli wi Bah Jisɔs Klistus wə bəh wi Kiŋ'waka ki Nyɔ wibukumbɛiŋ.

Gia yə mi kɔ i fəki bəh gwu yi

12 Mi kɔlə i dzakaki a ŋgaiŋ kaŋaki lə ŋga i fə gia yichi yə ŋgaiŋ kɔŋki. Ayakalə, mih ka dzaka a, a kɔkə gia yichi yə yi kɔ i gamti mi. Ayaka mi num i dzakaki alə ŋgaiŋ kaŋaki lə ŋga i fə gia yichi yə ŋgaiŋ kɔŋki. Ayakalə, mih dzaka alə a, mih kɔkə i bee a gia yidɔkɔ dzɔ fiəni mih i numki mfa i yi wə. 13 Mi widɔkɔ tə kɔlə i dzaka a, “Biɛiŋ bidzini kɔ kɔm tɔɔ, tɔɔ num kɔm biɛiŋ bidzini.” Ayakalə, mbɛiŋ kîəki a Nyɔ ni bəkəli lə bi bichi. Gwu yi mi kɔkə i fəki kinyɛŋ ki tɔkɔlini bəh yi. Gwu yi mi kɔ i nɔmki bəh yi i Bah, ayaka a kaŋa wi Bah gwu yiwɔ. 14 Si Nyɔ nì dzasi Bah wibukumbɛiŋ i kpi wə, yi kɔ a liŋ si wi bi dzasiki bukumbɛiŋ bəh ŋga bi biwɔ i kpi wə. 15 Mbɛiŋ kiəki kə a gwu yimbɛiŋ kɔ bimbu bi gwu bi Klistus a? Mi kɔ i chu nyani dəiŋ i dzɔ bimbu bi gwu bi Klistus i tsə chiŋni bəh miŋkpaŋa wi tɔkɔlini a? Yi kɔkə i numki yakadəiŋ. 16 Mbɛiŋ kiəki kə a mi ka chiŋni gwu yi bəh miŋkpaŋa wi tɔkɔlini yaka bɔ wi si num lɔ gwu yimu a? Akɔ yaka si bə nì nyaka a, “Miŋkpaŋa bəh minyuku ka chiŋni, yaka bɔ dzə chu lɔ i mi wimu.” 17 Ayakalə, mi wə wi chiŋni bəh Bah kɔ num bɔ wi num lɔ i fiɛŋ fimu i kiŋ'waka wə. 18 Mbɛiŋ yɔ̂kɔ gɛ̂iŋ nɔni ki tɔkɔlini. Gia yichu yidɔkɔ yə mi fəki wi fəki kə num i gwu yi wə. Ayakalə, mi wə wi fəki kinyɛŋ ki tɔkɔlini wi fəki num bəh gwu yi. 19 Mbɛiŋ kiəki kə a gwu yimbɛiŋ kɔ juŋ yə Kiŋ'waka ki Baiŋni kə Nyɔ nya a mbɛiŋ nɔki yɛiŋ na? A kaŋaki kə mbɛiŋ gwu yimbɛiŋ. 20 Bə nì taŋ mbɛiŋ taŋni gɔm ntsu. Ayakadəiŋ, mbɛiŋ fə̂ki gia bəh gwu yimbɛiŋ num yə yi ni dzəki bəh kiŋkɔkni i Nyɔ.

7

Gia kɔm miŋkpaŋa bəh minyuku

1 Mih ki nyaki lə kinchukuli i liə kɔm gia yə mbɛiŋ nì nyaka i mih. Yi kɔ ŋkɔŋ a yi ndzɔŋki lə a mi ma kɔm miŋkpaŋa.* 2 Ayakalə, si kimɔmsi kɔm ntɔkɔli kɔ i biŋ, yi ndzɔŋki a minyuku kâŋaki ŋ'wi miŋkpaŋa, miŋkpaŋa kâŋa ŋ'wi minyuku. 3 Minyuku kaŋaki i fə̂ki nɔm wi wi minyuku i kpə wi i naŋ bɛiŋ, miŋkpaŋa tə kaŋa i fə̂ki nɔm wi wi miŋkpaŋa i nyuwi i naŋ bɛiŋ. 4 A chu kaŋaki kə miŋkpaŋa ŋga i gwu yi bɛiŋ, a kaŋaki num nyuwi. Yi kɔ a liŋ si a chu kaŋaki kə minyuku ŋga i gwu yi bɛiŋ, a kaŋaki num kpə wi. 5 Kiə mi ki n'yɔ̂kɔ kə jum i widɔkɔ a kɔbi a mbɛiŋ bəchi kɛiŋsi yakadəiŋ ka bum, ayaka mbɛiŋ kɔ i fə yakadəiŋ a jɔbi wi juli wə, ka mbɛiŋ nyâ gwu yimbɛiŋ i jɔbi wiwɔ wə i ntsa wə. Mbɛiŋ ka fə yakadəiŋ, mbɛiŋ fîəni dzə̂ i kijuŋni kimbɛiŋ wə asi mbɛiŋ nì yisi kɔ, ka Satan ma ni dzə mɔmsi mbɛiŋ kɔm mbɛiŋ kɔkə kiə i tɔ̂kni bəh gwu yimbɛiŋ. 6 Mih dzakaki yələ ka kintəfi, a kɔbi nchi mih nyaki i mbɛiŋ. 7 Asi kɔ a bə numki ka mih, ma mih kɔŋki a mi wichi nûmki miŋkpaŋa kɔbi. Ayakalə, bə kɔ fə dəiŋ mi wichi kaŋa ŋki kinya kə Nyɔ kɔ wi nya i wi. Mi widɔkɔ kaŋaki kələ kinya widɔkɔ kaŋa kəyaka.

8 I liə, i bəni bə̀ bɔ kɛiŋki maka bɔ dzɔ bəkaŋa bəh bəkaŋa bə̀ bɔ kɛiŋki maka bɔ dzɔ bəŋkwu, mih dzakaki a, yi ndzɔŋki lə a bɔ baaŋ a bɔ mbɔŋ, asi mih kɔ. 9 Ayakalə, bɔ kabə num kɔbi i tɔkni gwu yibɔ, mi nəŋ dzɔ miŋkpaŋa nabə minyuku bɔ wi chiŋni num, kɔm yi ndzɔŋki lə i chiŋni num yakadəiŋ, kɔbi i kpiki bəh gwu yi shilini.

10 I bəni bə̀ bɔ si num lɔ i júŋ wə ka miŋkpaŋa bəh bənyuku, mih dzakaki a miŋkpaŋa ki gâali kə bəh nyuwi. Wələ kɔ nchi num wi ka buku dəkə i mih. Wi buku num i Bah. 11 Ayakalə, wi ka gaali, wi kaŋaki i bâaŋ a nûmki wi mbɔŋ. A kabə num kə yakadəiŋ, wi fîəni tsə̂ i nyuwi dzu bɔ wi bakti gia yiwɔ bɔ nûm. Akɔ tə a yi yə mih dzakaki i bənyuku a minyuku kaŋaki kə i kɔ̂ŋŋ kpə wi.

12 I bəni bədɔkɔ mih dzakaki i bɔ a, mi kabə num mi wi bumni wi kaŋa miŋkpaŋa, miŋkpaŋa wiwɔ num kə mi wi bumni, miŋkpaŋa wiwɔ kɔŋ a bɔ wi nûmki, kiə minyuku wiwɔ ki kɔ̂ŋŋ kə wi. Yələ gia kɔ a dzaka mih. Aka dzaka dəkə Bah. 13 Miŋkpaŋa kabə kaŋa nyuwi minyuku wiwɔ num kə mi wi bumni, wi kɔŋ a bɔ wi numki, kiə miŋkpaŋa wiwɔ ma bûku tə wi. 14 Mih dzakaki yakadəiŋ, kɔm minyuku wə wi kɔkə mi wi bumni kabə kaŋa kpə wi num mi wi bumni, Nyɔ dzɔki wi ka mi wi kɔm kpə wi. Miŋkpaŋa tə kabə num kə mi wi bumni kabə kaŋa nyuwi num mi wi bumni, Nyɔ dzɔki wi ka mi wi kɔm nyuwi. A kɔbi yakadəiŋ, ma bwa bəbɔ ma ni baiŋki. Ayakalə, si yi kɔ, bɔ baiŋki lə. 15 Mi wə wi kɔkə mi wi bumni dza ka nəŋki i gaali, bə bêe wi. Yi ka num yakadəiŋ kiə minyuku nabə miŋkpaŋa wə wi kɔ mi wi bumni ma kwâkaki a ŋgaiŋ si kaŋaki lə i nûmki bəh wi. Nyɔ nì bɔɔŋ bukumbɛiŋ a bukumbɛiŋ nɔ̂ki num i kimbɔiŋni wə. 16 Wɔ miŋkpaŋa, wɔ kiəki nə a wɔ kɔlə i bi bwili nyu wa? Ayaka wɔ minyuku wɔ kiəki nə tə a wɔ kɔlə i bi bwili kpə wa?

Mi bâaŋ asi Nyɔ nì bɔɔŋ wi wi num

17 Gia yə yi kɔ, yi kɔ a mi nɔ̂ki nɔni num kə Bah kɔ wi nya i wi. Wi nûm asi Nyɔ nì bɔɔŋ wi wi num. Yələ kɔ gia yə mih təfiki bijuŋni bi bəni bə bumni na faiŋ i di bichi wə. 18 Mi kabə num num bə nì bɔɔŋ wi num bə suuŋ wi. Wi ma nəŋki i nûmki ka wə bə nì bɔɔŋ wi maka bə suuŋ wi, mi kabə num num bə nì bɔɔŋ wi maka bə suuŋ wi, wi ma nəŋki a bə suuŋ wi i liə. 19 Mi kabə num num bə suuŋ wi ma bə ka suuŋ dəkə wi, yəmaka kaŋaki kə gia yidɔkɔ i fə. Gia yiləkəli kɔ a mi jîəki bənchi bə Nyɔ. 20 Mi wichi bâaŋ asi Nyɔ nì bɔɔŋ wi wi num. 21 A kabə num bə nì bɔɔŋ wɔ wɔ num mfa, kiə wɔ ma nyûfiki gwu. Ayakalə, wɔ kabə kaŋa dzəh i buku i mfa wə, wɔ bûku mfia. 22 Mbɛiŋ kîəki a mi wə Bah nì bɔɔŋ wi wi num mfa, wi buku lɔ i mfa wə kɔm Bah. Ayaka yi num tə a liŋ si mi wə bə nì bɔɔŋ wi wi kɔbi mfa, wi kɔ lɔ i liə mfa kɔm Klistus. 23 Bə nì taŋ mbɛiŋ taŋni gɔm ntsu. Kiə mbɛiŋ ma nûmki mfá i bəni wə. 24 Ayakadəiŋ, bwa bə nih bəŋ, mi bâaŋ a nûmki bəh Nyɔ i dzəh yə wi nì bɔɔŋ wi wi num yɛiŋ.

Ntəfi i bəkpa bəh bəkaŋa bəŋkwu

25 I liə, kɔm bəkaŋa nabə bənyuku bə̀ bɔ kɛiŋki bəkpa, Bah kɔ maka wi fuku mih bəh gia yə mih kɔ i dzaka. Ayakalə, mih ni nya lə kəŋŋ kiŋkwaka ka mi wə Bah kɔ wi kwasi nshɛiŋ i wi, ayaka mi num i bum gia yə mih dzakaki. 26 Mih kwakaki a kɔm bəŋgəkə bə̀ bɔ kɔ i liə, yi ndzɔŋki lə a mi bâaŋ a nûmki asi wi nì kɔ. 27 Mi kabə kaŋaki miŋkpaŋa, kiə wi ki chu nə̂ŋ kə i kɔŋŋ wi. Mi kabə num wi kaŋa kə miŋkpaŋa, wi ma chu nə̂ŋki miŋkpaŋa. 28 Ayakalə, minyuku ka yɛiŋ a ŋgaiŋ ki dzɔki lə miŋkpaŋa a bɔ wi numki, wi ka fə dəkə chu. Ŋgɔiŋ wi waiŋkpaŋni ka tsə i minyuku, wi ka fə tə chu. Ayakalə, mbɛiŋ kîə a bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ dzɔ bəkaŋa nabə bənyuku ni kaŋaki lə bəŋgəkə i mbi wələ wə, i mih, mih nəŋki i kəŋki mbɛiŋ i yələ wə.

29 Bwa bə nih bəŋ, gia yə mih dzakaki kɔ a jɔbi juli lɔ nalə. I yisi i liə i tsə buku, bəni bə̀ bɔ kaŋaki bəkaŋa nûmki ka bɔ kaŋaki kə. 30 Bəni bə̀ bɔ dəki nûmki ka bɔ dəki kə, bəh bə̀ bɔ laŋki nûmki ka fiɛŋ fidɔkɔ ndzɔŋki kə i bɔ, i bə̀ bɔ taŋki biɛiŋ nûmki ka bɔ kaŋaki kə fiɛŋ fidɔkɔ. 31 Bəni bə̀ bɔ fəki gia i fa mbi wələ wə nûmki ka bɔ kaŋaki kə gia yidɔkɔ i fə̂ bəh mbi wələ. Mih dzakaki lə, kɔm si mbi wələ kɔ i liə lə, wi tsəki num tsəni.

32 Mih nəŋki a mbɛiŋ nûmki gia yidɔkɔ fûmsi kə mbɛiŋ. Mi wə wi kaŋaki kə miŋkpaŋa wi si jiə lə mfi bi i gia wə kɔm Bah, si wi kɔ i fəki a gia yə Bah ni wɔkɔki ndzɔŋni bəh wi. 33 Mi wə wi kaŋaki miŋkpaŋa wi si jiə mfi bi num i biɛiŋ bi mbi wələ wə num i fəki a gia yə gwu ni ndzɔŋki kpə wi. 34 Wi ka numki num mfi bi gaali. Yi kɔ a liŋ asi yi miŋkpaŋa nabə waiŋkpaŋni wə wi kaŋaki kə minyuku kɔ. Wi si jiə mfi bi i gia wə kɔm Bah wə wi nya gwu yi bəh shɔm yi yichi i wi. Ayaka wə wi kaŋaki minyuku si jiə mfi bi num i gia yi mbi wələ si wi kɔ i fə̂ki gia yə gwu ni ndzɔŋki nyu wi yɛiŋ. 35 Mih dzakaki lə i gamti mbɛiŋ. A kɔbi a mih nəŋki i kəŋ dzəh i mi widɔkɔ. Mih nəŋki num a mi kiə gia yə yi kɔ chəŋ, ka wi kɔlə i nɔmki i Bah bəh shɔm yimu maka mfi bi gaali.

36 Minyuku kabə laaki waiŋkpaŋni, wi dza ka yɛiŋki a kimfə ki ŋgaiŋ i waiŋkpaŋni wiwɔ kɔkə chəŋ, gwu si shili lə wi nalə, a bɔ wi numki, wi ka fə̂ si wi nəŋki, chîŋni bəh miŋkpaŋa wiwɔ. Yaka wi ka fə dəkə chu. 37 Ayakalə, minyuku wə wi jiə lɔ i wi shɔm a ŋgaiŋ ni chu dzɔ kə miŋkpaŋa wə wi laaki, mi chini kə wi i dzɔ Miŋkpaŋa wiwɔ wi kiə tə i lumsi gwu yi num wi jiə lɔ i wi shɔm a ŋgaiŋ nì dzɔ kə miŋkpaŋa wiwɔ,† yaka wi fə chəŋ. 38 Yi kɔ a, mi wə wi kɔ wi dzɔ kpə wi wə wi nì laaki wi, wi fə a chəŋ. Ayakalə, mi wə wi ka dzɔ dəkə miŋkpaŋa wi fə chəŋ nalə.‡ 39 Miŋkpaŋa si num kpə mi a jɔbi wə nyuwi kɛiŋki. Ayakalə, nyuwi ka kpi, wi kɔlə i dzɔ minyuku widɔkɔ wə wi kɔŋki, ayaka wəmaka kaŋaki i nûmki mi wi Bah. 40 Ayakalə, si mih yɛiŋki i yiŋ wə kɔ a miŋkpaŋa wiwɔ ka baaŋ ayaka wi ni saŋliki nalə. Mih dzakaki lə, mih kiə a mih kaŋaki lə tə Kiŋ'waka ki Nyɔ.

8

Ntum kɔm biɛiŋ bidzini biə bə kɔ bə fə
gia yɛiŋ i bənyɔ

1 Mih dzakaki i liə kɔm biɛiŋ bidzini biə bəni kɔ num bɔ fə gia yɛiŋ i bənyɔ. Akɔ ŋkɔŋ si bə dzakaki a bukumbɛiŋ bəchi kaŋaki lə mfi. Biəmaka mfi dzəki bəh kiŋghaŋsi ki gwu. Ayakalə, ŋkɔŋ si maa num maani. 2 Mi ka dza bə́ kwaka a ŋgaiŋ kiəki lə gia, wi kîəki a wi kɛiŋki ki kiə kə si wi kaŋaki i kiəki. 3 Ayakalə, mi kabə kɔŋki Nyɔ, Nyɔ ni kiəki wəmaka.

4 Ayakadəiŋ, yə kɔm i dzi biɛiŋ bidzini biə bə fə gia yɛiŋ i bənyɔ, yi kɔ a, bukumbɛiŋ kiəki lə a bənyɔ bələ kɔkə fiɛŋ fidɔkɔ fa mbi wələ wə. Nyɔ kɔ a wimu shəŋ widɔkɔ chu kɔbi. 5 Bəni bədɔkɔ dzɔki a bənyɔ bədɔkɔ kɔlə i bɛiŋ yudɔkɔ i fa kuku. Ayaka yi kɔ ŋkɔŋ a bəni dzɔki a bənyɔ kɔlə bəduli, bəh bətikwili tə bəduli. 6 Si bə dzɔki yaka, i bukumbɛiŋ kɔ a Nyɔ wimu shəŋ. A num wi wə wi kɔ Tii wibukumbɛiŋ wə wi nì maa biɛiŋ bichi. Bukumbɛiŋ tə nɔki kɔm wi. Ayaka Tikwili kɔ tə shəŋ a wimu a num Jisɔs Klistus. Akɔ wi wə bə nì maa biɛiŋ bichi tsə i kaŋ yi wə, bukumbɛiŋ kwatiki nɔni tə tsə i wi wə.

7 Yələ gia kɔkə bəni bəchi i bukumbɛiŋ kintəəŋ bɔ kiəki. Bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔ bɔ si fə gia i bənyɔ bəwɔ, jɔbi wə bɔ si nəŋ i dzi biəmaka biɛiŋ bidzini i liə bɔ ka kwakaki a bɔ kɛiŋki bɔ dzi a biɛiŋ biə bə kɔ bə fə gia yɛiŋ i bənyɔ bəwɔ wə. Ayaka kiŋkwaka kibɔ ki bɔhli ka sakaki bɔ a biɛiŋ bidzini biwɔ bəkəli bɔ. 8 Ayakalə, Biɛiŋ bidzini kɔkə i fə a bukumbɛiŋ numki chi chi i Nyɔ nshiŋ. Ayaka bukumbɛiŋ ka baaŋ ki dzi kə gia yidɔkɔ kɔkə i num. Bukumbɛiŋ ka dzi a dzini, chi chi mɔŋ. 9 Gia yə yi kɔ, kɔ a mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ kiəki gia yələ mbɛiŋ tɔ̂kniki a mi ma dzâ dzɔ̂ ŋga biə wi kaŋaki i fə gia yə wi kɔŋki yɛiŋ, wi ma dzɔ ŋga biwɔ i fə num gia yə waiŋnih wi wə wi bɔhki ni gbɔ num gbɔni. 10 Mi wə shɔm yi kabə kɛiŋki maka yi ləkə ndzɔŋ ka yɛiŋ wɔ ŋkiə gia, dzi i di biə bə fəki gia yɛiŋ i bənyɔ, wi ma ni bɔŋ kɔŋ tə i dzi biɛiŋ bidzini biə bə fəki gia yɛiŋ i bənyɔ tə a? 11 Wi ka fə yakadəiŋ, yaka wɔ ŋkiə gia bəkəli waiŋnah wələ wi bɔhki a num wə Klistus nì kpi kɔm wi. 12 Gia yələ wɔ fə lə yi ni numki num chu, si wɔ fə i bəkəli shɔm yi waiŋnah wələ wi bɔhki, yaka wɔ fə chu biwɔ num i Klistus. 13 Ayakadəiŋ, yi kabə num a fiɛŋ fiə mih dziki, kabə fə waiŋnih wuŋ gbɔ i chu wə, yaka mih bi chu dzi kə nyam ka wi bi ma gbɔ.

9

Ŋga biə waiŋ ntum wi Jisɔs kaŋaki

1 Yaka mih kɔkə i fəki gia yə mih kɔŋki a? Ntə mih kɔ waiŋ ntum wi Jisɔs a? Ntə mih nì yɛiŋ Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs a? Ntə mbɛiŋ bələ kɔ mbee wuŋ wi nɔm i Bah wə a? 2 Bəni bədɔkɔ kabə waliki a mih kɔkə waiŋ ntum wi Jisɔs, mbɛiŋ tə kɔkə i waliki. Mbɛiŋ kɔ nchəsi i chusi ŋkɔŋ a mih kɔ waiŋ ntum wi Bah Jisɔs.

3 Mih dzakaki yələ ka ki kəŋ i bəni bə̀ bɔ biiki gvu yiŋ. 4 Ntə buku kaŋaki lə ŋga i dziki chu mu kɔm bəh nɔm wələ a? 5 Yaka buku tə kaŋaki kə ŋga i dzɔ bəkaŋa bəbuku bə̀ bɔ kɔ bəni bə bumni i nyaniki bə̀ bɔ asi Bita bəh bwa bə ntum bə Jisɔs bədɔkɔ bəh bwa bə nih bə Bah Jisɔs a? 6 Yaka kɔ a buku Banabas shəŋ buku kaŋaki i nɔ̂mki bəh kaŋ yibuku ka buku dziki a? 7 Akɔ winaiŋ mi wi jum, wə wi nɔmki a tɔkni wi bəh gwu yi a? Mi ka nɔmki khə wi mintam, wi ma ni dziki mintam mə mɔ bukuki yɛiŋ khə a? Mi kabə tɔkni bəh nyám, wi ma ni kamki mbɛiŋŋ wiwɔ i muki a?

8 Gia yələ mih dzakaki lə kɔ num i kiŋkwaka ki mi wiwɔm wə shəŋ a? Ntə akɔ a yi yə yi kɔ i bənchi bə Muses wə a? 9 Muses nì kɔ wi nyaka i Kiŋwakti ki Bənchi wə a,

“Kiə wɔ ki bâŋ kə dzaka ki nyam jɔbi wə yi lwaki gəŋ.”

Mbɛiŋ kwakaki a Nyɔ nì dzaka yakadəiŋ, num kɔm nyam a? 10 Wi nì dzakaki kɔm bukumbɛiŋ, bə nì nyaka yi i bukumbɛiŋ, kɔm mi wə wi nɔmki khə nabə wə wi kɔhki kaŋaki i tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ kiə a ŋgaiŋ bi kwati lə biɛiŋ yɛiŋ khə. 11 A kabə num a buku gbɛli ŋgɔkɔ wi kiŋ'waka i shɔ́m yimbɛiŋ wə, ma yi ni duki nalə i buku i kwatiki biɛiŋ bi mbi wələ i mbɛiŋ wə a? 12 Bəni bədɔkɔ kabə kaŋaki ŋga i dzakaki a mbɛiŋ nyâki biɛiŋ i bɔ, ma buku ma ni kwatiki bi ŋga bi du tsə tsəni a?

Bɔɔl nì ka dzɔ dəkə ŋga bi ka waiŋ ntum wi Jisɔs
i dzɔki biɛiŋ yɛiŋ i bəni

Ayakalə, buku ka dzɔ dəkə ŋga biələ. Buku kaŋa shɔm yibuku i gia yichi wə, kɔbi i fə a gia yidɔkɔ tasiki ntum wi ndzɔŋni wi Klistus i tsəki ninshiŋ. 13 Mbɛiŋ kiəki kə a bəni bə̀ bɔ nɔmki i juŋ yi fəni yi gia mə biɛiŋ bibɔ bidzini si buku a fɛiŋ na? Mbɛiŋ kiəki tə a, bəni bə̀ bɔ nɔmki i tɔŋ wi fəni wi gia wə si bɔŋ kwati tə biɛiŋ bibɔ i biə bə si dzə bəh bi fɛiŋ na? 14 Yi kɔ a liŋ si Bah dzaka a, bəni bə̀ bɔ fukuki ntum wi ndzɔŋni nɔki a yɛiŋ wə.

15 Na si yi kɔ yakadəiŋ, mih ka dzɔ dəkə biələ ŋga, ayaka mih nyakaki kə yələ tsɛiŋ a mbɛiŋ yisi i fə̂ki gia yidɔkɔ i mih. Yi kabə num a mi widɔkɔ dzɔki a, kiŋghaŋsi ki gwu kələ mih ghaŋsiki lə kɔm ja yi Nyɔ yə mih fukuki kilɔlɔ, yi num a mih dzɔki lə biɛiŋ i bɔ, ma yi ndzɔŋki a mih kpi num kpini. 16 Mih kaŋaki kə i ghaŋsiki gwu a mih fukuki ntum wi ndzɔŋni kɔm Jisɔs Klistus. A fə Nyɔ a mih fûkuki. Mih ka nəiŋ i fukuki, ma Nyɔ ni lɔɔ ŋgəkə i gwu yiŋ wə. 17 Yi kabə num a mih fəki nɔm wələ num bəh kiŋkwaka kiŋ, mih ni kwati mmakti wuŋ. Ayakalə, a nì ka sisi dəkə mih. A nì sisi Nyɔ ka nya i kaŋ yiŋ wə. 18 Ayakadəiŋ, mmakti wə mih kwatiki kɔm nɔm wələ kɔ na nə a? Ntə mbee wuŋ kɔ a mih fûkuki ntum wi ndzɔŋni wiwɔ a kilɔlɔ, num kə a mbɛiŋ gɔ̂mki mih si mih fukuki ntum wiwɔ. 19 Mbɛiŋ kîəki a mih kɔkə i mi widɔkɔ chɛiŋ. Ayakalə, mih fə gwu yiŋ a yi nûmki mfa i bəni bəchi ka mih ni kwati bɔ bəduli, ka bɔ nûmki bə Klistus. 20 Jɔbi wə mih kɔ buku Bəju, mih ka fəki asi bɔ si shi fə, ka mih kɔ i kwati bɔ ka bɔ numki bəni bə Klistus. Jɔbi wə mih kɔ buku bɔ, si bɔ biəliki bənchi bə Muses, mih ka fəki aka bɔ ka mih kwati bəni i bɔ kintəəŋ. Ayakalə, mih kɔbi i bənchi chɛiŋ. 21 Jɔbi wə buku bəni bə̀ bɔ kɔkə i bənchi chɛiŋ kɔ, mih ka fəki tə aka mi wə wi kɔkə i bənchi chɛiŋ. Mih fəki yakadəiŋ, ka mih ni kwati tə bəmaka bəni, ka bɔ nûmki bə Klistus. Yi mɔŋ dəkə lɔ a mih kɔkə i nchi wi Nyɔ chɛiŋ. Mih kɔ i nchi wi Klistus chɛiŋ. 22 Jɔbi wə mih kɔ tə buku bəni bə̀ bɔ bɔhki i kimbum kibɔ wə, mih fiəni chu aka bɔ ka mih ni kwati tə bɔ. Mih fiəni chu na finə i bəni bəchi, ka mih ni fə̂ na finə fiə mih kɔ i fə̂ ka bədɔkɔ i bɔ kintəəŋ bi bɔ̂iŋ. 23 Mih fəki gia yələ yichi lə kɔm ntum wi ndzɔŋni kɔm Klistus, ka mih tə ni kwati ndzɔŋni biə ntum wiwɔ nyaki i bəni.

24 Mbɛiŋ kiəki kə a i n'yɔkɔ wə bəni bəduli si yɔkɔ asi num a mi wimu wə wi si kwati mbee wiwɔ a? Ayakadəiŋ, mbɛiŋ tə yɔ̂kɔ i dzəh yə mbɛiŋ ni kwati mbee wiwɔ. 25 Bəni bəchi bə̀ bɔ si sini, kɔŋ a numki nsini wi yɔkɔni, kɔŋ a numki na winaiŋ nsini, bə si lani lə na bindzɔŋ. Bə si shi lani yakadəiŋ, tsɛiŋ i bi kwati mmakti, ayaka mmakti wiwɔ num i bi tsə kaa. Ayakalə, mmakti wibukumbɛiŋ kɔbi i bi kaa. 26 Mih yɔkɔki n'yɔkɔ wuŋ tsə chəŋ i di bi kwani wə. Mih kɔkə ka mi wə wi lɔɔki biŋkɔɔ bi i di biyəə wə na dəiŋ. 27 Mih twɛiŋki gwu yiŋ, mɔmsi a yi bîəliki num gia yi chəŋ, ka jɔbi wə mih fukuki gia yi Nyɔ i bəni bədɔkɔ, ma Nyɔ ma ni nəiŋ mih a mih kpɛiŋniki kə.

10

Bukumbɛiŋ tɔ̂kniki a gia yə yi nì num bəh bəni bə Islae
ma num bəh bukumbɛiŋ

1 Bwa bə nih bəŋ, mih nəŋki a mbɛiŋ yîŋti gia yə yi nì num bəh bətii tii bəbukumbɛiŋ jɔbi wə bɔ nì nyaniki i chwa. Bɔ bəchi nì nyaniki i bikwu chɛiŋ, tsə daŋ i kinchwɔ kimbum wə i kuku wi wɔmni wə.* 2 Asi yi nì num yakadəiŋ yi ka num ka i bikwu biwɔ kintəəŋ bəh i kinchwɔ kimbum kə, bɔ kwati njuli wi bɔkɔ i numki bəni bə Muses. 3 Bɔ bəchi nì dziki biɛiŋ bidzini num a nya Nyɔ, 4 mu tə mwi num a nya Nyɔ, ka wi dzə fə a mɔ bukuki i biaŋa mə. Biaŋa wiwɔ nì kɔ Klistus wə wi nì nyaniki bəh bɔ. 5 Na si bɔ nì yɛiŋki gia yələ, bɔ bəduli nì fəki lə gia yə Nyɔ nì saŋliki kə bəh bɔ, wi ka wɔɔyiki bəni biwini bibɔ nɔyi baaŋ i chwa.

6 Gia yələ nì num bəh bɔ ka ki kəŋ i bukumbɛiŋ ka bukumbɛiŋ ma kâŋaki kiŋkwaka i gia yichu wə si bɔ nì kaŋaki. 7 Kiə bukumbɛiŋ ma tsâki i bənyɔ bə kilɔlɔ asi bɔ bədɔkɔ nì tsaki. Bə kɔ num bə nyaka kɔm bɔ a,

“Bəni bəwɔ nì shinum dzi, mu,

dza bɛiŋ yisi bini bi kiyuŋ i biŋki.”

8 Kiə bukumbɛiŋ ki lîə kə i nɔni kinyɛŋ ki tɔkɔlini wə asi bɔ bədɔkɔ nì fəki, ayaka Nyɔ fə bɔ kpiyi bənchuku mbaŋfia ntsɔ bətali (23,000) i kpaŋ wimu wə. 9 Kiə bukumbɛiŋ ki mɔ̂msi kə Bah, asi bɔ bədɔkɔ nì mɔmsiki, ayaka Nyɔ fə júŋ nɔmyi bəni bəwɔ bɔ kpiyi. 10 Kiə bukumbɛiŋ ki shûŋyi kə asi bɔ bədɔkɔ nì shwiŋyiki, ayaka Chinda wi kpi wɔɔyi bɔ.

11 Gia yələ yichi nì num bəh bɔ lə, yi num ŋkəŋ i bəni. Ayaka bə nì nyaka yələ ka bukumbɛiŋ bələ bə kɛiŋki bəwɔm i jɔbi wə mbi si kaa tsə, dzɔki mfi. 12 Ayakadəiŋ, mi wə wi kwakaki a ŋgaiŋ num ndzɔŋ, wi tɔ̂ŋniki a wi bi ma gbɔ. 13 Kimɔmsi kichi kə ki dzəki i mbɛiŋ wə kɔ a kə ki si dzə tə i bəni bədɔkɔ wə. Nyɔ kɔ Nyɔ wə wi numki a ja yi bɛiŋ, wi mɔŋ i bee a kimɔmsi dzə i mbɛiŋ ki num i tsə ŋga bimbɛiŋ. Jɔbi wə kimɔmsi dzəki i mbɛiŋ, wi ni chusi dzəh yə mbɛiŋ kɔ i tsə yɛiŋ i tumdzi kimɔmsi kiwɔ.

14 Ayakadəiŋ, nsɛíŋ yiŋ yi shɔm, mih dzakaki i mbɛiŋ a mbɛiŋ yɔ̂kɔ gɛ̂iŋ gia kɔm bənyɔ bə kilɔlɔ bələ. 15 Mih dzakaki i mbɛiŋ lə ka i bəni bə̀ bɔ kaŋaki mfi. Mbɛiŋ kwâka ndzɔŋ a gia yə mih dzakaki i mbɛiŋ lə kɔkə ŋkɔŋ a? 16 Ntə bukumbɛiŋ si dzɔ bwam wi kiyɔŋni nya kiyɔŋni yɛiŋ i Nyɔ, mu chiŋni, yaka bukumbɛiŋ chiŋni i mwa mi Klistus wə a? Ntə bukumbɛiŋ si dzɔ blɛd i jɔbi wiwɔ wə gbɛyi dzi i kijuŋni wə, yaka bukumbɛiŋ chiŋni num i gwu yi Klistus wə a? 17 Si blɛd wələ kɔ a wimu, ayaka bukumbɛiŋ bə̀ bə dziki du, yaka yi chusiki a bukumbɛiŋ kɔ i gwu yimu wə, kɔm bukumbɛiŋ dziki shəŋ a blɛd wimu. 18 Mbɛiŋ dzɔ kinsini i bəni bə Islae. Mi wichi wə wi dziki biɛiŋ i tɔŋ wi fəni wi gia wə kɔ num wi chiŋni lɔ bəh Nyɔ i mfə gia wiwɔ wə. 19 Gia yə mih dzakaki yi kɔ a nə a? Yaka kɔ a biɛiŋ biə bə fəki bimfə gia yɛiŋ i bənyɔ wə kaŋaki lə gia yidɔkɔ i fə, ma a bənyɔ bə̀ tə kaŋaki lə gia yidɔkɔ i fə a? 20 Yi mɔŋ yaka. Gia yə mih dzakaki kɔ a bimfə gia biə bəni bə̀ bɔ kiəki kə Nyɔ si fə, bɔ si fə num i bəchinda bə ŋkpɛli. Bɔ si fə kə num i Nyɔ. Mih dzakaki a mbɛiŋ ma chîŋniki bəh bəchinda bə ŋkpɛli. 21 Mbɛiŋ kɔkə i muki i bwam wi kinchiŋni wə wi kɔ wi Bah, chu mu i bwam wi bəchinda bə ŋkpɛli. Yi num tə a mbɛiŋ kɔkə i dziki biɛiŋ bidzini bi Bah chu dzi bi bəchinda wi ŋkpɛli. 22 Bukumbɛiŋ nəŋki i fəki gia yə shɔm kɔ i bɔkɔki Bah? Bukumbɛiŋ ləkəki tsəki lə wi a?

Mi fə̂ki gia num yə yi kɔ i gamti tə waiŋnih

23 Bukumbɛiŋ bədɔkɔ si dza dzaka a, bə kaŋaki lə ŋga i fə na gia yichi. Ayakalə, bə kiə kə a, a kɔkə gia yichi yə yi kɔ i gamti mi. Bukumbɛiŋ bədɔkɔ si dza dzaka, a bə kaŋaki lə ŋga i fə na gia yichi. Ayakalə, a mɔŋ dəkə tə gia yichi yə yi kɔ i fə a mi num ndzɔŋ i kimbum ki wə. 24 Kiə mi ma fə̂ki gia kwaka a gwu yi shəŋ. Wi kwâkaki tə kɔm waiŋnih wi. 25 Mbɛiŋ dzîki nyam yichi yə bə taŋniki i shi bɛiŋ bikə kə kimbikə a yi nyə faiŋ na, ka shɔ́m yimbɛiŋ ma ni sâkaki mbɛiŋ kɔm yəmaka. 26 Mih dzakaki lə, kɔm bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

“A kaŋaki Bah mbi wələ bəh biɛiŋ bichi biə bi kɔ yɛiŋ wə.”

27 Mi kabə num wə wi kɔkə mi wi bumni ka bɔɔŋ mbɛiŋ a mbɛiŋ dzə̂ dzî, mbɛiŋ ka bum i tsə, mbɛiŋ dzî biɛiŋ bichi biə bə nya i mbɛiŋ bîkə kə kimbikə kidɔkɔ, ka shɔ́m yimbɛiŋ ma ni sakaki mbɛiŋ kɔm yəmaka. 28 Ayakalə, mi widɔkɔ ka dza fuku i mbɛiŋ a biɛiŋ bidzini biwɔ kɔ num bə fə bimfə gia yɛiŋ i bənyɔ, kiə mbɛiŋ ki dzî kə, kɔm mi wə wi si fuku i mbɛiŋ ma ni yɛiŋki a mbɛiŋ fəki num chu, bəh tə a shɔm ma ni sakaki mi. 29 Mih dzakaki shɔm yələ a num yi mi wə wi si fuku i mbɛiŋ. Mih dzakaki kə kɔm yimbɛiŋ. Ayakalə, mi widɔkɔ kɔlə i bikə a ŋgaiŋ kɔ dəiŋ i bee i fəki gia yə ŋgaiŋ kɔŋki kɔm yi kɔ i sakaki shɔm yi mi widɔkɔ wə a? 30 Mih kabə dzi fiɛŋ num mih nya kiyɔŋni yɛiŋ i Nyɔ, mi kɔ dəiŋ i chu sakaki mih kɔm fi? 31 Ayakadəiŋ, gia yichi yə mi fəki, kɔŋ wi dziki num dzini, nabə i muki num muni, wi fə̂ki i dzəh yə kiŋkɔksi ni tsəki i Nyɔ. 32 Kiə mbɛiŋ ma fə̂ki gia yə yi kɔ i bəkəliki shɔm yi bəni, kɔŋ a numki Bəju, nabə bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, nabə kijuŋni ki bəni bə bumni bə Nyɔ. 33 Mih mɔmsiki mfiŋ tə i fəki gia yichi yə mi wichi kɔ i wɔkɔki ndzɔŋni. Mih kwakaki kə a kɔm gwu yiŋ shəŋ. Mih kwakaki kɔm bəni bəchi a mih fə̂ ka bɔ bi bɔ̂iŋ.

11

Si mi kɔ i nûmki i jɔbi wə wi tsaki

1 Mbɛiŋ bîəliki nɔni kiŋ asi mih biəliki nɔni ki Klistus. 2 Mih saiŋki mbɛiŋ kɔm mbɛiŋ kwakaki mih i gia yichi wə chu biəli nlani asi mih nì lani mbɛiŋ. 3 Ayakalə, mih nəŋki a mbɛiŋ kîə na bindzɔŋ a fwu wi na winaiŋ minyuku kɔ Klistus, fwu wi miŋkpaŋa num nyuwi, fwu wi Klistus num Nyɔ. 4 Na winaiŋ minyuku wə wi tsaki, nabə i fukuki ntum wi Nyɔ num wi baŋ fwu wi, yaka wi gəmsiki num Klistus wə wi kɔ fwu wi. 5 Ayakalə, na winaiŋ miŋkpaŋa kabə tsa, nabə i fukuki ntum wi Nyɔ maka wi baŋ fwu wi, wi gəmsiki num nyuwi wə wi kɔ fwu wi. Chi chi mɔŋ i wəmaka miŋkpaŋa bəh wə wi kəə fwu wi. 6 Wi ka yɛiŋ a wi kɔkə i baŋ fwu wi, wi lansi kəə wi kəəni. Ayakalə, a kabə num kiŋgəmni i miŋkpaŋa i numki bəh fwu num bə kəə wi, wi bâŋ fwu wiwɔ. 7 Minyuku kaŋaki kə i bâŋki fwu wi jɔbi wə wi tsaki, kɔm wi kɔ kimbwɔsi ki Nyɔ chu num ndzɔŋni bi Nyɔ. Ayakalə, miŋkpaŋa num ndzɔŋni bi nyuwi. 8 A nì ka buku dəkə minyuku i miŋkpaŋa wə, A nì buku num miŋkpaŋa i minyuku wə. 9 Nyɔ nì ka maa dəkə tə minyuku kɔm miŋkpaŋa. Wi nì maa num miŋkpaŋa kɔm minyuku. 10 Akɔ kɔm yəmaka bəh kɔm bəchinda bə Nyɔ a miŋkpaŋa kaŋaki i kâŋa fiɛŋ fidɔkɔ fi baŋki fwu wi, fi chusi ŋga bi. 11 Na si yi kɔ yakadəiŋ, i bukumbɛiŋ bə̀ bə kɔ num bə chiŋni lɔ bəh Bah, ayaka miŋkpaŋa mɔŋ a wi bəh fwu wi shəŋ, minyuku kɔbi tə a wi bəh fwu wi shəŋ. 12 Yi kɔ yakadəiŋ, kɔm si miŋkpaŋa nì buku i minyuku wə, i liə a bwɔki miŋkpaŋa minyuku. Ayaka gia yichi nyəki i Nyɔ wə. 13 Mbɛiŋ tə tsɛ̂iŋ lə̂kə yɛ̂iŋ a yi ndzɔŋki lə i miŋkpaŋa i tsaki Nyɔ maka wi baŋ fwu wi a? 14 Na si mbɛiŋ yɛiŋki biɛiŋ i mbi wə, mbɛiŋ kiəki lə a, i minyuku i yaksi fwu a wi lansi yaka, akɔ num kiŋgəmni i wi. 15 Ayakalə, miŋkpaŋa kabə kaŋaki juŋ yi fwu yi dəəŋ akɔ num kiŋghaŋsi ki gwu i wi. Nyɔ nì nya juŋ yi fwu yi dəəŋ i miŋkpaŋa, a yi baŋki fwu wi. 16 Mi kabə num wə wi nəŋki i gukuli gia yələ, wi kîəki a bukumbɛiŋ nabə bijuŋni bi bəni bə Nyɔ chu kaŋaki kə dzəh yidɔkɔ i fəki gia yɛiŋ.

Ŋkiŋ kɔm kinchiŋni

(Matiɔ 26:26-29; Mak 14:22-25; Luk 22:14-20)

17 Ayakalə, gia yidɔkɔ kɔlə yə mih nəŋki i təfi mbɛiŋ yɛiŋ, a num yə mbɛiŋ fəki mih kɔbi i kɔksi mbɛiŋ yɛiŋ. Jɔbi wə mbɛiŋ si dzə i kijuŋni wə aka bukuki a gia yichu yindzɔŋni kɔbi. 18 Gia yə mih nəŋki i yisi dzaka kɔ a, mih wɔkɔki a jɔbi wə mbɛiŋ si juŋni ka kijuŋni ki bəni bə bumni, kiŋgaa gwu ka numki i mbɛiŋ kintəəŋ. Ayaka mih yɛiŋ a yi kɔlə numki ŋkɔŋ. 19 Yi ndzɔŋki lə a kiŋgaa gwu nûmki i mbɛiŋ kintəəŋ ka bə bi tɔksi kiə bəni bə chəŋ i mbɛiŋ kintəəŋ. 20 Mih yɛiŋ a jɔbi wə mbɛiŋ si dzə i kijuŋni wə i dzi biɛiŋ bidzini bi Bah, mbɛiŋ si dzi kə num bi. 21 Mih dzakaki lə kɔm jɔbi wə mbɛiŋ si dzi, mi widɔkɔ ka tsəki a ninshiŋ bəh dzini, bədɔkɔ baaŋ bəh dzɔŋ, bədɔkɔ mu mbih mɔ kwa bɔ. 22 Akɔ nə lə? Mbɛiŋ kaŋaki kə júŋ i dziki, mu yɛiŋ na? Ma yi kɔ a mbɛiŋ nəŋki i tsisiki kijuŋni ki bəni bə bumni bə Nyɔ, fə a bəni bə kifuu gəmniki a? Yi kɔ a mih ki dzakaki i mbɛiŋ a nə? A mih kɔlə i kɔksiki mbɛiŋ na? Yi mɔŋ i num yaka, mih mɔŋ i kɔksi mbɛiŋ. 23 Mih nì laniki mbɛiŋ num bəh gia yə Bah nì laniki mih yɛiŋ, a nì kɔ nchɔkɔ i chɔkɔ biə bə̀ nì kɔ i taŋni Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs, wi dzɔ blɛd, 24 nya kiyɔŋni yɛiŋ i Nyɔ, gbɛyi ka dzaka, a, “Yələ kɔ gwu yiŋ mih nyaki kɔm mbɛiŋ. Mbɛiŋ fə̂ki yələ i kwakaki mih.” 25 Jɔbi wə bɔ nì dzi kaasi kichiŋni, wi dzɔ bwam fə a liŋ asi wi si yisi fə, ka dzaka a, “Bwam wələ kɔ miŋkaiŋ mimfiaŋ mə Nyɔ dzi bəh mwa məŋŋ. Mbɛiŋ fə̂ki gia yələ jɔbi wichi mû i kwakaki mih.” 26 Yi kɔ a na yibwiŋ mbɛiŋ dziki blɛd wələ bəh i chu mu bwam wələ mbɛiŋ fuku kɔm kpi yi Bah i tsə buku i jɔbi wə wi bi fiəni dzəki. 27 Ayakadəiŋ, na ndə wə wi dzi blɛd wiwɔ nabə i mu bwam wi Bah wiwɔ i dzəh yə yi ndzɔŋki kə, wəmaka fəki num chu kɔm wi ka kɔksi dəkə gwu yi Bah bəh mwa mu. 28 Jɔbi wə mi kabə nəŋ i dzi blɛd wələ bəh i chu mu bwam wələ, wi kaŋaki i yîsi tsɛ̂iŋ ndzɔŋ gwu yi nalə, ka wi fə yakadəiŋ, 29 kɔm mi kabə dzi blɛd wələ, mu bwam wələ məŋni kə fiɛŋ fiə akɔ gwu yi Bah, yaka wəmaka dziki chu mu, dzɔ num nsaka i gwu yi wə. 30 Akɔ gia yə bəni bəduli i mbɛiŋ kintəəŋ bɔhyiki bədɔkɔ gwɛiŋ, num bədɔkɔ kpiyi. 31 Ayakalə, bukumbɛiŋ ka yisi tsɛiŋ gwu yibukumbɛiŋ bindzɔŋ na ka bə dziki chu mu, Bah ma ni chu saka bukumbɛiŋ. 32 Bah kabə saka bukumbɛiŋ, wi tsisiki bukumbɛiŋ tisini ka wi bi ma chiŋni bukumbɛiŋ bəh bəni bə mbi a bukumbɛiŋ gbɔ nsaka. 33 Bwa bə nih bəŋ, yi kɔ a jɔbi wə mbɛiŋ chiŋni juŋni dzə i dzi biɛiŋ bidzini bi Bah, mbɛiŋ wɔkɔ̂li mi wichi dzə̂. 34 Dzɔŋ kabə wɔɔ mi, wəmaka kaŋaki i yîsi dzî i wi dzu na ka wi dzəki, ka wi ma ni dzə̂ fə̂ gia yə wi kɔ i dzɔ num nsaka i gwu yi wə. Yə kɔm bə gia yidɔkɔ, mih bi təfiki mbɛiŋ i jɔbi wə mih bi dzəki.

12

Binya biə Kiŋ'waka ki Baiŋni nyaki

1 Bwa bə nih bəŋ, mih ki dzakaki lə i liə kɔm bə binya biə Kiŋ'waka ki Nyɔ nyaki i bəni. Mih nəŋki kə a mbɛiŋ nûmki i kiyuŋ wə. 2 Mbɛiŋ kîəki a jɔbi wə mbɛiŋ nì kɛiŋki bəni bə̀ bɔ kiəki kə Nyɔ, bə nì fwɔkyi mbɛiŋ mbɛiŋ ka njəŋki nnyaki, mbɛiŋ kɔksi bənyɔ bə kilɔlɔ bɔ kɔbi na i dzaka. 3 Mih kabə dzaka a mbɛiŋ kiəki bindzɔŋ a mi kabə kaŋa Kiŋ'waka ki Nyɔ i wi wə wi kɔkə i chu dzaka a, “Lɔiŋ kwâ Jisɔs.” Ayaka mi kɔbi i dzaka a, “Jisɔs kɔ Bah” a kɔbi i ŋgamti wi Kiŋ'waka ki Baiŋni wə.

4 I fiəni dzə i binya wə, bəni kaŋaki lə binya chi chi num bi nya a Kiŋ'waka kimu i bɔ. 5 Bəni nɔmki lə bənɔm chi chi i kijuŋni ki bəni bə bumni kintəəŋ, ayakalə Bah wibɔ num a wimu. 6 Ayaka dzə́h num chi chi yə bəni nɔmki yɛiŋ, yi fə, a Nyɔ wimu a bəni fə̂ki bənɔm bəwɔ bəchi i dzə́h yiwɔ yichi. 7 Nyɔ nya na ndə bəh kinya ki tsə dzəh i Kiŋ'waka ki Baiŋni wə i nɔmki gamti kijuŋni kichi yɛiŋ. 8 Wi nya kinya ki mi widɔkɔ ki tsə dzəh i Kiŋ'waka ki Baiŋni wə a num i dzâkaki ka mi wə wi fifiki, ki mi widɔkɔ num i dzâkaki ka mi wə wi kiəki gia. Ayaka bi bichi tsə dzəh a Kiŋ'waka kimu wə. 9 Wi nya kinya ki mi widɔkɔ a num shɔm i jîə ndzɔŋ i Nyɔ, nya ki mi widɔkɔ num i chûkuki jwɛ́iŋ. Ayaka bi bichi tsə dzəh a Kiŋ'waka kimu wə. 10 Nyɔ nya kinya ki mi widɔkɔ num i fə̂ki gia yi dzaka ki wɔmni, nya ki mi widɔkɔ num i lâka bəntum bə Nyɔ, nya ki mi widɔkɔ num mfi i kiəki chi chi i gia yə yi nyəki i Kiŋ'waka ki Nyɔ wə bəh yə yi nyəki kə fɛiŋ, nya ki mi widɔkɔ num ŋga i dzâkaki já yə bə wɔkɔki kiəki kə, nya ki mi widɔkɔ num i tsə̂si gia yə mi wiwɔ dzakaki i bəni. 11 Bɔ fəki gia yələ yichi lə num a nyaki a Kiŋ'waka kimu kinya kiwɔ i bɔ. Ki gaa i mi wichi asi ki kɔŋki.

Kijuŋni ki bəni bə bumni kɔ aka gwu yi mi

12 Gwu yi mi kɔ a yimu, ayakalə, yi kaŋa bimbu biduli. Ayaka na si bimbu bi gwu biwɔ kɔ biduli yaka bi juŋni ka fə yimu. Akɔ ayaka tə si Klistus bəh bəni bu kɔ. 13 Bukumbɛiŋ kɔ bəni chi chi, bədɔkɔ kɔ Bəju, bədɔkɔ num Bəglik, bədɔkɔ num mfá, ayaka bədɔkɔ kɔbi mfá. Akɔ i Kiŋ'waka kimu mə bə nì juŋni bukumbɛiŋ bəchi i num i gwu yimu wə. Ayaka, a nì jiə Nyɔ Kiŋ'waka kimu kələ i shɔ́m yibukumbɛiŋ wə.*

14 Gwu yi mi mɔŋ dəkə a kimbu kimu. Yi kɔ i bimbu biduli wə. 15 Kaka ka dza dzaka na a, “Si mih kɔkə kaŋ, yaka mih chu kɔkə kimbu ki gwu”, yəmaka mɔŋ i fə, a ki ma chu numki kimbu ki gwu. 16 Kintuni ka dza tə ka dzaka a, “Si mih kɔkə dzəkəh, yaka mih chu kɔkə kimbu ki gwu”, yəmaka mɔŋ i fə, a ki ma numki kimbu ki gwu. 17 Gwu yi mi yichi kabə num a dzəkəh, ma wi ni wɔkɔki gia bəh nə a? Ayaka yi kabə num a bintuni, ma wi ni wɔkɔki tsəŋə yi biɛiŋ bəh nə a? 18 Gia yə yi kɔ, kɔ a Nyɔ nì maa mi kɛiŋsi bimbu bi gwu chi chi asi wi Nyɔ kɔŋki. 19 Gwu yi mi kabə num a kimbu kimu, ma gwu yiwɔ ni numki dəiŋ a? 20 Si yi kɔ, bimbu bi gwu kɔ biduli. Ayakalə, bi chiŋni ka fə yaka gwu yimu. 21 Dzəkəh kɔkə i dzaka i kaŋ a, “Mih nəŋki kə wɔ.” Ayaka fwu kɔbi i dzaka tə i gvu a, “Mih nəŋki kə mbɛiŋ.” 22 Gia yə yi yiŋni kɔ, kɔ a bimbu bi gwu biə bi chusiki a bi bɔhyiki lə kɔ biə gwu yi mi kɔkə i numki bi kɔbi. 23 Ayaka bimbu bi gwu biə bukumbɛiŋ tsisiki akɔ bi, bukumbɛiŋ tɔkniki ndzɔŋki bəh bi. Ayaka bimbu biə bukumbɛiŋ si gəmni i chusiki i bəni akɔ biə bukumbɛiŋ shiki baŋki. 24 Bimbu biə bəni yɛiŋki a, a kɔkə biə bə si kɔ i tɔkniki bəh bi yaka. Nyɔ nì kɛiŋsi gwu yi mi i dzəh yə bə si kɔ i kɔ̂ksiki bimbu biə bə tsisiki bi nalə. 25 Wi nì fə yakadəiŋ ka kiŋgaali ma numki i gwu wə, a kimbu ki gwu tɔ̂biki kidɔkɔ, kidɔkɔ tɔbi kidɔkɔ. 26 Kimbu ki gwu kidɔkɔ kabə wɔkɔki lɔli, ma bimbu biwɔ bichi ni wɔkɔki lɔli tə. Bə ka kɔksi kimbu ki gwu kimu, ma bi bichi ni numki i ndzɔŋni wə bəh wi.

27 I fiəni dzə i kimbu ki Klistus wə mbɛiŋ bəchi kɔ gwu yi Klistus, ayaka na ndə i mbɛiŋ kintəəŋ kɔ kimbu ki gwu kiwɔ. 28 Nyɔ kɔ wi jiə bəni bə̀ bɔ nɔ̂mki bənɔm chi chi i kijuŋni ki bəni bə bumni wə. Bə ninshiŋ kɔ bwa bə ntum bə Jisɔs, bə̀ bɔ biəliki i bɔ wə kɔ bəni bə̀ bɔ tsəsiki bəntum bə Nyɔ, bə̀ bɔ biəliki i bɔ wə num bəni bə̀ bɔ laniki nnyaki bəni. Ayaka jiə bədɔkɔ a num bəni bə̀ bɔ fə̂ki gia yi dzaka kiwɔmni, bədɔkɔ num bə̀ bɔ chûkuki jwɛ́iŋ, bədɔkɔ num bə̀ bɔ gâmtiki bəni. Ayaka jiə bədɔkɔ a num bə̀ bɔ sîsiki a bənɔm tsəki, bədɔkɔ num bə̀ bɔ kiəki i dzâkaki já yə bə kiəki kə yi. 29 A kɔkə bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ bwa bə ntum bə Jisɔs. A kɔbi bəchi bə̀ bɔ fukuki bəntum bə Nyɔ. A kɔbi bəni bəchi bə̀ bɔ laniki bəni, ayaka, a kɔbi bəchi bə̀ bɔ fəki gia yi dzaka kiwɔmni. 30 A kɔkə bəni bəchi bə̀ bɔ kaŋaki kinya i chukuki jwɛ́iŋ. A kɔbi bəchi bə̀ bɔ kiəki i dzaka já yə bə wɔkɔki kiəki kə. Ayaka, a kɔkə tə bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ i tɔyi gia yə bəni dzakaki i já yidɔkɔ wə i bəni. 31 Si binya biələ bichi kɔ lə, mbɛiŋ nə̂ŋki nalə i kwâtiki binya a num biə bi kɔkniki tsəki bichi. Ayakalə, mih ni chusi lə i mbɛiŋ gia yə yi tsəki gia yələ yichi.

13

Kiŋkɔŋ tsəki lə gia yichi

1 Mih kabə kiə i dzakaki já yi tumi bichi na bəh já yi bəchinda bə Nyɔ, mih kaŋa kə kiŋkɔŋ i bəni wə, yaka mih kɔmki a dzaka aka fiŋgɛm fiə bə kɔmki, nabə aka chwaka kə mi kɔmki. 2 Mih kabə kaŋa na ŋga i laka bəntum bə Nyɔ, kiə na gia yichi na bəh yə yi kɔ i nyumi wə, jiə shɔm i Nyɔ na bindzɔŋ yi num na ka mih muku ŋkwúŋ, ayaka mih kaŋa kə kiŋkɔŋ i bəni wə, yaka mih kɔ naka ki kilɔlɔ. 3 Mih ka dzɔ biɛiŋ biŋ bichi ka gaa i bəni, ka nya tə gwu yiŋ a bə kpâ* ayakalə, mih kaŋa kə kiŋkɔŋ i bəni wə, yaka mbee widɔkɔ yɛiŋ mɔŋ. 4 Mi wə wi kaŋaki kiŋkɔŋ i bəni wə si kaŋa lə shɔm yi, chu fə bimfə biə bi ndzɔŋki i bəni. Wəmaka mi si kaŋa kə kiŋghəkə. Wi si ghaŋsi kə gwu nabə i kɔksi gwu. 5 Wi si kəŋkəŋ dzaka kə i bəni. Wi si kwaka kə a gwu yi shəŋ. Wi si kɔmsi bɔksi kə shɔm. Wi jiə kə mi i shɔm. 6 Wi si wɔkɔ kə ndzɔŋni bəh gia yichu. Wi si saŋli num bəh gia yə yi kɔ ŋkɔŋ. 7 Mi wə wi kaŋaki kiŋkɔŋ si dzɔ lə biɛiŋ bichi, Wi si bum lə biɛiŋ bichi, wi tsɛiŋ tsə a ninshiŋ i biɛiŋ bichi, kaŋa shɔm i biɛiŋ bichi wə. 8 Kiŋkɔŋ si kaa kə. Ayakalə, jɔbi num i dzə wə ŋga biə Nyɔ nì nya, a bəni lâkaki bəntum bu yɛiŋ bi kaa, já yə bəni dzakaki bɔ wɔkɔ kiə kə yi bi kaa, ŋga i kiəki gia bindzɔŋ bi kaa tə. 9 Yi bi kaaki yaka kɔm bukumbɛiŋ kiəki gia i liə a kiŋka kiŋka, laka bəntum bə Nyɔ a kiŋka kiŋka. 10 Ayakalə, a bi dzəki jɔbi wə gia bi kpɛiŋ ndzɔŋ i tsə bwili fwu, ma biɛiŋ biə bi kɔ biŋka biŋka bi kaa. 11 Jɔbi wə mih nì kɔ waiŋ wi bɔɔli, mih nì dzakaki aka waiŋ, kwaka gia aka waiŋ, yɛiŋ biɛiŋ aka waiŋ. Jɔbi wə mih nì kɔ kpɛiŋ i mi, mih bee nɔni ki bwa. 12 I liə bukumbɛiŋ yɛiŋki biɛiŋ bi libli baiŋ aka i mijwɔ wə. Ayakalə, a bi numki i jɔbi wiwɔ wə bukumbɛiŋ bi yɛiŋni. I liə mih kiəki gia kiŋka kiŋka, ayaka a bi numki i jɔbi wiwɔ wə, mih bi ka kiə kaasi gia yichi asi Nyɔ kiəki mih tsə bwili fwu. 13 Biɛiŋ kɔlə bitali biə bi bi numki baaŋki fɛiŋ. I biɛiŋ biwɔ kintəəŋ kɔ: njiə wi shɔm i Nyɔ, bəh i tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ i kiŋkaka ki Nyɔ wə, bəh i kaŋaki kiŋkɔŋ. Ayakalə, kiŋkɔŋ num fiɛŋ fiə fi kɔ i bi kintəəŋ fi kpali tsə bi bichi.

14

I chu dzaka kɔm binya biə Kiŋ'waka ki Baiŋni nyaki

1 Mbɛiŋ jîəki kiŋkɔŋ i ninshiŋ i gia yichi wə, ayakalə kaŋa tə i jîəki kiŋkɔŋ nalə i binya biə Kiŋ'waka ki Nyɔ nyaki i bəni, kighə, kinya ki lakani ki bəntum bə Nyɔ. 2 Mi kabə dzakaki i já yə bəni wɔkɔki kiəki kə, wi dzakaki kə num i bəni, wi dzakaki num i Nyɔ, kɔm mi mɔŋ wə wi wɔkɔki gia yə wi dzakaki. Wi dzakaki num gia yə yi kɔ i nyumi wə i ŋga bi Kiŋ'waka ki Nyɔ wə. 3 Ayakalə, mi wə wi lakaki bəntum bə Nyɔ si laka num i bəni, fə bəni kɔɔ i kimbum wə, shili shɔ́m yibɔ, fə tə shɔ́m yi bəni də. 4 Mi wə wi dzakaki i já yə bəni kiəki kə, wi si gamti a gwu yi shəŋ. Ayakalə, mi wə wi lakaki bəntum bə Nyɔ, si gamti num kijuŋni ki bəni bə bumni kichi. 5 Mih kɔŋki lə a mbɛiŋ bəchi dzâkaki já yə bəni kiəki kə. Ayakalə, gia yə mih kɔŋki nalə kɔ a mbɛiŋ lâkaki num bəntum bə Nyɔ i bəni. Mi wə wi lakaki bəntum bə Nyɔ tsəki lə mi wə wi dzakaki i já yə bəni kiəki kə. A kɔbi a mi kɔlə wə wi kɔ i tsəsi já yiwɔ si kijuŋni ki bəni bə bumni kɔ i wɔkɔ ndzɔŋ, yi gamti bɔ.

6 Bwa bə nih bəŋ, mih ka dza i liə dzə i mbɛiŋ, bə́ dzaka num i já yə bəni kiəki kə yi, yəmaka ni gamti mbɛiŋ bəh nə a? Gia yə yi kɔ i gamti mbɛiŋ kɔ a, jɔbi wə mih dzə bəh gia yimfiaŋ yə Nyɔ kɔ wi chusi i mih, nabə yə wi nəŋki a mih fə a mbɛiŋ kiə, nabə ntum widɔkɔ a mih laka i mbɛiŋ, nabə gia yidɔkɔ a mih lani mbɛiŋ yɛiŋ. 7 Bə dzɔ fiɛŋ ka sɔŋ nabə chəŋŋ biə bi kaŋaki kə kiŋ'waka. Mi kɔ i fə na dəiŋ ka wi wɔkɔ kiə si biɛiŋ biwɔ dzakaki kɔbi a bə tɔŋ lə nabə i kwuŋ bi i dzəh yi chəŋ wə a? 8 Mi kabə nəŋ a ŋgaiŋ tɔŋ jəŋ wi jum, wi nəki tɔŋ kə i dzəh yi chəŋ wə, ma bəni ni fə na dəiŋ na ka bɔ kɛiŋsi gwu yi jum a? 9 Yi kɔ a liŋ si mbɛiŋ kabə dzakaki já i bəni bɔ kiə kə, bɔ ni fə na dəiŋ i kiə gia yə mbɛiŋ dzakaki a? Ntə ndzaka wimbɛiŋ ni laka a i fiəkə wə. 10 Ki məŋni kə a já yiduli chi chi kɔlə fa mbi wələ mə. Ayaka yidɔkɔ kɔbi yɛiŋ fwu kɔbi. 11 Ayakalə, mi ka dza bə́ dzaka i mih i já yə mih wɔkɔki kə, yaka mih kɔ aka mi wi tumi i wi, ayaka wi num tə aka mi wi tumi i mih. 12 Ayakadəiŋ, akɔ yaka si yi kɔ i mbɛiŋ. Si mbɛiŋ nəŋki bəh ŋga i kwati kinya ki Kiŋ'waka ki Nyɔ i mbɛiŋ kintəəŋ, mbɛiŋ mɔ̂msi nalə i kwâtiki binya biə bi kɔ i fəki a kijuŋni ki bəni bə bumni kɔki num kɔni.

13 Yaka yi kɔ a, mi kabə dzakaki i já yə bəni kiəki kə, wi tsaki a ŋgaiŋ kiəki i tsəsi gia yə wi dzakaki i bəni. 14 Mih ka dza bə́ tsa i já yə bəni kiəki kə, yaka mih tsaki i kiŋ'waka kəŋŋ wə ayakalə, mih ma ni tsaki bəh mfi mbiŋ. 15 Si yi kɔ lə, mih ki fəki dəiŋ? Mih ni tsaki i kiŋ'waka kəŋŋ wə, tsa tə bəh mfi mbiŋ ayakalə, mih ni yəəŋki lə bəh kiŋ'waka kəŋŋ, yəəŋ tə bəh mfi mbiŋ. 16 A kɔbi yakadəiŋ, wɔ kabə nyaki kiŋkɔksi i Nyɔ i kiŋ'waka ka wə, mi widɔkɔ wə wi si kɔ fɛiŋ wi wɔkɔli ni fə dəiŋ ka wi bum a, “Yi nûm ayaka” i kiyɔŋni kə wɔ nyaki wi wɔkɔ kə gia yə wɔ dzakaki a? 17 Wɔ ka nyaki kiyɔŋni yaka, kɔŋ wɔ nya bindzɔŋ na dəiŋ, yi kɔkə i gamti mi widɔkɔ. 18 Mih nyaki kiyɔŋni i Nyɔ, a mih dzakaki lə i já yə bə kiəki kə tsə mbɛiŋ bəchi. 19 Ayakalə, na si mih dzakaki lə, jɔbi wə mih si num i kintəəŋ ki kijuŋni ki bəni bə bumni wə, mih ka kɔŋki i dzakaki num a gia yite yi kaŋa mfi, ka mih lani bəni bədɔkɔ, kɔbi i dzaka gia bənchuku jwɔfi (10,000) na bɔ kɔbi i kiə yi.

20 Bwa bə nih bəŋ, mbɛiŋ ma kâŋaki biŋkwaka bi bwa. Mbɛiŋ nûmki aka bwa bənchiŋ i kimbu kichu wə. Ayakalə, i biŋkwaka wə mbɛiŋ nûmki bəkukuli. 21 Bə nyaka i Kiŋwakti ki Bənchi wə a,

“Mih Bah Nyɔ dzakaki a,

mih ni dzakaki i bəni bələ,

i dzaka ki bəni bə tumi wə,

i já yə bɔ kiəki kə.

Ayakalə, yəmaka kɔkə i fə,

a bəni bələ wɔkɔki i mih.”

22 Yaka yi kɔ a, i dzakaki já yə bə kiəki kə, kɔ kinchəsi i bəni bə̀ bɔ kɔkə bə bumni. A kɔkə kinchəsi i bə̀ bɔ kɔ bə bumni. Ayakalə, kinya i lakaki ntum wi Nyɔ kɔ kinchəsi i bəni bə̀ bɔ kɔ bə bumni, a num kə i bə̀ bɔ kɔkə bə bumni. 23 Ayakadəiŋ, kijuŋni ki bəni bə bumni kichi ka dza ka dzə i kijuŋni wə, mi wichi yisi i dzakaki a já yə bə kiəki kə, nchiŋ bəni nabə bəni bə̀ bɔ kɔkə bə bumni, dza liə dzə, ka wɔkɔ si mbɛiŋ dzakaki, bɔ ma ni kwakaki a mbɛiŋ yuŋsiki yuŋsini na? 24 Ayakalə, mi wichi kabə lakaki num a ntum wi Nyɔ, nchiŋ mi wə nabə wə wi ka bum dəkə liə dzə, ka wɔkɔ gia yə mbɛiŋ bəchi dzakaki, ma gia yiwɔ ni fə wi kîə a ŋgaiŋ kɔ mi wichu, yi ni sakaki wi i shɔm, 25 ma gia yə yi nyumiki i shɔm yi wə ni yəŋə. Ayakadəiŋ, wi ni tum binyu i kuku wi nya kiŋkɔksi kimbum i Nyɔ, wi dzaka a, “Nyɔ lansi kɔlə i mbɛiŋ kintəəŋ.”

Si kijuŋni ki bəni bə bumni kɔ i tsâki, fə̂ gia chəŋ

26 Bwa bə nih bəŋ, gia yichi yə mih ki dzakaki kɔ a nə? Yi kɔ a, jɔbi wə mbɛiŋ dzə i kijuŋni wə, mi wə wi kaŋaki njaŋ i yəəŋ wi yə̂əŋ, wə wi laniki wi lâni, wə wi kaŋaki gia yə Nyɔ chusiki i wi, wi chûsi, wə wi kiəki i dzaka já yə bəni kiəki kə yi wi dzâka, wə wi kiəki i tsəsiki gia yə já yiwɔ dzakaki ka bəni wɔkɔ kiə wi tsə̂si tə. Mbɛiŋ fə̂ki gia yichi i dzəh yə yi kɔ i gamtiki kijuŋni ki bəni bə bumni. 27 Bəni kabə num i dzaka já yə bəni kiəki kə, bɔ dzaka aka bəni bəfa nabə bətali shəŋ. Jɔbi wə bɔ bə́ dzaka, bɔ ka dzakaki wimu wimu, widɔkɔ wimu nûmki wə wi kɔ i tsəsiki gia yə bɔ dzakaki i bəni. 28 Mi kabə num kə wə wi kɔ i tsəsi gia yə bɔ dzakaki, bɔ ka nûmki mɔŋ i kijuŋni ki bəni bə bumni kintəəŋ, wəmaka mi ka dzakaki a shɔm shɔm i wi mə bəh Nyɔ. 29 Bəni bə̀ bɔ lakaki bəntum bə Nyɔ kabə num fɛiŋ, bəfa nabə bətali bɔ dzâka i bəni. Jɔbi wə bɔ dzakaki bədɔkɔ tsɛiŋbaiŋsi gia yə bɔ dzakaki. 30 Nyɔ ka chusi gia i mi wə wi shi num fɛiŋ, wə wi si yisi dzakaki wi kpîchumi mɔŋ, wi nyâ dzəh i widɔkɔ wə i dzaka. 31 Mbɛiŋ kîəki a mbɛiŋ bəchi kɔlə i lakaki bəntum bə Nyɔ. Mbɛiŋ bə́ laka, mbɛiŋ ka lâkaki mi wimu wimu ka bəni bəchi lâni dzɔ̂ gia i mbɛiŋ, mbɛiŋ chu fə shɔm yibɔ bəchi shîli. 32 Bəni bə̀ Nyɔ kɔ wi nya kinya kibɔ i lakaki bəntum bu bɔ kaŋaki lə ŋga i kinya kiwɔ bɛiŋ, 33 kɔm Nyɔ kɔkə Nyɔ wi bəkəlini, Nyɔ kɔ Nyɔ wi kimbɔiŋni.

Asi yi kɔ i bijuŋni bi bəni bə bumni bə̀ akɔ bə Nyɔ bəchi, 34 jɔbi wə bəkaŋa kɔ i kijuŋni ki bəni bə bumni kintəəŋ, bɔ ka nûmki mɔŋ. Bə ka nya dəkə bɔ bəh ŋga i dzâkaki. Bɔ kaŋaki i nûmki a bənyuku chɛiŋ, a num yakadəiŋ si nchi dzakaki. 35 Gia yidɔkɔ kabə num yə bɔ nəŋki i kiə, bɔ kaŋaki i bikə i bənyuku bəbɔ jɔbi wə bɔ fiəni kwɛ, kɔm akɔ kiŋgəmni i miŋkpaŋa i dzakaki i kijuŋni ki bəni bə bumni kintəəŋ. 36 Gia yi Nyɔ nì yisi a mbɛiŋ na? Ma a nì kɔ a i mbɛiŋ yi nì dzə buku a? 37 Mi wə wi kwakaki a ŋgaiŋ kɔ mi wi lakani ntum wi Nyɔ, nabə a ŋgaiŋ kiəki a Nyɔ nya ŋgaiŋ bəh kinya ki Kiŋ'waka ki Baiŋni, wi kaŋaki i bûm a gia yələ mih nyakaki i mbɛiŋ kɔ num a dzaka Bah i mih a mih nyâka. 38 Mi ka nəiŋ i bûm yi, yaka bə ni nə̂iŋ lə wi tə.

39 Bwa bə nih bəŋ, yaka yi kɔ a, mbɛiŋ kâŋaki kiŋkɔŋ nalə i lâkaki ntum wi Nyɔ. Ayakalə, kiə mbɛiŋ ki nə̂iŋ kə a bəni ma dzâkaki já yə bə kiəki kə. 40 Mbɛiŋ bə́ fə gia yələ yichi, mbɛiŋ ka sîsiki yi bindzɔŋ, fə̂ yi i dzəh yindzɔŋni wə.

15

Nyɔ nì dzasi Jisɔs Klistus i kpi wə

1 Bwa bə nih bəŋ, mih nəŋki i yiŋti mbɛiŋ i liə kɔm ntum wi ndzɔŋni wə mih nì dzə fuku i mbɛiŋ mbɛiŋ dzɔ, a num yi yə mbɛiŋ kɔ yɛiŋ bɛiŋ i liə. 2 Akɔ ntum wiwɔ wə wi bwiliki mbɛiŋ i jɔbi wə mbɛiŋ ka kaŋa wi bindzɔŋ. A kɔbi yakadəiŋ, a numki a mbɛiŋ nì bum a kilɔlɔ. 3 Mbɛiŋ kiəki a mih nì nya fiɛŋ i mbɛiŋ fi num fi ninshiŋ i biɛiŋ bichi. Ayaka, a num a fifiə bə nì nya i mih. Gia yiwɔ num a Klistus nì kpi kɔm chu bibukumbɛiŋ a liŋ asi bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə, 4 bəh a bə nì ləə wi, a num i kaŋ yitali wə Nyɔ dzasi wi i kpi wə a liŋ asi bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə, 5 bəh a wi nì chusi gwu yi i Bita,* chu chusi tə i bwa bu bə ntum bə jwɔfi ntsɔ bəfa. 6 Ayaka wi nì chusi tə gwu yi i bəni bə bumni bɔ du tsə gi yite ŋkpani wimu. Bəni bəduli i mbaŋ wələ wə kɛiŋki lə bidaiŋ bəwɔm, bədɔkɔ nì kpiyi lɔ. 7 Ayaka wi nì chusi gwu yi i Jɛm, chu chusi i bwa bu bə ntum bəchi. 8 I kiŋgɔksi wə wi chusi tə gwu yi i mih wələ, mih kɔ aka waiŋ wə bə nì bwɔ maka jɔbi kpɛiŋ. 9 Mih dzakaki yakadəiŋ kɔm mih kɔ mi wi nchiŋ i bwa bə ntum bə Jisɔs bəchi kintəəŋ. Ayaka mi lansiki kpɛiŋniki kə na ka bə bɔ̂ɔŋki mih a waiŋ ntum wi Jisɔs, kɔm mih nì bwaŋki lə gvu i kijuŋni ki bəni bə bumni bə Nyɔ chɛiŋ. 10 Ayakalə, akɔ ŋgamti wi Nyɔ wi nì fə ka mih numki fiɛŋ fiə mih kɔ fi i liə lə. Ŋgamti wələ wi nì nya i mih nì ka laka kilɔlɔ. Mih yiŋni nɔm tsə bwa bə ntum bə Jisɔs bəchi. Na, ayakalə yi kɔkə a, a nì nɔmki mih bəh ŋga biŋ. A nì kɔ shɔm yi Nyɔ yindzɔŋni yələ yi nì nɔmki i mih wə. 11 Yaka yi kɔ a yudɔkɔ a nì dzə mih ka fuku ntum wələ i mbɛiŋ, yudɔkɔ a nì fuku bɔ, a nì kɔ a gia yimu yə buku bɔ nì fukuki, mbɛiŋ bum yi.

Nyɔ bi dzasiki lə tə bukumbɛiŋ i kpi wə

12 I liə si buku fukuki a Nyɔ nì dzasi Klistus i kpi wə, mbɛiŋ bədɔkɔ nyani dəiŋ na ka mbɛiŋ dzakaki a bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ kpiyi lɔ bi dzaki kə i kpi wə a? 13 Asi kɔ a, a numki ŋkɔŋ a bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ kpiyi lɔ bi dza kə i kpi wə, ma yi numki a Nyɔ nì ka dzasi Klistus tə i kpi wə. 14 Yi kabə num a Nyɔ nì ka dzasi Klistus i kpi wə, yaka gia yə buku fukuki ni numki a kilɔlɔ, shɔm yə mbɛiŋ jiə i wi kɔ tə a kilɔlɔ. 15 Yi kabə num yakadəiŋ, yaka buku kɔ bəmbeeŋ nsaka bə ntəkə bə Nyɔ, kɔm buku nyaniki fukuki a wi nì dzasi Klistus i kpi wə məŋni si wi nì dzasi ŋkɔŋ, yi kabə num ŋkɔŋ a bəni bə kpiyini bi dzayi kə i kpi wə. 16 A kabə num a Nyɔ bi dzasi kə bəni bə̀ bɔ kpiyi, yaka wi nì ka dzasi tə Klistus i kpi wə. 17 A kabə num a Nyɔ nì ka dzasi Klistus i kpi wə, yaka shɔm yə mbɛiŋ jiə kɔ a kilɔlɔ, ma chu bimbɛiŋ kɛiŋki a mbɛiŋ wə. 18 Ayakadəiŋ, yi ni numki tə a bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ kpiyi lɔ num bɔ nì chiŋni bəh Klistus laka kilɔlɔ. 19 Bukumbɛiŋ ka tsɛiŋki tsəki a i ninshiŋ i Klistus a i nɔni kələ wə shəŋ, yaka bukumbɛiŋ kɔ bəni bə̀ nshɛiŋ kwaki bəni bəh bɔ tsə bəni bəchi.

20 Ayakalə, gia yi ŋkɔŋ yiwɔ kɔ a Nyɔ nì dzasi Klistus i kpi wə. Ayaka, akɔ Klistus mi wi ninshiŋ i tɔ dzəh i bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ kpiyi lɔ. 21 Si mi wimu nì fə kpi dzə i bəni bəchi wə, kɔ a liŋ si mi wimu fə a Nyɔ bi dzasi bəni i kpi wə. 22 Yi kɔ a bəni bəchi nì kpi kɔm bɔ nì buku i Adam wə, kɔ a liŋ si Nyɔ bi fəki bəni bəchi bi numki bəwɔm kɔm bɔ kɔ bɔ chiŋni bəh Klistus. 23 Ayakalə, Nyɔ bi dzasiki mi a i jɔbi wi mi wiwɔ wə. Ayaka Klistus kɔ mi wə wi nì yisi chusi dzəhh i buku. Ayaka jɔbi wə wi bi fiəni dzə, bəni bə̀ bɔ kɔ mbu bi ka dza tə. 24 Jɔbi wə yi bi numki yakadəiŋ, a bi ka numki jɔbi wə mbi bi kaaki. Klistus bi chiksi ntɔŋ bəh ŋga bəh mbum bichi biə bi sakaki i liə, wi ka bi nya daŋsi ntɔŋ biwɔ i Nyɔ Ba wi. 25 Wi Klistus kaŋa i bi sâka i tsə̂ bûku jɔbi wə Nyɔ bi jiəki bəmbaiŋŋni bu bəchi i kuku wi tɔmyi gvu yi i bɔ bɛiŋ. 26 Mbaiŋŋni wi gɔksini wə wi bi bəkəli kaasi bi numki kpi. 27 Akɔ gia yə bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

“Nyɔ kɔ wi jiə lɔ biɛiŋ bichi i wi chɛiŋ.”

Ayakalə, i dzaka a biɛiŋ bichi kɔ i wi chɛiŋ a kɔkə a Nyɔ wə wi jiə biɛiŋ bichi i wi chɛiŋ kɔ tə i wi chɛiŋ. 28 Jɔbi wə biɛiŋ bichi bi numki i Klistus chɛiŋ wi saka, wi waiŋ Nyɔ bi ka jiə gwu yi i kuku i Ba wi chɛiŋ wə wi nì jiə biɛiŋ bichi i wi chɛiŋ, ka Nyɔ ka bi num i biɛiŋ bichi bɛiŋ i di bichi wə.

29 A kabə num a Nyɔ bi dzasi kə bəni bə̀ bɔ kɔ num bɔ kpiyi lɔ i kpi wə, bə ka juliki bəni i bɔkɔ i di bi bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ kpiyi lɔ kɔm nə? Bə juliki bɔ i bɔkɔ yaka, a mbee wiwɔ bi numki nə? 30 Buku tə bə́ nyani wɔɔyi gwu jɔbi wichi lə kɔm nə? 31 Bwa bə nih bəŋ, mih kɔ i dzaka ki kpi wə chɔkɔ bichi. Mih dzakaki gia yələ lə mih kɔkni kɔm gia yə Klistus Jisɔs wə Bah wibukumbɛiŋ kɔ wi fə i mbɛiŋ tsə i kaŋ yiŋ wə. 32 Asi kɔkə a Nyɔ bi dzasi lə bəni i kpi wə, na si bə si dzaka gia, mih nì tsə nə i Ɛfɛsus, ayaka bəni bə̀ bɔ kɔ aka nyam yi chwa bɔ bə́ jwɔ bəh mih, a mbee wiwɔ kɔ nə? Mih ma ni bee yaka i dzakaki asi bə si dzaka a, “Bukumbɛiŋ dzîki, bə mû kɔm kijiəli kɔ bukumbɛiŋ num i bi buku kpiyi” a? 33 Kiə mi ma fwɔ̂kyi mbɛiŋ. Mbɛiŋ kîəki a, “Mi wə nɔni ki ndzɔŋki kabə nyani bə mbaŋ wichu, mbaŋ wiwɔ ni bəkəli wi.” 34 Mbɛiŋ bɔ̂ɔŋ mfi bimbɛiŋ i jum wə, mbɛiŋ bêe chu. Mih yɛiŋki a mbɛiŋ bədɔkɔ kiəki kə Nyɔ. Ayaka mih dzakaki lə i fə a mbɛiŋ ŋgəmni.

Gwu yə bəni bi dzaki bəh yi i kpi wə

35 Mi widɔkɔ kɔlə i dza i bikəki a Nyɔ bi dzasiki bəni i kpi wə dəiŋ na? Bɔ bi kaŋa num ŋkaiŋni winaiŋ gwu a? 36 Mi wə wi bikəki yakadəiŋ kɔ kiyuŋ. Wi kîəki a jɔbi wə bə gbɛli fiɛŋ a fi kɔlə i buku maka fi yisi kpi a? 37 Gwu yi fiɛŋ fiə bə si gbɛli kɔkə yə yi si buku ka yi kɔhki. Bə si gbɛli ŋgɔkɔ a wi wi, kɔŋ a numki ŋgɔkɔ wi gəŋ, nabə winaiŋ, 38 Nyɔ ka nya ŋgɔkɔ wiwɔ bəh gwu yiwɔ asi wi nəŋki. Ayaka wi si nya gwu chi chi i ŋgɔkɔ asi ŋgɔkɔ wiwɔ kɔ. 39 Biɛiŋ bichi kaŋaki kə nyam yi gwu liŋ. Bəni kaŋaki nyam yibɔ yi gwu chi, nyám kaŋa yibɔ, minyəni kaŋa yibɔ, bwɔkɔ kaŋa tə yibɔ gwu. 40 Biɛiŋ bi bɛiŋ kɔ bəh yibɔ gwu, bi kuku num bəh yibɔ dzə. Biɛiŋ bi bɛiŋ kaŋa bibɔ ndzɔŋni, bi kuku kaŋa bibɔ ndzɔŋni. 41 Wɔŋ kaŋa mbi ndzɔŋni, fiəŋŋ kaŋa mbi ndzɔŋni, bijɔŋ kaŋa tə bibɔ ndzɔŋni. Jɔŋ widɔkɔ bəh widɔkɔ kaŋaki kə ndzɔŋni liŋ.

42 Akɔ a liŋ si gwu yi bəni bi numki jɔbi wə Nyɔ bi dzasiki bɔ i kpi wə. Bə si ləə mi gwu yi fɔɔ, ayakalə gwu yə Nyɔ bi dzasiki i kpi wə bi chu fɔɔ kə. 43 Bə si ləə mi gwu yi num kə yindzɔŋni, yi kaŋa kə ŋga. Ayakalə, mi bi dzaki i kpi wə wi kaŋa gwu yə yi kɔ yi ndzɔŋni yi kaŋa ŋga. 44 Bə ləəki mi gwu yi num yi mi wiwɔm. Ayakalə, wi bi dzaki i kpi wə num bəh gwu yi kiŋ'waka. Gwu yi mi wiwɔm kabə num, yaka gwu yi kiŋ'waka kɔlə tə. 45 Bə kɔ bə nyaka a, “Adam wi ninshiŋ nì kɔ mi wiwɔm wi waka.” A dzə i Adam wi gɔksini, wi nì kɔ mfih kiŋ'waka kə ki nyaki nɔni i bəni wə. 46 Mi si yisi kaŋa kə gwu yə yi kɔ yi kiŋ'waka. Wi si yisi kaŋa num gwu yi mi wiwɔm na ka wi kaŋaki yi kiŋ'waka. 47 Adam wi ninshiŋ kɔ bə nì maa bəh kwɔŋɔ bi kuku. Ayakalə, Adam wi gɔksini nì nyə mfih num i bɛiŋ. 48 Bəni bə̀ bɔ kɔ bə fa kuku kɔ aka mi wi ninshiŋ wə bə nì maa bəh nshwaiŋ, bəni bə bɛiŋ kɔ aka mi wə wi nì buku dzə i bɛiŋ. 49 Si bukumbɛiŋ kɔ bə dzɔ kimbwɔsi ki mi wə bə nì maa bəh nshwaiŋ, kɔ ayaka si bukumbɛiŋ bi dzɔki kimbwɔsi ki mi wə wi nì buku dzə i bɛiŋ.

50 Bwa bə nih bəŋ, mih nəŋki i fuku i mbɛiŋ a gwu yələ yə yi kɔ nyam bəh mwa bi kwati kə di i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi Nyɔ wə. Ayaka yi num tə a fiɛŋ fiə fi kɔ i fɔɔ fi kɔkə tə i bi kwati di i di biə biɛiŋ fɔɔki kə fɛiŋ. 51 Mbɛiŋ wɔ̂kɔli mih fuku mbɛiŋ bəh gia yə yi kɔ i nyumi wə. Bukumbɛiŋ bəchi bi kpi kə. Ayakalə, gwu yibukumbɛiŋ yichi bi dza kwuni alə wɛɛɛs. 52 Jɔbi wə bə bi numki i tɔŋ jəŋ wi gɔksini, gwu yibukumbɛiŋ bi kwuni alə wɛɛɛs asi mi si kpəkə dzə́kəh. I jɔbi wə jəŋ bi dzaka Nyɔ ka bi dzasi bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ kpiyi lɔ bɔ buku bəh gwu yə yi bi fɔɔ kə, bukumbɛiŋ bə̀ bə kɔ bəwɔm ka bi kwuni. 53 Gwu yələ yə yi kɔ i fɔɔ kaŋaki i bi kwuni i fiəni num yə yi kɔkə i fɔɔ. Ayaka gwu yə yi kɔ i kpi kaŋaki i kwuni i fiəni lɔ i yə yi kɔkə i kpi. 54 Jɔbi wə gwu yə yi kɔ i kpi i chu fɔɔ, yi kwuni lɔ i yə yi kɔkə i kpi bəh chu fɔɔ, ma gia yichi ka bi kpɛiŋ asi bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

“Bə tumdzi lɔ ŋga bi kpi bwiŋ ŋga bi.

55 Ɔ kpi, ŋga bia naiŋ?

Ɔ kpi, jəŋ wa wə wɔ taaki bəni yɛiŋ kɔ faiŋ na?”

56 Jəŋ wi kpi kɔ chu, ŋga bi chu kɔ nchi wi Nyɔ. 57 Ayakalə, bukumbɛiŋ nyâki kiyɔŋni i Nyɔ wə wi chiŋni bukumbɛiŋ bəh Bah wibukumbɛiŋ wə Jisɔs Klistus bukumbɛiŋ tumdzi chu bəh kpi.

58 Ayakadəiŋ, bwa bə nih bəŋ bə shɔm, mbɛiŋ nûm ndzɔŋ. Kiə fiɛŋ fidɔkɔ ma nə̂ŋni mbɛiŋ lə kpaaa. Mbɛiŋ nɔ̂mki nɔm wi Bah jɔbi wichi, kiə a nɔm wə mi fəki kɔm Bah kɔkə bi laka kilɔlɔ.

16

Kinya i gamti bəni bə Nyɔ yɛiŋ

1 Mih ki dzakaki lə i liə kɔm kinya kə bə nyaki i gamti bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ yɛiŋ. Mbɛiŋ fə̂ki a liŋ asi mih nì dzaka a bijuŋni ki bəni bə bumni i Galɛshia fə̂ki. 2 Na yibwiŋ i chɔkɔ bi ninshiŋ i shi wə, na ndə i mbɛiŋ kintəəŋ bâbwili fiɛŋ wi kɛ̂iŋsi jîə. Jɔbi wə mi bwiliki wi ka bwîliki asi Nyɔ kɔ wi nya i wi. Ka jɔbi wə mih dzə, mbɛiŋ ma chu ntsûki ki kintsu. 3 Jɔbi wə mih dzə buku, mih ni ka nyaka kiŋwakti chiŋni bəh kinya kimbɛiŋ, ma bəni bə̀ mbɛiŋ baayi ni dzɔ tsə bəh bi i Jɛlusalɛm. 4 Yi ka ni ndzɔŋki a mih tsə̂ tə, ma buku bɔ ni chiŋni tsə.

Gia yə Bɔɔl nì kwakaki i bi dzə fə

5 Mih ni yisi tsə dzəh i Masedɔnia jɔbi wə mih dzəki i mbɛiŋ wə, kɔm mih nəŋki i tsə dzəh fɛiŋ. 6 Ayaka bukumbɛiŋ kɔlə i nɔ, i nɔ i tsə buku jɔbi wə fiəkə yiləkəli bi tsə kaaki, ka mbɛiŋ bi gamti mih i nyani wuŋ wə, ka mih tsəki i di biə mih tsəki. 7 Mih nəŋki kə a jɔbi wə mih ni dzə i mbɛiŋ i liə, ma bukumbɛiŋ ni yɛiŋni a bɛiŋ bɛiŋ. Mih nəŋki a, jɔbi wə mih bi dzə ma bukumbɛiŋ lansi nɔ dzɔ, jɔbi wə Bah ka bum. 8 Ayakalə, mih ni nɔ dzɔ lə fa i Ɛfɛsus i tsə buku i jɔbi wi Dzini bi Bɛntekɔs wə. 9 Dzaka kifiəŋə kimbum wɛli i mih fa i fəki nɔm wimbum wi Nyɔ, na si bəni bədɔkɔ baiŋŋki nɔm wələ lə. 10 Timɔti ka ni dzə, mbɛiŋ yɛ̂iŋ a mbɛiŋ fə̂ wi wɔkɔ ndzɔŋni i mbɛiŋ kintəəŋ, kɔm wi fəki nɔm wi Nyɔ a liŋ ka mih. 11 Kiə mi ki sɛ̂iŋni kə wi. Mbɛiŋ ni gâmti wi i nyani i mbɔiŋni wə i fiəni dzə i mih wə, kɔm buku bəh bwa bə nih bəbukumbɛiŋ wɔkɔliki wi. 12 Yə kɔm waiŋnih wibukumbɛiŋ wə Abɔlɔs mih ni kɔ mih tsa wi nalə a wi lâa njikə i mbɛiŋ bəh bwa bə nih bəbukumbɛiŋ bədɔkɔ bə̀, ayakalə wi lansiki kɔŋki kə i dzə i liə. Jɔbi wə wi kwati dzəh wi bi ka dzə.

Bəndzaka bəgɔksini bəh mbɔni

13 Jɔbi wə mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ ka tɔ̂kniki. Mbɛiŋ lə̂kəki ndzɔŋki i kimbum kimbɛiŋ wə, mbɛiŋ nûmki bəni bə̀ bɔ kaŋaki shɔ́m. Mbɛiŋ nûmki ndzɔŋki. 14 Jɔbi wə mbɛiŋ fəki gia yimbɛiŋ yichi, mbɛiŋ ka fə̂ki bəh kiŋkɔŋ.

15 Mbɛiŋ kîəki a, Stɛfanas bəh juŋ yi yichi nì kɔ bəni bə ninshiŋ i kimbu ki Akɛya wə bɔ nì yisi kwuni shɔm yibɔ i numki bəni bə Bah. Bɔ nya gwu yibɔ i gamtiki bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ. Bwa bə nih bəŋ, mih kwuŋki kaŋ i mbɛiŋ 16 a mbɛiŋ wɔ̂kɔki i bəni ka bələ, chu wɔ̂kɔ tə i bəni bə̀ bɔ nɔmki mbɔŋŋ i fiɛŋ fimu wə bəh bɔ. 17 Mih wɔkɔki lə ndzɔŋni si wi Stɛfanas bəh Fɔtunatus bəh Akaykus si bɔ dzə tsɛiŋ mih. Mih yɛiŋ bɔ a bə́ num aka mih yɛiŋ mbɛiŋ. 18 Bɔ dəsi shɔm yiŋ a liŋ asi bɔ si dəsi yimbɛiŋ. Bəni ka bələ kɔ a mbɛiŋ kɔ̂ksiki bɔ. 19 Bijuŋni bi bəni bə bumni fa Ɛsia bɔniki dzəki i mbɛiŋ. Akpwila bəh Blisilia bəh kijuŋni ki bəni bə bumni bə̀ bɔ si juŋni i bɔ dzu bɔ̂niki dzəki i mbɛiŋ nalə i yɛli wi Bah wə. 20 Bwa bə nih bəbukumbɛiŋ bə mbumni chiŋsiki dzəki kimbɔni tə i mbɛiŋ. Mbɛiŋ bɔ̂ni i mi wichi bəh mmaŋyi ka bəni bə Nyɔ. 21 Mbɔni wələ nyaka mih Bɔɔl bəh kaŋ yiŋ. 22 Ma lɔiŋ kwâ mi wə wi kɔŋki kə Bah. Mintee Bah, fîəni dzə̂. 23 Ma Bah Jisɔs chûsi shɔm yi yindzɔŋni i mbɛiŋ jɔbi wichi. 24 Kiŋkɔŋ kiŋ nûm bəh mbɛiŋ bəchi asi bukumbɛiŋ kɔ bə chiŋni i Klistus Jisɔs wə. [Yi nûm ayaka.]*

* 1:12 Yɛli wələ a Sɛfas kɔ tə a Bita.

* 7:1 Bəni bədɔkɔ i kɔlɛn nì yɛiŋki a yi ndzɔŋki kə a mi dzɔ miŋkpaŋa.

† 7:37 Yudɔkɔ a, “... I kaŋaki wi ka kpə wi wi wə wi laaki,”

‡ 7:38 36 Yudɔkɔ a, “Mi kabə kaŋa waiŋ wi, wi dza yɛiŋ a ŋgaiŋ fəki kə i dzəh yi chəŋ wə, waiŋ wiwɔ num wi kpɛiŋ lɔ wi yɛiŋ a ŋgaiŋ kɔlə i numki bəh minyuku, wi fə asi wi yɛiŋki, wi bêe a waiŋ wiwɔ dzɔ̂ nyuwi, wi ka fə chu. 37 Ayakalə, mi wə wi fasi i shɔm yi wə a wi kɔkə i nya waiŋ wi i minyuku, mi chini kə wi a wi nya, wi kaŋa tə ŋga i fə gia yə wi nəŋki, num wi fasi i shɔm yi wə a wi kɔkə i nya waiŋ wi ŋgaiŋ i minyuku, yaka wi fə chəŋ. 38 Yi kabə num a, mi wə wi kɔ wi nya waiŋ wi i minyuku wi fə chəŋ. Ayaka, mi wə wi ka nya waiŋ wi i minyuku wi fə chəŋ nalə.”

* 10:1 + Fa kɔ jɔbi wə Muses nì tsəki i bwili bɔ i Ijib. Kinchwɔ kimbum kələ kɔ kə bə bɔɔŋki a Bɔkɔ yi Bɔɔli (Kimbuuŋ 14:21-22).

* 12:13 Nabə a… bədɔkɔ kɔbi mfá. “Akɔ i Kiŋ'waka kimu kələ mə bə nì juli bukumbɛiŋ bəchi i bɔkɔ a bukumbɛiŋ numki gwu yimu a num kiŋ'waka kimu kiwɔ bə nì nya bukumbɛiŋ mu.”

* 13:3 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki i di biəli wə a, “Mih nyâ tə gwu yiŋ, a mih ghaŋsi gwu.”

* 15:5 Yɛli wi Bita wələ kɔ i já yi Glik wə a Sɛfas.

* 16:24 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki kə gia yələ a, yi nûm ayaka.

2 Kɔlɛn

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Kiŋwakti ki kɔmsini kə Bɔɔl nì nyaka i kijuŋni ki

Kɔlɛn

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Kɔlɛn ki kɔmsini kələ mə

Bɔɔl nì nyaka kiŋwakti ki kɔmsini kələ i kijuŋni ki bəni bə bumni i Kɔlɛn, a num i jɔbi wə bəŋgəkə nì yisi ka dzəki i wi bəh kijuŋni kiwɔ. Bəni bədɔkɔ i kijuŋni kələ wə nì kɔ bɔ dza ka gukuliki kɔm Bɔɔl. Ayakalə, Bɔɔl nyaka i chusi a ŋgaiŋ kɔŋki lə nalə a bəh bɔ nûmki i dzaka kimu.

Kiŋwakti kələ dzakaki tsəki i ninshiŋ si Bɔɔl nì tsaki kijuŋni kiwɔ a bɔ wɛ̂li kaŋ yibɔ i bəni bə Klistus bə Judea bə̀ bɔ nì kɔ i ŋgəkə wə. I kimbu kigɔksini ki kiŋwakti kələ mə Bɔɔl nyaka yɛiŋ kɔm gia yə yi chusiki a ŋgaiŋ kɔ waiŋ faaŋni wi Jisɔs Klistus wi ŋkɔŋ. Wi ni dzakaki lə kɔm bəni bədɔkɔ twɛsi i Kɔlɛn ni dza ka yaksi gwu yibɔ a, akɔ bɔ bwa bə ntum bə Jisɔs bə ŋkɔŋ, dzaka a Bɔɔl kɔkə na waiŋ faaŋni wi Klistus wi ŋkɔŋ.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i kiŋwakti kələ mə

1:1-11 Kin'yisi

1:12–7:16 Bɔɔl bəh kijuŋni ki bəni bə bumni i Kɔlɛn

8:1–9:15 Kinya i gamti bəni bə Klistus i Judea

10:1–13:10 Bɔɔl dzaka kɔm gia yə yi chusiki a ŋgaiŋ kɔ waiŋ wi ntum wi Jisɔs Klistus wi ŋkɔŋ

13:11-14 Kiŋgɔksi

1

1 Akɔ mih Bɔɔl, mih kɔ waiŋ ntum wi Klistus Jisɔs i kiŋkɔŋ ki Nyɔ wə. Akɔ buku waiŋnih wibukumbɛiŋ Timɔti. Mih nyakaki kiŋwakti kələ i kijuŋni ki bəni bə Nyɔ i Kɔlɛn, bəh i bəni bə̀ akɔ bə Nyɔ bəchi bə kimbu ki Akɛya wə kichi. 2 Nyɔ Tii wibukumbɛiŋ bəh Bah Jisɔs Klistus chûsi shɔm yindzɔŋni i mbɛiŋ, chu nya mbɛiŋ bəh kimbɔiŋni.

Nyɔ wə wi dəsiki shɔ́m

3 Kiŋkɔksi nûmki i Nyɔ wə wi kɔ Nyɔ ayaka num Tii wi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus. Wi num Tii nshɛiŋ, chu num Nyɔ wə wi dəsiki shɔ́m yi bəni i gia yichi wə. 4 Akɔ wi wə wi si dəsi shɔ́m yibukumbɛiŋ i bəŋgəkə bəbukumbɛiŋ wə bəchi ka bukumbɛiŋ kiəki tə i dəsiki shɔ́m yi bəni bədɔkɔ, jɔbi wə bɔ kɔ i na bənaiŋ bəŋgəkə wə. Bukumbɛiŋ kɔlə i kiə i dəsiki yaka num bəh ndəsi wə Nyɔ kɔ wi dəsi lɔ shɔ́m yibukumbɛiŋ yɛiŋ. 5 Buku kiəki lə a asi bəŋgəkə bə Klistus kɔ i buku wə nalə, akɔ yaka si Nyɔ tsəki dzəh i Klistus wə i dəsiki shɔ́m yibuku tə nalə. 6 Buku kabə num i biluŋ wə, akɔ i də̂si shɔ́m yimbɛiŋ bəh bwîli mbɛiŋ. Bə kabə dəsi shɔ́m yibuku, yaka kɔ i fə a shɔ́m yimbɛiŋ dəki. Yələ ni fə mbɛiŋ kaŋa shɔm i numki i mbɔiŋni wə, i kintəəŋ ki bəŋgəkə bə̀ mbɛiŋ yɛiŋki asi buku yɛiŋki. 7 Gia yə buku tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ kiə kɔm mbɛiŋ gia yidɔkɔ kɔkə i bi lansi nəŋni buku. Buku kiəki lə asi mbɛiŋ yɛiŋki bəŋgəkə aka buku, mbɛiŋ tə ni kaŋa lə shɔ́m yi dəli asi buku kaŋaki.

8 Bwa bə nih bəbuku buku kɔŋki kə a mbɛiŋ nûmki mbɛiŋ kîə kə ŋkaiŋni wi ŋgəkə wə buku nì wɔkɔ i tumi ki Ɛsia wə. Ŋkaiŋni wi ŋgəkə wi ləkəki wə wi nì dzə i buku nì tsəki lə ŋga bibuku nalə i dzəh yə buku ni kiəki a yibuku kaa lɔ. 9 I yi ŋkɔŋ wə, buku nì kiəki a yi num a buku ki kpiyiki lə. Ayakalə, yələ nì num yaka i fə̂ a buku kîəki a buku kɔkə i yə̂kəli a yibuku wə, a buku yə̂kəli i Nyɔ wə. Akɔ wi mi wə wi dzasiki bəni i kpi wə. 10 Wi wə wi nì bwili buku i ŋkaiŋni wəmaka ŋgəkə wə, kpi nì kɔ yi si fwuli, wi bi baaŋki a bwiliki. Buku jiə mfi bibuku i wi a wi ni baaŋ kə i bwiliki buku jɔbi wichi, 11 asi mbɛiŋ kaŋaki ni gamtiki buku bəh ntsa wimbɛiŋ. Ayakadəiŋ, bəni bəduli ka bi nyaki kiyɔŋni i Nyɔ kɔm buku kɔm gia yindzɔŋni yə wi bɔiŋsi buku yɛiŋ, kɔm ntsa wi bəni bəduli.

Gia yə yi nì fə ka Bɔɔl kwuni kiŋkwaka ki ki nyani

12 Gia kɔlə yə buku ghaŋsiki gwu yɛiŋ, shɔm yibuku tɔbi buku kɔm yi. Yi num a, nɔni kibuku i fa mbi wə, na i kighə i mbɛiŋ, kɔ ki baiŋni, bəh kiŋkɔŋ si Nyɔ nəŋki. Buku fəki kimfə biəli kə mfi bi mbi wələ. Buku fəki biəli num ŋga biə bi kɔ bi Nyɔ. 13 Akɔ gia yə buku kɔkə i nyakaki gia yidɔkɔ i mbɛiŋ chi chi a kɔbi a yə mbɛiŋ kɔ i fa kiə yi. Mih kwakaki a mbɛiŋ bi fa kiə lə yi yichi, 14 asi mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ kiə lɔ buku i liə twɛsi, ka jɔbi wə Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs bi dzəki, mbɛiŋ ka bi ghaŋsiki gwu bəh buku asi buku bi ghaŋsiki gwu bəh mbɛiŋ. 15 Si mih nì kiə yələ yakadəiŋ məŋni kə, mih bə́ nəŋ i yisi dzə buku i mbɛiŋ wə, ka mbɛiŋ kwati mbee wuŋ wi dzəni wi kɔmsini. 16 Mih nì fasiki a, jɔbi wə mih nəŋki i tsə i Masedɔnia, mih ni tsə dzəh i mbɛiŋ wə, bəh a jɔbi wə mih fiəniki mih ni tsə dzəh i mbɛiŋ wə, mbɛiŋ ni gamti mih i nnyani wuŋ wə i tsə i Judea. 17 Mbɛiŋ kwâkaki asi mih nì fasiki yaka a mih ni dzə tsə lə dzəh i mbɛiŋ wə, mih na dzə a mih nì fasiki yaka mih fə num nəni a? Ma a jɔbi wə mih kakaki gia mih ka kakaki i dzəh yi mi wi fa kuku wə wi kɔ i bum gia a, “Aaŋ” i fiəni nəiŋ yi a fɛiŋ wə a, “Aayi” a? 18 I yi ŋkɔŋ wə, si Nyɔ kɔ wi ŋkɔŋ, gia yə buku dzakaki i mbɛiŋ si num kə yə buku kɔ i bum a, “Aaŋ” i fiəni nəiŋ a, “Aayi.” 19 Yi num yaka kɔm Jisɔs Klistus Waiŋ Nyɔ wə buku bə Silas bəh Timɔti nì fukuki kɔm wi i mbɛiŋ kintəəŋ kɔkə wə wi ka bum gia a, “Aaŋ” i fiəni nəiŋ a, “Aayi.” I wi wə si num a, “Aaŋ” jɔbi wichi. 20 Mbɛiŋ kiəki a, akɔ gia yə Klistus fə yi chusi a Nyɔ bum a “Aaŋ” i biŋkaka bi bichi. Akɔ kɔm yələ buku si tsə dzəh i Klistus wə i dzaka i Nyɔ a “Yi nûm ayaka.” Akɔ lə si buku si tumyi bikum bi. 21 A num Nyɔ wə wi tɔm buku tɔm* tə mbɛiŋ, bukumbɛiŋ ləkə i Klistus wə. Wi kɔ wi sabibwili bukumbɛiŋ ka jiə chi chi. 22 Wi jiə kinchəsi ki i bukumbɛiŋ wə a num Kiŋ'waka ki si wi jiə i shɔm yibukumbɛiŋ mə ka njikəli wi kpaŋ wi i biɛiŋ bichi biə bukumbɛiŋ bi kwatiki.

23 Mih kɔlə i bɔɔŋ Nyɔ i num mbeeŋ nsaka wuŋ a mih ni ka chu dzə dəkə i Kɔlɛn num kɔm mih nì nəŋki i bee mbɛiŋ. 24 Yi kɔkə a buku bwaŋki num bwaŋni i mbɛiŋ si kimbum kimbɛiŋ kaŋaki i numki. Buku yiŋniki nɔmki num nɔmni i mbɛiŋ i dzə bəh ndzɔŋni i mbɛiŋ. Buku kiə a mbɛiŋ num ndzɔŋ i kimbum kimbɛiŋ wə.

2

1 Ayakadəiŋ, mih jiə a mih ni chu fiəni laa kə njikə i mbɛiŋ, wə wi kɔ i ni dzə mbɛiŋ bəh lɔli. 2 Mih ka dza fə a mbɛiŋ wɔkɔki lɔli, a ni chu numki bəndə bɔ kɔ i fə a mih wɔkɔki ndzɔŋni a kɔbi a mbɛiŋ mih fə a mbɛiŋ wɔkɔki lɔli a? 3 Akɔ gia yə yi nì fə ka mih nyaka kiŋwakti kə i dzəh yə mih nyaka yɛiŋ. Yi nì num yakadəiŋ ka jɔbi wə mih dzə i mbɛiŋ, mih ma ni kwati lɔli bidɔkɔ num bi dzəki i mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ si kɔ i fə a mih wɔkɔki num ndzɔŋni, kɔm mih kiəki lə na bindzɔŋ kɔm mbɛiŋ bəchi a ndzɔŋni biŋ kɔ ndzɔŋni bimbɛiŋ bəchi. 4 Mbɛiŋ kîəki a kiŋwakti kə kɔ num mih nì nyaka lɔli num i mih wə nalə, shɔm ji mih, num mindəm jikə i dzə́kəh yiŋ chɛiŋ. Mih nì ka nyaka yakadəiŋ i fə lɔ a mbɛiŋ wɔ̂kɔki num lɔli. A nì kɔ i fə a mbɛiŋ kiə kiŋkɔŋ kiləkəli kə mih kaŋaki i mbɛiŋ.

Bə dalinya mi wə wi gbɔ

5 A kabə num a mi widɔkɔ nì dzə bəh lɔli, yaka lɔli biwɔ nì kɔkə a mih shəŋ. I dzəh yidɔkɔ wə yi nì kɔ tə i mbɛiŋ bəchi. (Yələ mɔŋ gia yə mih kɔ i lɔ tsəsi yɛiŋ bɛiŋ nalə). 6 Ŋgəkə wələ mbɛiŋ bəduli nya i mi wiwɔ yaka wi kpɛiŋ yaka. 7 I liə mbɛiŋ kɔlə i dâlinya kiŋgbɔ ki, i fə ka shɔm yi də̂ki, ka nshɛiŋ yiduli ma wɔ̂ɔ wi wɔɔni. 8 Ayakadəiŋ, mih kwuŋki kaŋ i mbɛiŋ a mbɛiŋ fə̂ wi kîə a mbɛiŋ kɔŋki lə wi. 9 Fa kɔ gia yə yi nì fə mih ka mih nyaka kiŋwakti kə i mbɛiŋ i mɔm wɔkɔ mbɛiŋ, a mbɛiŋ wɔkɔki lə i mih i gia yichi wə a. 10 Mbɛiŋ ka dalinya ŋgbɔ wi mi, mih tə ni dalinya. Mih ka dalinya gia, gia kabə num i dalinya, mih dalinya i Klistus nshiŋ kɔm mbɛiŋ. 11 Bukumbɛiŋ fəki yakadəiŋ ka Satan ma ni dza liə yɛiŋ wə i kaŋa ŋga i bukumbɛiŋ bɛiŋ. Bukumbɛiŋ məŋniki kə si wi si wɛli.

Gia yi Nyɔ kɔmyiki bəni i dzə́h dzə́h wə

12 A nì kɔ jɔbi wə mih nì tsə buku i kwili wi Tɔwas wə i fuku ntum wi ndzɔŋni kɔm Klistus fɛiŋ, Bah wɛli dzaka ki juŋ i mih i nɔm nnɔm wi fɛiŋ. 13 Ayakalə, mih na kaŋa shɔm yidəli, kɔm mih nì ka yɛiŋ dəkə waiŋnih wuŋ Taytus fɛiŋ i wɔkɔ kɔm mbɛiŋ. Ayakadəiŋ, mih ka bɔni i bɔ a bə bɛsi, ka dzə i Masedɔnia.

14 Ayakalə, kiyɔŋni kɔ i Nyɔ wə wi si tsə i bukumbɛiŋ nshiŋ i Klistus wə jɔbi wichi, nya mbɛɛtɛ buku biəli ka bəni bə̀ wi tumdzi i di bi jum wə. Ayaka wi tsə tɔli i bukumbɛiŋ wə waŋ ntum wiwɔ kɔm Klistus i di bichi wə ayaka bə kiə wi, tsəŋə yi fwuli ka tsəŋə yi njiəŋ bə kpa. 15 Buku kɔ aka tsəŋə yi njiəŋ yi Klistus i Nyɔ, i kintəəŋ ki bəni bə̀ bə bwiliki bɔ bəh bə̀ bɔ lakyi num lakyini. 16 I bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ laka tsəŋə yələ si dzə num bəh kpi i bɔ. Ayaka i bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ bɔiŋ tsəŋə yələ dzəki num bəh nɔni i bɔ. Si yi kɔ yaka, akɔ ndə wə wi kɔ wi kpɛiŋ i fə ŋkaiŋni wi nɔm wələ a? 17 Buku kɔkə ka bəni bəduli bə̀ bɔ dzɔ gia yi Nyɔ yi fiəni chu gia yi shi, i nyaniki taŋniki taŋnini. Buku kɔ fibuku bəni num bɔ chiŋni i Klistus wə, fuku gia yi Nyɔ i wi Nyɔ nshiŋ bəh shɔm yi baiŋni ka bəni bə̀ wi faaŋ, bɔ num i wi nshiŋ.

3

Kimfəkə ki miŋkaiŋ mikpu bəh mimfiaŋ

1 Mih dzakaki yələ lə, yaka yi kɔ a mbɛiŋ nəŋki a buku chu fîəni chûsi gwu yibuku i mbɛiŋ chusini a? Ma a buku nəŋki biŋwakti si bəni bədɔkɔ nəŋki ŋkaiŋni biŋwakti biə bi nyə i buku wə nabə i mbɛiŋ wə bi chusi bəni bə buku kɔ bɔ a? 2 Mbɛiŋ mwi kɔ biŋwakti bibuku biə bə nyaka i shɔm yibuku wə ka mi wichi kɔlə i kiə bəh i fa. 3 Mbɛiŋ chûsiki a mbɛiŋ kɔ biŋwakti bi Klistus biə buku nyaka. Biŋwakti biələ kɔkə biə bə nyaka num bə gaali ki kiŋwakti. Bə nyaka num bə Kiŋ'waka ki Nyɔ kə ki kaŋaki nɔni. Bə ka nyaka dəkə num i baŋ bitəh wə. Bə nyaka num i baŋ wə num shɔ́m yi bəni.

4 Gia yələ kɔ yə buku dzakaki buku məŋ kə i Nyɔ nshiŋ tsə dzəh i Klistus wə. 5 Yi mɔŋ a buku kpɛiŋ i numki a buku fə gia yidɔkɔ yə buku kɔ i dza i dzakaki a yi bukuki i buku wə. A fə Nyɔ na ka buku kpɛiŋ. 6 Wi fə buku kpɛiŋ i nɔmki i gia yi miŋkaiŋ mimfiaŋ wə. Miŋkaiŋ mələ mɔŋ mə mɔ biəliki num bənchi bə̀ bə nì nyaka bəh kaŋ. Akɔ num bi Kiŋ'waka ki Baiŋni. Bənchi bə̀ nì dzəki num bəh kpi. Ayakalə, Kiŋ'waka nya num nɔni i bəni. 7 Dzəh yikpu yə bə nì fəki gia yɛiŋ kɔ num bə nì fa bənchi bəwɔ bəh kaŋ i kitəh wə. Jɔbi wə Muses nì dzəki bəh bənchi bələ bəni bə Islae nì kɔkə i chu tsɛiŋ shi bi, kɔm baiŋni bi Nyɔ biə bi nì baiŋki i shi bi wə. A kabə num a dzəh yikpu yə nì dzəki num bəh kpi, dzə kaŋa baiŋni bi Nyɔ, baiŋni biələ num biə bi nì baiŋki laka tsə num lakani, 8 yaka kɔ a baiŋni biwɔ i dzəh yə bə fəki gia yɛiŋ, a num yi Kiŋ'waka ki Baiŋni ma baiŋni biwɔ ma ni tsəki baiŋni bidɔkɔ biə tsəni a? 9 A kabə num a dzəh yə bə nì fəki gia yɛiŋ nì dzəki num bəh gia yə yi ləkəki lɔ bəni i ŋgəkə wə, yi nì dzəki bəh baiŋni bi Nyɔ, yaka kɔ a dzəh yə bə fəki gia yɛiŋ yi num dzəh yə Nyɔ dzɔki bəni yɛiŋ a bɔ kɔ chəŋ i wi nshiŋ, bi ma kaŋa baiŋni bi tsə biəmaka tsəni! 10 Ŋkɔŋ biwɔ kɔ a, fiɛŋ fiə fi nì dzəki fi kaŋa baiŋni bi Nyɔ laksi lɔ baiŋni bi kɔm baiŋni bimbum dzə tsə biəmaka. 11 A nì kɔ a fiɛŋ fiə fi nì laka dzə bəh baiŋni bi Nyɔ, yaka kɔ a baiŋni bi fiɛŋ fiə fi dzəki i baaŋ kpamu, bi duki tsəki biəmaka tsəni!

12 Si buku kiə yakadəiŋ məŋni kə yi, buku bə́ fuku chu lwa kə. 13 Buku kɔkə ka Muses wə wi nì baŋki shi bi bəh mbuŋ i fə a bəni bə Islae ma tsɛiŋki baiŋni biwɔ i shi bi wə si bi nyumiki kaaki tsəki. 14 Ayakalə, bəni bəwɔ kɔ num mfi bibɔ nì baŋ. Na i dzə buku bidaiŋ, bɔ si fa gia i Kiŋwakti ki Miŋkaiŋ Mikpu mə, jɔbi wə bɔ wɔkɔ fiɛŋ fidɔkɔ ka numki num fi baŋ mfi bibɔ. Akɔ a i Klistus wə bə kɔ i dzɔbwili fiɛŋ fiwɔ fi baŋki. 15 Na i dzə buku bidaiŋ, jɔbi wə bə faki gia i Kiŋwakti ki Muses mə, fiɛŋ fiwɔ ka numki fɛiŋ fi baŋ mfi bibɔ. 16 Ayakalə, jɔbi wə mi ka fiəni num i Bah wə, bə ka dzɔbwili fiɛŋ fiə fi baŋki shi bi. 17 Bah wələ kɔ Kiŋ'waka, na faiŋ Kiŋ'waka kələ kɔ, yaka bəni ni buku lə i mfa wə. 18 Yi kɔ a bukumbɛiŋ bəchi bə̀ bə kɔ fiɛŋ fidɔkɔ chu baŋ kə shi bibukumbɛiŋ kɔ baiŋni bi Bah baiŋ i bukumbɛiŋ wə bi fəki bukumbɛiŋ kwuni tsə a ninshiŋ ninshiŋ, bwɔsi num wi. Ŋkwuni wələ fəki Bah wə wi kɔ Kiŋ'waka ki baiŋni.

4

Kiba ki ntum wi ndzɔŋni i kəŋə yi nshwaiŋ mə

1 Ayakadəiŋ, si buku kwati nɔm wələ lə num a kwasi Nyɔ nshɛiŋ ka nya i buku, shɔm kɔkə i dəki buku bəh wi. 2 Buku nyɔkɔ jum i gia yə bəni fəki i nyumi wə a num yi kiŋgəmni. Buku nəiŋma dzə́h yi fwɔkyini. Buku jiəki kə ntəkə i gia yi Nyɔ wə. Buku si dzaka ŋkɔŋ i daiŋ wə, chusi gwu yibuku i mi wichi i Nyɔ nshiŋ, ka bɔ kɔlə i kwaka kiə bəni bə̀ buku kɔ bɔ. 3 Yi kabə num na a ntum wi ndzɔŋni wələ buku fukuki kɔ gia yi nyumini, yaka yi nyumi shəŋ a bəni bə̀ bɔ lakaki num lakani. 4 I bəmaka bəni bə̀ bɔ ka bum dəkə gia yələ, kɔ num Satan wə wi kɔ nyɔ wi mbi wələ baŋ mfi bibɔ bi bə́ ji. Wi fə lə ka bɔ ma yɛ̂iŋki baiŋni bi ntum wi ndzɔŋni wə wi kɔ kɔm kiŋkɔkni ki Klistus wə wi kɔ kimbwɔsi ki Nyɔ mwi. 5 Mbɛiŋ kîəki a buku fukuki kə kɔm bə gwu yibuku. Buku fukuki num kɔm Klistus Jisɔs a wi kɔ Bah. Ayaka buku num fibuku a bəni bə̀ bɔ nɔmki i mbɛiŋ kɔm Jisɔs. 6 Nyɔ wə wi nì dzaka a,

“Baiŋni bâiŋki i jisi wə”,

a num a Nyɔ wiwɔ wə wi fə a baiŋni bi baiŋki i shɔ́m yibuku mə i baiŋsi buku i fə̂ a buku kîə kiŋkɔkni ki Nyɔ kə ki kɔ i shi bi Jisɔs Klistus wə.

7 Kiba ki biɛiŋ biələ kɔ i gwu yibuku wə, ayakalə buku num fibuku a kəŋə yi nshwaiŋ. Buku kɔ yakadəiŋ ka yi chusiki a ŋga biələ bi tsəki ŋga bichi i buku wə kɔ bi Nyɔ a num kə bibuku. 8 Bəŋgəkə jikəli buku bimbu bichi, ayakalə bɔ kɔbi i bwiŋyi buku. Buku si dza mfi bibuku laka ayakalə shɔ́m kpi kə buku. 9 Bə si bwaŋ gvu i buku chɛiŋ, ayakalə Nyɔ dali kə buku. Bə si kwu twɛiŋ lə buku ayaka buku gbɔyi i kuku, ayakalə buku kpi kə. 10 Buku si nyani kpi ŋkaiŋni wi kpi yi Jisɔs jɔbi wichi, ka bə kɔlə i bi yɛ̂iŋki tə nɔni ki Jisɔs i gwu yibuku wə. 11 Si buku nɔki, yi kɔ a buku shi kɔ a dzaka ki kpi wə jɔbi wichi kɔm Jisɔs, ka nɔni ki Jisɔs kɔlə i chusiki i kiwini kibuku kələ wə. 12 Ayakadəiŋ, buku ka kpiki kpi, ayakalə kpi yibuku yələ dzə num bəh nɔni i mbɛiŋ.

13 Buku jiə shɔm i Nyɔ wə asi mi widɔkɔ nì jiə si yi kɔ bə nyaka a,

“Mih bum ka mih dzakaki”,

buku tə kɔ buku bum ka buku dzakaki. 14 Buku kiəki lə a, wi wə wi nì dzasi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs i kpi wə, bi dzasi lə tə bukumbɛiŋ bə̀ bə kɔ bəh Jisɔs i kpi wə, dzɔ buku bəh mbɛiŋ tə tsə jiə i wi nshiŋ. 15 Gia yələ yichi numki kɔm mbɛiŋ, ka si kiŋkɔŋ ki Nyɔ ni waŋki tsəki i bəni bəduli wə, fə a kiyɔŋni kə bəni nyaki i Nyɔ ni kpɛiŋsiki, kiŋkɔksi kiwɔ tsə i wi.

Biɛiŋ biə bukumbɛiŋ yɛiŋki yi tsəki num tsəni

16 Akɔ gia yə gwu kpiki buku. Na ayaka nyam yibuku yi gwu yələ səkəki tsəki a twɛsi twɛsi, shɔ́m yibuku kwuni fiəni chu yimfiaŋ chɔkɔ bichi. 17 Bəŋgəkə bənchiŋ bələ buku yɛiŋki i jɔbi wi juli wələ wə, kɔ a bɔ kɛiŋsiki buku num i kinsaŋli kindzɔŋni kimbum kə buku bi wɔkɔki jɔbi wichi kə mi widɔkɔ kɔkə i bi sini. 18 Ayakadəiŋ, buku ka jiə dəkə mfi bibuku i biɛiŋ biə bə yɛiŋki. Buku jiə num i biɛiŋ biə bə yɛiŋki kə bi, kɔm biɛiŋ biə bukumbɛiŋ yɛiŋki lə kɔ biə bi tsəki num tsəni, ayakalə i biə bukumbɛiŋ yɛiŋki kə bi, akɔ biə bi kaŋaki kə kiŋgɔksi.

5

Gwu yimfiaŋ yə bə bi kwatiki i bɛiŋ

1 Bukumbɛiŋ kiəki a bə ka shakyi kintaŋ kə ki kɔ gwu yibukumbɛiŋ yə bukumbɛiŋ nɔki yɛiŋ fa kuku, ma bukumbɛiŋ kaŋaki juŋ yi Nyɔ maka bə maa bəh kaŋ. Yəmaka num juŋ yi bɛiŋ, yi num i bi numki kiŋgɔksi kɔbi. 2 Si bukumbɛiŋ kɔ fa i liə bukumbɛiŋ kwiŋki lə, kɔm bukumbɛiŋ nəŋki na bəh ŋga a bə lɔ̂h juŋ yi bɛiŋ yə i bukumbɛiŋ wə ka mbuŋ. 3 A bi numki jɔbi wə bə bi lɔhki yi i bukumbɛiŋ wə, ma bukumbɛiŋ bi ma chu numki bəh gwu yi yəə. 4 Si bukumbɛiŋ kɛiŋki bə nɔ i kintaŋ kə mə, bəŋgəkə bə̀ bukumbɛiŋ yɛiŋki bɔ fəki bukumbɛiŋ kwiŋ bəh ŋga. Yi mɔŋ a bukumbɛiŋ nəŋki a bə bâayi bəmbuŋ bə̀ bɔ kɔ i gwu yibukumbɛiŋ wə. Bukumbɛiŋ nəŋki a bə lɔ̂h num bə bɛiŋ i bukumbɛiŋ wə ka nɔni kə ki bi kaŋaki kə kiŋgɔksi mə̂ə gwu yə yi kɔ i kpi. 5 Nyɔ kɔ wə wi kɛiŋsi bukumbɛiŋ i kwati biɛiŋ biələ, wi nya bukumbɛiŋ bəh Kiŋ'waka ki Baiŋni ka njikəli wi kpaŋ i biɛiŋ bichi biə wi jiə i bukumbɛiŋ.

6 Ayakadəiŋ, buku ka numki jɔbi wichi kiə gia yələ na məŋni kə. Buku kiəki lə a si buku nɔki i gwu yələ wə i mbi wələ wə, buku kɔ na i dzəh yi dəəŋ i Bah wə. 7 Buku fəki gia num kɔm shɔm yə buku jiə i Nyɔ wə, a num kə kɔm buku yɛiŋki wi. 8 Buku kaŋaki kə məŋni i gia yələ wə, yi ndzɔŋki lə a buku bee gwu yələ, i tsə numki buku bəh Bah i kwili wi wə. 9 Yi kɔ a kɔŋ buku numki bəh wi i kwili wi wə, nabə a buku kɛiŋki fa kuku, yaka kɔ a gia yə buku tsɛiŋki i yi wə, kɔ i fəki ka wi wɔkɔki ndzɔŋni. 10 Mbɛiŋ kîəki a bukumbɛiŋ bəchi kaŋaki i bi nûm i Klistus nshiŋ wi sâka bukumbɛiŋ, ka mi wimu wimu bi kwati ŋgɔm wi i gia yə wi nì fəki i gwu yələ wə, kɔŋ a numki yindzɔŋni nabə yichu.

Nɔm i fəki ka bəni kɛiŋsiki gia chəŋ bəh Nyɔ

11 Si buku kiəki kɔm gia yə yi kɔ i lwaki Bah, buku mɔmsi i fə a bəni nûm i dzəh. Nyɔ lansiki kiəki lə bindzɔŋ bəni bə̀ buku kɔ bɔ. Mih kwakaki a mbɛiŋ tə kiəki lə na bindzɔŋ i shɔ́m yimbɛiŋ mə bəni bə̀ buku kɔ bɔ. 12 Si buku dzakaki lə yi mɔŋ a buku nəŋki i chu jum wə i fukuki fiɛŋ fiə buku kɔ fi i mbɛiŋ. Buku nyaki a dzəh i mbɛiŋ i ghaŋsiki gwu kɔm buku. Ayakadəiŋ, mbɛiŋ ka ni kwati gia yə mbɛiŋ kɔ i chukuli bəni bə̀ bɔ kɔksiki bəni bə̀ bɔ yaksiki gwu i gia yə bɔ yɛiŋki i bəni wə bəh dzə́kəh, a kɔbi yə yi kɔ i shɔ́m yibɔ mə. 13 A kabə num a kifwu kibuku nyaniki kə, yaka ki nyaniki kə kɔm Nyɔ. A kabə num a ki nɔmki lə, yaka ki nɔmki kɔm mbɛiŋ. 14 Gia yə yi fəki ka buku tsəki i ninshiŋ bəh gia yə buku fəki akɔ kiŋkɔŋ ki Klistus kə wi kaŋaki i bukumbɛiŋ. Buku fəki yaka kɔm buku lansi bum a mi wimu nì kpi i bəni bəchi bɛiŋ, ka yi bi numki a bəni bəchi kɔ num bɔ kpi tə. 15 Wi nì kpi i bəni bəchi bɛiŋ ka bə̀ bɔ kɛiŋki bəwɔm, bɔ ma nɔ̂ki i yibɔ wə. Ayakalə, ka bə̀ bɔ kɛiŋki bɔ nɔ nɔni bɔ ni nɔ̂ki i wə wi nì kpi fiəni dza i kpi wə kɔm bɔ.

16 Ayakadəiŋ, i yisi i liə i tsə, buku chu tsɛiŋki kə mi i dzəh yi mi wiwɔm wə. Na yaka yi kabə num a buku nì num tsɛiŋ Klistus i dzəh yi mi wiwɔm wə, i liə buku chu tsɛiŋki kə wi i dzəh yiwɔ wə yaka. 17 Gia yə yi kɔ, kɔ a mi wə wi chiŋni bəh Klistus, wi si num lɔ mi wimfiaŋ. Gia yikpu yichi tsə lɔ, yimfiaŋ dzə. 18 Yələ lə yichi kɔ mfə wi Nyɔ wə wi fiəni dzɔ bukumbɛiŋ i wi wə asi wi nì kɛiŋsi gia bukumbɛiŋ bɔ tsə dzəh i Klistus wə. Ayaka wi nya buku bəh nɔm i fə̂ki ka bəni kɛiŋsiki gia bəh Nyɔ. 19 Yi kɔ a, akɔ i Klistus wə Nyɔ nì kɛiŋsiki gia bəh bəni i mbi wələ wə ka bɔ fiəni chu bəh wi. Ayaka wi chu ŋgwuŋ kə kpaŋ i chu bibɔ wə. Asi wi nì fə yakadəiŋ ka nya ntum wi wi kɛiŋsini gia i buku kaŋ, a buku fûkuki i bəni. 20 Bə buku lə fa i di bi Klistus wə, ayaka Nyɔ tsə i buku wə tsa bəni. Ayaka buku kwuŋki kaŋ i mbɛiŋ i yɛli wi Klistus wə a mbɛiŋ fîəni kɛ̂iŋsiki gia yimbɛiŋ bəh Nyɔ. 21 Akɔ kɔm bukumbɛiŋ wi Nyɔ nì fə Klistus wə wi nì kiəki kə chu, i num chu, ka bukumbɛiŋ bi dzə num chəŋ i Nyɔ nshiŋ kɔm wi.

6

Bəŋgəkə bə̀ Bɔɔl waiŋ ntum wi Jisɔs Klistus nì yɛiŋ

1 Si buku chiŋniki nɔmki bəh Nyɔ, buku bə́ kwuŋ tə kaŋ i mbɛiŋ a kiə mbɛiŋ ki dzɔ̂ kə shɔm yindzɔŋni yə Nyɔ chusiki i mbɛiŋ a yi fiəni chu gia yi kilɔlɔ. 2 Nyɔ nì kɔ wi dzaka a,

“Jɔbi wə, jɔbi wiwɔ mwi nì dzə kpɛiŋ, mih nya ntuni i wɔ.

Chɔkɔ bi bwilini nì dzə kpɛiŋ mih gamti wɔ.”

Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, i liə kɔ jɔbi wi ndzɔŋni, wələ num chɔkɔ bi mbwili.

3 Buku fəki kə gia yə yi kɔ i kəŋki dzəh yi mi widɔkɔ. Buku fəki yakadəiŋ ka bɔ bi ma yɛiŋ ŋgbɔ widɔkɔ i nɔm wibuku wə. 4 Ayakalə, buku chusi gwu yibuku i dzə́h yichi wə a buku kɔ bəni bə nɔm bə Nyɔ. Buku chusi i dzəh yə buku kaŋaki shɔm yɛiŋ nalə i bəŋgəkə bəchi bə̀ buku yɛiŋki, bəh i jɔbi wə gia ləkəki bəh jɔbi wə dzəh lansi mɔŋ. 5 Bəni si twɛiŋ lə buku, dza jɔbi widɔkɔ jiə buku i juŋ yi nsəŋ mə, bəni dza dzə nəŋ buku bəh ndani. Buku si chɔkɔ gwu i nɔm wə, buku dza nchɔkɔ nɔ bəh ntsəŋə, i jɔbi widɔkɔ wə buku kpi dzɔŋ. 6 Buku chusiki tə a buku kɔ bəni bə nɔm bə Nyɔ i dzəh yibuku yi nɔni yə yi baiŋki bəh si buku kiəki gia kɔm Nyɔ, bəh si buku kaŋaki shɔm, bəh si buku kaŋaki shɔ́m yindzɔŋni i bəni wə. Buku nɔki biəli asi Kiŋ'waka ki Baiŋni chusiki, buku kɔŋ bəni bəh kiŋkɔŋ ki ŋkɔŋ. 7 Buku si dzaka shəŋ a ndzaka wi ŋkɔŋ, fə gia i ŋga bi Nyɔ wə. Buku si kaŋa nɔni ki chəŋ ki num ka biɛiŋ bi jum i tsɛiŋ yiləkəli wə bəh i tsɛiŋ yi kimiəkə wə. 8 Buku si chusi lə bəni bə̀ buku kɔ, kɔŋ bəni kɔksiki buku kɔŋ bɔ ma kɔksiki, kɔŋ bɔ dzakaki gia yichu kɔm buku nabə yindzɔŋni. Bəni si dzɔ buku a buku kɔ bəni bəntəkə, ayakalə buku num bəni bə ŋkɔŋ. 9 Bəni si dza num ka bɔ kiəki kə buku, ayakalə bəni kiəki lə buku na bindzɔŋ. Buku si dza yɛiŋ a buku kɔ biɛiŋ bi kpili, ayakalə mbɛiŋ yɛiŋ buku kɛiŋ bəwɔm. Bəni si dza nya ŋgəkə i buku, ayakalə bɔ wɔɔ kə buku. 10 Buku kɔ aka bəni bə̀ bɔ kɔ i nshɛiŋ wə, ayakalə buku laŋ jɔbi wichi, num aka bəni bə kifuu, ayakalə buku fə bəni bəduli num bəni bə kpɔ. Buku si num aka buku kaŋaki kə na fiɛŋ fidɔkɔ, ayakalə buku kaŋa biɛiŋ bichi.

11 Bəni bə Kɔlɛn, buku dzaka lɔ i mbɛiŋ, na nyumi gia yidɔkɔ. Buku wɛli shɔ́m yibuku yasi yi i mbɛiŋ. 12 A ka baŋ dəkə buku shɔ́m yibuku i mbɛiŋ. A baŋ mbɛiŋ shɔ́m yimbɛiŋ i buku. 13 Mih dzakaki i mbɛiŋ ka bwa bəŋ a, mbɛiŋ fə̂ a liŋ asi buku si fə i mbɛiŋ, wɛ̂li tə shɔ́m yimbɛiŋ i buku, asi buku wɛliki i mbɛiŋ.

Kiə mi wi bumni ki chîŋni kə bəh mi wə wi kɔkə mi wi bumni

14 Kiə mbɛiŋ ki chîŋni kə bəh bəni bə̀ bɔ ka bum dəkə. Yi kɔ a gia yi chəŋ bəh yichu kɔ nyani dəiŋ i numki fiɛŋ fimu a? Baiŋni bəh jisi kɔ dəiŋ i kaŋaki kichiŋni a? 15 Yi kɔ a Klistus bəh Bɛlial* kɔ dəiŋ i numki dzaka kimu a? Fiɛŋ fiə fi kɔ chiŋni mi wi bumni bəh wə wi ka bum dəkə kɔ na nə? 16 Juŋ yi mfə gia yi Nyɔ yi kɔ kaŋaki nə i fə bəh mimɔsɔ mi mbi wələ a? Mbɛiŋ kiəki a bukumbɛiŋ kɔ juŋ yi fəni yi gia yi Nyɔ yə yi kaŋaki nɔni. Yələ lə num asi Nyɔ nì dzaka a,

“Mih ni nɔki i bɔ wə,

nyani i bɔ kintəəŋ.

Mih kɔ Nyɔ wibɔ,

bɔ num bəni mbəŋ.”

17 Ayakadəiŋ, Bah dzakaki a,

“Mbɛiŋ bûku i bɔ kintəəŋ, mbɛiŋ nûmki chi chi i bɔ wə.

Kiə mbɛiŋ ki kɔ̂m kə fiɛŋ fi kinyɛŋ,

ayaka mih nì ka dzɔ mbɛiŋ.

18 Mih ni numki Ba wimbɛiŋ,

mbɛiŋ num bwa mbəŋ bənyuku bəh bəkaŋa.

Yələ gia dzaka Bah wə wi kaŋaki Ŋga Bichi.”

7

1 Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, si Nyɔ kɔ wi nya biŋkaka biələ i bukumbɛiŋ lə, bukumbɛiŋ wɔ̂kɔ bwîli biɛiŋ bichi biə bi bəkəliki gwu yibukumbɛiŋ bəh kiŋ'waka kibukumbɛiŋ. Bukumbɛiŋ bâiŋki i tsə̂ bûku asi bukumbɛiŋ nɔki i nlwa wi Nyɔ wə.

Bɔɔl wɔkɔ ndzɔŋni a bəni bə Kɔlɛn kwuni shɔ́m yibɔ

2 Mbɛiŋ wɛ̂li shɔ́m yimbɛiŋ i buku. Buku ka fə dəkə gia yichu yidɔkɔ i mi widɔkɔ. Buku ka sɛiŋsi dəkə fiɛŋ fi mi widɔkɔ, na i dzi fiɛŋ fi mi widɔkɔ. 3 Mih dzakaki kə lə a mih jiəki mbɛiŋ i ŋgəkə wə. Mih si dzaka lɔ i mbɛiŋ a mbɛiŋ kɔ shɔm yibuku, kɔŋ a numki i kpi nabə i baaŋ wiwɔm, bukumbɛiŋ ni baaŋ a chiŋni wə. 4 Mih jiə shɔm yiŋ i mbɛiŋ nalə. Mih kaŋaki lə kiŋghaŋsi ki gwu kimbum kɔm mbɛiŋ. Shɔm yiŋ dəki lə nalə kɔm mbɛiŋ. I kintəəŋ ki bəŋgəkə bəchi bə̀ buku yɛiŋki mih wɔkɔki num a ndzɔŋni.

5 Na si buku nì liə i kwili wi Masedɔnia wə, buku nì ka waka. Buku nì kwatiki bəŋgəkə bimbu bichi. Bəni nì nəŋki lə buku bəh dzaka, buku kaŋa nlwa i shɔ́m yibuku wə. 6 Ayakalə, Nyɔ wə wi dəsiki shɔm yi bəni bə̀ bɔ kɔ i nshɛiŋ wə dəsi shɔ́m yibuku bəh ndzə wə Taytus nì dzə. 7 A nì kɔkə a ndzə wi shəŋ wə wi nì dəsi shɔ́m yibuku. A nì kɔ tə dzəh yə mbɛiŋ nì dəsi tə shɔm yi yɛiŋ. Wi nì fuku i buku a mbɛiŋ nəŋki lə nalə i yɛiŋ mih, bəh si mbɛiŋ kɔ bəh nshɛiŋ i mbɛiŋ wə i gia yə yi nì num, bəh si mbɛiŋ kaŋaki kiŋkɔŋ i mih. Si mih wɔkɔ yakadəiŋ, mih bə́ wɔkɔ ndzɔŋni nalə.

8 A kabə num na a kiŋwakti kə mih nì nyaka i mbɛiŋ nì fə a mbɛiŋ numki nshɛiŋ nshɛiŋ, yaka yi nyaki kə mih bəh ŋgəkə. Ayakalə, yi nì nya mih bəh ŋgəkə, kɔm mih yɛiŋki a kiŋwakti kiŋ kə nì fə mbɛiŋ bə́ num nshɛiŋ nshɛiŋ. Ayakalə, mbɛiŋ nì kɔ a nshɛiŋ nshɛiŋ a i jɔbi wi juli wə. 9 Mih ka wɔkɔki ndzɔŋni i liə, a num kə kɔm mbɛiŋ nì kɔ bəh nshɛiŋ. Akɔ kɔm nshɛiŋ yələ nì fə mbɛiŋ kwuni shɔ́m yimbɛiŋ. Mbɛiŋ nì kaŋaki nshɛiŋ a num i dzəh yə Nyɔ nəŋki. Ayakadəiŋ, buku nì ka fə dəkə gia yichu yidɔkɔ i mbɛiŋ. 10 Mi kabə kaŋaki nshɛiŋ i dzəh yə Nyɔ nəŋki, ma yi ni fə wi kwuni shɔm yi. Ayaka yələ ni dzə num bəh mbɔiŋ i wi, yi ni dzə kə bəh gia yə wi ni dəki gwu yɛiŋ. Ayakalə, mi kabə kaŋaki nshɛiŋ a num i dzəh yi bəni bə mbi wə, ma yi ni dzə num bəh kpi i wi. 11 Mbɛiŋ yɛ̂iŋ gia yə nshɛiŋ yə a num yə Nyɔ nəŋki dzə bəh yi i mbɛiŋ. Mbɛiŋ yɛ̂iŋ si mbɛiŋ dzɔ gia bəh shɔm yi shilini. Mbɛiŋ yɛ̂iŋ tə si mbɛiŋ fə gia yichi i chusi a mbɛiŋ kaŋaki kə kaŋ i gia yichu wə. Mbɛiŋ yɛ̂iŋ si gia yiwɔ lɔ mbɛiŋ. Mbɛiŋ yɛ̂iŋ nlwa wə mbɛiŋ kaŋa. Mbɛiŋ yɛ̂iŋ shɔ́m yimbum yə mbɛiŋ kaŋaki i yɛ̂iŋ i mih wə. Mbɛiŋ yɛ̂iŋ shɔ́m yə mbɛiŋ kaŋaki i fə gia yi chəŋ. Mbɛiŋ yɛ̂iŋ tə ŋkaiŋni wi ŋgəkə wə mbɛiŋ nì nyaki i mi wə wi nì ŋgbɔ. I gia yichi wə mbɛiŋ chusi a mbɛiŋ kaŋaki kə kaŋ i gia yiwɔ wə nalə. 12 Ayakadəiŋ, namana yaka si mih nì nyaka kiŋwakti kə i mbɛiŋ yi mɔŋ a mih nì nyaka kɔm wə wi nì fə i fikpəŋ, nabə wə bə nì fə fikpəŋ i wi. Mih nì nyaka ka mbɛiŋ kɔ i chûsi gwu yimbɛiŋ i Nyɔ nshiŋ a mbɛiŋ nya gwu yimbɛiŋ i buku. 13 Ayakadəiŋ, yələ fə shɔm yibuku bə́ də.

I kpɛiŋsi i shɔm yi dəli yiwɔ wə, buku chu wɔkɔ ndzɔŋni nalə kɔm kinsaŋli kə Taytus wɔkɔki kɔm mbɛiŋ bəchi fə shɔm yi bə́ də. 14 Na si mih nì ghaŋsiki gwu kɔm mbɛiŋ i Taytus, mbɛiŋ nì ka ŋgəmsi dəkə mih. Kiŋghaŋsi ki gwu kə buku nì shiki ghaŋsiki kɔm mbɛiŋ i Taytus ki chusi a, akɔ kiŋkɔŋ. Yi num a liŋ si gia yichi yə buku nì shiki dzakaki i mbɛiŋ kɔ tə ŋkɔŋ. 15 Wi Taytus si yiŋti asi mbɛiŋ bəchi nì wɔkɔki i wi, bəh si mbɛiŋ nì dzɔ wi bəh nlwa nəŋni, wi ni chu kɔŋ lə mbɛiŋ tsə kaasi. 16 Mih tə wɔkɔki lə ndzɔŋni kɔm mih jiə mfi mbiŋ i mbɛiŋ, tsə kaasi.

8

Ntəfi si bəni bə bumni kɔ i nyâki kinya i bəni bədɔkɔ

1 Bwa bə nih bəbuku, buku nəŋki a mbɛiŋ kîə gia yə ŋgamti wi Nyɔ fə i bijuŋni bi bəni bə bumni bə̀ bɔ kɔ i kimbu ki Masedɔnia. 2 Bəŋgəkə bələkəli mɔmsi lɔ bɔ na bəh ŋga. Ayakalə, kinsaŋli kimbum kə bɔ kaŋaki fə bɔ wɛli kaŋ yibɔ yichi i bəni bədɔkɔ nalə, na si bɔ kɔ i kifuu kiləkəli kintəəŋ. 3 Gia yə mih kɔ i dzaka kɔ a, a nì kwaka bɔ a bɔ nyâ kinya asi ŋga bibɔ kɔ. Jɔbi wə bɔ nì nəŋki i nya bɔ nya bi dutsə si bɔ nì kɔ i nya. 4 Bɔ ni tsa i buku bəh shɔm yibɔ yichi a buku nyâ bɔ bəh dzəh i jiə kaŋ i nɔm wələ i tɔbi bəni bə̀ akɔ bə Nyɔ. 5 Bɔ nì fə gia i dzəh yə buku nì kwakaki kə a bɔ kɔlə i fə. Bɔ nì yisi nya num gwu yibɔ i Bah, ka nya tə i buku si Nyɔ nəŋki. 6 Ayakadəiŋ, buku ka tsa Taytus asi wi nì yisi nɔm wələ i mbɛiŋ kintəəŋ, a wi tsə̂ki a ninshiŋ i gâmti mbɛiŋ i kaasi nɔm wi ŋgamti wələ. 7 Si mbɛiŋ tɔksiki kiəki i fə gia yichi na bindzɔŋ, gia yə yi kɔ i kimbu ki bumni wə, yə yi kɔ i kimbu ki dzakani wə, yə yi kɔ i kimbu ki mfi wə, yə yi kɔ i kimbu kiŋkɔŋ i fə gia, bəh yə i kimbu kiŋkɔŋ kimbɛiŋ i buku, buku bə́ nəŋ a mbɛiŋ lansi kiə tə i wɛli kaŋ yimbɛiŋ nalə i nɔm wi ŋgamti wələ.

8 Mih dzakaki kə yələ nya num nchi. Mih mɔmki i yɛiŋ tə a kiŋkɔŋ kimbɛiŋ kɔ tə ki ŋkɔŋ i sini bəh kiŋkɔŋ kə bəni bədɔkɔ kaŋaki i fəki gia yidɔkɔ yɛiŋ. 9 Mbɛiŋ si kiə lɔ shɔm yindzɔŋni yə Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus nì kaŋaki. Na yaka si wi nì kɔ mi wimbum yi dza num a wi fiəni chu mi wi kifuu kɔm mbɛiŋ, ka kifuu ki fə mbɛiŋ fiəni chu bəni bəmbum. 10 I gia yələ wə kɔm kinya mih nəŋki i nya wuŋ ntəfi. Yi kɔ chəŋ a, akɔ mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ nì yisi i jia yi tsəni wə i fə gia yidɔkɔ, a kɔbi shəŋ a fəki gia, mbɛiŋ tə kɔ bəni bə ninshiŋ i yisi kaŋa kiŋkɔŋ i fə gia yidɔkɔ. 11 Mbɛiŋ tsə̂ki a bəh yi i ninshiŋ mbɛiŋ kaasi nɔm wiwɔ, ka jɔbi wə mbɛiŋ bi ka kaasi biəli fiɛŋ fiə mbɛiŋ kaŋaki, yi bi ka nyani gvu wimu bəh kiŋkɔŋ kə mbɛiŋ kaŋaki i fə gia yidɔkɔ. 12 Mbɛiŋ kîəki a mi kabə kaŋa kiŋkɔŋ i nya, ma Nyɔ ni dzɔ kinya kiwɔ biəli fiɛŋ fiə wəmaka si kaŋaki i nya, wi biəli kə biɛiŋ biə mi kaŋaki kə. 13 Mih dzakaki kə yələ a jɔbi wə mbɛiŋ nyaki i gamti bəni bədɔkɔ mbɛiŋ kpi lɔ kpini. Akɔ gia i fə bimbu bichi numki a liŋ. 14 Si mbɛiŋ kaŋaki biɛiŋ i liə bi shuku i kuku, ayaka bəni bədɔkɔ dzaa, mbɛiŋ kɔlə i gâmti bɔ. Ka jɔbi wə bɔ ni kwati tə bi dutsə, mbɛiŋ dzaa, bɔ ni gamti mbɛiŋ. Ayakadəiŋ, bimbu biwɔ bichi ni num liŋ. 15 Yi kɔ asi bə nyaka a,

“Mi wə wi nì juŋni bi dutsə,

nì ka kwati dəkə bi dutsəsi.

Ayaka mi wə wi juŋni twɛsi,

nì ka kwati dəkə bi sɛnitsə.”

Bɔɔl faaŋ Taytus i Kɔlɛn

16 Mih nyaki kiyɔŋni i Nyɔ wə wi jiə kiŋkɔŋ kimbɛiŋ i shɔm yi Taytus wə yi num a liŋ ka yə mih kaŋaki i mbɛiŋ. 17 Wi ka bum dəkə i dzə i mbɛiŋ kɔm alə a buku tsa wi. Wi dzəki i mbɛiŋ i kiŋkwaka ki wə, asi wi nì kɔ wi si kaŋa lɔ kiŋkɔŋ nalə i mbɛiŋ. 18 Buku faaŋki wi bəh waiŋnih wibuku wə bə kiəki wi nalə i kintəəŋ ki bijuŋni bi bəni bə bumni bichi kɔm ntum wi ndzɔŋni wə wi nyaniki fukuki. 19 A kɔbi a yəmaka shəŋ kɔm wi. Wi kɔ tə mi wə bijuŋni bi bəni bə bumni kɔ bə babwili a wi nyaniki buku bɔ si buku nyaniki fəki nɔm kɔm ŋgamti wələ. Nɔm wələ kɔ i fə a bəni nyaki kiŋkɔksi i Bah mwi, bəh i chusi a buku kaŋaki lə shɔm i gamti bəni bədɔkɔ. 20 Buku kɔŋki kə a gia yidɔkɔ numki yə mi widɔkɔ dzakaki kɔm buku kɔm kinya kimbum kələ buku nɔmki yɛiŋ lə. 21 Buku mɔmsi na bindzɔŋ i fə num gia yə yi kɔ chəŋ a kɔbi a i Bah nshiŋ shəŋ. Buku mɔmsiki i fə yi chəŋ tə i bəni nshiŋ.

22 Buku faaŋki tə waiŋnih wibuku widɔkɔ bəh bɔ, num buku mɔmsi lɔ wi kiŋkani kiduli i dzə́h yiduli wə, ka yɛiŋ a wi kaŋaki lə shɔm i fəki gia. I liə wi kaŋaki lə kiŋkɔŋ nalə i mbɛiŋ, kɔm wi jiə shɔm i mbɛiŋ wə nalə. 23 Mi ka Taytus kɔ mi wə buku wi nyaniki gvu wimu wi chu num tə mi wə buku wi nɔmki fiɛŋ fimu, i gamtiki mbɛiŋ. I kimbu ki bwa bə nih bəbuku bədɔkɔ bələ, bɔ kɔ bəni bə ntum bə bijuŋni bi bəni bə bumni ayaka bɔ fə̂ ka kiŋkɔkni tsəki i Klistus wə. 24 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ chûsi kiŋkɔŋ kimbɛiŋ i bɔ, ka bijuŋni bi bəni bə bumni yɛ̂iŋ a ŋghaŋsi wi gwu wə buku nì ghaŋsiki kɔm mbɛiŋ kɔ chəŋ.

9

Nyɔ kɔŋki lə mi wə wi nyaki kinya ki bəh kinsaŋli

1 Yi si chu kɔkə i mih i nyâka i mbɛiŋ kɔm nɔm wələ i tɔbiki bəni bə̀ akɔ bə Nyɔ i Judea. 2 Mih kiəki lə a mbɛiŋ kaŋaki lə kiŋkɔŋ i tɔbi bɔ. Ayaka akɔ gia yiwɔ yə mih ghaŋsiki gwu i bəni bə Masedɔnia kɔm mbɛiŋ, dzaka a mbɛiŋ i kimbu ki Akɛya wə nì kɔ num mbɛiŋ nì kɛiŋsi lɔ i tɔbi bɔ a kɛiŋ na i jia yi tsəni wə. Kiŋkɔŋ kə mbɛiŋ kaŋaki i nyaki ki fə̂ tə shɔ́m yi bəni bəduli i bɔ kintəəŋ dza bɛiŋ i nya wə. 3 Ayakalə, mih faaŋki bwa bə nih bəbukumbɛiŋ bələ i mbɛiŋ ka kiŋghaŋsi ki gwu kə buku kaŋaki kɔm mbɛiŋ i gia yələ wə ma ni numki gia yi kilɔlɔ. Mih faaŋki bɔ i mbɛiŋ ka mbɛiŋ numki num mbɛiŋ kɛiŋsi gwu asi mih nì dzaka a mbɛiŋ num. 4 Asi mɔŋ yaka, yi dzə num a mih bəh bəni bə Masedɔnia bədɔkɔ ka nyə i dzə yɛiŋ mbɛiŋ maka mbɛiŋ kɛiŋsi gwu, ma kiŋgəmni kiwɔ ni num dəiŋ i buku wə, i kighə i mbɛiŋ bə̀ buku jiəki fwu i mbɛiŋ a? 5 Akɔ gia yə yi fə a mih kwaka a yi ndzɔŋki lə a mih tsa bwa bə nih bəbukumbɛiŋ bələ a bɔ dzə̂ i ninshiŋ i dzə̂ kɛ̂iŋsi kinya kələ jɔbi kɛiŋ wə mbɛiŋ nì kaka i nya. Ayakadəiŋ, kinya kiwɔ ni numki num mbɛiŋ kɛiŋsi lɔ a, akɔ kinya kə mbɛiŋ nyaki bəh kiŋkɔŋ kimbɛiŋ, a kɔbi a bə chiniki mbɛiŋ chinini.

6 Mbɛiŋ kwâka gia yələ, mi wə wi gbɛli twɛsi, wi bi kɔh a twɛsi, mi wə wi gbɛli biduli, bi kɔh tə biduli. 7 Mi wimu wimu i mbɛiŋ wə kaŋaki i nyâ si wi kɔ wi kwaka i shɔm yi wə. Mi ma nyâki wi gûku gwu nabə nyaki ka bə chiniki wi chiŋni. Mbɛiŋ kîəki a Nyɔ kɔŋki mi wə wi nyaki bəh kinsaŋli. 8 Nyɔ kɔlə i duksi mbɛiŋ bəh biɛiŋ bichi i fə̂ a bi duki, ka mbɛiŋ ni kwatiki biɛiŋ bichi jɔbi wichi bi kpɛiŋ i mbɛiŋ bəchi, ka mbɛiŋ fəki bənɔm bə ndzɔŋni bəchi yɛiŋ. 9 Yi kɔ asi bə nyaka a,

“Wi shuku kinya shukuni i bəni bə kifuu,

mfə wi wi chəŋ bi baaŋ a numki jɔbi wichi.”

10 Nyɔ wə wi nyaki ŋgɔkɔ i mi wi khə bəh biɛiŋ bidzini bɔ dzi, wi ni nya tə wi chu kpɛiŋsi bəŋgɔkɔ bə biɛiŋ bimbɛiŋ, wi ni fə nɔni kimbɛiŋ ki chəŋ ni dzə bəh ŋkɔh widuli. 11 Nyɔ ni fə tə ma mbɛiŋ numki bəni bəmbum i dzə́h yichi wə, i fə a mbɛiŋ wɛli kaŋ yimbɛiŋ i bəni ka bəni ni nyaki kiyɔŋni i Nyɔ jɔbi wə bɔ ni kwati kinya kələ i kaŋ yibuku wə. 12 Nɔm wimbɛiŋ wi ndzɔŋni wələ mbɛiŋ nɔmki, lə dzəki kə a bəh gia yə bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ nəŋki shəŋ, wi fəki tə bəni ka nyaki kiyɔŋni i Nyɔ i dzə́h yiduli wə. 13 Nɔm wələ ni chusi lə bəni bə̀ mbɛiŋ kɔ bɔ, ayaka bəni ni kɔksiki Nyɔ tum bikum bi i ŋ'wɔkɔ wə mbɛiŋ wɔkɔki ntum wi ndzɔŋni wələ kɔm Klistus wə mbɛiŋ tɔbiki wi. Bɔ num i bi tum tə bikum bi Nyɔ asi mbɛiŋ wɛli kaŋ i bɔ bəh i bəni bədɔkɔ wə bəchi. 14 Bɔ ni tsaki i mbɛiŋ, shɔ́m yibɔ num i mbɛiŋ wə nalə kɔm ŋgamti wi Nyɔ wə wi kɔ i mbɛiŋ wə du ka tsəki tsəni. 15 Bukumbɛiŋ nyâki kiyɔŋni i Nyɔ i kinya ki kimbum kə wi kɔ wi nya mi kɔbi i fuku.

10

A saiŋbwili Nyɔ Bɔɔl a wi nûm waiŋ wi ntum wi Jisɔs Klistus

1 Mih Bɔɔl mwi, kwuŋki kaŋ i mbɛiŋ i kimbɔni wə bəh i dzəh yi bɔnini i Klistus wə. Akɔ mih wə bə dzakaki a jɔbi wə mih kɔ i dzəh yi dəəŋ mih ka dzakaki gia mih bwaŋ i mbɛiŋ, jɔbi wə mih dzə i mbɛiŋ nshiŋ, mih ka bɔniki. 2 Mih tsaki mbɛiŋ tsani a jɔbi wə mih ni dzə, kiə mbɛiŋ ma ni fə̂ a mih lɔki bəh mbɛiŋ, si mih kɔ i lɔki bəh bəni bə̀ bɔ kwakaki a bɔ fəki gia biəli num kiŋkwaka ki bəni bə mbi wələ. 3 Akɔ ŋkɔŋ a buku nɔki i mbi wələ wə, ayakalə buku jwɔki kə jum yibuku si bəni bə mbi wələ jwɔki. 4 Biɛiŋ biə buku jwɔki jum yibuku yɛiŋ a kɔkə bi mbi wələ. Biɛiŋ biə buku jwɔki jum yɛiŋ bi kaŋa ŋga bi nyə dzə i Nyɔ wə, i bwiŋyiki di kiləkəli yɛiŋ. 5 Buku si dzɔ biɛiŋ bi jum biələ bwiŋyi bəŋgukuli bə̀ bəni ŋgukuliki yɛiŋ, shisi na kinaiŋ kiŋghaŋsi ki gwu kə ki baŋki bəni i kiə Nyɔ, tum dzi biŋkwaka bi bəni fə bi wɔkɔ num i Klistus. 6 Jɔbi wə mbɛiŋ chusi a mbɛiŋ si wɔkɔ lɔ i Klistus bəh shɔ́m yimbɛiŋ yichi, i jɔbi wiwɔ wə buku ka ni nya ŋgəkə i mi wichi wə wi kɛiŋki wi ləkə bəh fwu i Klistus.

7 Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ gia yə yi kɔ i mbɛiŋ nshiŋ! Mi ka kiəki na ŋkɔŋ a ŋgaiŋ kɔ mi wi Klistus, wi kîəki a si wi kɔ mi wi Klistus, kɔ ayaka tə si buku kɔ. 8 Mih ka lansi dza kabə ghaŋsi gwu twɛsi kɔm ŋga biə buku kaŋaki a num biə Bah nya, mih ma ni numki bəh kiŋgəmni. Ŋga biələ kɔ i maa mbɛiŋ maani bəh bi a kɔbi i shakyi mbɛiŋ shakyini. 9 Mih nəŋki kə a, yi chûsiki ka mih gumsiki mbɛiŋ bəh biŋwakti mbiŋ. 10 Mih dzakaki yələ kɔm bəni bədɔkɔ dzakaki kɔm mih a, “Wi si nyaka biŋwakti bi ləkə bi lɔ, ayakalə jɔbi wə wi dzə i bəni nshiŋ wi ka bɔniki, ayaka ndzaka wi si kpɛiŋni kə.” 11 Bəmaka bəni kîəki a gia yə buku dzakaki i biŋwakti wə jɔbi wə buku kɔkə fɛiŋ, akɔ a yi buku ni fə i jɔbi wə buku dzə.

12 Buku si sini kə bəh i fəkəniki gwu yibuku bəh bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ dzakaki bəh dzaka kibɔ fiɛŋ fiə bɔ kɔ fi. Asi bɔ si sini gwu yibɔ a bɔ bɔ chu fəkəni gwu yibɔ a bɔ bɔ yi chusiki a bɔ kiəki kə gia yidɔkɔ. 13 Yi Buku kɔ buku ghaŋsiki kə gwu i daŋ ji. Buku ghaŋsiki gɔksiki i ji biə Nyɔ nya i buku kaŋ i nɔm i dzə buku na i mbɛiŋ wə. 14 Buku si daŋ kə num ji si buku dzəki bukuki i mbɛiŋ wə. Buku nì kɔ bəni bə ninshiŋ bə̀ bɔ nì nyani bəh ntum wi ndzɔŋni kɔm Klistus i dzə buku i mbɛiŋ wə. 15 Buku ghaŋsiki kə gwu tsə ji, yi num a buku ghaŋsiki kə i nɔm wə a fə bəni bədɔkɔ. Ayakalə, gia yə buku tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ kiə si bumni bimbɛiŋ kɔki tsəki a ninshiŋ, kɔ a liŋ si kimbu kibuku ki nɔm i mbɛiŋ kintəəŋ ni kɔɔki tsəki tə i ninshiŋ bindzɔŋ. 16 Ayakadəiŋ, buku ka ni daŋsi tsə di bimbɛiŋ tsəni i fukuki tsəki ntum wi ndzɔŋni tsə i bimbu bidɔkɔ wə, yi chu num kə a buku ghaŋsiki gwu i bənɔm bə̀ bə nɔm i di bi mi widɔkɔ wə. 17 Yi kɔ num asi bə nyaka a,

“Jɔbi wə mi chɔkɔki kijum,

wi chɔ̂kɔki num i gia yə a fə Bah yi.”

18 A kɔkə mi wə wi chusiki gwu yi a ŋgaiŋ kɔ mi wi chəŋ wi kɔ mi wi chəŋ i Bah nshiŋ. Akɔ num mi wə Bah yɛiŋki a wi kɔ chəŋ i wi nshiŋ.

11

Bɔɔl bəh bəni bə̀ bɔ nyiki ntəkə a bɔ kɔ bwa bə ntum bə Jisɔs

1 Mih tsaki a mbɛiŋ bêe mih ma mih dzaka ndzaka wi kiyuŋ lə twɛsi. Mntee mbɛiŋ bêe! 2 Mih kaŋaki lə dzə́kəh yi bukuni yi Nyɔ bəh mbɛiŋ. Mbɛiŋ kɔ i mih ka shu wi waiŋkpaŋni wə wi kɛiŋki ayaka, wə mih kɔ mih kaka i nya wi i minyuku wimu wə wi kɔ Klistus. 3 Ayakalə, mih lwaki a liŋ asi juŋŋ nì wɛli fwɔkyi Iff, bə bi bɔŋ shakyiki lə mfi bimbɛiŋ i bee dzəh yə yi kɔ yi ŋkɔŋ num tə yi baiŋni yə mbɛiŋ biəliki Klistus yɛiŋ. 4 Mih dzakaki lə kɔm mbɛiŋ dzɔki a gia yichi dzɔni. Mi ka dza dzə kabə fukuki kɔm Jisɔs widɔkɔ chi a kɔbi wə buku nì fukuki i mbɛiŋ, nabə i kiŋ'waka kidɔkɔ chi a kɔbi kə mbɛiŋ nì dzɔ i Nyɔ, nabə ntum wi ndzɔŋni widɔkɔ chi a kɔbi wə mbɛiŋ nì dzɔ i buku, yaka mbɛiŋ ni dzɔki a dzɔni. 5 Mih kwakaki kə a bəni bə̀ mbɛiŋ bɔɔŋki a bɔ kɔ bəkɔtu bə bwa bə ntum bə Jisɔs a bɔ tsəki lə mih. 6 Yi kabə num na a mih kiə kə ndzaka wə bəh lani num lanini, yəmaka mɔŋ a mih kiəki kə gia yidɔkɔ kɔm Nyɔ. Yələ kɔ gia num buku nì chusi lɔ yi i mbɛiŋ i dzə́h yichi wə bəh i gia yichi wə.

7 Si mih nì fukuki ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ i mbɛiŋ kilɔlɔ ŋgɔm widɔkɔ kɔbi, yaka kɔ a mih nì fə num chu i shisi gwu yiŋ yaka, ka mih dzasi mbɛiŋ i bɛiŋ na? 8 Mih kɔlə i dzaka a mih nì chwɔki num chwɔni i kijuŋni ki bəni bə bumni bədɔkɔ wə, si mih nì dzɔki ŋgamti i bɔ, nɔm num i mbɛiŋ. 9 Jɔbi wə mih nì kɔ bəh bukumbɛiŋ, mih nì ka jiə dəkə ntiə widɔkɔ i mi widɔkɔ i mbɛiŋ wə, jɔbi wə mih nì dzaki fiɛŋ. Bwa bə nih bəbuku bə̀ bɔ nì nyə dzə i Masedɔnia nì nyaki lə biɛiŋ bichi biə mih nì nəŋki. Ayakadəiŋ, i gia yichi wə mih nì nəiŋ i jiə ntiə i mbɛiŋ wə. Ayaka yi kɔ asi mih ni nəiŋki yaka. 10 Asi ŋkɔŋ wi Klistus kɔ i mih wə, mi widɔkɔ kɔkə i bimbu bimbɛiŋ wə i Akɛya wə wi kɔ i baŋ dzaka kəŋŋ i gia yə mih ghaŋsiki gwu yɛiŋ. 11 Mih nì nəiŋki ŋgamti i mbɛiŋ lə kɔm nə a? Yaka mih kɔŋki kə mbɛiŋ na? Mih kɔŋki lə mbɛiŋ nalə Nyɔ kiə yakadəiŋ.

12 Gia yə mih fəki mih ni baaŋ a fəki, ka mih təiŋki gvu yi bəni bə̀ bɔ nəŋki i dzɔki a buku bɔ kɔ liŋ bəh mih i gia yə bɔ ghaŋsiki gwu yɛiŋ. 13 Bəmaka bəni kɔkə bwa bə faaŋni bə Klistus bə ŋkɔŋ. Bɔ kɔ bəni bə nɔm bə fwɔyini. Bɔ dzɔ Klistus kəŋ i shi chɛiŋ a bɔ kɔ bwa bu bə ntum. 14 Ayaka yələ chu mɔŋ gia yi kaŋyini. Na Satan mwi si kəŋ lə naka i shi chɛiŋ a ŋgaiŋ kɔ chinda wi mbaiŋ. 15 Ayakadəiŋ, a kɔkə gia yimfiaŋ jɔbi wə bəni bu bə nɔm kwuni gwu yibɔ i num ka bəni bə̀ bɔ laniki bəni si nɔni ki chəŋ kɔ. Kiŋgɔksi kibɔ bi numki asi kimfə kibɔ kɔ.

Bɔɔl ghaŋsi gwu kɔm bəŋgəkə bə̀ wi nì yɛiŋki

16 Mih chu chukuli a, kiə mi ki dzɔ̂ kə mih a mih kɔ kiyuŋ. Ayakalə, mbɛiŋ ka dzɔ na mih ka kiyuŋ, mbɛiŋ dzɔ mih asi mbɛiŋ kɔ i dzɔ kiyuŋ, ka mih tə ni ghaŋsi gwu twɛsi ka kiyuŋ. 17 Gia yə mih dzakaki kɔm yi mih ghaŋsi gwu yɛiŋ bɛiŋ lwa kə, mih dzakaki kə bəh ŋga bi Bah. Mih dzakaki aka kiyuŋ. 18 Si bəni bəduli ghaŋsiki gwu i dzəh yi bəni bə mbi wələ, yaka mih tə ni ghaŋsiki lə yiŋ gwu. 19 Mih dzakaki yələ kɔm mbɛiŋ dzɔki biyuŋ bəh kinsaŋli dzaka a mbɛiŋ kaŋaki lə mfi! 20 Mbɛiŋ bee a bəni dzɔki mbɛiŋ mbɛiŋ fiəni chu mfá yibɔ, ka bɔ dziki i mbɛiŋ wə yaka i mbɛiŋ bɛiŋ, ghaŋsi gwu, twɛiŋ kaŋ i mbɛiŋ fuŋ. 21 Mih kaŋaki lə i dzaka a, kiŋgəmni kwaki lə mih a buku nì yiŋni kɔ fibuku bəni bə kikpəŋ fə kə yaka!

Ayakalə, gia yidɔkɔ kabə num yə mi mɔmsi i ghaŋsiki gwu yɛiŋ, yaka mih tə ni mɔmsi lə i ghaŋsi gwu i yəmaka wə. 22 Bəni bəwɔ kabə num bəni bə Hibulu, yaka mih tə kɔ widɔkɔ. Bɔ kabə num bəni bə Islae, yaka mih tə kɔ widɔkɔ. Bɔ kabə num bəni i chwɔŋkijuŋ ki Ablaham wə, yaka mih tə kɔ widɔkɔ. 23 Bɔ kabə num bəni bə nɔm bə Klistus, yaka mih tə tsəki lə bɔ tsəni i yəmaka wə. (Mih lansiki dzakaki yələ ka mi wi dzali). Mih nɔm lɔ tsə bɔ bəchi, mih tsə i nsəŋ mə tsə bɔ, bə twɛiŋ mih tsə bɔ, kpi tsə mih i ŋkaiŋni ŋkaiŋni wə. 24 Bəju twɛiŋ mih bəh miŋgaŋa num bəkwu kiŋkani kite, ntwɛiŋ wimu num a baaŋ a figbaŋa fimu i buku miŋgaŋa mbaŋnyani. 25 Bəlum twɛiŋ lɔ mih kiŋkani kitali bəh bəmbəŋ, bəni bədɔkɔ tumyi mih bəh kitəh ŋkpaŋni wimu. Ŋgwuki shakyi kiŋkani kitali bəh mih, mih nɔ i kinchwɔ kimbum kintəəŋ nchɔkɔ buku shi fɛiŋ. 26 I bənyani bəduli bə̀ mih nyani mih bɔiŋ i nləŋ wi bɔkɔ, mih bɔiŋ i kpi i bəji kaŋ, mih bɔiŋ i kpi i kintəəŋ ki bəni mbeŋ bə kwili, bəh i kintəəŋ ki bəni bə dzəni wə, mih bɔiŋ i kpi i kintəəŋ ki kwili mə, mih bɔiŋ i kpi i chwa, mih bɔiŋ i kpi i kinchwɔ kimbum kintəəŋ, mih bɔiŋ tə i kpi i bwa bə nih bə ntəkə kintəəŋ. 27 Mih nɔm na bəh ŋga bɔŋŋ ka wɔkɔ i gwu yiŋ wə. Mih nɔ bəh ntsəŋə i kiŋkani kiduli wə. Mih yɛiŋ fiɛŋ fiə bə bɔɔŋki a dzɔŋ bəh kindɔŋ ki wɔmni. Mih nɔ kaŋ yiduli dzi kə fiɛŋ, nɔ i fiəkə wə mbuŋ kɔbi. 28 I chu kpɛiŋsi i yəmaka bɛiŋ, mih kɔ i ntiə chɛiŋ chɔkɔ bichi kɔm bə biŋkwaka biə mih kaŋaki i bijuŋni bi bəni bə bumni bəchi. 29 Jɔbi wə mi kabə bɔhyi, mih tə ka bɔhyiki. Mi ka fə mi widɔkɔ fə chu yi ka lɔki mih nalə. 30 Yi kabə num a mih kaŋaki lə i ghaŋsiki gwu, mih ni ghaŋsiki i gia yə yi chusiki mbɔhyi wuŋ. 31 Nyɔ kiəki lə a mih nyiki kə ntəkə. Akɔ wi Nyɔ wi Ba wi Bah Jisɔs. Kiŋkɔ̂ksi nûm i wi jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi. 32 A nì kɔ i jɔbi wə mih nì kɔ i Damaskus, mi wi nsaka wə wi nì kɔ i ŋkuŋ Alɛtas chɛiŋ ni dzaka a bəni gbɔ̂ mih i dzaka ki mbaiŋ kikwili wiwɔ i kwâ mih. 33 Ayakalə, bəni dzɔ mih jiə i kah mə, ka bwili shisi mih i dzəŋə yi mbaiŋ wə, mih ka tɔsi buku i wi kaŋ.

12

Biɛiŋ ka ndəmsi bəh yə Bah nì chusiki i Bɔɔl

1 Mih kaŋaki lə i ghaŋsiki gwu i tsəki a ninshiŋ na yaka si mbee widɔkɔ kɔkə yɛiŋ. Mih ki tsəki a ninshiŋ i dzakaki kɔm biɛiŋ ka ndəmsi bəh biɛiŋ bi nyumini biə Bah nì chusiki i mih. 2 Mih kiəki lə mi wi Klistus widɔkɔ wə Nyɔ nì chufi dzɔ wi ka yaka tsə bəh wi i bɛiŋ i biyɔmti bitali wə.* Daiŋ kɔ jía jwɔfi ntsɔ yina si gia yiwɔ nì num. (Yuwidɔkɔ wi nì yaka fɛiŋ bəh gwu yi, ma wi nì kɔkə i gwu yi wə, mih kiəki kə. A kiəki a Nyɔ shəŋ). 3 Mih nəŋki i chu kpɛiŋsi a, mih kiəki lə mi wiwɔ, (yuwidɔkɔ wi nì yaka i gwu yi wə, ma wi nì ka yaka dəkə i gwu yi wə, mih kiəki kə. A kiəki a Nyɔ shəŋ). 4 Nyɔ nì chufi wi yaka tsə bəh wi i di bi kinsaŋli bi Nyɔ wə, wi wɔkɔ gia fɛiŋ a num yə mi kɔkə i dzaka. Ayaka gia yiwɔ num yə bə ka nya dəkə ŋga i mi wiwɔm i dzaka. 5 Akɔ mi ka wəmaka mih kɔ i ghaŋsiki gwu kɔm wi. Mih ni ghaŋsiki kə gwu kɔm gwu yiŋ, a kɔbi a mih ni ghaŋsiki kɔm mbɔhyi wuŋ. 6 Yi kabə num a mih nəŋki i ghaŋsiki gwu kɔm gwu yiŋ, mih ma ni num ka kiyuŋ, kɔm gia yə mih ni dzakaki kɔ ŋkɔŋ. Ayakalə, mih nəiŋ i fə yəmaka, ka mi widɔkɔ ma ni kaŋaki kiŋkwaka kidɔkɔ chi kɔm mih tsə yə wi yɛiŋki i mih bəh yə wi si wɔkɔ mih dzaka.

7 Ayakalə, i fə a mih ma dza ghâŋsiki gwu nalə kɔm gia yi kaŋyini yə Nyɔ nì chusi i mih, wi nì kɔ wi faaŋ ŋkaiŋni wi faka widɔkɔ bi dzə bwaŋyi nyam yiŋ yi gwu. Bifaka biələ nì kɔ chinda wi Satan si wi njiŋsiki mih, i fə ka mih ma dza ghâŋsiki gwu. 8 Mih dza tsa Bah kiŋkani kitali a wi dzɔ̂ bwîli yi i mih wə. 9 Ayakalə, wi chukuli i mih a, “Ŋgamti wuŋ wə mih nya i wɔ wi kpɛiŋ, kɔm ŋga biŋ si nɔm i mi tsə bwili fwu i jɔbi wə wi bɔhyiki.” Ayakadəiŋ, mih ni wɔkɔki lə kinsaŋli chu ghaŋsi gwu kɔm mbɔhyi wuŋ tsə tsəni ka ŋga bi Klistus kɔlə i nɔmki i gwu yiŋ wə. 10 Yi kɔ a mih saŋliki lə bəh mbɔhyi wuŋ bəh bəntɔyi bə̀ bə tɔyiki mih yɛiŋ bəh bəŋgəkə bə̀ mih yɛiŋki bəh gvu yə bəni bwaŋki i mih chɛiŋ bəh bəŋgəkə bə̀ bɔ biəliki mih kɔm Klistus. Mih wɔ̂kɔki ndzɔŋni yaka kɔm jɔbi wə mih bɔhki, yaka i jɔbi wiwɔ wə mih ka ləkəki.

Kiŋkɔŋ kə Bɔɔl nì kaŋaki i kijuŋni ki bəni bə bumni bə Kɔlɛn

11 Mih kɔ mih dza fiəni kiyuŋ! Ayakalə, a fə mbɛiŋ mih ka mih numki yaka. Asi kaŋaki mbɛiŋ i chusi mi wə mih kɔ wi. Namana yaka si mih kɔkə fiɛŋ fidɔkɔ yi mɔŋ dəkə a bəni bə̀ bɔ bɔɔŋki gwu yibɔ a bɔ kɔ bəkɔtu bə bwa bə ntum bə Jisɔs tsəki lə mih. 12 Bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bi Nyɔ bəh gia yi kaŋyini bəh gia yi dzaka ki wɔmni yi kɔ mih nì kaŋa shɔm bum ka fəki i mbɛiŋ kintəəŋ. Ayaka biələ kɔ binchəsi biə bi chusiki a mih kɔ ŋkɔŋ ŋkɔŋ waiŋ ntum wi Klistus. 13 Gia yə mih nì fəki i bijuŋni bi bəni bə bumni bədɔkɔ chi chi bee mbɛiŋ, akɔ nə? A kɔbi a mih nì ka jiə dəkə ntiə widɔkɔ i mbɛiŋ wə i gamtiki mih. Mbɛiŋ dâlinya kiŋgbɔ kəŋŋ!

14 Akɔ mih lə, mih kɛiŋsi lɔ i dzə i mbɛiŋ i kiŋkani kitali wə. Mih kɔŋki kə i dzə num ntiə widɔkɔ i mbɛiŋ kɔm mih nəŋki kə biɛiŋ bimbɛiŋ. Mih nəŋki num mbɛiŋ. Kɔm asi jiə kə bwa biɛiŋ i bətii bəbɔ bəh i bənih bəbɔ. Asi jiə bətii bwa bəh bənih bwa biɛiŋ i bwa bəbɔ. 15 Mih ni saŋliki nalə i bəkəli biɛiŋ bichi biə mih kaŋaki i mbɛiŋ bəh i nya tasi gwu yiŋ kɔm mbɛiŋ. Mih kɔŋki lə mbɛiŋ na bəh ŋga, mih kabə ŋkɔŋ mbɛiŋ nalə mbɛiŋ ni kɔŋki mih a twɛsi a? 16 Mbɛiŋ yɛiŋ ŋkɔŋ a mih nì ka jiə dəkə ntiə i mbɛiŋ wə. Ayakalə, bəni dzakaki a mih nì wɛli fwɔkyi mbɛiŋ bəh ntəkə. 17 Ma a mi widɔkɔ i bəni bə̀ mih nì faaŋ i mbɛiŋ nì fwɔkyi mbɛiŋ i yɛli wuŋ wə a? 18 Mih nì tsa Taytus a wi dzə i mbɛiŋ wə, mih faaŋ tə waiŋnih wibukumbɛiŋ wə a wi dzə bɔ wi. Taytus nì dzə fwɔkyi lə mbɛiŋ i jɔbi wə wi nì dzə a? Ntə buku wi nì fəki kə gia a i kiŋkwaka kimu wə, nyani i gvu wimu wə a?

19 Yuwidɔkɔ mbɛiŋ kwakaki a, si buku baaŋ a dzakaki lə buku baŋyiki gwu yibuku i mbɛiŋ nshiŋ. Buku dzakaki ka bəni bə Klistus i Nyɔ nshiŋ. Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, gia yichi yə buku fəki i mbɛiŋ kɔ i fə ka mbɛiŋ kɔɔki. 20 Mih lwaki a mih kɔlə dza dzə yɛiŋ mbɛiŋ, mbɛiŋ kɔbi si mih nəŋki a mbɛiŋ numki, mbɛiŋ tə yɛiŋ mih kɔbi si mbɛiŋ nəŋki a mih numki. Mih lwaki a mih kɔlə i dza dzə yɛiŋ n'yɔli num, kiŋghəkə num, shɔm yi bɔkɔli num, mi kwaka a gwu yi wə, mbəkəli wi yɛli num, kinyəni num, kiŋghaŋsi ki gwu kilɔlɔ num, kinshakyi num. 21 Mih lwaki a jɔbi wə mih bi fiəni dzəki, Nyɔ wuŋ bi fə kiŋgəmni kwa mih i mbɛiŋ nshiŋ, bəh a mih bi numki bəh nshɛiŋ kɔm bə bəni bə̀ bɔ nì fəki chu ka kinyɛŋ bəh nɔni kinyɛŋ ki tɔkɔlini bəh ntɔkɔli, bɔ num maka bɔ kwuni i gia yələ wə.

13

Bɔɔl dzaka i bəni bə̀ bɔ nì fəki chu a bɔ tɔ̂kniki

1 Fa kɔ kiŋkani kiŋ kitali si mih dzəki i mbɛiŋ. Kiŋwakti ki Nyɔ dzaka a,

Bɔ ka sɔmi na winaiŋ nsaka wi mi, bə nə̂ŋ bəni bəfa yuwidɔkɔ bətali bə̀ bɔ bêeŋki nsaka wiwɔ.

2 A nì kɔ jɔbi wə mih nì dzə i mbɛiŋ, i ndzə wuŋ wi kɔmsini wə, mih nì dzaka i bəni bə̀ bɔ nì nɔki nɔni kichu a, bɔ tɔ̂kniki. I liə mih chu dzakaki i bɔ bəh i bəni bəchi, na si mih kɔkə i mbɛiŋ nshiŋ, a mbɛiŋ tɔ̂kniki, kɔm jɔbi wə mih ni fiəni dzə mih ma ni kwasi nshɛiŋ i mi widɔkɔ. 3 Si mbɛiŋ nəŋki a mih fə gia yə yi chusiki a dzakaki Klistus i mbɛiŋ tsə dzəh i mih wə, ma mih ni fə̂. A kɔkə a wi kpəsiki lə i nya ŋgəkə i mbɛiŋ. Wi kaŋaki lə ŋga i mbɛiŋ kintəəŋ. 4 Akɔ ŋkɔŋ a bə nì baŋŋ wi i kintasi wə wi bɔhyi. Ayakalə, i liə wi kɔ wiwɔm num i ŋga bi Nyɔ wə. Buku tə bɔhyiki lə asi wi nì bɔhyiki. Ayakalə, i ŋga bi Nyɔ wə kɔ a buku bi nɔki bəh wi, nɔm i mbɛiŋ.

5 Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ gwu yimbɛiŋ ma mbɛiŋ yɛiŋ a mbɛiŋ kɔlə i kimbum wə. Mbɛiŋ mɔ̂msi num gwu yimbɛiŋ. Mbɛiŋ yɛiŋki kə a Jisɔs Klistus kɔlə i mbɛiŋ wə a? Wi kɔlə i mbɛiŋ wə, a kɔbi a mbɛiŋ mɔmsi lə gwu yimbɛiŋ i yɛiŋ a mbɛiŋ gbɔ. 6 Mih kiəki lə nalə a mbɛiŋ yɛiŋ a buku ka gbɔ dəkə. 7 Buku tsaki Nyɔ a kiə mbɛiŋ ki dza fə kə gia yidɔkɔ a kɔbi gia yi chəŋ. Buku nəŋki kə a bəni yɛiŋki a buku tsə mɔmsi wiwɔ. Ayakalə, buku tsaki a mbɛiŋ fəki num gia yə yi kɔ yi chəŋ namana si yi chusiki ka buku gbɔ lɔ mɔmsi wiwɔ. 8 Buku kɔkə i chu fəki gia yə yi waliki ŋkɔŋ. Buku kɔ a i fəki a yə yi tɔbiki ŋkɔŋ. 9 Jɔbi wə buku si bɔhyi mbɛiŋ ləkəki, ayaka buku ka wɔkɔki ndzɔŋni nalə. Ntsa wibuku kɔ a mbɛiŋ kɔ tsə kaasi. 10 Akɔ gia yə mih nyakaki gia yələ i mbɛiŋ mih kɛiŋ maka mih dzə, ka i jɔbi wə mih ni dzə, mih ma ni dzɔ ŋga biə Bah nya i mih, i lɔki num lɔni bəh bi i mbɛiŋ. Ŋga biələ wi nya a mih maa mbɛiŋ num maani bəh bi a kɔbi i shakyi mbɛiŋ num shakyini.

Mbɔni wi Bɔɔl wigɔksini

11 I kaasi Bwa bə nih bəŋ, mih bɔniki mbɛiŋ a bukumbɛiŋ bɛsi. Mbɛiŋ lûmsi gwú yimbɛiŋ, ma mbɛiŋ wɔ̂kɔ ntsa wuŋ ma mbɛiŋ nûmki i dzaka kimu wə, i nɔki a nyiki, yakadəiŋ ka Nyɔ wi kiŋkɔŋ bəh kimbɔiŋni num bəh mbɛiŋ. 12 Mbɛiŋ bɔ̂ni i gwu yimbɛiŋ, mbɛiŋ mâŋni yâŋyi i mbɔni wi bəni bə Nyɔ wə. 13 Bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ bəchi bɔniki mbɛiŋ. 14 Ma shɔm yindzɔŋni yi Bah Jisɔs Klistus, bəh kiŋkɔŋ ki Nyɔ, bəh kijuŋni ki Kiŋ'waka ki Baiŋni nûm bəh mbɛiŋ bəchi.

* 1:21 Yudɔkɔ a, “i fiaŋsi” bukumbɛiŋ.

* 6:15 Yɛli wələ a Bɛlial kɔ yɛli wi Satan widɔkɔ.

* 12:2 Bəju kaŋaki kimbum a bɛiŋ kɔ biyɔmti bitali.

Galɛshia

1

2

3

4

5

6

Kiŋwakti kə Bɔɔl nì nyaka i kijuŋni ki

Galɛshia

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Galɛshia kələ mə

A nì kɔ i jɔbi wə bə nì yisi i fukuki ntum wi ndzɔŋni kɔm Jisɔs, bəni bə̀ bɔ nì kɔkə Bəju dzɔ lɔ gia yiwɔ, yə bəni bədɔkɔ nì dza yisi i dzəki bəh nlani wə wi kɔ a bə kaŋaki i jîəki bənchi bə Muses bəchi, kighə i sûuŋki bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju ka bɔ numki bəni bə Klistus bə ŋkɔŋ.

Kiŋwakti kələ Bɔɔl nì nyaka i bəni bə Galɛshia, ki nì kɔ i bɔɔŋ mfi bibɔ a bɔ fîəni dzə̂ i gia yindzɔŋni wə. Si wi kɔ waiŋ ntum wi Jisɔs yakadəiŋ, wi ka nyaka tsə a ninshiŋ i chusi ndzɔŋ a Nyɔ dzɔki mi a wi kɔ chəŋ i wi nshiŋ num kɔm shɔm yə wi jiə i Klistus wə.

Kifwu ki gia i Kiŋwakti kələ mə

1:1-10 Kin'yisi

1:11–2:21 Ŋga bi Bɔɔl ka waiŋ ntum wi Jisɔs Klistus

3:1–4:31 Bɔɔl dzaka kɔm ntum wi ndzɔŋni bəh bənchi

5:1–6:10 Bəni bə̀ bɔ kɔ bə Klistus buku lɔ i mfa wə ka wɔkɔki num i Kiŋ'waka ki Baiŋni wə

6:11-18 Kiŋgɔksi

1

1 Kiŋwakti kələ nyaka mih Bɔɔl, waiŋ ntum wi Jisɔs Klistus. Mih kɔkə waiŋ ntum num a faaŋ mi wiwɔm nabə i nya ŋga i mih. A nì faaŋ Jisɔs Klistus bəh Nyɔ Ba wi wə wi nì dzasi wi i kpi wə. 2 Mih bəh bwa bə nih bəmbɛiŋ bə bumni bəchi bə̀ bɔ kɔ fa bɔniki dzəki i mbɛiŋ bijuŋni bi bəni bə bumni i kwili wi Galɛshia wə. 3 Nyɔ Ba wibukumbɛiŋ bəh Bah Jisɔs Klistus chûsi shɔm yindzɔŋni i mbɛiŋ chu nyâ mbɛiŋ bəh kimbɔiŋni. 4 Jisɔs Klistus kɔ wə wi nì nya gwu yi kɔm chu bibukumbɛiŋ ka ŋgaiŋ bwili bukumbɛiŋ i kaŋ yi mbi wichu wələ i liə. Yələ kɔ asi Nyɔ wə wi kɔ Nyɔ chu num Ba wibukumbɛiŋ nì sisi. 5 Ma bukumbɛiŋ nyâki kiŋkɔkni i wi jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi. Yi nûm ayaka.

Ntum wi ndzɔŋni kɔm Jisɔs Klistus kɔ a wimu

6 Dzaka wɔmki mih wɔmni a, akisəkə mbɛiŋ dza ka bee lɔ Nyɔ wə wi nì bɔɔŋ mbɛiŋ kɔm shɔm yindzɔŋni yə Klistus kaŋaki i mbɛiŋ, ka biəliki num ntum wi ndzɔŋni widɔkɔ chi chi. 7 Yi mɔŋ a, ntum wi ndzɔŋni widɔkɔ chu kɔlə chi chi. Yi kɔ alə a bəni bədɔkɔ nəŋki i shakyi mfi bimbɛiŋ, nəŋ i bəkəli tɔkɔ ntum wi ndzɔŋni wə kɔm Klistus. 8 Mih dzakaki a, kɔŋ a numki na buku yuwidɔkɔ chinda wi Nyɔ widɔkɔ i bɛiŋ ka dzə fukuki ntum widɔkɔ chi chi i mbɛiŋ a kɔbi wə buku nì fuku i mbɛiŋ, yaka wəmaka mi ni giŋ lə lɔiŋ! 9 Asi buku nì kɔ buku fuku lɔ i mbɛiŋ, buku chu fukuki i mbɛiŋ i liə a, mi widɔkɔ ka bi dza ka fukuki ntum widɔkɔ chi chi i mbɛiŋ a kɔbi wə mbɛiŋ nì dzɔ, yaka wəmaka mi ni giŋ lə lɔiŋ!

10 Mbɛiŋ kwakaki a mih nəŋki a bəni kɔ̂ksiki mih ma a Nyɔ kɔ̂ksiki mih a? Ma mbɛiŋ kwakaki a mih nəŋki i fəki a bəni wɔ̂kɔki ndzɔŋni a? Mih kabə nəŋ i fəki a bəni wɔkɔki ndzɔŋni, ma mih ma numki mi wi nɔm wi Klistus.

Ntum wi ndzɔŋni wə Bɔɔl nì fukuki a nì chusi Klistus i wi

11 Bwa bə nih bəŋ, mih nəŋki a mbɛiŋ kiə a ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ wə mih nì fukuki i mbɛiŋ nì kɔkə gia yi mi wiwɔm. 12 Mih nì ka wɔkɔ dəkə i dzaka ki mi widɔkɔ wə, a nì ka lani dəkə mi widɔkɔ mih yɛiŋ. A nì chusi Jisɔs Klistus i mih. 13 Mih dzakaki lə kɔm mbɛiŋ wɔkɔ lɔ asi nɔni kəŋŋ nì kɔ jɔbi wə mih nì kɛiŋki mih biəli kimbum kibuku ki Bəju. Mih nì bwaŋki lə gvu i bəni bə bumni bə Nyɔ chɛiŋ nya ŋgəkə i dzəh yichu wə nəŋ i kaasi bɔ kaasini. 14 Mih nì tsəki a ninshiŋ i kimbum kibuku ki Bəju wə tsə sumi yiŋ i bəni bəbuku kintəəŋ, lansi shili nalə i nɔni ki kwili ki bətii bəbuku wə. 15 Ayakalə, Nyɔ nì kɔ wi babwili lɔ mih ka jiə mih kɛiŋ i nih wuŋ shɔm. Shɔm yi yindzɔŋni yə wi ni chusi i mih bi fə wi bɔɔŋ mih. 16 Wi bi chusi Waiŋ wi i mih i kiŋkɔŋ ki wə, ka mih nyâniki fukuki kɔm wi i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju. Si wi nì chusi yakadəiŋ, mih nì kɔkə i chu bikə lɔ gia yidɔkɔ i mi wiwɔm. 17 Mih ni ka yaka i Jɛlusalɛm i yɛiŋ bəni bə̀ bɔ nì kɔ bɔ si num bwa bə ntum bə Jisɔs i mih nshiŋ. Mih dza tsə mfiŋ num i Alɛbia, ka nyə fɛiŋ fiəni dzə i jum wə i Damaskus.

18 Si jía yitali nì tsə, mih yaka tsə i Jɛlusalɛm ka buku Bita kîəni gwu. Si mih nì yaka tsə, buku wi nɔ kaŋ jwɔfi ntsɔ yite. 19 Mih nì ka chu yɛiŋ dəkə mi widɔkɔ i mbaŋ wi bwa bə ntum bə Jisɔs a kɔbi a Jɛm waiŋnih Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs. 20 Gia yələ mih nyaka lə kɔ ŋkɔŋ, Nyɔ kiəki lə a mih nyiki kə num ntəkə. 21 A dzə num i jɔbi widɔkɔ wə, mih dza tsə i bimbu bi Silia bəh bi Silishia wə. 22 Jɔbi wiwɔ nì kɔ bijuŋni bi bəni bə Klistus i kimbu ki Judea wə nì kiəki kə mih i shi wə. 23 Bɔ nì wɔkɔki a wɔkɔni si bəni dzakaki a, “Mi wə wi ni shiki bwaŋki lɔ gvu i bukumbɛiŋ chɛiŋ nyaniki i liə fuku a bəni jiə shɔm i Klistus wə, num gia yə wi ni shiki nəŋki a ŋgaiŋ kaasi yi kaasini.” 24 Bɔ wɔkɔ yakadəiŋ ka tumyiki bikum bi Nyɔ i gia yə wi fə i mih.

2

Bwa bə ntum bə Jisɔs tɔ̂bi gia yi Nyɔ yə Bɔɔl nì fukuki

1 Jía jwɔfi ntsɔ yina tsə, mih chu yaka tsə i Jɛlusalɛm buku Banabas. Jɔbi wə mih nì yakaki mih dzɔ Taytus. 2 Mih nì yaka i jɔbi wələ wə num a chusi Nyɔ a mih yâka. Si mih yaka, ka yɛiŋ bəni bə̀ bə nì kiəki bɔ ka kifwu, buku bɔ baka gwu, mih jiə ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ wə mih nì fukuki i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju i bɔ nshiŋ. Mih nì fə yakadəiŋ ka nɔm wə mih kɔ mih nɔm lɔ bəh wə mih kɛiŋki i nɔm ka wi bi ma laka kilɔlɔ. 3 Bɔ wɔkɔ yakadəiŋ, na bwaŋki a bə suuŋ Taytus wə buku wi nì kɔ, namana yaka si wi nì kɔ mi wi Glik. 4 A nì mɔŋ kɔm bəni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì nyiki ntəkə a bɔ kɔ bəni bə bumni, bə̀ bɔ nì wɛɛli liə i di biə buku nì kɔ, ma bə nì ka dzaka i tsə liə i yəmaka wə. Bələ bəni nì dzə ka bəni bə wɛɛlini i yɛiŋ dzə́h yə buku si dəŋsi fə gia yɛiŋ kɔm buku chiŋni bəh Klistus Jisɔs. Ayaka bɔ bə́ nəŋ i fiəni fiəni buku i nɔm wi mfa wə. 5 Buku nəkə bum kə na twɛsi gia yə bɔ nì dzəki bəh yi. Buku nì fəki yakadəiŋ ka buku jiə ŋkɔŋ biə bi kɔ bi ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ wələ i mbɛiŋ. 6 Bəni bə̀ bə nì kiəki a bɔ kɔ kifwu, nì ka kpɛiŋsi gia yidɔkɔ i yə wə mih nì fukuki. (Kɔŋ bɔ nì kɔ na finə, yəmaka kaŋaki kə gia yidɔkɔ i fə bəh mih, kɔm Nyɔ chusiki kə chi chi). 7 Ayakalə, bɔ yiŋni yɛiŋ lɔ a bə nya ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ i mih kaŋ i fûkuki i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, a liŋ si bə nya i Bita a wi fûkuki i Bəju. 8 Yi kɔ a Nyɔ wə wi nì nya ŋga i Bita a wi nɔ̂mki ka waiŋ ntum wi Jisɔs i Bəju, kɔ a wi wə wi nì nya tə i mih a mih nɔ̂mki ka waiŋ ntum wi Jisɔs i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju. 9 Jɔbi wə bɔ nì yɛiŋ dzəh yə Nyɔ duksi mih yɛiŋ, Jɛm bəh Bita bəh Jɔn bə̀ bə nì kiəki a bɔ kɔ bintɔŋ bi bəni bə bumni ka nya kaŋ i buku Banabas i chusi a buku bɔ nɔmki i fiɛŋ fimu wə. Buku bɔ ka bum a buku tsə̂ nɔ̂mki i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, ayaka bɔ yiŋni nɔm i Bəju. 10 Gia yə bɔ nì dzaka nì kɔ alə a buku kwâkaki Bəju bə̀ bɔ kɔ bə kifuu. Yələ num na gia yə mih nì kɔŋki i fə̂ki.

Bɔɔl yɔli i Bita i Antiɔk

11 A dzə num i jɔbi wiwɔ wə, Bita dza dzə i Antiɔk, mih yɔli i wi, i wi nshiŋ kɔm wi nì ndzani nalə. 12 Yi kɔ a wi nì yisi dzə ka dziki bəh bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju, chu sabi kə. Jɔbi wə bəni bədɔkɔ bə̀ Jɛm nì faaŋ nì dzə, wi yisi i gukuki gwu i jum wə, ka dza gaali buku, na chu dzi bəh bɔ. Wi nì gaali yakadəiŋ kɔm wi nì lwaki mbaŋ wə wi nì shiki bwaŋki alə a bə kaŋaki i sûuŋ mi wə wi kɔkə wi Ju ka wəmaka numki mi wi Klistus. 13 Si wi fə yakadəiŋ bəni bə bumni bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔ Bəju ka sini nɔni ki kiwɔ kə wi nì laniki chi fə chi. Na Banabas mwi ka ndzani tə biəli tə nɔni kiwɔ. 14 Jɔbi wə mih ni yɛiŋ a bɔ fəki fibɔ biəli kə dzəh yi ŋkɔŋ asi ntum wi ndzɔŋni wə kɔm Klistus nəŋki, mih ka dzaka i Bita i bɔ bəchi nshiŋ a, “Wɔ kɔ mi wi Ju, num wɔ si nɔ ka mi wi tumi, kɔbi ka mi wi Ju, wɔ nəŋ i kaŋyiki bəni bə̀ bɔ kɔ bəni bə tumi a bɔ nɔ̂ki ka Bəju daiŋ a?”

15 Mih nì dzakaki i Bita yakadəiŋ num ŋkɔŋ a buku bɔ kɔ bwa bə kwili Bəju. Buku kɔbi bəni bə tumi bə̀ bə yɛiŋki a bɔ kɔ bəni bəchu. 16 Ayakalə, buku kiə a Nyɔ dzɔki kə a mi kɔ ŋgbɔ widɔkɔ kɔbi i wi nshiŋ kɔm wi jiəki bənchi. Wi dzɔki kɔm wi jiə shɔm i Jisɔs Klistus wə. Na buku Bəju mwi jiə tə shɔm i Klistus Jisɔs wə ka buku numki ŋgbɔ widɔkɔ kɔbi i Nyɔ nshiŋ, a kɔbi kɔm buku jiəki bənchi. Yi kɔ a mi kabə jiəki bənchi, Nyɔ kɔkə i dzɔki wi a wi kɔ ŋgbɔ widɔkɔ kɔbi.

17 Buku kabə mɔmsiki i numki ŋgbɔ widɔkɔ kɔbi i Nyɔ nshiŋ kɔm buku kɔ bəni bə Klistus, ayaka bəni chu yɛiŋ a buku kɔ bəni bəchu kɔm buku jiəki kə bənchi bə Bəju, yaka kɔ a Klistus tɔbiki lə chu a? Yi mɔ̂ŋ num yakadəiŋ lə kpa! 18 Mih ka dza bə́ chu fiəni maaki dzə́h yi bənchi num yə mih nì shakyi, yəmaka chusiki a mih kɔ mi wə mih bwiŋki nchi bwiŋni. 19 Gia yə yi kɔ, kɔ a i kimbu ki bənchi wə mih kɔ num mih kpi lɔ, num a wɔɔ bənchi mih, mih kpi ka mih nɔki si Nyɔ nəŋki. 20 Mih kɔlə i dzaka a bə nì baŋŋ lɔ mih i kintasi wə mih kpi buku Klistus. Nɔni kə mih kaŋaki i liə chu kɔkə kəŋŋ. A nɔki Klistus i mih wə. Nɔni kə mih kaŋaki i liə i mih wə kɔ kɔm shɔm yə mih jiə i waiŋ Nyɔ wə wi nì chusi kiŋkɔŋ i mih ka nya gwu yi i kpi kɔm mih. 21 Mih mɔŋ i nəiŋki kinduksi ki Nyɔ. Asi kɔ a mi kɔlə i num chəŋ i Nyɔ nshiŋ kɔm wi jiəki bənchi, ma yi numki a kpi yi Klistus nì kɔ a kilɔlɔ.

3

Kɔm bənchi bəh njiə wi shɔm i Klistus

1 Ɔ ɔɔ bəni bə Galɛshia, mbɛiŋ kɔ biyuŋ! A liŋŋ ndə mbɛiŋ? A kɔkə a mbɛiŋ bə̀ bə fuku baiŋsi i mbɛiŋ si bə nì baŋŋ Jisɔs Klistus i kintasi wə mbɛiŋ yɛiŋ baiŋsi a? 2 Mih ki bikəki lə gia yimu i mbɛiŋ. Kiŋ'waka ki Nyɔ nì dzə i mbɛiŋ wə kɔm mbɛiŋ nì fəki asi bənchi dzakaki, ma kɔm mbɛiŋ nì bum gia yə mbɛiŋ nì wɔkɔ a? 3 Mbɛiŋ kɔ biyuŋ kɔm nə lə? Mbɛiŋ yisi gia bəh Kiŋ'waka ki Nyɔ, mbɛiŋ bə́ num i liə a mbɛiŋ ki kaasiki num bəh ŋga bimbɛiŋ na? 4 Mbɛiŋ yɛ̂iŋ bəŋgəkə bəduli a kilɔlɔ a? Mih yɛiŋki kə a, akɔ kilɔlɔ. 5 Nyɔ nyaki Kiŋ'waka ki i mbɛiŋ chu fə gia yi kaŋyini i mbɛiŋ kintəəŋ kɔm nə a? Wi fəki yakadəiŋ kɔm mbɛiŋ jiəki bənchi ma kɔm mbɛiŋ wɔkɔ ntum wə kɔm Klistus ka bum wi a?

6 Yi kɔ asi bə nyaka kɔm Ablaham i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

“Wi nì bum gia yə Nyɔ nì dzaka,

Nyɔ ka dzɔ wi a wi kɔ mi wi chəŋ.”

7 Mbɛiŋ yɛ̂iŋ alə a, akɔ bəni bə̀ bɔ jiə shɔm i Nyɔ wə bɔ kɔ bwa bə Ablaham. 8 Kiŋwakti ki Nyɔ nì kɔ ki dzaka a kɛiŋ i kikpu wə a Nyɔ bi dzɔ bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju bɔ num ŋgbɔ kɔbi i wi nshiŋ kɔm shɔm yə bɔ kɔ bɔ jiə i wi wə. Kiŋwakti ki Nyɔ ka fuku ntum wi ndzɔŋni wələ i Ablaham kaŋ kɛiŋ, dzaka a,

“Nyɔ bi bɔiŋsi lə bitumi bichi i nshwaiŋ wə kɔm wɔ.”

9 Ayakadəiŋ, yi kɔ a bəni bə̀ bɔ kɔ num bɔ jiə shɔm i Nyɔ wə kɔ Nyɔ bɔiŋsi tə bɔ asi wi nì bɔiŋsi Ablaham wə wi nì kɔ wi jiə shɔm i wi wə.

10 Bəni bəchi bə̀ bə yɛiŋki a bɔ kɔlə numki chəŋ i Nyɔ nshiŋ kɔm bɔ jiəki bənchi kɔ bɔ giŋki lɔiŋ i gwu yibɔ wə, kɔm bə kɔ num bə nyaka a,

“Mi wichi wə wi nɔki kə si bə nyaka i Kiŋwakti ki Bənchi wə,

wi fə kə asi bənchi bəchi nəŋki,

wi giŋki lɔiŋ i gwu yi wə.”

11 Yi chusiki lə ndaiŋ a Nyɔ dzɔki kə mi a wi kɔ ŋgbɔ kɔbi kɔm wəmaka jiəki bənchi. Akɔ gia yə bə kɔ bə nyaka a,

“Akɔ mi wə Nyɔ dzɔ a wi kɔ chəŋ kɔm shɔm yə wi jiə i wi wə,

wə wi bi kwati nɔni.”

12 Bənchi kaŋaki kə gia yidɔkɔ i fə bəh njiə wi shɔm i Nyɔ. Yi yiŋni kɔ a, “Mi wə wi jiəki bənchi wi ni nɔki biəli num bɔ.” 13 Klistus nì kɔ wi təiŋ bukumbɛiŋ i kaŋ yi lɔiŋ yə bənchi dzəki bəh yi. Wi nì giŋ bəlɔiŋ bəbukumbɛiŋ i wi wə, num asi bə kɔ bə nyaka a,

“Lɔiŋ kɔ̂ i mi wə bə kɔ̂ num bə shə̂ŋsi wi i kpɛiŋ wə.”

14 Wi nì fə yakadəiŋ, ka kimbɔiŋsi kə Nyɔ nì bɔiŋsi Ablaham yɛiŋ, dzə tə i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju kɔm Klistus Jisɔs, ka bukumbɛiŋ bə̀ bə jiə shɔm i wi wə kwati tə Kiŋ'waka ki Nyɔ kə wi nì kaka.

Bənchi kɔkə i nəŋni kiŋkaka ki Nyɔ

15 Bwa bə nih bəŋ, bukumbɛiŋ sini dzɔ gia yə bəni si fə chɔkɔ bichi. Bəni ka kɛiŋsi gia dzi miŋkaiŋ, yaka mi widɔkɔ kɔkə i chu nəŋni gia yiwɔ nabə i kpɛiŋsi gia yɛiŋ wə. 16 Kɔm bə biŋkaka bi Nyɔ, kɔ num wi nì kaka i Ablaham bəh waiŋ wə wi bi bukuki i chwɔŋkijuŋ ki wə. Bə ka nyaka dəkə a, “Akɔ i bwa bə̀ bɔ bi bukuki i chwɔŋkijuŋ ki wə,” yi chusi a yi mɔŋ dəkə i bəni bəduli. Yi chusiki a, ki dzakaki kɔm waiŋ wimu, a num waiŋ wi wələ Klistus. 17 Gia yə mih nəŋki i dzaka kɔ a, Nyɔ nì fə kiŋkaka kələ, jía tsə gi yina bəh mbaŋtia (430) ka wi dzə nya bənchi. Si yi kɔ yakadəiŋ, bənchi bə̀ bɔ nì dzə i jum wə kɔkə chu dzə nəŋni miŋkaiŋ mə Nyɔ nì dzi i kikpu wə, ka gia yə wi ma nì kaka laka kilɔlɔ. 18 Yi kabə num a mi kɔlə i kwati kimbɔiŋsi kələ a num a jɔbi wə wi jiəki bənchi, yaka yəmaka chu mɔŋ a Nyɔ nì kaka bəni kakani bəh yi. Ayakalə, Nyɔ nì nya ki i Ablaham biəli asi wi nì kaka wi yɛiŋ.

19 Fwu wi gia wi bənchi kɔ nə? Bə nì kpɛiŋsi bənchi i chusiki gia yə bəni nì ndzani yɛiŋ, i yisi i jɔbi wiwɔ wə i tsə buku na i jɔbi wə waiŋ wələ wə Nyɔ nì fə kiŋkaka kələ kɔm wi bi dzəki. Ayaka Nyɔ ka nya bənchi bələ, bəchinda bu ka nya i kaŋ yi mi widɔkɔ a wi nyâ dâŋsi i bəni. 20 Ntə mbɛiŋ kiəki lə a bəni ka dza i kɛiŋsiki gia mi widɔkɔ num i bɔ kintəəŋ, yaka wi kɔ i bɔ bəchi. Ayakalə, Nyɔ kɔ a wi mbɔŋ.*

21 Si yi kɔ yakadəiŋ, yaka nchi chu kɔlə i nəiŋ gia yə wi nì kaka a? Yi kɔkə i num yakadəiŋ! A nì kɔ a nchi widɔkɔ nì kɔlə fɛiŋ wə wi kɔ i nya nɔni, ma mi kɔlə i num chəŋ i Nyɔ nshiŋ kɔm wi jiəki bənchi ŋkɔŋ. 22 Ayakalə, Kiŋwakti ki Nyɔ dzakaki a mi wichi kɔ mfá i chu chɛiŋ. Yaka kɔ a kiŋkaka kə Nyɔ nì kaka, i mi wə wi jiə shɔm i Jisɔs Klistus, akɔ a wəmaka wə wi jiə shɔm i wi bi kwatiki a.

Bənchi nì kɔ ka nshi waiŋ

23 A nì kɔ i kikpu wə, maka Jisɔs dzə ka bəni ni jiəki shɔm i wi, bəni nì kɔ i bənchi chɛiŋ num bənchi kaŋa bɔ ka bəni bə nsəŋ ka chəniki, i tsə buku i jɔbi wə Nyɔ bi chusiki Jisɔs a bɔ jîəki shɔm i wi. 24 Bənchi nì kɔ ka nshi waiŋ wə wi shiki bəh bəni i lumsiki bəni i tsə buku i jɔbi wə Klistus bi dzə yɛiŋ ka bəni jiəki shɔm i wi wə ma Nyɔ ka bi dzɔ bɔ a bɔ kɔ ŋgbɔ kɔbi i wi nshiŋ. 25 Si Klistus kɔ wi dzə lɔ bəni jiə shɔm i wi wə, bukumbɛiŋ chu kɔkə i kaŋ yi nshi waiŋ wələ wə. 26 Mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ kɔ num mbɛiŋ chiŋni mbɛiŋ bəh Klistus Jisɔs, mbɛiŋ bəchi si num lɔ bwa bə Nyɔ, kɔm shɔm yə mbɛiŋ jiə i Klistus wə. 27 Mbɛiŋ kîəki a mi wichi wə bə kɔ bə juli wi i bɔkɔ, chiŋni bəh Klistus si num lɔ bəh Klistus i fiɛŋ fimu wə. 28 Mi widɔkɔ chu kɔkə chi chi a wi kɔ mi wi Ju nabə a wi kɔkə mi wi Ju. Mi widɔkɔ chu kɔbi chi chi a wi kɔ mfa nabə waiŋ wi dzu, mi widɔkɔ chu kɔbi chi chi a wi kɔ minyuku nabə miŋkpaŋa. Mbɛiŋ bəchi si num lɔ i fiɛŋ fimu wə i Klistus Jisɔs wə. 29 Si mbɛiŋ si num lɔ bəni bə Klistus yakadəiŋ, yaka mbɛiŋ si num lɔ bwa bə Ablaham, mbɛiŋ bi kwatiki lə biɛiŋ biə Nyɔ nì kaka Ablaham yɛiŋ.

4

1 Gia yə mih dzakaki kɔ a, mi kabə num i bi dzə dzi biɛiŋ bi ba wi, ayakalə wi kɛiŋ waiŋ wi nchiŋ, yaka chi chi kɔkə bəh mfa wi ba wi, na yaka si a kaŋaki wi biɛiŋ biwɔ bichi. 2 Wi ni yisi num lə bəni bədɔkɔ tɔkniki i wi, ayaka biɛiŋ biwɔ num i kaŋ yi bəni bədɔkɔ wə bɔ tɔkni bəh bi, i tsə buku i jɔbi wə ba wi nì kɛiŋsi jiə. 3 Akɔ yakadəiŋ si yi kɔ i bukumbɛiŋ. I jɔbi wə bukumbɛiŋ nì kɔ bwa bənchiŋ, bukumbɛiŋ nì kɔ mfa i biɛiŋ biə bi sakaki i mbi wələ wə.* 4 Ayaka jɔbi wə, jɔbi nì dzə lansi kpɛiŋ, Nyɔ faaŋ Waiŋ wi, wi dzə miŋkpaŋa bwɔ wi, wi num tə i bənchi chɛiŋ. 5 Wi nì dzə ka ŋgaiŋ təiŋ bəni bə̀ bɔ nì kɔ i bənchi chɛiŋ ka Nyɔ dzɔ bukumbɛiŋ ka bwa bu. 6 Si Nyɔ kɔ wi dzɔ lɔ bukumbɛiŋ ka bwa bu yakadəiŋ, wi ka chiŋsi Kiŋ'waka ki Waiŋ wi i shɔm yibukumbɛiŋ mə, ki bɔɔŋ wi a, “Abba, Ba wuŋ!” 7 Yi kɔ a Nyɔ kɔ wi fə lɔ mbɛiŋ na chu numki mfá. Mbɛiŋ si num lɔ bwa bu bə dzu. Si mbɛiŋ kɔ bwa bu, yaka yi kɔ a mbɛiŋ ni kwati lə biɛiŋ biə wi jiə i bwa bu.

Bɔɔl lwa a bəni bə Galɛshia ni dzani lə dzəh

8 A nì kɔ i kikpu wə, jɔbi wə mbɛiŋ nì kiəki kə Nyɔ, mbɛiŋ nì nɔmki mfá i ŋga bi biɛiŋ biə mbɛiŋ nì dzɔki akɔ bənyɔ a kɔbi bənyɔ. 9 Ayakalə, i liə si mbɛiŋ si kiə lɔ Nyɔ, nabə a i liə si Nyɔ si kiə lɔ mbɛiŋ asi mih ki dzakaki, mbɛiŋ chu nyani dəiŋ i nəŋki i fiəni chu i jum wə i bənyɔ bə kilɔlɔ bələ wə, bə̀ bɔ kaŋaki kə ŋga. Mbɛiŋ nəŋki i chu num mfá i bənyɔ bəwɔ kɔm nə? 10 Mbɛiŋ shiki i chɔkɔ bidɔkɔ wə a bi kɔ bimbum bəh kifiəŋŋ kidɔkɔ bəh jɔbi widɔkɔ i jia wə bəh jía kɔm nə a? 11 Mbɛiŋ fəki lə mih ka lwaki bəh ŋga a nɔm wuŋ wə mih nì nɔm i mbɛiŋ kintəəŋ laka kilɔlɔ.

12 Bwa bə nih bəŋ, mih kwuŋki kaŋ i mbɛiŋ kwuŋni a mbɛiŋ kwûni mbɛiŋ nûmki asi mih kɔ kɔm bənchi, asi mih nì kwuni ka numki ka mbɛiŋ i jɔbi wə mbɛiŋ nì kɔ bənchi kɔbi. Mbɛiŋ ka num fə dəkə gia yichu yidɔkɔ i mih. 13 Mbɛiŋ kiəki a a nì kɔ i ninshiŋ si mih nì fukuki ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ i mbɛiŋ a nì kɔ kɔm mih nì kɔ bəh mbɛiŋ mih gwɛiŋ wə. 14 Namana yaka si mih nì kɔ i jwɛiŋ yələ wə lə, yi nì kɔ ka kimɔmsi si ki dzə i mbɛiŋ, mbɛiŋ nì ka yɔkɔ gɛiŋ dəkə mih, nabə i nyaaŋ mih. Ayaka mbɛiŋ nì dzɔ mih aka chinda wi Nyɔ widɔkɔ nabə ka Klistus Jisɔs wi mwi. 15 Mbɛiŋ nì wɔkɔki lə ndzɔŋni bəh mih i jɔbi wiwɔ wə, aka num nə i liə a? Mih kɔlə i dzaka a, asi kɔ a bə dzaka a mbɛiŋ bâayi dzə́kəh yimbɛiŋ mbɛiŋ nyâ i mih, ma mbɛiŋ si baayi jɔbi wə dzə si kɔ. 16 Mih fiəni chu lɔ mi wimbɛiŋ wi mbaiŋŋni si mih fukuki ŋkɔŋ i mbɛiŋ na? 17 Bəni bə̀ bɔ nəŋki i chusiki a bɔ kaŋaki lə kiŋkɔŋ i mbɛiŋ nalə, ayakalə bɔ nəŋki mbɛiŋ i gia wə yi num kə yindzɔŋni. Bɔ kɔŋki a bukumbɛiŋ gaali ma mbɛiŋ jiə shɔm num i bɔ wə. 18 Yi ndzɔŋki a mi kâŋaki shɔm i mi wə i gia yindzɔŋni wə. Gia yələ kɔ chəŋ i jɔbi wichi wə a kɔbi a jɔbi wə mih kɔ bəh mbɛiŋ shəŋ. 19 Bwa bəŋ bə̀ bɔ kɔ shɔm yiŋ, yi kɔ ka mih ni chu yisi yisini nnɔmh i bwɔ mbɛiŋ wɔkɔ lɔli, i tsə buku jɔbi wə nɔni ki Klistus bi numki i mbɛiŋ wə! 20 Bə dzɔ̂ a mih si kɔ bəh mbɛiŋ i liə, ka mih kwuni dzəh yə mih dzakaki yɛiŋ i mbɛiŋ. Gia yələ mbɛiŋ fə lə mfi laka mih lakani.

Chi chi i bwa bə Ablaham wə

21 Mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ nəŋki i numki i bənchi chɛiŋ, mbɛiŋ fûku mih, ntə mbɛiŋ wɔkɔki lə gia yə bənchi dzakaki a? 22 Bə kɔ bə nyaka a Ablaham nì kaŋaki bwa bənyuku bəfa, wi nì bwɔ widɔkɔ bəh miŋkpaŋa wə wi nì kɔ mfa, bwɔ widɔkɔ bəh miŋkpaŋa wə wi nì kɔkə mfa. 23 Mfa wələ nì bwɔ waiŋ wi a num i dzəh yə bə si bwɔ bwa bəchi yɛiŋ. Ayakalə, miŋkpaŋa wə wi nì kɔkə mfa bwɔ ŋ'wi biəli kiŋkaka kə Nyɔ nì kaka. 24 Bukumbɛiŋ kɔlə i dzɔ gia yələ ka kifəkəni ki gia. Bəkaŋa bəfa bələ chusiki miŋkaiŋ mifa. Aga wə wi nì kɔ mfa dzɔ di bi miŋkaiŋ mə Nyɔ nì dzi bəh bəni bə Islae i Ŋkwuŋ wi Sina wə. Bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ i miŋkaiŋ biwɔ chɛiŋ kɔ mfá. 25 Aga dzɔ di bi miŋkaiŋ mə i Ŋkwuŋ wi Sina wə wi kɔ i tumi ki Alɛbia wə, wi chu dzɔ tə di bi kwili wi Jɛlusalɛm wə i liə, kɔm bəni bə̀ bɔ kɔ i kwili wiwɔ wə bəchi kɔ mfá i bənchi chɛiŋ. 26 Ayakalə, bəni bə̀ bɔ kɔ bə Jɛlusalɛm wi bɛiŋ kɔkə mfá. Jɛlusalɛm wiwɔ num nih wibukumbɛiŋ. 27 Akɔ gia yə bə nyaka a,

“Wɔ miŋkpaŋa wə wɔ kɔ kaiŋni wɔ bwɔ kə, wɔ lâŋki.

Wɔ wə wɔ nì ka num nnɔmh lɔ waiŋ, wɔ kâka kisuŋuni.

Wɔ kîə a bwa bə miŋkpaŋa wə bə kɔ, bə kɔŋŋ wi

bi kaŋaki bwa bəduli tsə bə miŋkpaŋa wə wi kɔ a bəh nyuwi.”

28 Ayakadəiŋ, bwa bə nih bəŋ, mbɛiŋ kɔ bwa bə Nyɔ, biəli asi Nyɔ nì kaka a liŋ asi Ablaham nì bwɔ Ayjik biəli si Nyɔ nì kaka. 29 A nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə waiŋ wə bə nì bwɔ asi bə si bwɔ bwa bəchi nì bwaŋ gvu i wə bə nì bwɔ i ŋga bi Kiŋ'waka kə Nyɔ nì fə ka bə bwɔ wi. Yi kɔ tə a liŋ i gia yə yi kɔ i liə. 30 Bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə kɔm bəh gia yələ a nə a? Bə kɔ bə nyaka a,

“Kɔ̂ŋŋ bwîli miŋkpaŋa wə wi kɔ mfa bəh waiŋ wi bəchi,

kɔm waiŋ mfa kɔkə bi gaa biɛiŋ bəh waiŋ miŋkpaŋa wə wi kɔkə mfa.”

31 Si yi kɔ yakadəiŋ bwa bə nih bəŋ, gia yichi yə mih dzakaki lə yi chusiki a bukumbɛiŋ kɔkə bwa bə miŋkpaŋa wə wi kɔ mfa. Bukumbɛiŋ kɔ num bwa bə miŋkpaŋa wə wi kɔkə mfa.

5

Klistus bwili lɔ bukumbɛiŋ i nɔm wi mfa wə

1 Klistus bwili lɔ bukumbɛiŋ i nɔm wi mfa wə. Wi bwili yakadəiŋ, ka bukumbɛiŋ bəchi ma chu nûmki i nɔm wi mfa wə i bənchi chɛiŋ. Ayakadəiŋ, mbɛiŋ nûmki a bindzɔŋ. Kiə mbɛiŋ bi ma chu bûm i lîə i kimbuŋ ki nɔm wi mfa wə. 2 Mbɛiŋ wɔ̂kɔli ndzɔŋ gia yə mih Bɔɔl dzakaki. Mbɛiŋ ka bum a bə sûuŋ mbɛiŋ ka mbɛiŋ numki chəŋ i Nyɔ nshiŋ, ma gia yə Klistus nì fə i mbɛiŋ yi ni num kilɔlɔ. 3 Mih chu dzakaki mih chəsi a mi wichi wə wi bum a bə suuŋ wi, yaka wi kaŋaki i jîəki bənchi bə Bəju bəchi si bɔ kɔ. 4 Mbɛiŋ bəchi bə̀ mbɛiŋ nəŋki i num ŋgbɔ kɔbi i Nyɔ nshiŋ akɔ kɔm mbɛiŋ jiəki bənchi, mbɛiŋ kîəki a mbɛiŋ gaali lɔ gwu yimbɛiŋ bəh Klistus. Mbɛiŋ bwili lɔ gwu yimbɛiŋ i mbwili wə Nyɔ bwiliki bəni. 5 I bukumbɛiŋ gia yə bukumbɛiŋ tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ i yi wə, kɔ a Nyɔ bi dzɔ bukumbɛiŋ ka bəni bə̀ bɔ kɔ chəŋ i wi nshiŋ. Gia yələ kɔ yə Kiŋ'waka ki Nyɔ kə ki nɔmki i bukumbɛiŋ wə tsə dzəh i shɔm yə bukumbɛiŋ jiə i Klistus wə, ki fə a bukumbɛiŋ wɔ̂kɔliki. 6 Mbɛiŋ kîəki a mi kabə num wə wi chiŋni lɔ bəh Klistus Jisɔs, wi num bə suuŋ wi nabə wə wi kɔ maka bə suuŋ wi, yəmaka kaŋaki kə gia yidɔkɔ i fə. Fwu wi gia kɔ shɔm yə wi jiə i Klistus wə chusi i kiŋkɔŋ wə.

7 Mbɛiŋ ni yɔkɔki n'yɔkɔ wi ndzɔŋni, a ka fə ndə a mbɛiŋ bee i biəliki ŋkɔŋ a? 8 Ŋkaiŋni ntəfi wələ ka buku dəkə i Nyɔ wə wi nì bɔɔŋ mbɛiŋ i gia yələ wə. 9 Ntə mbɛiŋ yiŋtiki lə ndi wə bə si ti a, “Kimfəiŋ kimu bəkəliki lə nchwa a?” 10 Mih jiəki mfi i mbɛiŋ wə kɔm bə Bah a mbɛiŋ kɔkə i biəli gia yə bəni bədɔkɔ dzakaki a kɔbi a yə mih dzakaki. Ayaka mi wə wi bəkəli mfi bimbɛiŋ, a kɔŋ a numki na ndə, yi kɔ a Nyɔ ni lɔɔ lə ŋgəkə i wi wə. 11 Bwa bə nih bəŋ, asi kɔ a mih kɛiŋki mih fuku a bə suuŋki bəni ka bɔ numki chəŋ i Nyɔ nshiŋ, bəni bə́ chu bwaŋki gvu i mih chɛiŋ kɔm nə? Asi kɔ a yi numki yakadəiŋ, ma gia yələ mih fukuki kɔm a Klistus nì kpi i kintasi wə bəni wɔkɔ yi yi bəkəli lɔ shɔ́m yibɔ bəkəlini yi ma ni chu numki. 12 I bəmaka bəni bə̀ bɔ fumsiki mfi bimbɛiŋ a bə sûuŋki bəni, mih nəŋki a bɔ tsə̂ i ninshiŋ i bwîli kaasi gwú yibɔ.

13 Bwa bə nih bəŋ, Nyɔ nì bɔɔŋ lɔ mbɛiŋ a mbɛiŋ ma chu nûmki i mfá wə. Ayakalə, si mbɛiŋ chu kɛiŋki kə mfá, kiə mbɛiŋ ma dzɔ̂ a mbɛiŋ kɔlə i fə̂ki gia yichu si nyam yimbɛiŋ yi gwu nəŋki. Mbɛiŋ nɔ̂mki num nɔmni i bwa bə nih bəmbɛiŋ i kiŋkɔŋ mə. 14 Mbɛiŋ fə̂ki yakadəiŋ kɔm bənchi bəchi kɔ num bə chiŋni i wimu wələ wə a,

“Wɔ kɔ̂ŋki mi wə wi kɔ kɔmsi i wɔ wə asi wɔ kɔŋki gwu ya.”

15 Ayakalə, mbɛiŋ ka dza ka wamyiki ka bíə, mi nəŋ i dzi waiŋnih wi, mbɛiŋ ka tɔ̂kniki kɔm mbɛiŋ kɔlə i dza bəkəli gwú yimbɛiŋ bəkəlini.

Mi wə wi nɔki si Kiŋ'waka ki Nyɔ chusiki
chu fə kə asi nyam yi gwu nəŋki

16 Gia yə mih dzakaki lə kɔ a, mbɛiŋ nɔ̂ki mbɛiŋ bîəli num asi Kiŋ'waka ki Nyɔ chusiki mbɛiŋ, yakadəiŋ mbɛiŋ ma chu fiəni i fə̂ki num asi nyam yi gwu yimbɛiŋ nəŋki a mbɛiŋ fə̂ki. 17 Mih dzakaki lə kɔm a gia yə nyam yi gwu nəŋki, a kɔkə yə yi si biəli yə Kiŋ'waka ki Nyɔ nəŋki. Ayaka yə Kiŋ'waka ki Nyɔ nəŋki a kɔkə yə nyam yi gwu biəliki. Biɛiŋ bifa biələ kɔkə i fiɛŋ fimu wə. Akɔ gia yə mbɛiŋ kɔkə i fə̂ki gia yə mbɛiŋ nəŋki. 18 Mbɛiŋ ka nɔki biəli num asi Kiŋ'waka ki Nyɔ chusiki i mbɛiŋ, mbɛiŋ ma ni chu fiəni i numki i bənchi chɛiŋ. 19 Gia yichu yə nyam yi gwu si nəŋ kɔ bəni məŋni kə. Akɔ ntɔkɔli bəh i kwakaki gia kɔm ntɔkɔli bəh nɔki nɔni kinyɛŋ ki tɔkɔlini. 20 Ayaka yi chu num i tsaki i bənyɔ bə kilɔlɔ bəh i laki nyɛiŋ nabə i fiŋki nyɛiŋ. Yi chu num i baiŋŋniki, i yɔliki, i ghəkəki bəh i kaŋaki shɔm yi bɔkɔli bəh i kwakaki shəŋ a i gwu yi wə. Yi chu num i gaaliki bəni bəh i mi i gaali buku i bəni wə i kwati ŋ'wi mbaŋ. 21 Ayaka yi num tə i chiniki kindɔŋ, mu mbih mɔ kwa bəh i muki kɔm dzaka bəh i fəki gia yidɔkɔ ka yələ. Mih dzakaki mih chəsi asi mih nì yisi dzaka lɔ i mbɛiŋ a, bəni bə̀ bɔ fəki gia yələ bi kwati kə di i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi Nyɔ wə.

22 Ayakalə, biɛiŋ biə bi bukuki i Kiŋ'waka ki Nyɔ wə kɔ biələ, kiŋkɔŋ, kinsaŋli, kimbɔiŋni, shɔm yi kaŋani, nɔni kindzɔŋni, ndzɔŋni, i numki i ŋkɔŋ wə, 23 i bɔiŋniki i nɔni wə, bəh i tɔkniki bəh gwu. Nchi widɔkɔ kɔkə wə wi waliki gia yələ. 24 Bəni bə̀ bɔ kɔ bə Klistus Jisɔs kɔ num bɔ baŋŋyi nyam yibɔ yi gwu bəh gia yichu yə gwu yibɔ yi fwuni nəŋki i kintasi ki Jisɔs wə.

25 Si bukumbɛiŋ nɔki i liə i ŋga bi Kiŋ'waka ki Nyɔ wə, bukumbɛiŋ fə̂ki gia bîəli asi Kiŋ'waka kiwɔ chusiki. 26 Kiə bukumbɛiŋ ma ghâŋsiki gwu. Kiə bukumbɛiŋ ma bə̂kəliki shɔ́m yi bəni bədɔkɔ. Kiə bukumbɛiŋ ma chiniki kindɔŋ bəh bəni bədɔkɔ.

6

Bəni bə Nyɔ gâmtiki bəni bəchi

1 Bwa bə nih bəŋ, mbɛiŋ ka dza yɛiŋ mi widɔkɔ i mbɛiŋ kintəəŋ num wi gbɔ i chu wə, mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ nɔki asi Kiŋ'waka ki Nyɔ nəŋki, mbɛiŋ mɔ̂msi i tə̂fi wi a wi bûku i chu biwɔ kintəəŋ. Ayakalə, jɔbi wə mi bə təfi mi, wi ka tə̂fiki bəh kimbɔiŋni tɔ̂kni i yɛ̂iŋ a wi tə ma gbɔ̂ i mmɔmsi wə. 2 Mbɛiŋ gâmtiki bwa bə nih bəmbɛiŋ i bəŋgəkə bəbɔ wə. Mbɛiŋ ka fə̂ki yakadəiŋ yaka mbɛiŋ jiəki lə nchi wi Klistus. 3 Mi kabə dzɔ gwu yi a ŋgaiŋ kɔ fiɛŋ fidɔkɔ, wi kɔbi na fiɛŋ fiwɔ, wi fwɔkyiki gwu yi. 4 Mi wichi tsɛ̂iŋ kimfə ki i gia yə wi fəki, wi yɛiŋ a ŋgaiŋ fəki lə chəŋ a. Wi kabə fəki chəŋ, wi ka kɔksiki gwu yi. Ayakalə, kiə wi ma fə̂kəniki gwu yi bəh mi widɔkɔ. 5 Mbɛiŋ kîəki a mi wichi kaŋaki i gîŋ ntiə wi.

6 Mi kabə lani mi bəh gia yi Nyɔ, mi wə bə laniki wi gâa biɛiŋ biə bi kɔ bindzɔŋni bichi wi nya mi wə wi laniki wi.

7 Kiə mbɛiŋ ma fwɔ̂kyiki gwú yimbɛiŋ. Nyɔ kɔkə kiyuŋ. Mbɛiŋ kîəki a fiɛŋ fiə mi gbɛli akɔ a fifiə wi bi kɔhki. 8 Mi ka gbɛli ŋgɔkɔ wi a num gia yə nyam yi yi gwu nəŋki, ma wi bi kɔh shəŋ gia yə nyam yi yi gwu nyaki a num kpi. Mi ka gbɛli ŋgɔkɔ num gia yə Kiŋ'waka ki Nyɔ nəŋki, ma wi bi kɔh nɔni kə ki bi tsə kaa kə a num kə Kiŋ'waka ki Nyɔ nyaki. 9 Ayakadəiŋ, kiə bukumbɛiŋ ki bɔ̂h kə i fə̂ki gia yindzɔŋni, kɔm jɔbi bi dzə kpɛiŋki ma bukumbɛiŋ bi kwati ŋkɔh wiwɔ i jɔbi wə bukumbɛiŋ ka bɔh dəkə. 10 Yaka yi kɔ a, na i winaiŋ jɔbi wə bukumbɛiŋ kwati dzəh, bukumbɛiŋ ka fəki gia yindzɔŋni i bəni bəchi, kighə i bə̀ bɔ kɔ i chwɔŋkijuŋ ki bəni bə bumni wə.

Ndzaka wi gɔksini

11 Mbɛiŋ yɛ̂iŋ si dzə́kəh yi kiŋwakti yələ fa kɔ yimbum yimbum! A nyaka mih bəh kaŋ yiŋ! 12 Bəmaka bəni bə̀ bɔ nyiniki a bə sûuŋki mbɛiŋ, akɔ bə̀ bɔ nəŋki i chusiki gwu i gia yi nyam yi gwu. Bɔ fəki yakadəiŋ ka bəni bi ma bwaŋki gvu i bɔ chɛiŋ kɔm gia yə bɔ fukuki a Klistus nì kpi i kintasi wə. 13 Na bəni bə̀ bɔ kɔ bə suuŋ lɔ bɔ jiəki kə bənchi bəchi. Ayakalə, bɔ nəŋki alə a jɔbi wə bɔ suuŋ mbɛiŋ ka bɔ chɔkɔki kijum a mbɛiŋ fə gia yə bɔ kɔŋki a yi num i gwu yimbɛiŋ wə. 14 Ayakalə, i mih, mih kɔkə i lansi num i chɔkɔki kijum i gia yidɔkɔ wə a kɔbi a i gia yə a Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus nì kpi i kintasi wə. Akɔ i kintasi kələ wə biɛiŋ bi fa kuku kɔ num bi kpi bi gaali bəh mih, mih tə gaali bəh bi. 15 Mi ka num, num bə suuŋ wi nabə a bə ka suuŋ dəkə wi, yəmaka kaŋaki kə gia yidɔkɔ i fə. Fwu wi gia kɔ a, Nyɔ kɛiŋsi mi a wi numki wimfiaŋ. 16 Kimbɔiŋni ki Nyɔ bəh nshɛiŋ yi dzə i bəni bəchi bə̀ bɔ biəli dzəh yələ, bə̀ bɔ si num lɔ bəni bə Islae bə Nyɔ.

17 Ayaka i yisi i liə wə i tsəki, kiə mi ma chu nyâki ŋgəkə i mih, kɔm bali biə bi kɔ i mih wə chusiki a mih kɔ mi wi Jisɔs.

18 Bwa bə nih bəŋ, ma Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus chûsi mbɛiŋ bəchi bəh shɔm yi yindzɔŋni i biŋ'waka bimbɛiŋ wə. Yi nûm ayaka.

* 3:20 Yi kɔ fa chəŋ a, Nyɔ kɔ a wimu.

* 4:3 Biɛiŋ biə bi sakaki i mbi wələ wə kɔlə numki bənchi bəh biŋ'waka.

Ɛfɛsus

1

2

3

4

5

6

Kiŋwakti kə Bɔɔl nì nyaka i kijuŋni ki

Ɛfɛsus

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Ɛfɛsus kələ mə

Kiŋwakti kələ nì nyaka Bɔɔl, waiŋ ntum wi Jisɔs i bəni bə bumni i kwili wi Ɛfɛsus wə. Fwu wi gia wə wi kɔ i kiŋwakti kələ mə kɔ kimfasi kə Nyɔ nì fasi a ŋgaiŋ bi juŋniki lə biɛiŋ bichi biə bi kɔ i bɛiŋ bəh i kuku i jiə i Jisɔs chɛiŋ. Bɔɔl fuku baiŋsi si yi nì nyani ka bəni chiŋni i fiɛŋ fimu wə bəh Nyɔ. Wi chusi si Bah Nyɔ nì sabi bəni bu, dalinya chu bibɔ tsə dzəh i Jisɔs Klistus wə Waiŋ wi, bəh si wi nì fə kinchəsi ki i bɔ wə a num Kiŋ'waka ki Baiŋni. Wi təfi bəni bə̀ wi nyaka i bɔ a bɔ nɔ̂ki nɔni kə ki chusiki a bɔ chîŋni lɔ bəh Klistus. Bɔɔl chusi tə i dzə́h dzə́h wə i fəkəni si kijuŋni ki bəni bə bumni kɔ i mi wimu wə i Klistus wə.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1:1-2 Kin'yisi

1:3–3:21 Kimfasi kə Nyɔ nì kaŋaki i Klistus bəh i kijuŋni ki bəni bə bumni

4:1–6:20 Nɔni ki bəni bə Klistus kifiaŋ

6:21-24 Kiŋgɔksi

1

1 Akɔ mih Bɔɔl, waiŋ ntum wi Klistus Jisɔs i kiŋkɔŋ ki Nyɔ wə.

Mih nyakaki kiŋwakti kələ i bəni bə̀ akɔ bə Nyɔ i Ɛfɛsus bə̀ bɔ num ndzɔŋ i Klistus Jisɔs wə.

2 Nyɔ Tii wibukumbɛiŋ bəh Bah Jisɔs Klistus chûsi mbɛiŋ bəh shɔm yindzɔŋni chu nyâ mbɛiŋ bəh kimbɔiŋni.

Kimbɔiŋsi kə ki gamtiki biŋ'waka bi bəni bə̀ bɔ chiŋni i Klistus wə

3 Ma kiŋkɔksi nûm i Nyɔ wə wi kɔ Nyɔ, chu num tii wi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus. Wi bɔiŋsi bukumbɛiŋ bəh kimbɔiŋsi kichi i tumi ki bɛiŋ wə kə ki gamtiki biŋ'waka bibukumbɛiŋ si bukumbɛiŋ kɔ bə chiŋni i Klistus wə. 4 Na ka Nyɔ numki i maa mbi wələ wi nì kɔ wi sabibwili lɔ bukumbɛiŋ a bukumbɛiŋ bi chîŋni bəh Klistus bə baiŋki, bə nûm kiŋgbɔ kidɔkɔ kɔbi i wi nshiŋ. I kiŋkɔŋ ki wə, 5 wi nì kɔ num wi kɛiŋsi lɔ i bi dzɔ bukumbɛiŋ i bwa bu tsə dzəh i Jisɔs Klistus wə. Wi nì fə yakadəiŋ, biəli gia yə yi ndzɔŋki yə wi nəŋki a yi nûm. 6 Yi nì num yaka ka kiŋkɔkni tsə̂ki i wi i kinya ki kimbum kə wi nì nya i bukumbɛiŋ kilɔlɔ tsə dzəh i Waiŋ wi wə wi kɔ shɔm yi. 7 Wi kɔ wi nì təiŋ bukumbɛiŋ i kaŋ yichu wə num bəh mwa mi Waiŋ wi wələ. Yi num a, wi dalinya chu bibukumbɛiŋ, biəli shɔm yi yindzɔŋni yə wi Nyɔ nì chusi i bukumbɛiŋ nalə. 8 Jɔbi wə wi nì nəŋki i chusi wi shuku yi num shukuni i bukumbɛiŋ wə. Wi nì fə yakadəiŋ bəh mfi bichi bəh kiŋkwaka ki kichi. 9 Nyɔ kɔ wi fə lɔ bukumbɛiŋ kiə gia yə wi nəŋki yə yi nì kɔ i nyumi wə. Wi nì fə biəli gia yə yi ndzɔŋki i wi asi wi nì kɔ wi sisi lɔ a wi bi fə tsə dzəh i Klistus wə. 10 Wi nì sisi a jɔbi wə jɔbi bi dzə kpɛiŋki wi bi juŋni biɛiŋ bichi nabə biə bi kɔ i bɛiŋ, nabə biə bi kɔ i kuku, i jiə i Jisɔs chɛiŋ. 11 Nyɔ nì babwili tə buku i num bəni bu i Jisɔs wə. Wi nì sabibwili asi wi nì kɔ wi sisi a kɛiŋ i kikpu wə biəli kiŋkwaka ki asi wi si fə biɛiŋ bi bichi biəli kimfasi ki asi wi kɔŋki. 12 Yi nì num yakadəiŋ, ka buku bə̀ buku nì kɔ bəni bə ninshiŋ i jiə mfi i Klistus wə ka bə nɔ̂ki nɔni kə ki fə̂ki ka mbum bi Nyɔ chusiki, kiŋkɔksi tsəki i wi. 13 Mbɛiŋ tə kɔ num mbɛiŋ chiŋni i Klistus wə jɔbi wə mbɛiŋ nì wɔkɔ gia yi ŋkɔŋ yə akɔ ntum wi ndzɔŋni wə wi nì dzə bəh mbɔiŋ i mbɛiŋ wə. Si mbɛiŋ nì wɔkɔ yakadəiŋ, ka jiə shɔm i Klistus wə, Nyɔ fə kinchəsi ki i mbɛiŋ wə a num Kiŋ'waka ki Baiŋni kə wi nì kaka bəni yɛiŋ. 14 Kiŋ'waka ki Baiŋni kələ kɔ njikəli wi kpaŋ i ŋgɔm wi biɛiŋ biə bukumbɛiŋ bi kwatiki. Ayaka bukumbɛiŋ bi kwatiki jɔbi wə Nyɔ bi təiŋki kaasiki bəni bə̀ akɔ bu i kaŋ yichu wə. Ayakadəiŋ, mbum bi bi ka chusiki, kiŋkɔksi tsə i wi.

Bɔɔl tsa i bəni bə Ɛfɛsus

15 Mih kɔ mih wɔkɔ lɔ kɔm shɔm yə mbɛiŋ jiə i Bah Jisɔs wə, bəh kiŋkɔŋ kə mbɛiŋ kaŋaki i bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ. Akɔ gia yə yi fə, 16 jɔbi wə mih tsaki mih ka kwakaki mbɛiŋ. Mih nì ka num bee dəkə i nyaki kiyɔŋni i Nyɔ kɔm mbɛiŋ i ntsa wuŋ wə. 17 Mih tsaki a Nyɔ wə wi kɔ Nyɔ wi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus, Nyɔ wə wi kɔ Ba wi kiŋkɔkni, nyâ mbɛiŋ bəh Kiŋ'waka ma ki nyâ mbɛiŋ bəh mfi bimbum, ki wɛ̂li dzə́kəh yimbɛiŋ ka mbɛiŋ kîə wi bindzɔŋ. 18 Mih chu tsa a wi wɛ̂li mfi bimbɛiŋ ka mbɛiŋ kîə gia yə mbɛiŋ tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ i yi wə, yə wi nì bɔɔŋ mbɛiŋ yɛiŋ kɔm yi, chu kîə kiŋkɔkni kə ki kɔ kimbum ki biɛiŋ biə bi kɔ bi bəni bə̀ akɔ bə Nyɔ. 19 Mih chu tsaki a Nyɔ wɛ̂li mfi bimbɛiŋ ka mbɛiŋ kîə ŋga bi biə bi tsəki ŋga bichi. Akɔ ŋga bimbum biələ wi nɔmki bəh bi i bukumbɛiŋ bə̀ bə kɔ bə jiə shɔm i wi. 20 Akɔ ŋga biwɔ biə wi nì nɔm bəh bi dzasi Klistus i kpi wə, yaksi wi ka tɔm wi i tsɛiŋ yi yiləkəli wə i tumi ki bɛiŋ wə. 21 Klistus kɔkniki nalə tsə na biɛiŋ bichi biə bi sakaki bəh bəŋkuŋ bəh ŋga bəh kiŋkɔkni kichi. Wi chu kaŋa yɛli wimbum wi tsə na kiyɛli kichi kə bə bɔɔŋki bəni yɛiŋ. Wi kɔkə yakadəiŋ a jɔbi wələ wə shəŋ. Wi bi numki yakadəiŋ i jɔbi wi dzəni wə. 22 Nyɔ kɔ wi jiə biɛiŋ bichi i wi chɛiŋ, ka chu tɔm wi a wi kɔ fwu wi biɛiŋ bichi i kijuŋni ki bəni bə bumni wə. 23 Kijuŋni ki bəni bə bumni kələ kɔ gwu yi Klistus. Klistus ka numki num wi jikə kpɛiŋ kɔm kijuŋni kələ, a num wi wə wi fəki ka biɛiŋ bichi bi jikə kpɛiŋ i dzə́h yichi wə.

2

Nyɔ nì chiŋni bukumbɛiŋ bəh Klistus dzasi i kpi wə

1 A nì kɔ i ninshiŋ, mbɛiŋ num bəni bə̀ bɔ nì kɔ bɔ kpiyi lɔ i biŋ'waka wə kɔm bə bənchi bə Nyɔ bə̀ mbɛiŋ nì bwiŋki bəh chu bimbɛiŋ, 2 biə mbɛiŋ nì nɔki mbɛiŋ fə. Mbɛiŋ nì nɔki biəli num dzə́h yə bəni bə mbi bələ nɔki yɛiŋ, chu biəli ŋkuŋ wi ŋga bi fiəkə yi bɛiŋ. Akɔ wi kiŋ'waka kiwɔ kə ki nɔmki i liə i bəni bə̀ bɔ ləkəki bəh kifwu i Nyɔ. 3 Akɔ ayaka tə si bukumbɛiŋ bəchi nì nɔki. Bukumbɛiŋ nì nɔki fə gia yə nyam yi gwu yi shilini nì kɔŋki, biəli num gia yə nyam yi gwu bəh biŋkwaka bibukumbɛiŋ nəŋki a bukumbɛiŋ fə̂ki. Bukumbɛiŋ ka bəni bəwɔm nì kɔ bə si num lɔ bəni bə̀ shɔm kɔ i bɔkɔki Nyɔ bəh bɔ, yi num a liŋ si mi wiwɔm wichi kɔ. 4 Ayakalə, Nyɔ wə wi kɔ wi jikə bəh nshɛiŋ i bukumbɛiŋ wə wi nì kɔŋ bukumbɛiŋ nalə, 5 chiŋni bwili bukumbɛiŋ bəh Klistus i kpi wə na si bukumbɛiŋ nì kɔ bə kpiyi lɔ kɔm bə bənchi bə Nyɔ bə̀ mbɛiŋ nì bwiŋki. Nyɔ nì bwili mbɛiŋ kɔm shɔm yi yindzɔŋni. 6 Si wi nì chiŋni bukumbɛiŋ bəh Klistus Jisɔs dzasi i kpi wə yakadəiŋ, wi ka yakasi bukumbɛiŋ tɔm bukumbɛiŋ bəh wi i tumi ki bɛiŋ wə. 7 Wi nì fə yakadəiŋ ka a bi numki i jɔbi wi dzəni wə, wi bi chusi shɔm yi yindzɔŋni nalə a num yə mi kɔkə i bi fəkəni. Shɔm yi yindzɔŋni yələ kɔ num wi chusi lɔ i kiŋkɔŋ ki wə tsə dzəh i Klistus Jisɔs wə. 8 Mbɛiŋ kîəki a Nyɔ nì bwili mbɛiŋ a num kɔm shɔm yi yindzɔŋni yə wi nì chusi i mbɛiŋ tsə dzəh i shɔm yə mbɛiŋ nì jiə i Klistus wə. A num kə i kimfə kimbɛiŋ wə. A num kinya ki Nyɔ. 9 A nì kɔkə kɔm nɔm widɔkɔ wə mi nì nɔm na ka mi widɔkɔ bi ma numki wə wi kɔ i dza ghaŋsiki gwu. 10 Gia yə yi kɔ, kɔ a bukumbɛiŋ kɔ si bukumbɛiŋ kɔ i liə lə a maa Nyɔ bəh kaŋ yi. Wi kɔ wi chiŋni bukumbɛiŋ bəh Klistus Jisɔs ka fə bukumbɛiŋ i nûmki bəni bə mfiaŋ, ka bukumbɛiŋ nɔ̂mki bənɔm bə ndzɔŋni bə̀ wi nì sisi a kɛiŋ i kin'yisi wə a, akɔ bə̀ bukumbɛiŋ bi nɔki bə nɔ̂m bɔ.

Chwɔŋbijuŋ bifa si num lɔ i mi wimu i Klistus wə

11 Mbɛiŋ bəni bə̀ mbɛiŋ kɔkə i chwɔŋkijuŋ ki Bəju wə, mbɛiŋ kwâka fiɛŋ fiə mbɛiŋ nì yisi kɔ fi i ninshiŋ. Bəju bə̀ bɔ bɔɔŋki gwu yibɔ a bɔ kɔ bəni bə̀ bɔ kɔ bə suuŋ bɔ, bɔ nì bɔɔŋki mbɛiŋ a mbɛiŋ kɔ bəni bə̀ bɔ kɔ kinchɔk. Ayaka nsuuŋ wələ num fiɛŋ bə fəki i mi a bəh kaŋ. 12 Mbɛiŋ yiŋti a, a nì kɔ i jɔbi wiwɔ wə, mbɛiŋ nì kaŋaki kə gia yidɔkɔ i fə bəh Klistus. Mbɛiŋ nì kɔkə i kintəəŋ ki ŋgɔkɔ wi bəni bə Nyɔ bə̀ bɔ kɔ bə Islae. Mbɛiŋ nì kaŋaki kə gia yidɔkɔ i fə bəh miŋkaiŋ mi kiŋkaka mə Nyɔ nì dzi bəh bɔ. Mbɛiŋ nì kɔ fimbɛiŋ i fa mbi wə kaŋa kə gia yidɔkɔ yə mbɛiŋ tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ i yi wə, chu kiə kə tə Nyɔ. 13 Ayakalə, i liə si mbɛiŋ kɔ num mbɛiŋ chiŋni lɔ bəh Klistus Jisɔs, mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ nì yisi kɔ i dzə́h yi dəəŋ i Nyɔ, wi dzɔ mbɛiŋ kɔmsi dzə i wi wə tsə dzəh i mwa mi Klistus wə. 14 Akɔ wi Klistus mwi wə wi dzə bəh kimbɔiŋni i bukumbɛiŋ. Wi fə Bəju bəh bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju num i mi wimu wə. Wi mukuyi kimbu ki kiŋgaali a num ki mbaiŋŋni kə ki nì yisi kɔ i bukumbɛiŋ kintəəŋ. 15 Wi nya gwu yi ka kpi i chiksi bənchi bəh gia yə bənchi dzakaki a, bə fə̂ki i numki bəni bə Nyɔ. Wi fə yakadəiŋ ka ŋgaiŋ chiŋni mi wichi i wi wə ka bɔ numki mi wimu wimfiaŋ i di bi bəni bəfa wə. Si wi fə yakadəiŋ, wi ka dzə bəh kimbɔiŋni. 16 Kpi yi i kintasi wə chiŋni chwɔŋbijuŋ bifa biələ dzə bəh bi i Nyɔ i gwu yimu wə, ka wɔɔ kimbaiŋŋni kibɔ i kintasi wə ki kaa. 17 Wi nì dzə ka fuku ntum wi ndzɔŋni wə wi dzəki bəh kimbɔiŋni i mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ nì kɔ i dzəh yi dəəŋ wə, fuku tə i bə̀ bɔ nì kɔ kɔmsi i wi wə. 18 A fə wi na ka bukumbɛiŋ bəchi kaŋa dzəh i dzə i Bah tsə dzəh i Kiŋ'waka kimu wə. 19 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ chu kɔkə bəni bə dzəni nabə bəni bə kumini. Mbɛiŋ si num lɔ bwa bə kwili mbɛiŋ bəh bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ, num tə bəni i Nyɔ dzu. 20 Juŋ yələ kɔ num bə maa i chaka wə a num bwa bə ntum bə Jisɔs bəh bəni bə̀ bɔ fukuki bəntum bə Nyɔ, Klistus Jisɔs mwi num təh wi bu wi juŋ wiwɔ. 21 Akɔ i wi wə juŋ yiwɔ yichi chiŋni bə́ kɔɔ i bi dzə num juŋ yi baiŋni i Bah. 22 Mbɛiŋ tə kɔ num bə chiŋni mbɛiŋ bə́ maa i Klistus wə, i bi dzə num di biə Nyɔ nɔki i Kiŋ'waka ki mə.

3

Bɔɔl kɔ mi wi fukuni i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju

1 Si Nyɔ kɔ wi fə lɔ biɛiŋ biələ i mbɛiŋ lə, mih bə́ tsa i mbɛiŋ. Mih Bɔɔl kɔ i nsəŋ mə kɔm ntum wə kɔm Klistus Jisɔs. Mih nɔmki nsəŋ wələ kɔm mbɛiŋ bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju. 2 Mih kwakaki a mbɛiŋ wɔkɔ lɔ si Nyɔ nì baa mih ka nya nɔm i mih a mih chûsiki shɔm yi yindzɔŋni i mbɛiŋ. 3 Gia yələ kɔ yə yi nì yisi kɔ i nyumi wə Nyɔ wɛli dzə́kəh yiŋ mih ka yɛiŋ. Mih nyaka lɔ kɔm yi i mbɛiŋ a yi juli. 4 A mbɛiŋ ka fa, mbɛiŋ ni yɛiŋ gia yə mih kiəki kɔm gia yi nyumini yə kɔm Klistus. 5 A nì kɔ i kikpu wə Nyɔ nì ka fə dəkə a ŋgɔkɔ wi bəni i jɔbi wiwɔ wə kiə gia yi nyumini yiwɔ. I liə Kiŋ'waka ki Baiŋni chusi lɔ yi i bwa bə ntum bə Jisɔs bə baiŋni bəh i bəni bə̀ bɔ fukuki bəntum bə Nyɔ, bɔ kiə. 6 Gia yi nyumni yələ kɔ a bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju kɔ num Nyɔ nya tə bɔ bəh biɛiŋ biə wi jiə i bəni bu. Bɔ si num lɔ i gwu yimu wə bəh bɔ, kiŋkaka kə Nyɔ nì fə i Bəju kɔ tə i bɔ, si bɔ chiŋni bəh Klistus Jisɔs tsə dzəh i ntum wi ndzɔŋni wə bɔ bum.

7 Nyɔ nì fə a mih nûmki mi wi nɔm i ntum wi wi ndzɔŋni wələ. Nɔm wələ nì kɔ kinya kə wi nì nya i mih kɔm bəh shɔm yi yindzɔŋni. Wi nì dzɔ ŋga bi ka nɔm bəh bi, i mih i nya nɔm wələ a mih nɔ̂mki. 8 Mih lansiki kpɛiŋniki kə i mi wi nchiŋ i bəni bəchi bə̀ akɔ bə Nyɔ. Ayakalə, Nyɔ nì chusi shɔm yi yindzɔŋni i mih ka nya nɔm wələ a mih tsə fukuki ntum wi ndzɔŋni kɔm mbum bi Klistus biə bi kaŋaki kə kinsini num i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju. 9 Yi nì kɔ ka bəni bəchi kiə baiŋsi kimfasi ki gia yi nyumini yə Nyɔ wə wi maa biɛiŋ bichi si nyumi i wi mə i jía jía wə. 10 Kimfasi kələ nì kɔ a, a bi numki i jɔbi wi liə wə, ma Nyɔ bi tsə tɔli i kijuŋni ki bəni bə bumni wə, fə ka bəchinda bəh biŋ'waka biə bi kaŋaki ŋga, bi sakaki i di bi bɛiŋ wə, i yɛiŋki mfi bi Nyɔ biə bi kɔ i dzə́h dzə́h wə. 11 Wi nì fə lə biəli asi wi nì kɔ wi sisi jiə lɔ i kin'yisi wə. Wi fə lɔ gia yələ tsə dzəh i Klistus Jisɔs wə Bah wibukumbɛiŋ. 12 Akɔ kɔm wi, bukumbɛiŋ kwati dzəh i dzə kɔmsi i Nyɔ wə chu kaŋa kə nlwa nabə i numki bəh kiməŋni kɔm shɔm yə bukumbɛiŋ jiə i wi. 13 Si yi kɔ yakadəiŋ, mih kwuŋki kaŋ kwuŋni a shɔm ma kpî mbɛiŋ kɔm ŋgəkə wə mih yɛiŋki i mbɛiŋ. Mbɛiŋ bi kwatiki lə ndzɔŋni biwɔ.

Bɔɔl chu tsa i bəni bə Ɛfɛsus

14 Akɔ kɔm gia yələ mih tumki binyu biŋ i Ba wibukumbɛiŋ nshiŋ, 15 wə yɛli bi chwɔŋbijuŋ bichi i bɛiŋ bəh i kuku buku i wi wə. 16 Mih tumki binyu tsa, biəli kiŋkɔkni ki kə ki kɔ kimbum, ma wi nyâ mbɛiŋ bəh ŋga tsə dzəh i Kiŋ'waka ki wə, ma bi fə shɔ́m yimbɛiŋ ləkəki. 17 Ayakadəiŋ, ka Klistus ni nɔki i shɔ́m yimbɛiŋ wə asi mbɛiŋ jiə shɔm i wi wə. Mih tsa tə a kiŋkɔŋ nûmki i mbɛiŋ wə, fə̂ gaaŋ yimbɛiŋ lîəni i kuku ka kpɛiŋ bəh juŋ yə bə maa i chaka ki ləkəli bɛiŋ, 18 ka mbɛiŋ bəh bəni bəchi bə̀ akɔ bə Nyɔ kaŋaki mfi, i fə a mbɛiŋ kiəki kiŋkɔŋ ki Klistus. Kiŋkɔŋ ki kələ kaŋaki n'yam nalə, kaŋa dəəŋ bəh ndəŋəyaka nalə, nliə wiwɔ i kuku liə tə nalə. 19 Mih tsa a mbɛiŋ kɔlə i kîə kiŋkɔŋ ki kə ki gakaki bəni i kiə, ka mbɛiŋ kɔ i nûmki num mbɛiŋ jikə bəh gia yichi yə Nyɔ kɔ yi. 20 Bukumbɛiŋ nyâki kiŋkɔkni i Nyɔ. A num wi wə wi kɔ i fə gia yichi bəh ŋga bi biə bi nɔmki i bukumbɛiŋ mə. Ayaka wi kɔlə i fə na i tsə tsəni si bukumbɛiŋ bikəki nabə si bukumbɛiŋ kɔ i kwakaki. 21 Kiŋkɔkni nûm i wi wə kɔm kijuŋni ki bəni bə bumni bəh kɔm Klistus Jisɔs i jɔbi wichi wə kiŋgɔksi kɔbi. Yi nûm ayaka.

4

Bəni bə Klistus nûmki i fiɛŋ fimu wə

1 Ayakadəiŋ, mih Bɔɔl wə mih kɔ mi wi nsəŋ kɔm Bah Jisɔs, mih tsaki mbɛiŋ a mbɛiŋ nɔ̂ki nɔni kə ki kɔ ki kpɛiŋ kə Nyɔ nì bɔɔŋ mbɛiŋ a mbɛiŋ nɔ̂ki i ki wə. 2 Mbɛiŋ shîsi gwu yimbɛiŋ i kuku chu nûm lə nyiki. Mbɛiŋ kâŋaki shɔm, dzɔ̂ mi bəh mi asi wi kɔ i kiŋkɔŋ wə. 3 Mbɛiŋ mɔ̂msiki nalə i nûmki i fiɛŋ fimu wə fiə Kiŋ'waka ki Baiŋni dzə bəh fi i mbɛiŋ si mbɛiŋ nɔki i kimbɔiŋni kə ki juŋniki bəni. 4 Gwu yi bəni bə bumni kɔ a yimu, Kiŋ'waka ki Baiŋni num a kimu. Yi kɔ a liŋ asi gia yə Nyɔ nì bɔɔŋ bukumbɛiŋ a bukumbɛiŋ tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ i yi wə kɔ tə a yimu. 5 Bah kɔ a wimu mbum num a wimu, njuli wə bə juliki bəni i bɔkɔ mə num a wimu. 6 Nyɔ kɔ a wimu wə wi kɔ Tii wibukumbɛiŋ bəchi. Wi kɔ i biɛiŋ bichi bɛiŋ, wi nɔm wi tsə dzəh i bukumbɛiŋ bəchi wə, wi num tə i bukumbɛiŋ bəchi kintəəŋ. 7 Yi kɔ tə a Klistus kɔ wi nya kinya i mi wimu wimu i bukumbɛiŋ kintəəŋ biəli kimfəkə kinya ki i wəmaka mi. 8 Akɔ gia yə bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

“Jɔbi wə wi nì yaka tsə i bɛiŋ,

wi nì fə bəni bə̀ wi nì tum dzi, bɔ biəli wi.

Wi nì nya binya i bəni.”

9 I dzaka a, “Wi nì dza yaka bɛiŋ” kɔ a nə? Yi chusiki a wi nì shi tsə tə i kuku i nshwaiŋ chɛiŋ.* 10 Ayakadəiŋ, wi wə wi nì shi tsə i nshwaŋ chɛiŋ kɔ tə a wi wə wi nì dza yaka i bɛiŋ tsə tɔli bɔɔli wichi ka tsə i bɛiŋ, ka di bichi kɔlə numki bi jikə bəh wi. 11 Akɔ a wi wə wi nì nya binya i bəni. Wi nì nya i bədɔkɔ a bɔ nûmki bwa bu bə ntum, nya i bədɔkɔ a bɔ fûkuki gia yə bɔ wɔkɔki si Nyɔ dzakaki, i bədɔkɔ a bɔ nyâniki fûkuki ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ, i bədɔkɔ a bɔ tɔ̂kniki i bijuŋni bi bəni bə bumni chu lani bəni. 12 Wi nì nya binya biələ i kɛiŋsi bəni bə̀ akɔ bə Nyɔ bəh bi a bɔ kpɛiŋ i bə̀ bɔ kɔ i nɔ̂mki nɔm wi, i mâaki gwu yi Klistus yə yi kɔ kijuŋni ki bəni bə bumni, 13 i tsə buku i jɔbi wə bukumbɛiŋ bəchi bi numki i mi wimu wə i kimbum kibukumbɛiŋ wə bəh i gia yə bukumbɛiŋ kiəki kɔm Waiŋ Nyɔ. Bukumbɛiŋ kabə nɔki yakadəiŋ, yi ni fə bukumbɛiŋ num bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ ta kpɛiŋ, ka bukumbɛiŋ kɔ i numki aka Klistus mwi. 14 Ayakadəiŋ, bukumbɛiŋ ma ni chu numki ka bwa bə nchiŋ, bə̀ jɔbi wə na winaiŋ nlani tsəki wi ka njəŋsiki bɔ, bɔ tsə i ninshiŋ fiəni dzə i jum wə ka fiɛŋ fiə fiəkə njəŋsiki nnyaki. Bukumbɛiŋ ma ni chu numki tə ka bəni bə̀ bəni bə̀ bə wɛɛliki nyaniki fwɔkyiki bɔ bəh ntəkə biə bɔ kɔ bɔ kɛiŋsi jiə. 15 Bukumbɛiŋ kaŋaki i fukuki fibukumbɛiŋ num ŋkɔŋ i kiŋkɔŋ wə, ayaka kɔɔ i dzə́h yichi wə i numki ka Klistus wə wi kɔ fwu wibukumbɛiŋ. 16 Akɔ wi wə wi fə ka bimbu bi bi gwu bichi biə bi juŋni ka chiŋni i wi wə ka kɔɔki, maa gwu yi i kiŋkɔŋ wə, asi kimbu nɔmki ŋ'wi nɔm kimbu nɔm ŋ'wi nɔm na bindzɔŋ.

Nɔni kikpu bəh kifiaŋ

17 I liə wə, i yɛli wi Bah wə mih nəŋki i dzaka chu kiŋ i mbɛiŋ a kiə mbɛiŋ ma nɔ̂ki ka bəni bə̀ bɔ kiəki kə Nyɔ. Biŋkwaka bibɔ si num a bi kilɔlɔ. 18 Mfi bibɔ kɔ bi fəkəli. Bɔ kɔ i dzəh yi dəəŋ i nɔni kə Nyɔ chusiki, kɔm bɔ kiəki kə Nyɔ, num kɔm bɔ ləkəki bəh kifwu. 19 Bɔ wɔmki bəh kifwu nalə. Bɔ jiə kifwu kibɔ i gia yi kinyɛŋ ki tɔkɔlini wə, ayaka gwu yibɔ shili i fəki ŋkani nɔni kinyɛŋ bichi.

20 Yələ kɔkə gia yə bə nì lani mbɛiŋ yɛiŋ kɔm Klistus. 21 Mih kwakaki a mbɛiŋ wɔkɔ lɔ kɔm wi, a bə lani lɔ mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ chiŋni bəh wi bəh ŋkɔŋ biə kɔm Jisɔs. 22 Mbɛiŋ bâbwili gwu yimbɛiŋ yikpu yə mbɛiŋ nì nɔki nɔni kikpu yɛiŋ num yi bəkə lɔ kɔm kinyɛŋ kə mbɛiŋ nì baaŋ ka fəki. 23 Mbɛiŋ kwûni biŋkwaka bimbɛiŋ bi numki bimfiaŋ. 24 Ma mbɛiŋ lɔh num gwu yimfiaŋ i mbɛiŋ wə, yə Nyɔ fə yi bwɔsi wi. Yələ kɔ gwu yi nɔni kə ki lansi kɔ kiŋkɔŋ ki chəŋ bəh ki baiŋni.

25 Yi kɔ a, mbɛiŋ bêe ntəkə, mi dzakaki num ŋkɔŋ i waiŋnih wi kɔm bukumbɛiŋ bəchi kɔ bimbu bi gwu i gwu yimu wə. 26 Mi ka bɔksi tɔɔ, wi ka tɔ̂kniki i dza fə chu. Kiə wi ki bêe kə a wɔŋ liə wi kɛiŋ bɔksi tɔɔ. 27 Kiə wi ki nyâ kə dzəh i ŋkpɛli i lîə yɛiŋ. 28 Mi wə wi chwɔki ki chu chwɔ̂ kə. Wi nɔ̂mki num nɔm wi ndzɔŋni bəh kaŋ yi, i dzəh yə wi kɔ i kwatiki biɛiŋ biə wi kɔ i gamtiki bəni bə̀ bɔ dzaki tə. 29 Kiə ndzaka wichu ma bûkuki i dzaka bimbɛiŋ wə. Mi dzâkaki num gia yindzɔŋni yə yi kɔ maa bəni maani i biɛiŋ biə bɔ dzaki, ka ndzaka wiwɔ dzəki num bəh ŋgamti i bəni bə̀ bɔ wɔkɔki. 30 Kiə mbɛiŋ ma fə̂ki gia yə Kiŋ'waka ki Baiŋni ki Nyɔ kɔ i wɔkɔki chu. Kiŋ'waka kələ kɔ kinchəsi ki Nyɔ i mbɛiŋ wə kə ki chusiki a, a kaŋaki wi mbɛiŋ, a jɔbi bi kpɛiŋ lə ka ŋgaiŋ yɛlih kaasi mbɛiŋ i kaŋ yi ŋgəkə wə. 31 Mbɛiŋ lâŋ lɔ̂tɔkɔ shɔ́m yi lɔli bəh shɔ́m yi fuksini bəh shɔ́m yi bɔksini bəh n'yɔli bəh i bəkəliki kiyɛli ki bəni bəh shɔ́m yichu. 32 Mbɛiŋ kâŋaki num nɔni kindzɔŋni bəh shɔm yindzɔŋni i mi mi. Mi ka fə chu i mi, wi dâlinya wi a liŋ asi Nyɔ nì tsə dzəh i Klistus wə ka dalinya chu bimbɛiŋ.

5

Bəni bə Klistus nɔ̂ki ka bəni bə baiŋni

1 Asi mbɛiŋ kɔ bwa bə Nyɔ bə̀ wi kɔŋki nalə, ayaka mbɛiŋ sîni dzɔ̂ i wi. 2 Mbɛiŋ nɔ̂ki i kiŋkɔŋ wə a liŋ asi Klistus nì kɔŋ bukumbɛiŋ ka nya gwu yi i bukumbɛiŋ. Kinya ki kələ nì kɔ mfə gia wə wi fwuliki ndzɔŋki i Nyɔ.

3 Gia ka ntɔkɔli bəh nɔni kinyɛŋ kichi bəh dzə́kəh yi bukuni kɔkə yə bə kɔ i chu mɔm i dzaka kɔm yi i mbɛiŋ kintəəŋ, kɔm yələ kɔkə gia yə yi kaŋaki i nûmki i kintəəŋ ki bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ. 4 Yi kpɛiŋniki kə a ndzaka wi kinyɛŋ bəh ndzaka wi kiyuŋ, bəh nshəŋ yi kilɔlɔ bûkuki i dzaka kimbɛiŋ wə. Mbɛiŋ nyâki a kiyɔŋni i Nyɔ.

5 Mbɛiŋ kîəki ŋkɔŋ ŋkɔŋ a mi wə wi tɔkliki, nabə wə wi fəki kinyɛŋ, nabə wə wi bukuki bəh dzə́kəh, wi kaŋaki kə di i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi Klistus bəh Nyɔ wə. Mi wə wi bukuki bəh dzə́kəh si dzɔ biɛiŋ aka nyɔ wi. 6 Kiə mbɛiŋ ki bûm kə a mi fwɔkyiki mbɛiŋ bəh bəndzaka bə kilɔlɔ kɔm biɛiŋ biələ. Mbɛiŋ kîəki a biɛiŋ biələ kɔ biə bi si fə ka shɔm yi Nyɔ bɔkɔki i bəni bə̀ bɔ wɔkɔki kə i wi. 7 Ayakadəiŋ, kiə mbɛiŋ ma chîŋniki mbaŋ bəh bəmaka bəni. 8 A nì kɔ i ninshiŋ mbɛiŋ nì kɔ bəni i jisi wə. Ayakalə, i liə mbɛiŋ chiŋni lɔ bəh Bah, ka numki bəni bə baiŋni. Mbɛiŋ nɔ̂ki ka bəni bə baiŋni. 9 Fiɛŋ fiə mbaiŋ si dzə bəh fi si num num nɔni kindzɔŋni bəh ki chəŋ bəh kə ki chusiki ŋkɔŋ. 10 Mbɛiŋ mɔ̂msi i kîə gia yə yi ndzɔŋki i Bah. 11 Kiə mbɛiŋ ma jîəki kaŋ i biɛiŋ bi kilɔlɔ bi jisi wə. Mbɛiŋ kaŋaki i bwîliki lɔ bi i baiŋni wə. 12 Akɔ na gia yi ŋgəmnini i dzakaki kɔm gia yələ bəmaka bəni fəki i nyumi wə. 13 Ayakalə, na finaiŋ fiɛŋ fiə baiŋni baiŋki yɛiŋ wə, fi si yəŋə lə bə ka yɛiŋki, 14 kɔm biɛiŋ bichi biə bi si yəŋə si num mbaiŋ. Akɔ gia yə yi fə ka bə dzakaki gia yidɔkɔ a,

“Wɔ wə wɔ nɔki, yɔ̂mi!

Dzâ i kpi wə, ma mbaiŋ wi Klistus ni bâiŋki i wɔ wə.”

15 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ tɔ̂kniki si mbɛiŋ nyaniki. Kiə mbɛiŋ ma nɔ̂ki ka biyuŋ. Mbɛiŋ nɔki ka bəni bə mfi. 16 Mbɛiŋ mɔ̂msiki i fə̂ki gia yindzɔŋni i jɔbi wə mbɛiŋ kwati dzəh. Kɔm kaŋ yi liə yələ kɔ yichu. 17 Ayakadəiŋ, kiə mbɛiŋ ma numki biyuŋ. Mbɛiŋ mɔ̂msiki i kîəki gia yə Bah kɔŋki a mbɛiŋ fə̂ki. 18 Kiə mbɛiŋ ma mûki mbih mɔ kwa mbɛiŋ. Kɔm yəmaka kɔ gia yə yi bəkəliki bəni lɔ bəkəlini. Mbɛiŋ nûmki num mbɛiŋ jikə lɔ bəh Kiŋ'waka ki Baiŋni. 19 Mbɛiŋ dzâkaki i gwú yimbɛiŋ i bənjaŋ wə, bə̀ bɔ bukuki i Kiŋwakti ki Ŋkɔksi wə,* bəh bənjaŋ bə kɔksini bədɔkɔ, bəh bə̀ Kiŋ'waka ki Baiŋni nyaki i mbɛiŋ. Mbɛiŋ yə̂əŋki yaka kɔ̂ksi Bah i shɔm yimbɛiŋ wə. 20 Mbɛiŋ nyâki kiyɔŋni i Nyɔ Ba jɔbi wichi i gia yichi wə tsə dzəh i yɛli wi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus.

Ntəfi i bəkaŋa bəh bənyuku bəbɔ

21 Mbɛiŋ nya gwu yimbɛiŋ i mi bəh i mi biəli kiŋkɔkni kə mbɛiŋ kwati i Klistus. 22 Bəkaŋa bə bəni, mbɛiŋ nyâ gwú yimbɛiŋ i bənyuku bəmbɛiŋ asi mbɛiŋ nya i Bah, 23 kɔm minyuku kɔ fwu i kpə wi, asi Klistus kɔ fwu i kijuŋni ki bəni bə bumni wə. Kijuŋni kiwɔ num gwu yi, wi mwi num Kimbwili kiwɔ. 24 Ayakadəiŋ, bəkaŋa bə bəni kaŋaki i nyâ gwú yibɔ i bənyuku bəbɔ i gia yichi wə a liŋ asi kijuŋni ki bəni bə bumni nya gwú yibɔ i Klistus. 25 Bənyuku, mbɛiŋ kɔ̂ŋki bəkaŋa bəmbɛiŋ a liŋ asi Klistus kɔŋki kijuŋni ki bəni bə bumni ka nya gwu yi, ka kpi kɔm ki. 26 Wi nì nya gwu yi i fə̂ kijuŋni kiwɔ i baiŋki asi wi nì wɔkɔ ki bəh mwi bəh ja yi. 27 Wi nì sisi kijuŋni ki bəni bə bumni kiwɔ yaka ka wi ni dzɔ ki i wi wə ka miŋkpaŋa wə wi tsəki i dzə́kəh wə, wi kaŋa kə ndi widɔkɔ, wi tɔsi i gwu wə, wi kaŋa kə gia yidɔkɔ yə yi bəkəliki wi, ka wi baiŋki kaŋa kə kiŋgbɔ i wi wə. 28 Yi kɔ a liŋ asi bənyuku kaŋaki i kɔ̂ŋki tə bəkaŋa bəbɔ asi bɔ kɔŋki gwú yibɔ. Mi kabə kɔŋki kpə wi, yaka wi kɔŋki num gwu yi. 29 Mi widɔkɔ kɔkə wə wi si baiŋŋ gwu yi. Wi si saŋsi lɔ yi saŋsini, tɔkni bəh yi na bindzɔŋ. Yi kɔ a liŋ asi Klistus fə̂ki i bukumbɛiŋ bə̀ bə kɔ kijuŋni ki bəni bə bumni, 30 kɔm bukumbɛiŋ kɔ bimbu bi bi gwu. 31 Akɔ gia yə bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

“Akɔ kɔm yələ minyuku bi bêe lə ba wi bəh nih wi,

wi chîŋni bəh kpə wi,

ma bɔ bəfa bi nûm i mi wimu wə.”

32 Gia yidɔkɔ nyumiki lə i ndzaka wələ kintəəŋ yi kpali nalə, ayaka mih yɛiŋ yiŋ a, ndzaka wələ kɔ kɔm Klistus bəh kijuŋni ki bəni bə bumni. 33 Na ka mih lansi dzakaki lə, mi wimu wimu i mbɛiŋ wə kaŋaki i kɔ̂ŋki kpə wi asi wi kɔŋki gwu yi, miŋkpaŋa tə kaŋa i yɛ̂iŋ a wi nyâki lə kiŋkɔksi i nyuwi.

6

Ntəfi i bwa bəh bətii bwa

1 Bwa, mbɛiŋ wɔ̂kɔki i bətii bəmbɛiŋ bəh i bənih bəmbɛiŋ i dzəh yi Bah wə, kɔm yələ kɔ gia yi chəŋ. 2 Nchi wi Nyɔ wə wi dzakaki a,

“Wɔ kɔ̂ksi ba wa bəh nih wa”,

kɔ nchi wi ninshiŋ wə wi kaŋaki kiŋkaka num bə kpɛiŋsi. 3 Ayaka kiŋkaka kiwɔ num a,

“Mi wə wi jiəki nchi wələ wi bi wɔkɔki lə ndzɔŋni,

ayaka wi bi chu kwati nɔni ki dəəŋ i fa nshwaiŋ wə.”

4 Bətii bwa, kiə mbɛiŋ ma fə̂ki gia yə shɔ́m kɔ i bɔkɔki bwa. Mbɛiŋ kûkuki bɔ num bəh nlani bəh ntəfi wi Bah.

Ntəfi i mfá bəh i bəni bə̀ bɔ kaŋaki bɔ

5 Mfá, mbɛiŋ wɔ̂kɔki i bətikwili bə̀ bɔ kaŋaki mbɛiŋ i fa nshwaiŋ wə, i lwâki bɔ chu kɔ̂ksi bɔ. Mbɛiŋ wɔ̂kɔki i bɔ bəh shɔ́m yimbɛiŋ yichi asi mbɛiŋ wɔkɔki i Klistus. 6 Kiə mbɛiŋ ma nɔ̂mki i bɔ a i jɔbi wə dzə́kəh yibɔ kɔ i mbɛiŋ wə, ka gwu ndzɔŋki bɔ bəh mbɛiŋ. Mbɛiŋ fə̂ki aka mfá yi Klistus, yə bɔ fəki gia yə Nyɔ nəŋki bəh shɔ́m yibɔ yichi. 7 Mbɛiŋ bə́ nɔm, mbɛiŋ ka nɔ̂mki bəh kinsaŋli aka bəni bə̀ bɔ nɔmki num i Bah, kɔbi i mi wiwɔm. 8 Mbɛiŋ kîəki a, gia yindzɔŋni yichi yə mi fəki, wi fəki i bi kwati tə mmakti wi ndzɔŋni i Bah, kɔŋ a numki mfa nabə wə wi kɔkə mfa.

9 Mbɛiŋ bəni bə̀ bɔ kaŋaki mfá, mbɛiŋ kâŋaki bɔ tə i dzəh yindzɔŋni wə, kiə mbɛiŋ ma gûmsiki bɔ. Mbɛiŋ kîəki a mbɛiŋ bɔ bəchi kaŋaki Tikwili wimu i bɛiŋ, ayaka i wi chi chi kɔkə.

Biɛiŋ bi jum biə Nyɔ nya i bukumbɛiŋ

10 I kaasi, mih dzakaki i mbɛiŋ a mbɛiŋ nûm ndzɔŋ i Bah wə, yə̂kəli num i ŋga bi bimbum wə. 11 Mbɛiŋ lɔ̂h biɛiŋ bi jum bichi biə Nyɔ nya i mbɛiŋ i gwu wə, ka mbɛiŋ kɔlə i num i tum jum mbɛiŋ bəh ŋkpɛli i dzə́h yichi yə wi wɛɛliki nyaniki yɛiŋ. 12 Mbɛiŋ kîə a bukumbɛiŋ jwɔki kə num bəh bəni bəwɔm. Bukumbɛiŋ jwɔki num bəh biɛiŋ bichi biə bi kaŋaki ŋga bəh mbum, bi saka mbi wi jisi wələ. Biɛiŋ biə bi kɔ biŋ'waka bichu bichi biə bi kɔ i di bi bɛiŋ wə. 13 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ lɔ̂h biɛiŋ bi jum bichi biə Nyɔ nya i mbɛiŋ, ka a bi numki i kaŋ yichu yə wə, mbɛiŋ bi num ndzɔŋ asi mbɛiŋ bi numki num mbɛiŋ fə lɔ gia yichi, i bi dzə num bindzɔŋ. 14 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ nûm ndzɔŋ. Mbɛiŋ dzɔ̂ ŋkɔŋ ki nûm ka chiŋni wə mbɛiŋ shu i bwɛli wə, mbɛiŋ dzɔ̂ nɔni ki chəŋ i num ka chwaka kə mbɛiŋ lɔh ka baŋ bijum bimbɛiŋ yɛiŋ. 15 Mbɛiŋ nûmki num mbɛiŋ kɛiŋsi gwu i fûkuki ntum wi ndzɔŋni wə wi dzəki bəh kimbɔiŋni i bəni, yəmaka numki aka dzuyigvu yi jum mbɛiŋ ləkə i gvu wə. 16 I kpɛiŋsi i yələ wə, mbɛiŋ jîə shəŋ a shɔm i Klistus wə, yəmaka kɔ aka kəŋŋ wi gɔŋ mbɛiŋ kaŋa i kaŋ. A num ki kə mbɛiŋ kəŋki binsɔɔŋ biə mi wichu tumki gbuku bɛli yɛiŋ. 17 Mbɛiŋ dzɔ̂ tə mbɔiŋ wə Nyɔ bɔiŋsi mbɛiŋ yɛiŋ wi nûm ka kifɔ kijum kə mbɛiŋ bwaŋ, dzɔ̂ tə nywɔ wi jum wə Kiŋ'waka ki Baiŋni nyaki a num gia yi Nyɔ.

18 I gia yichi wə, mbɛiŋ tsâki jɔbi wichi bîəli asi Kiŋ'waka ki Baiŋni chusiki. Jɔbi wə mbɛiŋ bə́ tsa mbɛiŋ ka bikəki biɛiŋ bichi biə mbɛiŋ nəŋki i Nyɔ. I yəmaka wə mbɛiŋ tɔ̂kniki ndzɔŋki, chu kaŋa shɔm jɔbi wichi i tsaki nywa Nyɔ i bəni bəchi bə̀ akɔ mbu. 19 Mbɛiŋ tsâki tə i mih a jɔbi wə mih yasi dzaka kəŋŋ i dzaka, Nyɔ ni nyâ mih bəh gia yə mih ki dzâkaki, ka mih dzakaki lwâ kə kɔm gia yi nyumini yi ntum wi wi ndzɔŋni wi Nyɔ. 20 Akɔ kɔm ntum wələ mih kɔ i nsəŋ wə kɔm mih kɔ dzəkəh wi Klistus. Mbɛiŋ tsâki a jɔbi wə mih nəŋki i dzakaki, mih ni dzâkaki si mih kaŋaki i dzâkaki lwa kə.

Ndzaka wi gɔksini

21 Tichikus waiŋnih wibukumbɛiŋ wi shɔm wə wi nɔmki tə i Bah bəh shɔm yi yichi, wi ni fuku lə gia yichi i mbɛiŋ kɔm mih, ka mbɛiŋ tə ni kiə si mih kɔ, bəh gia yə mih fəki. 22 Akɔ gia yə mih faaŋ wi i mbɛiŋ kɔm yi, ka wi dzə fə mbɛiŋ kîə si buku kɔ, wi chu shîli shɔ́m yimbɛiŋ.

23 Nyɔ Tii wibukumbɛiŋ bəh Bah Jisɔs Klistus nyâ mbɛiŋ kimbɔiŋni bəh kiŋkɔŋ bəh kimbum. 24 Nyɔ chûsi shɔm yi yindzɔŋni i mi wichi wə wi kaŋaki kiŋkɔŋ kə ki kaaki kə i Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus.

* 4:9 Yudɔkɔ a, wi nì shi dzə tə i fa kuku.

* 5:19 Kiŋwakti ki Ŋkɔksi kələ kɔ kə Ŋkuŋ Dɛbit nì nyaka.

Filibi

1

2

3

4

Kiŋwakti kə Bɔɔl nì nyaka i kijuŋni ki

Filibi

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Filibi kələ mə

Kiŋwakti kələ nì nyaka Bɔɔl i kijuŋni ki bəni bə bumni i Filibi. Ki num i mbaŋ wi biŋwakti biə wi nì nyaka i juŋ yi nsəŋ mə i Lum. Gia yə yi nì fə na ka Bɔɔl nyaka kiŋwakti kələ, a nì kɔ i chusi a ŋgaiŋ yɛiŋ kpɔ wə kijuŋni ki Filibi nì chiŋsi. Fwu wi gia wi Bɔɔl i kiŋwakti kələ mə kɔ a, “I yiŋ wə, mih kabə num wiwɔm, yaka mih kɔ a i Klistus, mih ka kpi, a ni numki num mbee i mih.” Bɔɔl dzakaki kɔm mbum bi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus, si wi nì shisi gwu yi ka mfa, Nyɔ ka yaksi wi, wi jiə wi i di bimbum wə bi tsə bi mi wichi. Wi yiŋti bɔ a nɔni kibɔ i Klistus kɔ kinya ki Nyɔ biəli shɔm yi yindzɔŋni yə wi kaŋaki i bɔ tsə dzəh i shɔm yə bɔ jiə i Klistus wə, a kɔbi a bɔ jiəki bənchi bə kwili bə Bəju. Kiŋwakti kələ dzaka nalə kɔm kisaŋli bəh i jiəki mfi i gia yi Klistus wə kiməŋni kɔbi bəh i numki i kijuŋni wə bəh i kaŋaki shɔm i bumni wə bəh i nɔni kələ wə.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1:1-11 Kin'yisi

1:12-26 Gia yə yi nì num bəh Bɔɔl

1:27–2:18 Nɔni ki mi wə wi chiŋni bəh Klistus

2:19-30 Ndzaka kɔm Timɔti bəh Ɛbaflɔditus

3:1–4:9 Ntəfi kɔm bəmbaiŋŋni bəh bəŋgəkə

4:10-20 Bəni bə Filibi kɔ nsɛ́iŋ yi Bɔɔl

4:21-23 Bimbɔni

1

1 Kiŋwakti kələ nyaka mih Bɔɔl buku Timɔti, bə̀ bɔ kɔ bwa bə nɔm bə Klistus Jisɔs. Kiŋwakti kələ dzəki i mbɛiŋ bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ bə Klistus Jisɔs i Filibi i tasi bəh kifwu ki bətii kijuŋni ki bəni bə bumni bəh bəni bə̀ bɔ gamtiki i fəki bənɔm i kijuŋni kintəəŋ. 2 Nyɔ Tii wibukumbɛiŋ bəh Bah Jisɔs Klistus chûsi shɔm yindzɔŋni i mbɛiŋ chu nyâ mbɛiŋ bəh kimbɔiŋni.

Bɔɔl nya kiyɔŋni i Nyɔ kɔm bəni bə Filibi

3 Jɔbi wə mih kwakaki kɔm mbɛiŋ na yibwiŋ, mih ka nyaki num a kiyɔŋni i Nyɔ wuŋ shəŋ. 4 Jɔbi wə mih tsaki i ntsa wuŋ wichi kɔm mbɛiŋ bəchi, mih ka tsaki jɔbi wichi bəh kinsaŋli, 5 kɔm i yisi i chɔkɔ bi ninshiŋ i dzə buku bidaiŋ, kɔ num mbɛiŋ chiŋni bəh mih i nɔmki a ntum wi ndzɔŋni wə kɔm Jisɔs Klistus tsə̂ki a ninshiŋ. 6 Mih kiəki lə na bindzɔŋ a Nyɔ wə wi nì yisi nɔm wi ndzɔŋni wələ i mbɛiŋ bi dzɔ tsə lə bəh wi i ninshiŋ i tsə kaasi i chɔkɔ biə Jisɔs Klistus bi fiəni dzə yɛiŋ. 7 Yi kɔ chəŋ a mih kwakaki kɔm mbɛiŋ bəchi yakadəiŋ, kɔm mbɛiŋ kɔ shɔm yiŋ, bukumbɛiŋ num i fiɛŋ fimu wə a num fiə Nyɔ kɔ wi duksi bukumbɛiŋ yɛiŋ. Bukumbɛiŋ num i fi wə i liə, asi bukumbɛiŋ si num kɔŋ a numki jɔbi wə mih kɔ i juŋ yi nsəŋ mə, kɔŋ a numki i jɔbi wə mih kɔ mih nyani kɔm nnya dzaka i kɔŋ bi ntum wi ndzɔŋni wiwɔ fə a wi ləkəki nalə. 8 Mih dzakaki lə Nyɔ kiə na bindzɔŋ a mih kaŋaki lə shɔm i mbɛiŋ nalə, kɔŋ mbɛiŋ bəchi bəh kiŋkɔŋ ki Klistus Jisɔs.

9 Mih tsaki a kiŋkɔŋ kimbɛiŋ tsəki a ninshiŋ ninshiŋ, ma mbɛiŋ ni kaŋa mfi, i nəŋki gia bindzɔŋ. 10 Jɔbi wə mbɛiŋ nəŋki yakadəiŋ, mbɛiŋ ni tɔksi sabi yə yi kɔ chəŋ. Ayakadəiŋ, a bi numki chɔkɔ biə Jisɔs Klistus bi fiəni dzə, mbɛiŋ bi baiŋki, ŋgbɔ kɔbi. 11 Mbɛiŋ bi numki yakadəiŋ num mbɛiŋ fwuli bəh kimfə ki chəŋ kə mbɛiŋ kaŋaki tsə dzəh i Jisɔs Klistus wə. Yələ ni fə kiŋkɔkni bəh kiŋkɔksi ni tsəki i Nyɔ wə.

Bɔɔl nì kɔ i juŋ yi nsəŋ mə, ntum wə kɔm Jisɔs tsə a ninshiŋ

12 Bwa bə nih bəŋ, mih nəŋki a mbɛiŋ kiəki a gia yichi yələ yi num bəh mih lə, yi lansi gamti i fə a ntum wi ndzɔŋni wələ kɔm Jisɔs kɔɔki tsəki a ninshiŋ. 13 Gia yiwɔ fə bəni bə jum bə̀ bɔ chəniki ntɔŋ bəh bəni bəchi kiə a mih kɔ i juŋ yi nsəŋ mə lə, kɔm Klistus. 14 Nsəŋ wələ mih nɔmki lə, fə shɔm yi bwa bə nih bəbukumbɛiŋ bəduli i Bah shili i fukuki gia yi Nyɔ nalə, chu lwa kə.

15 Mih kiəki lə a bɔ bədɔkɔ fukuki lə kɔm Klistus nalə chini kindɔŋ bəh mih, jwɔ tə i dzɔ di biŋ a bɔ tsə mih. Ayakalə, bədɔkɔ fuku fibɔ bəh biŋkwaka bindzɔŋni. 16 Bɔ bədɔkɔ bələ fukuki yakadəiŋ, kɔm bɔ kɔŋki mih, bɔ kiə a mih kɔ fa i juŋ yi nsəŋ wə lə num a jiə Nyɔ mih ka mih kɔmki dzaka i kɔŋ bi ntum wi ndzɔŋni wiwɔ. 17 Bɔ bədɔkɔ bəyaka fukuki kɔm Klistus a dzu yi dzaka wə nəŋ num yɛli i gwu yibɔ wə a bɔ fəki yakadəiŋ kpɛiŋsi num ŋgəkə i wə mih yɛiŋki i fa juŋ yi nsəŋ mə. 18 Yəmaka kaŋaki nə i fə a? Kɔŋ bɔ fukuki yakadəiŋ kwayi fə num kwayini ma bɔ fukuki yi ŋkɔŋ, mih saŋliki a saŋlini kɔm i gia yichi wə bɔ fukuki num a kɔm Klistus.

19 Akɔ a yakadəiŋ si mih ni saŋliki kɔm mih kiəki lə si mbɛiŋ tsaki i mih, Kiŋ'waka ki Jisɔs Klistus chu gamti mih, yi num a mih ni bɔiŋ lə. 20 Gia yə mih tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ i yi wə mih lansi wɔkɔli nalə kɔ a mih bi ma lansi kwati kiŋgəmni nalə kpaaa. Mih ni kaŋa ndzɔŋ a shɔm yiŋ ka i gia yichi yə mih fəki bəh gwu yiŋ, ni yaksiki a Klistus i bɛiŋ i liə jɔbi wichi asi yi nì kɔ, kɔŋ mih numki wiwɔm, nabə a mih kpi. 21 Mih dzakaki lə kɔm, i yiŋ wə, mih kabə num wiwɔm, yaka mih kɔ a i Klistus, mih ka kpi, a ni numki num mbee i mih. 22 Ayakalə, a kabə num a mih ni numki lə wiwɔm, mih ni fəki nɔm wə wi kɔ i gamti bəni bindzɔŋ. Si gia yiwɔ kɔ yakadəiŋ, mih kiəki kə a mih ki baaki yinaiŋ na. 23 Mih kɔ mih fumni i kintəəŋ ki gia yələ wə. Mih lansiki nəŋki a, asi kɔ i yiŋ wə ma mih nyə mfiŋ tsə ka bə́ numki buku Klistus. Yəmaka ndzɔŋ nalə tsə i numki wiwɔm. 24 Ayakalə, yi kpɛiŋniki lə nalə kɔm mbɛiŋ a mih numki wiwɔm. 25 Si yi kɔ yakadəiŋ, mih tɔksiki kiəki lə məŋni kə a mih ni numki lə wiwɔm bukumbɛiŋ bəchi ka mbɛiŋ ni kɔɔki tsəki a ninshiŋ chu num bəh kinsaŋli asi mbɛiŋ jiə shɔm i Klistus wə. 26 Ayakadəiŋ, jɔbi wə mih fiəni dzə num bəh mbɛiŋ, mbɛiŋ ni ghaŋsiki gwu na bindzɔŋ kɔm Klistus Jisɔs kɔm mih.

Mbɛiŋ nɔ̂ki nɔni kə Jisɔs Klistus nəŋki

27 Gia yə mih nəŋki i dzaka kɔ a, mbɛiŋ nɔ̂ki nɔni kə ntum wi ndzɔŋni kɔm Klistus nəŋki. Mbɛiŋ nɔ̂ki yakadəiŋ, ka mih bi fiəni dzə yɛiŋ mbɛiŋ, ma mih bi dzə kə, mih ni wɔkɔki alə a mbɛiŋ num ndzɔŋ, kaŋa shɔm yimu num i mi wimu, jwɔ i fiɛŋ fimu wə, i kimbum kɔm ntum wi ndzɔŋni. 28 Kiə mbɛiŋ ma lwâki bəni bə̀ bɔ baiŋŋki mbɛiŋ i gia yələ wə. Mbɛiŋ kabə lwaki kə bɔ, ma yəmaka ni chusiki i bɔ a Nyɔ ni bwili lə mbɛiŋ, ayakalə yiŋni kaasi bɔ num kaasini. 29 Mbɛiŋ kîəki a Nyɔ ka duksi dəkə mbɛiŋ a mbɛiŋ nûmki bəni bə Klistus shəŋ, alə a mbɛiŋ bûm a wi shəŋ. Wi kɔ wi duksi tə a mbɛiŋ wɔ̂kɔki ŋgəkə kɔm Klistus. 30 Mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ chiŋni lɔ bəh mih, bukumbɛiŋ bəchi bə́ jwɔ a i gia yələ wə mbɛiŋ nì yɛiŋ mih jwɔ kɔm yi a num a yi, mbɛiŋ wɔkɔki si mih kɛiŋki a yi bɛiŋ i liə.

2

Mbɛiŋ sîni dzɔ̂ i Jisɔs Klistus

1 Ntə mbɛiŋ kɔ num mbɛiŋ chiŋni lɔ bəh Klistus wi fə mbɛiŋ bə́ kaŋa shɔ́m yi shili a? Ntə kiŋkɔŋ ki fə lɔ shɔ́m yimbɛiŋ bə́ də a? Ntə mbɛiŋ bəh Kiŋ'waka ki Baiŋni si num lɔ i kinchiŋni wə a? Ntə mbɛiŋ si kaŋa lɔ shɔ́m yindzɔŋni chu kwasi nshɛiŋ i mbɛiŋ kintəəŋ a? 2 Si yi kɔ yakadəiŋ, mbɛiŋ fə̂ a kinsaŋli kəŋŋ jikə kaasi. Mfi bimbɛiŋ nûmki i fiɛŋ fimu wə, kiŋkɔŋ kimbɛiŋ nûmki kimu, mbɛiŋ kâŋaki shɔm yimu chu kâŋa kiŋkwaka kimu. 3 Mi ma fə̂ki fiɛŋ kwaka a gwu yi shəŋ nabə i ghaŋsiki gwu kilɔlɔ. Mi shîsi gwu yi, i yɛiŋki a mi widɔkɔ tsəki lə wi. 4 Kiə mi ma fə̂ki gia yə yi kɔ i dzə bəh mbee a gwu yi shəŋ. Wi fə̂ki num yə yi kɔ i dzə bəh mbee i bəni bədɔkɔ tə.

5 Kiŋkwaka kimbɛiŋ kaŋaki i nûmki a liŋ ka ki Klistus Jisɔs,

6 wə wi nì kɔ na fiɛŋ fichi fiə Nyɔ kɔ,

ayakalə, wi nì ka dzɔ dəkə gia yiwɔ a bɔ Nyɔ kɔ liŋ,

a akɔ gia yə wi kɔ i baaŋni baaŋ yɛiŋ wə,

7 wi bee di biwɔ yaka,

dzɔ num di bi mfa.

Ayaka bə nì bwɔ wi,

wi num a liŋ ka mi wiwɔm.

8 Jɔbi wə wi nì kɔ mi wiwɔm,

wi nì shisi gwu yi,

ka wɔkɔki i Nyɔ,

wi bi dzə bum i kpi,

na kpini i kintasi wə.

9 Si wi nì fə yakadəiŋ,

Nyɔ yakasi wi,

jiə i di biə bi tsəki bi mi wichi,

nya wi bəh yɛli wə wi tsəki kiyɛli kichi,

10 ka mi wichi wə wi kɔ i tumi ki bɛiŋ wə

bəh wə wi kɔ i kuku bəh wə wi kɔ i kii,

jɔbi wə bɔ wɔkɔ yɛli wi Jisɔs wələ,

bɔ tum binyu,

11 mi wichi ni dzakaki bəh dzaka ki a,

Jisɔs Klistus kɔ Bah.

Jɔbi wə bɔ fə yakadəiŋ,

kiŋkɔkni ni tsəki i Nyɔ Ba.

Mbɛiŋ si baiŋ lɔ i mbi wə aka bijɔŋ

12 Ayakadəiŋ, nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, mbɛiŋ wɔ̂kɔki tə a Nyɔ asi mbɛiŋ nì wɔkɔki i jɔbi wə mih nì kɔ bəh mbɛiŋ. Kighə i liə na si mih kɔkə bəh mbɛiŋ, mbɛiŋ tsə̂ki a ninshiŋ i nɔ̂mki kɔm mbɔiŋ wimbɛiŋ. Mbɛiŋ fə̂ki yakadəiŋ, lwa nyumyi. 13 Mbɛiŋ kîəki a, a nɔmki Nyɔ i mbɛiŋ wə, fə a mbɛiŋ fə̂ki gia yə wi kɔŋki. A nyaki wi ŋga i fə̂ki gia yiwɔ yɛiŋ.

14 Mbɛiŋ kabə fəki gia yichi yə mbɛiŋ fəki, kiə mbɛiŋ ma shûŋyiki, nabə i gûkuliki, 15 ka mbɛiŋ baiŋki, chu kaŋa kə kiŋgbɔ kidɔkɔ. Ayakadəiŋ, mbɛiŋ ni numki bwa bə Nyɔ bə̀ bɔ ka gbɔ dəkə i gia yidɔkɔ wə i ŋgɔkɔ wələ kintəəŋ wə wi kaŋaki shɔm yichu mɔmyi gia yichu. I mbi wələ wə mbɛiŋ si baiŋ lɔ aka bijɔŋ, 16 asi mbɛiŋ kaŋa ndzɔŋ * ntum wə wi nyaki nɔni kə ki bi tsə kaa kə i bəni wə. Mbɛiŋ kabə fəki yakadəiŋ, i bi tsə buku i jɔbi wə Jisɔs Klistus bi fiəni dzəki, mih bi numki bəh kiŋghaŋsi ki gwu a mih ka yɔkɔ dəkə n'yɔkɔ wi kilɔlɔ nabə i nɔm nnɔm wi kilɔlɔ.

17 Si mbɛiŋ jiə shɔm i Nyɔ yaka, akɔ mfə gia si mbɛiŋ fə i wi. Kɔŋ a numki a bə ni kwu kaasi lə mih ka mbih, i kpɛiŋsi i mfə gia wimbɛiŋ wə, mih ni wɔkɔki a ndzɔŋni, laŋ laŋni bəh mbɛiŋ bəchi. 18 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ tə chiŋni bəh mih ka bukumbɛiŋ wɔkɔki ndzɔŋni, laŋ laŋni.

Bɔɔl dzaka kɔm Timɔti bəh Ɛbaflɔditus

19 Bah Jisɔs ka bum, mih yɛiŋki a, baaŋ a twɛsi mih ni faaŋ Timɔti i mbɛiŋ. Jɔbi wə wi ni dzə buku i mbɛiŋ wə wi ni fiəni dzə, wi ni fuku mih si mbɛiŋ kɔ, ka shɔm yiŋ dəki. 20 Mih kaŋaki kə mi widɔkɔ ka wi, wə wi lansiki kaŋaki shɔm tə i mbɛiŋ asi mih kaŋaki. 21 Mih dzakaki yələ, kɔm na ndə kaŋaki ŋki kiŋkɔŋ a gwu yi wə, tsɛiŋ kə kɔm gia yə Jisɔs Klistus nəŋki. 22 Ayakalə, Timɔti kɔ mbɛiŋ si kiə lɔ a wi chusi mi wə wi kɔ, si wi kɔ num wi nɔm lɔ buku wi, i fukuki ntum wi ndzɔŋni. Wi nɔmki buku wi a liŋ asi waiŋ si nɔm bəh ba wi. 23 Akɔ gia yə mih yɛiŋki a, a baaŋ a twɛsi mih ni faaŋ wi. Gia yə mih kɛiŋki mih tsɛiŋ kɔ i yɛiŋ a gia ni num dəiŋ i gwu yiŋ wə a. 24 Mih jiəki mfi biŋ i Bah a, a baaŋ twɛsi mih mwi ni dzə yɛiŋ tə mbɛiŋ.

25 Mih yɛiŋki a yi ndzɔŋki lə a mih ni fiəni chiŋsi lə Ɛbaflɔditus i mbɛiŋ. Wi kɔ waiŋnih wimbɛiŋ, buku wi nɔmki chu jwɔ i gia yi Nyɔ wə. Akɔ mi wimbɛiŋ wi ntum wə mbɛiŋ nì faaŋ a wi dzə̂ tsɛ̂iŋki mih. 26 Wi si nəŋki lə nalə i yɛiŋ mbɛiŋ bəchi, shɔm shiliki lə wi asi wi si wɔkɔ a mbɛiŋ wɔkɔ a ŋgaiŋ gwɛiŋki lə. 27 Akɔ ŋkɔŋ, wi si kɔ num wi gwɛiŋ ka baaŋ a twɛsi i kpi. Ayakalə, Nyɔ si kwasi nshɛiŋ i wi, a kɔbi a shəŋ wi mbɔŋ. Wi si kɔ wi kwasi nshɛiŋ i mih tə a wi ma kpi i chu kpɛiŋsi ŋgəkə i wə mih kɔ mih si yɛiŋ lɔ. 28 Ayakadəiŋ, mih lansiki nəŋki lə i chiŋsi wi, ka mbɛiŋ chu yɛiŋ wi, mbɛiŋ wɔkɔ ndzɔŋni, shɔm yiŋ tə ma ni chu nyaki ŋgəkə bəh ŋga. 29 Mbɛiŋ dzɔ̂ jîə wi ka bəni bə Bah bəh kinsaŋli kichi. Bəni ka wi kɔ bə́ mbɛiŋ kɔ i kɔksiki. 30 Mih dzakaki yələ kɔm asi baaŋ a twɛsi ma wi ni kpi kɔm nɔm wi Klistus, si wi nì nya gwu yi i tɔkniki i mih i di bimbɛiŋ wə.

3

Gia yimbum kɔ i kiə Klistus

1 Bwa bə nih bəŋ, i kaasiki, mbɛiŋ nûmki bəh kinsaŋli a mbɛiŋ kɔ bəni bəh Bah. Mih kɔ num mih nyaka lɔ gia yichi i mbɛiŋ, na yaka lə mih ni bɔh kə i nyaka chu fiəni chukuli yi. Mih fəki yakadəiŋ i kəŋki mbɛiŋ kəŋni. 2 Mbɛiŋ tɔ̂kniki bəh bəni bə̀ bɔ fəki gia yichu, num i bwaŋki alə a bə kaŋaki i sûuŋki* bəni. Bəni bəwɔ kɔ bíə. 3 Akɔ bukumbɛiŋ bələ bə kaŋaki nsuuŋ wi chəŋ, bukumbɛiŋ bə̀ bə tsaki Nyɔ asi Kiŋ'waka ki chusiki, ghaŋsi gwu kɔm Klistus Jisɔs. Bukumbɛiŋ jiəki kə mfi i gia yi nyam yi gwu wə. 4 Ayakalə, mih tə kɔlə i kaŋa kiŋkɔŋ i jiəki mfi i yəmaka gia wə. Mi ka num wə wi kwakaki a wi kaŋaki lə kiŋkɔŋ i jiəki mfi i gia yi nyam yi gwu wə, mih jiəki lə tsə wəmaka mi. 5 Mih nì buku kaŋ nyaŋ bə suuŋ mih, mih num mi wi Islae, i chwɔŋkijuŋ ki Bɛnjamen wə, mih num mi wi Hibulu, kimbwɔ ki Hibulu. I bənchi bə buku wə, mih kɔ mi wi Falasi. 6 I dzəh yi kimbu i kaŋani kiŋkɔŋ nalə i fəki gia i dzəh yi Bəju, mih nì bwaŋki lə gvu i bəni bə bumni chɛiŋ. I kimbu ki bənchi wə si mi kɔ i numki chəŋ, mih nì kaŋaki kə ŋgbɔ widɔkɔ. 7 Ayakalə, gia yə mih nì yisiki yɛiŋki a yi kɔ mbee i mih, akɔ i liə mih yɛiŋki lɔ akɔ gia yi kilɔlɔ, kɔm gia yə Klistus fə i mih. 8 A kɔkə a yəmaka shəŋ, mih yɛiŋki gia yichi yi num gia yi kilɔlɔ i mih, kɔm gia yimbum yə yi tsəki gia yichi akɔ i kiə Bah wuŋ Klistus Jisɔs bindzɔŋ. Mih lɔtɔkɔ gia yichi kɔm wi. Mih yɛiŋki lɔ yi ka gia yi kinyɛŋ, ka mbee wuŋ numki Klistus, 9 buku wi ni num kaasi i mi wimu. Mih ni chu numki kə a Nyɔ dzɔ mih a mih kɔ chəŋ i wi nshiŋ biəli yiŋ dzəh yə yi kɔ yi bənchi bəbuku. Wi dzɔ mih kɔm mih jiə shɔm i Klistus wə. I numki chəŋ i Nyɔ nshiŋ akɔ num i dzəh yə mi jiə shɔm i Klistus. 10 Gia yə mih nəŋki i liə kɔ a mih kiə Klistus bindzɔŋ, i kaŋaki ŋga biə wi nì kaŋaki si wi nì dza i kpi wə. Mih nəŋki tə i yɛiŋ bəŋgəkə bə̀ wi nì yɛiŋ, bəh i num aka wi i kpi yi wə, 11 ka jɔbi widɔkɔ Nyɔ bi dzasi tə mih i kpi wə.

Mih bwaŋki ŋga tsɛiŋ tsə a di biə mih tsəki

12 Mih dzakaki kə yələ a mih kɔ num mih kaŋa lɔ gia yiwɔ nabə a mih tsə buku lɔ. Mih kɛiŋki mih bwaŋ ŋga i yɛiŋ a mih ni nani lə tsɛiŋ yiŋ i kaŋa biɛiŋ biwɔ i mih kaŋ, kɔm Klistus Jisɔs kɔ wi dzɔ lɔ mih i mi wi. 13 Bwa bə nih bəŋ, mih dzɔki kə a mih kaŋa lɔ biɛiŋ biwɔ i mih kaŋ. Ayakalə, gia yimu yə mih fəki kɔ a mih daliki lə gia yə yi tsə lɔ, mih bwaŋ ŋga a mih kaŋa num a yə yi kɔ i ninshiŋ. 14 Mih bwaŋki ŋga i tsɛiŋki tsəki shəŋ a di biə mih tsəki, i kwati mmakti wuŋ a num mbɔɔŋ wə Nyɔ bɔɔŋ mih a mih yâka dzə̂ i bɛiŋ asi mih chiŋni i Klistus Jisɔs wə.

15 Bukumbɛiŋ bəchi bə̀ bə kɔ num bə kpɛiŋ i kimbum wə kaŋaki lə i kwâkaki gia i dzəh yələ wə. Ayakalə, mbɛiŋ bədɔkɔ ka kwakaki gia yidɔkɔ chi chi, yaka kɔ a, a ni fuku baiŋsi Nyɔ yəmaka i mbɛiŋ. 16 Gia yimbum kɔ a bukumbɛiŋ kâŋa ndzɔŋ gia yə bukumbɛiŋ kɔ bə lani lɔ yi.

17 Bwa bə nih bəŋ, mbɛiŋ dzɔ̂ki kisini i mih, chu tsɛiŋ tə nɔni kə bəni bədɔkɔ nɔki num bɔ dzɔ kisini i buku. 18 Mih dzakaki yələ lə kɔm si mih nì dzəki chɔksi chɔksi mih dzaka i mbɛiŋ, mih chu dzakaki i liə na bəh mindəm i dzə́kəh yiŋ chɛiŋ a bəni duki lə bə̀ bɔ nɔki nɔni kə ki chusiki a bɔ kɔ bəmbaiŋni bə Klistus i gia yə a wi nì kpi i kintasi wə. 19 Bəmaka bəni kɔ bə̀ bə bi bəkəliki bɔ bəkəlini. Wibɔ nyɔ kɔ num dzaka kidzini. Bɔ ghaŋsiki gwu i gia yə bɔ si kaŋaki i ŋgəmni i yɛiŋ wə. Kiŋkwaka kibɔ kɔ shəŋ i gia yi fa kuku. 20 Bukumbɛiŋ kɔ fibukumbɛiŋ bəni bə tumi ki bɛiŋ. Akɔ fɛiŋ wə bukumbɛiŋ tɔksiki wɔkɔliki num Mbɔiŋsi wibukumbɛiŋ Bah Jisɔs Klistus i di biə wi bi dza dzə. 21 A bi num jɔbi wə wi bi dzə, wi bi kwuni gwu yibukumbɛiŋ yələ yi chiŋ kɔ alə ma yi bi kwuni yi num ka gwu yi yə yi kaŋaki kiŋkɔkni. Wi bi kwuni num bəh ŋga bi biə wi bi juŋni biɛiŋ bichi yɛiŋ, wi num i yɛiŋ bɛiŋ.

4

Bɔɔl nya kintəfi i bəni bə bumni bə Filibi

1 Ayakadəiŋ, bwa bə nih bəŋ, mih kɔŋki lə mbɛiŋ nalə chu kaŋa kiŋkɔŋ i yɛiŋ mbɛiŋ. Akɔ mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ fəki mih wɔkɔ ndzɔŋni, mbɛiŋ chu num kifɔ kəŋŋ ki ŋkuŋ. Nsɛ́iŋ yiŋ, mbɛiŋ nûm ndzɔŋ i Bah wə.

2 Mih tsaki a Ɛwɔdia bəh Sintiki fiəni num dzaka kimu ka mi bəh waiŋnih wi i Bah wə. 3 Mih dzaka tə i wɔ wə wɔ tɔksi kɔ na mi wuŋ wi mbaŋ i nɔm wə gâmti bəkaŋa bələ ma bɔ fîəni nûm i dzaka kimu wə. Akɔ bəni bɔ nɔm buku bɔ bəh ŋga i nɔm wi ntum wi ndzɔŋni wələ kɔm Jisɔs Klistus i tasi bəh Klɛmɛn bəh bəni bəchi bə̀ buku bɔ nì nɔmki. Bəni bələ kɔ num kiyɛli kibɔ si num lɔ i kiŋwakti ki bəni bə̀ bɔ kaŋaki nɔni kə ki bi tsə kaa kə.

4 Mbɛiŋ nûmki bəh kinsaŋli i Bah wə jɔbi wichi. Si mih kɔ mih dzaka, mih fiəni dzaka chukuli a, mbɛiŋ nûmki bəh kinsaŋli. 5 Mbɛiŋ chûsiki nɔni ki bɔnini i mi wichi, kwâka a jɔbi wi Bah wi dzəni si num a kaŋ. 6 Kiə mbɛiŋ ki nyûfi kə gwu kɔm gia yidɔkɔ. Mbɛiŋ tsâki num tsani i gia yichi wə jîə i Nyɔ nshiŋ. Mbɛiŋ bə́ tsa mbɛiŋ ka bîkəki gia yə mbɛiŋ nəŋki i wi, nyâ kiyɔŋni i yə wi fəki. 7 Mbɛiŋ ka fəki yakadəiŋ, Nyɔ ka ni nyâ mbɛiŋ bəh kimbɔiŋni ki, ki ni tɔkniki bəh shɔ́m bəh mfi bimbɛiŋ asi mbɛiŋ kɔ i Klistus Jisɔs wə. Kimbɔiŋni kələ Nyɔ nyaki kɔ kə ki tsəki mfi bi mi wiwɔm bichi i kiə.

8 Bwa bə nih bəŋ i kaasi, gia yə mbɛiŋ kaŋaki i kwâkaki kɔ yə yi kɔ yi ŋkɔŋ bəh yə yi kaŋaki kiŋkɔksi, bəh yə yi kɔ chəŋ. Mbɛiŋ kwâkaki gia yə yi baiŋki bəh yə bəni kɔ i kɔŋki bəh yə shɔm kɔ i kpiki mi i yɛiŋ bɛiŋ. Gia kabə num yə yi tɔksiki ndzɔŋki tsə bwili fwu, na bəh yə bəni kɔksiki, mbɛiŋ ka kwâkaki a yəmaka. 9 Mbɛiŋ fə̂ki gia bîəli a nlani wə mih nì lani mbɛiŋ yɛiŋ kɔŋ a numki yə mbɛiŋ nì wɔkɔ num wɔkɔni i mih, nabə yə mbɛiŋ nì yɛiŋ num yɛiŋni. Jɔbi wə mbɛiŋ ni fəki yakadəiŋ, Nyɔ wi kimbɔiŋni ni numki bəh mbɛiŋ.

Bɔɔl num bəh kinsaŋli si bəni bə Filibi chusiki kiŋkɔŋ i wi

10 Bah fə mih bə́ num bəh kinsaŋli nalə si mbɛiŋ nì kɔ num mbɛiŋ chusi kiŋkɔŋ kimbɛiŋ i mih asi mbɛiŋ nì yisi chusi. Mih kiəki lə na bindzɔŋ a mbɛiŋ nì kaŋaki lə kiŋkɔŋ i mih, ayakalə dza num dzəh. 11 Mih dzakaki kə lə a mih dzaki lə fiɛŋ fidɔkɔ. Mih lani kiə lɔ i num bəh na finə fiə akɔ mfiŋ. 12 Mih kiəki lə jɔbi wə mi si dza fiɛŋ, mih kiə jɔbi wə wi si kaŋa biduli. Mih ka lani kiə si mih kɔ i numki num mih fwuli bəh na finə, kɔŋ mih numki num mih dzi, nabə maka mih dzi nabə jɔbi wə mih kaŋaki biɛiŋ biduli bəh jɔbi wə mih dzaki. 13 Mih kiəki i fə gia yələ yichi lə num bəh ŋga bi Klistus biə wi nya i mih.

14 Ayakalə, na si mih lansiki dzakaki yələ lə, mbɛiŋ mɔmsi na bəh ŋga i gamti mih i bəŋgəkə bəŋ wə. 15 Mbɛiŋ bəni bə Filibi kiəki lə a, si mih nì buku i tumi kimbɛiŋ wə i Masedɔnia, jɔbi wə mih nì yisi fuku ntum wi ndzɔŋni wələ i mbɛiŋ, kaŋ yi kijuŋni ki bəni bə bumni bədɔkɔ nì ka baŋsi dəkə buku bɔ i nnya bəh i ndzɔ wə. A nì kɔ a mbɛiŋ shəŋ. 16 A nì kɔ i jɔbi wə mih nì kɔ i Tɛsalɔnika,* mbɛiŋ chiŋsi ŋgamti i mih, chu chiŋsi. 17 Mih dzakaki kə yakadəiŋ a mih tsɛiŋki a mbɛiŋ chiŋsi fiɛŋ fidɔkɔ i mih. Mih tsɛiŋki num mmakti wə Nyɔ bi nyaki i mbɛiŋ i gia yə mbɛiŋ fəki i mih. 18 Mbɛiŋ nì baaŋ faaŋ Ɛbaflɔditus bəh binya a wi dzə nya i mih. Mih kɔ i liə mih chu dza kə fiɛŋ fidɔkɔ. Mih nì dzɔ binya biwɔ bichi, yɛiŋ bidu tsə si mih nəŋki. Binya biələ kɔ mfə gia wə mbɛiŋ fə i Nyɔ, wi dzɔ bi, bi fwuli bəh tsɛŋə yindzɔŋni asi wi kɔŋki. 19 Nyɔ wuŋ kaŋaki lə biba bimbum bichi, wi num i ni nya mbɛiŋ bəh biɛiŋ bichi biə mbɛiŋ dzaki tsə dzəh i Klistus Jisɔs wə. 20 Kiŋkɔkni nûm i Nyɔ wibukumbɛiŋ wə wi kɔ tə Tii wibukumbɛiŋ i jɔbi wichi wə kiŋgɔksi kɔbi. Yi nûm ayaka.

Bimbɔni

21 Mbɛiŋ bɔ̂ni bəni bəchi bə̀ bɔ baiŋki bɔ num bə Klistus Jisɔs i mih. Bwa bə nih bəbukumbɛiŋ bə̀ bɔ kɔ i fa bɔniki dzəki i mbɛiŋ. 22 Bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ fa bɔniki dzəki i mbɛiŋ, kighə bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ i ntɔŋ wi Kaysa wə fa.

23 Ma Bah Jisɔs Klistus chûsi mbɛiŋ bəchi bəh shɔm yi yindzɔŋni i biŋ'waka bimbɛiŋ wə. Yi nûm ayaka.

* 2:16 Nabə a, “Si mbɛiŋ fukuki.”

* 3:2 I sɛɛ gwu yi mi kɔ i suuŋ mi, a nì kɔ nɔni ki Bəju a bə kaŋaki i suuŋ mi ka wi numki mi wi Nyɔ. Yɛiŋ Ɛfɛ 2:11

* 4:16 Tɛsalɔnika nì kɔ kwili i tumi ki Masedɔnia wə.

Kɔlɔse

1

2

3

4

Kiŋwakti kə Bɔɔl nì nyaka i kijuŋni ki

Kɔlɔse

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Kɔlɔse kələ mə

Bɔɔl nì nyaka kiŋwakti kələ i kijuŋni ki bəni bə bumni i kwili wi Kɔlɔse wə. Ɛbaflas nì dza dzə bəh ntum wichu widɔkɔ kɔm kijuŋni kiwɔ. Bɔɔl ka nyaka kiŋwakti kələ si kijuŋni kiwɔ nì kɔ i kimbu kə wi nì yɛiŋ a ŋgaiŋ kɔlə i tɔkniki bəh ki. Wi nì nyaka i lumsi nlani wə wi kɔ wi ŋkɔŋ a num wə wi kɔ kɔm bəni bə̀ bɔ kɔ bə Klistus.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1:1-8 Kin'yisi

1:9–2:19 Kɔm mi wə Klistus kɔ wi bəh nnɔm wi

2:20–4:6 Nɔni kimfiaŋ kə ki kɔ i Klistus wə

4:7-18 Bəmbɔni

1

1 Akɔ mih Bɔɔl, waiŋ ntum wi Klistus Jisɔs i kiŋkɔŋ ki Nyɔ wə. Mih kɔ buku Timɔti waiŋnih wibukumbɛiŋ. 2 Kiŋwakti kələ dzəki i mbɛiŋ bwa bə nih bəbuku bə Kɔlɔse, a num bəni bə Nyɔ bə̀ bɔ num ndzɔŋ i Klistus. Nyɔ Tii wibukumbɛiŋ chûsi shɔm yindzɔŋni i mbɛiŋ chu nyâ mbɛiŋ bəh kimbɔiŋni.

Bɔɔl ka tsaki, nya kiyɔŋni i Nyɔ kɔm bəni bə Kɔlɔse

3 Jɔbi wichi wə buku tsaki i mbɛiŋ buku ka nyaki kiyɔŋni i Nyɔ shəŋ wə Tii Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus, 4 kɔm buku kɔ buku wɔkɔ lɔ kɔm shɔm yimbɛiŋ yə mbɛiŋ jiə i Klistus Jisɔs wə, bəh kiŋkɔŋ kə mbɛiŋ kaŋaki i bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ. 5 Buku kiəki lə a mbɛiŋ fəki yakadəiŋ kɔm mbɛiŋ tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ num i gia yə Nyɔ kɔ wi kɛiŋsi jiə i mbɛiŋ i bɛiŋ. Gia yələ kɔ yə mbɛiŋ nì kɔ mbɛiŋ wɔkɔ lɔ yi i gia yi Nyɔ wə yi num ŋkɔŋ, a num ntum wi ndzɔŋni. 6 Ntum wələ nì dzə i mbɛiŋ a liŋ asi wi dzəki i bəni i mbi wichi wə, ka kwuni nɔni ki bəni ka chu waŋ tsə a ninshiŋ ninshiŋ. Yi kɔ a liŋ asi yi nì num bəh mbɛiŋ i yisi i chɔkɔ biə mbɛiŋ nì wɔkɔ ntum wi ndzɔŋni chu kiə kɔŋ a Nyɔ chusi shɔm yi yindzɔŋni i bəni. 7 Mbɛiŋ nì wɔkɔ gia yələ i Ɛbaflas wə wi kɔ shɔm yibuku, buku bɔ nɔmki i fiɛŋ fimu wə. Wi kɔ mi wi nɔm wi Klistus, num wi dzɔ di bibuku ka nɔmki bəh shɔm yi yichi. 8 Wi fuku lɔ i buku kɔm kiŋkɔŋ kə Kiŋ'waka ki Nyɔ kɔ ki fə mbɛiŋ kaŋa i bəni. 9 I yisi i chɔkɔ biə buku nì wɔkɔ kɔm mbɛiŋ yakadəiŋ, buku nəki bee kə i tsaki i mbɛiŋ. Buku tsâki bikə a Nyɔ jiksi mbɛiŋ bəh mfi biə bi ni fə mbɛiŋ kiə gia yə wi nəŋki. Ayaka, yələ ni tsə lə mfi bimbum bichi bəh biɛiŋ biə Kiŋ'waka ki fə mbɛiŋ ka kiə. 10 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ nɔ̂ki nɔni a num kə ki kɔɔ ki kpɛiŋni i Bah, a num kə wi lansiki kɔŋki. Mbɛiŋ ka nɔ̂ki yakadəiŋ fə bənɔm bə ndzɔŋni i dzə́h dzə́h wə, kɔ tsə a ninshiŋ ninshiŋ i gia yə mbɛiŋ kiəki kɔm Nyɔ. 11 Buku tsa tə a, Nyɔ wə ŋga bimbum bichi kɔ mbi nyâ mbɛiŋ bəh ŋga bichi a mbɛiŋ lə̂kəki jɔbi wichi, kâŋa shɔm tsə̂ a ninshiŋ i gia yichi wə, lâŋ laŋni, 12 nyâ kiyɔŋni i Ba wibukumbɛiŋ. Akɔ wi wə wi fə ka bukumbɛiŋ kpɛiŋ i tsɛiŋki i bi kwati fiɛŋ fiə wi nì kɛiŋsi jiə i bəni bə̀ akɔ mbu i ŋkuŋ bi bi baiŋni wə. 13 Wi bwili lɔ bukumbɛiŋ i kaŋ yi ŋga bi jisi wə, ka jiə i kintəəŋ ki ŋkuŋ bi Waiŋ wi wə wi kɔ shɔm yi. 14 Akɔ Waiŋ wi wələ wi tsə dzəh i wi wə ka təiŋ bukumbɛiŋ i kaŋ yi ŋgəkə wə, a num ndalinya wichu bibukumbɛiŋ.

Klistus kɔ fwu wi biɛiŋ bichi

15 Waiŋ wi wələ kɔ na kimbwɔsi ki Nyɔ mwi wə bukumbɛiŋ yɛiŋki kə. Wi kɔ kimbwɔ ki ninshiŋ wi biɛiŋ bichi biə bə nì maa. 16 Nyɔ nì maa biɛiŋ bichi tsə dzəh i kaŋ yi wə, biɛiŋ bi bɛiŋ bəh bi kuku, biə bə yɛiŋki, bəh biə bə yɛiŋki kə, nabə bəchinda bənaiŋ bə̀ bɔ nyaniki i fiəkə wə, nabə bə̀ bɔ kaŋaki ŋga, nabə bəmbum, nabə bə̀ bɔ sakaki. Biɛiŋ biələ bichi kɔ Nyɔ nì maa bi tsə dzəh i kaŋ yi wə, ayaka bi num i wi. 17 Wi nì kɔlə na ka biɛiŋ bichi numki. Biɛiŋ bichi num i kaŋ yi wə, a kaŋa wi biɛiŋ bichi na ka bi chiŋniki numki si bi kɔ. 18 Wi kɔ fwu wi kijuŋni ki bəni bə bumni kə akɔ gwu yi. A num wi wə wi nì yisi kijuŋni kələ. Ayaka a num wi mi wi ninshiŋ i dza i kpi wə, wi chu kɔbi i bi kpi, ka i biɛiŋ bichi wə wi bi num ninshiŋ i bi wə. 19 Gia yələ num lə kɔm Nyɔ nì kɔŋ a fiɛŋ fichi fiə ŋgaiŋ kɔ fi, nûmki i Waiŋ wi. 20 Nyɔ ka fə tsə dzəh i Waiŋ wi wə a biɛiŋ bichi kɔŋ a numki bi bɛiŋ bəh bi kuku bi fiəni chiŋni bəh wi Nyɔ. Wi nì fə num kimaiŋ bəh mwa mi Waiŋ wi i dzə bəh kimbɔiŋni jɔbi wə wi nì kpi i kintasi wə.

21 I mbɛiŋ, mbɛiŋ nì kɔ num mbɛiŋ gaali bəh Nyɔ, ka kaŋaki biŋkwaka bichu kɔm wi, asi mbɛiŋ nì fəki chu. 22 Ayakalə, i liə Nyɔ kɔ wi fiəni chiŋni mbɛiŋ bɔ i gwu yi Waiŋ wi wə wi nì fiəni num mi wiwɔm. Ayaka wi nì fə yələ tsə dzəh i kpi yi wə, ka mbɛiŋ bi numki i wi Nyɔ nshiŋ baiŋ chu kaŋa kə ndi widɔkɔ, num kiŋgbɔ kidɔkɔ kɔbi. 23 Mbɛiŋ ni numki lə a jɔbi wə mbɛiŋ kabə tsə a i ninshiŋ bəh shɔm yə mbɛiŋ jiə i wi, ləkəsi ŋga i num ndzɔŋ gia yidɔkɔ nəŋni kə mbɛiŋ i gia yə mbɛiŋ tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ i yi wə, yə mbɛiŋ nì wɔkɔ i ntum wi ndzɔŋni wə. Ntum wi ndzɔŋni wələ kɔ wə bə kɔ bə fuku i mi wichi i fa kuku. Akɔ ntum wi ndzɔŋni wiwɔ mih Bɔɔl kɔ mi wi nɔm yɛiŋ.

Nɔm wə Nyɔ nì nya i Bɔɔl

24 I liə mih laŋki lə i bəŋgəkə bəŋ bə̀ mih wɔkɔki kɔm mbɛiŋ. Ayaka mih giŋki bəŋgəkə bələ lə i kaasi bəŋgəkə bə̀ Klistus nì wɔkɔ kɔm kijuŋni ki bəni bə bumni bə̀ akɔ gwu yi. 25 Nyɔ jiə mih a mih nɔ̂mki i kijuŋni ki bəni bə bumni, i fukuki ja yi i mbɛiŋ asi yi kɔ yichi. 26 Ja yələ kɔ yə bə nì kɔ bə nyumi i ŋgɔkɔ wi bəni bəchi i jía yə wə, i liə Nyɔ chusi yi i bəni bə̀ akɔ mbu. 27 Nyɔ nì saiŋbwili i fə a bəni bu bələ kîə a, bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju bi kwati lə kiŋkɔkni kimbum i gia yələ bə nì kɔ bə nyumi. Ayaka gia yi nyumini yiwɔ num a Klistus kɔ i mbɛiŋ wə. Ayakadəiŋ, mbɛiŋ kabə tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ i bi kwati mbum biwɔ. 28 Akɔ Klistus wələ buku fukuki kɔm wi i bəni bəchi. Buku lani bɔ i dzəh yi mfi bimbum bichi, chu kiŋ i bɔ, ka buku bi chusi bɔ i Nyɔ nshiŋ num bɔ ta kpɛiŋ si bəni bə Klistus kaŋaki i numki. 29 Akɔ gia yə mih bwaŋki ŋga, nɔm bəh ŋga bichi biə Klistus nɔmki bəh bi i mih wə.

2

1 Mih si nəŋki i fə a mbɛiŋ bəni bə Kɔlɔse kiə si mih jwɔki nalə kɔm mbɛiŋ, bəh bəni bə Lawdɛsia bəh bəni bə bumni bəchi bə̀ bɔ ka num yɛiŋ dəkə shi biŋ. 2 Mih fəki yakadəiŋ a shɔ́m yi mbɛiŋ bɔ shiliki, a mbɛiŋ juŋniki nûmki i kiŋkɔŋ wə, i kɛiŋsi kîə ndzɔŋ gia yichi asi mi kaŋaki i kiəki, ka mbɛiŋ ni kiəki gia yi nyumini yi Nyɔ yə akɔ Klistus. 3 Nyɔ nyumi biba bi mfi bichi bəh gia yə bəni si kaŋaki i kiəki kɔm wi a num i Klistus wə. 4 Mih dzakaki yələ ka mi widɔkɔ ma bi nyə dzə bəh ndzaka wi njwɔŋni wi ntəkə i fwɔkyi mbɛiŋ yɛiŋ. 5 Mbɛiŋ kîəki a na si mih kɔkə i mbɛiŋ kintəəŋ mih kɔlə bəh mbɛiŋ i kiŋ'waka wə. Mih laŋki lə kɔm mih yɛiŋki lə si mbɛiŋ fəki gia i dzəh yindzɔŋni wə, num mbɛiŋ jiə shɔm i Klistus wə yi ləkə ndzɔŋ.

Bəni bə Klistus bɔiŋ lɔ i kaŋ yi bənchi bə kilɔlɔ wə

6 Si mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ dzɔ lɔ Klistus Jisɔs a wi kɔ Bah, mbɛiŋ nɔ̂ki a i wi wə yakadəiŋ. 7 Mbɛiŋ lə̂kə gaaŋ mbɛiŋ kɔ̂ɔ yaka i wi wə, mbɛiŋ nûmki bəh ŋga i kimbum kimbɛiŋ wə a liŋ si bə nì lani mbɛiŋ, nyâ kiyɔŋni i Nyɔ tsə na tsəni. 8 Mbɛiŋ tɔ̂kniki a mi bi ma dzɔ̂ mfi bi fwɔkyini kilɔlɔ biələ fa kuku i lim mbɛiŋ yɛiŋ a mbɛiŋ fiəni numki mfá. Mfi biələ kɔ biə bi biəliki nɔni ki kwili ki mi wiwɔm bəh bi biŋ'waka biə bi sakaki mbi wələ.* A kɔkə biə bi biəliki si Klistus nəŋki. 9 Mbɛiŋ kîəki a si Klistus nì fiəni num mi wiwɔm, fiɛŋ fiə Nyɔ kɔ fi fichi kɔlə i wi wə. 10 Mbɛiŋ kaŋa lɔ biɛiŋ bichi si mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ chiŋni mbɛiŋ bəh Klistus. Akɔ wi Fwu wi Biɛiŋ Bichi biə bi kaŋaki ŋga bəh biə bi sakaki. 11 Si mbɛiŋ bɔ kɔ num mbɛiŋ chiŋni yakadəiŋ, wi suuŋ mbɛiŋ. Nsuuŋ wələ kɔkə wə bə si fə bəh kaŋ jɔbi wə bə təiŋ bwili dzu i gwu yi wə. Yələ kɔ yə a fəki Klistus, i təiŋ bwili nyam yi gwu yichu. 12 Jɔbi wə bə nì juli mbɛiŋ i bɔkɔ mə, kɔ a bə nì chiŋni mbɛiŋ bəh Klistus ka ləə. Ayaka Nyɔ fiəni dzasi tə mbɛiŋ kɔm shɔ́m yə mbɛiŋ jiə i wi wə a wi kɔlə i dzasi tə mbɛiŋ i kpi wə bəh ŋga biə wi nì dzasi Klistus yɛiŋ i kpi wə. 13 Mbɛiŋ nì yisi kɔ num mbɛiŋ kpi lɔ i kiŋ'waka wə kɔm bənchi bə Nyɔ bə̀ mbɛiŋ nì bwiŋki, maka bə suuŋ tə mbɛiŋ, i təiŋ bwili gia yə nyam yimbɛiŋ yi gwu nəŋki. I liə, Nyɔ kɔ wi fə lɔ mbɛiŋ fiəni chu bəwɔm, chiŋni mbɛiŋ bəh Klistus. Wi kɔ wi dalinya lɔ chu bibukumbɛiŋ bichi. 14 Wi kɔ wi chiksi lɔ gia yə yi nì kwaki bukumbɛiŋ i Kiŋwakti ki Bənchi wə, yə bə nì nyaka kɔm bukumbɛiŋ. Wi dzɔ biɛiŋ biələ bichi ka baŋŋ i kintasi wə. 15 Klistus ka bwiŋ ŋga bi biɛiŋ bichi biə bi kaŋaki ŋga bəh biə bi sakaki, ka bwili bi i yəŋə wə ŋgəmsi bi, tumdzi bi i kintasi wə.

Bəni bə Klistus wɔ̂kɔki num gia yə a dzakaki wi

16 Ayakadəiŋ, kiə mbɛiŋ ma chu bûm a mi widɔkɔ sâkaki mbɛiŋ kɔm biɛiŋ biə mbɛiŋ dziki nabə biə mbɛiŋ muki nabə a mbɛiŋ biŋki kə bini, nabə bini bi fiəŋŋ wimfiaŋ , nabə a mbɛiŋ shiki kə bimbam. 17 Bə fəki gia yələ yi num a binjəŋnjəŋ bi gia yə yi nì kɔ i bi dzə, gia yiwɔ mwi num Klistus. 18 Kiə mbɛiŋ ma bûm a bəni bədɔkɔ sakaki mbɛiŋ dzaka a mbɛiŋ gbɔ i dzəh yidɔkɔ wə. Bəni bələ kɔ bə̀ bɔ dzakaki a mbɛiŋ dzɔki gwu yimbɛiŋ i kuku asi bɔ dzɔki a kɔbi i dzəh yi chəŋ wə, bɔ dzaka a mbɛiŋ kɔksiki tə bəchinda bə Nyɔ asi bɔ kɔksiki. Bɔ dzaka a bɔ kiəki lə gia, kɔm bɔ yɛiŋki lə gia i ndəmsi mə. Ayakalə, bɔ ghaŋsiki gwu num i gia yə yi dzəki i bɔ fuŋ ayaka fwu wi gia yiwɔ kɔbi. 19 Bəmaka bəni kɔ bɔ gaali lɔ bəh Fwu wə akɔ Klistus. Klistus kɔ wə wi nyaki ŋga i gwu yi ka yi kɔɔki si Nyɔ kɛiŋsi yi a yi kɔɔki. Bukumbɛiŋ kɔ bə chiŋni asi gwu yi mi kɔ yi chiŋni i bənyuŋ wə bəh i gaaŋ wə ka yi numki chəŋ. 20 Si mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ kpi lɔ mbɛiŋ bəh Klistus i kimbu ki biŋ'waka biə bi sakaki mbi wələ, akɔ kɔm nə wə mbɛiŋ chu nɔki aka mbɛiŋ kɔ bəni bə mbi wələ a? Mbɛiŋ chu bum i biəliki bənchi bələ kɔm nə a? 21 Bə si laaŋ a, “Kiə mi ki kâŋa kə. Kiə mi ki mɔ̂m kə i dzaka wə. Kiə mi ki kɔ̂m kə.” 22 Gia yələ yichi kɔ yə bəni fəki tsəki a ninshiŋ, kɔm bɔ biəliki bənchi num a jiə bəni biəli asi mfi bibɔ chusiki. 23 Bəni dza yɛiŋ a mfi kɔlə i bənchi bələ wə, si bɔ chusiki dzəh yə bɔ nyiniki bəni i kɔksiki yɛiŋ, bəh i shisiki gwú yibɔ i kuku a kɔbi na i dzəh yi chəŋ wə nabə i nya bwili gwú yibɔ. Ayakalə, biɛiŋ biələ kɔbi i gamti i bwili mi i gia yichu yə nyam yi yi gwu nəŋki.

3

Bəni bə Klistus kaŋaki nɔni kimfiaŋ

1 Si Nyɔ nì kɔ wi dzasi lɔ mbɛiŋ bəh Klistus i kpi wə, mbɛiŋ jîə shɔm num i biɛiŋ bi bɛiŋ wə i di biə Klistus kɔ, a num i di biə Nyɔ kɔ wi tɔm wi i tsɛiŋ yi yiləkəli wə. 2 Mbɛiŋ jîə mfi bimbɛiŋ i biɛiŋ bi bɛiŋ wə. Kiə mbɛiŋ ki jîə kə i bi kuku wə, 3 kɔm mbɛiŋ kɔ num mbɛiŋ kpi lɔ, nɔni kimbɛiŋ kɔ i liə num Nyɔ nyumi ki bəh Klistus i wi wə. 4 Jɔbi wə Klistus wə wi kɔ nɔni kimbɛiŋ bi tumbuku, ma mbɛiŋ tə bi tumbuku bəh wi i kintəəŋ kimbum bi wə. 5 Yi kɔ a, mbɛiŋ lâksi laksini gia ka yələ i mbɛiŋ wə num gia yi mbi wələ. Num i fəki nɔni ki tɔkɔlini bəh i kwakaki gia kɔm kinyɛŋ ki tɔkɔlini, bəh gwu yi shilini, bəh i kɔŋki i fəki gia yichu, bəh i bukuki bəh dzə́kəh i biɛiŋ wə. Mi wə wi bukuki bəh dzə́kəh i biɛiŋ wə, yaka biɛiŋ biwɔ si num ka nyɔ i wi. 6 Akɔ kɔm ŋkaiŋni wi biɛiŋ ka biələ Nyɔ bi chusiki shɔm yi yi bɔksini i bəni bə̀ bɔ fəki yi. 7 A nì kɔ si mbɛiŋ nì yisi kɔ mbɛiŋ nì fəki lə ŋkaiŋni wi biɛiŋ biələ i jɔbi wə mbɛiŋ nì yisiki nyaniki i yəmaka dzəh wə. 8 Ayakalə, i liə, mbɛiŋ kaŋaki i bêe bi bichi. Mbɛiŋ bêe shɔ́m yi bɔkɔli bəh shɔ́m yi kwinini bəh shɔ́m yichu. Kiə mi bi ma bə̂kəliki yɛli wi mi. Kiə ndzaka wichu ma bûkuki i dzaka ki mi wə. 9 Kiə mi ma fwɔ̂kyiki waiŋnih wi. Mbɛiŋ kiəki a mbɛiŋ babwili lɔ gwu yikpu bəh kimfə ki i mbɛiŋ wə, 10 ka lɔh num gwu yimfiaŋ. Yələ kɔ num Nyɔ kɛiŋsi yi ka fiəni kwuni jiə yi ka n'yi Kimaa, ka mbɛiŋ tɔksiki kiəki wi. 11 I fa kɔ mi widɔkɔ chu kɔbi chi chi. Mi widɔkɔ chu kɔbi i fɛiŋ wə a, akɔ mi wi Ju nabə a, akɔ mi wi Glik. Mi widɔkɔ kɔbi fɛiŋ a bə ka suuŋ dəkə wi, widɔkɔ kɔbi a bə suuŋ wi. Mi widɔkɔ chu kɔbi fɛiŋ wə wi kɔ wi chwa. Mi widɔkɔ kɔbi wə wi kɔ ka nyam yi chwa. Mi widɔkɔ kɔbi wə wi kɔ mfa, widɔkɔ kɔbi wə wi kɔkə mfa. Klistus kɔ biɛiŋ bichi i bɔ, wi num i bɔ wə bəchi. 12 Si Nyɔ kɔ wi sabibwili lɔ mbɛiŋ, mbɛiŋ baiŋ, wi kɔŋ mbɛiŋ, mbɛiŋ kwâsiki nshɛiŋ, fə̂ kimfə ki ndzɔŋki, shîsi gwú yimbɛiŋ, num i kimbɔiŋni wə, kâŋa shɔm. 13 Mbɛiŋ dzɔ̂ki mi bəh mi asi wi kɔ. Mi ka fə na fi nə fi lɔ mi, wi dâlinya wi. Si Bah kɔ wi dalinya lɔ chu bimbɛiŋ, mbɛiŋ tə dâlikinyaki chu bi bəni bədɔkɔ. 14 Jɔbi wə mbɛiŋ ka fəki gia yələ yichi, mbɛiŋ ka jîəki kiŋkɔŋ i ninshiŋ. Kiŋkɔŋ kɔ fiɛŋ fiə fi chiŋniki biɛiŋ bichi na ka bi numki i fiɛŋ fimu wə tsə bwili fwu. 15 Mbɛiŋ bêe ma kimbɔiŋni ki Klistus nûmki i shɔ́m yimbɛiŋ wə chûsi mbɛiŋ bəh dzəh. Kimbɔiŋni kələ num kə Nyɔ nì bɔɔŋ mbɛiŋ a mbɛiŋ kaŋaki si mbɛiŋ kɔ gwu yimu wə. Mbɛiŋ nyâki tə kiyɔŋni i Nyɔ. 16 Mbɛiŋ jîəki ja yi Klistus ma yi nûmki i shɔ́m yimbɛiŋ mə na bindzɔŋ, mbɛiŋ lâni chu tə̂fi gwu yimbɛiŋ bəh mfi bichi. Mbɛiŋ yə̂əŋki nyâ kiyɔŋni i Nyɔ i shɔ́m yimbɛiŋ wə bəh bənjaŋ bə̀ bɔ bukuki i Kiŋwakti ki Ŋkɔksi wə bəh bənjaŋ bə ŋkɔksini, bəh bə̀ Kiŋ'waka ki Baiŋni nyaki i bəni. 17 Jɔbi wə mbɛiŋ fəki na yinaiŋ gia yə mbɛiŋ fəki, kɔŋ a numki yə mbɛiŋ dzakaki dzakani, nabə yə mbɛiŋ fəki num fəni, mbɛiŋ fə̂ki yi i yɛli wi Bah Jisɔs wə, nyâ kiyɔŋni i Nyɔ Ba.

Si bəni bə Klistus kɔ i nɔki i júŋ yibɔ wə

18 Bəkaŋa bə bəni, mbɛiŋ nyâ gwú yimbɛiŋ i bənyuku bəmbɛiŋ. Akɔ gia yi chəŋ i bəni bə Bah Jisɔs i fə̂ki. 19 Bənyuku, mbɛiŋ kɔ̂ŋki bəkaŋa bəmbɛiŋ. Kiə mbɛiŋ ma chə̂fiki i bɔ. 20 Bwa, mbɛiŋ wɔ̂kɔki i bətii bəmbɛiŋ i gia yichi wə. Mbɛiŋ ka fəki yakadəiŋ, ma yi ni ndzɔŋki i Bah. 21 Bətii bwa, kiə mbɛiŋ ma lɔ̂yiki bəh bwa mbɛiŋ. Mbɛiŋ ka fəki yaka, ma gwu ni kpiki bɔ. 22 Mfá mbɛiŋ wɔ̂kɔki i bətikwili bəmbɛiŋ bə fa kuku i gia yichi wə. Kiə mbɛiŋ ma nɔ̂mki i bɔ a i jɔbi wə dzə́kəh yibɔ kɔ i mbɛiŋ wə i fəki a gwu ndzɔŋki bɔ bəh mbɛiŋ. Mbɛiŋ nɔ̂mki bəh shɔm yimu, lwâ num Bah. 23 Mi ka nɔmki na finə fiə wi nɔmki, wi ka nɔ̂mki bəh shɔm yi yichi a ŋgaiŋ nɔmki num i Bah a kɔbi i mi. 24 Mbɛiŋ kîəki a mi bi kwatiki lə fiɛŋ fiə bə kɔ bə kɛiŋsi jiə fi a num mbee wi i Bah. A num i Bah Klistus wə si mbɛiŋ nɔmki. 25 Ayakalə, i bəni bə̀ bɔ fəki chu, Nyɔ bi gɔmki lə bɔ i chu biə bɔ fəki. Nyɔ si chusi kə chi chi i bəni.

4

1 Mbɛiŋ bətikwili bə̀ mbɛiŋ kaŋaki mfá, mbɛiŋ fə̂ki gia i bɔ i dzəh yə yi kɔ chəŋ bəh yə yi ndzɔŋki, kîə a mbɛiŋ kaŋaki lə tə Tikwili i bɛiŋ.

Ntəfi wi gɔksini

2 Mbɛiŋ bəchi tsâki tsə̂ki a ninshiŋ bɔ̂h kə. Mbɛiŋ bə́ tsa mbɛiŋ ka jîəki mfi i yi wə, nyâ kiyɔŋni i Nyɔ. 3 Mbɛiŋ tsâki i buku tə a Nyɔ wɛ̂li dzaka kifiəŋə i ja yi, a buku fûkuki ja yələ yə yi kɔ gia yi nyumini kɔm Klistus. Akɔ gia yə mih kɔ i juŋ yi nsəŋ mə kɔm yi. 4 Mbɛiŋ tsâki a mih fûkuki baiŋsiki yi bindzɔŋ si mih kaŋaki i fûkuki. 5 Jɔbi wə mbɛiŋ fəki gia mbɛiŋ bəh bəni bə̀ bɔ kɔkə bəni bə bumni, mbɛiŋ ka fə̂ki bəh mfi. Na winaiŋ jɔbi wə mbɛiŋ kwati dzəh i fə gia mbɛiŋ mɔ̂msi a jɔbi wiwɔ ma tsə kilɔlɔ. 6 Ndzaka wimbɛiŋ jɔbi wichi nûmki wi bɔnini njwɔŋ ka ŋkaka, ka mbɛiŋ ni kîəki gia yə mbɛiŋ kɔ i chûkuli mi wichi yɛiŋ i dzəh yi chəŋ wə.

Bəmbɔni

7 Tichikus ni fuku lə gia yichi kɔm mih i mbɛiŋ. Wi kɔ waiŋnih wibukumbɛiŋ, wi num tə shɔm yibukumbɛiŋ. Buku bɔ nɔmki i Bah i mi wimu, wi num mi wi nɔm wə wi nɔmki bəh shɔm yi yichi. 8 Akɔ gia yə mih faaŋ wi i mbɛiŋ kɔm yi, ka wi dzə fə mbɛiŋ kiə si buku kɔ, wi chu shili shɔ́m yimbɛiŋ. 9 Mih faaŋki bəh Ɔnesimus wə wi kɔ mi widɔkɔ i mbɛiŋ wə, wi num tə waiŋnih wibukumbɛiŋ wə wi kɔ shɔm yibukumbɛiŋ num wi num i gia yi Klistus wə nalə. Bɔ ni fuku lə i mbɛiŋ gia yichi yə yi num fa. 10 Alistakus wə buku wi kɔ fa i juŋ yi nsəŋ mə, bɔniki dzəki i mbɛiŋ. Maak waiŋtii Banabas bɔniki dzəki tə i mbɛiŋ. Akɔ wi wə mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ kwati lɔ ntum kɔm wi. Wi ka dzə, mbɛiŋ dzɔ̂ wi. 11 Jisɔs wə bə bɔɔŋki a Justus bɔniki dzəki tə i mbɛiŋ. A baaŋ a bəni bətali bələ bɔ kɔ Bəju, buku bɔ nɔmki i fiɛŋ fimu wə i ŋkuŋ bi Nyɔ wə. Bɔ gamti mih nalə, fə shɔm yiŋ də. 12 Ɛbaflas wə wi kɔ tə mi widɔkɔ i mbɛiŋ wə, wi nɔmki i Klistus Jisɔs bɔniki dzəki tə i mbɛiŋ. Wi kwakaki lə mbɛiŋ i ntsa wi wə jɔbi wichi, tsa a Nyɔ fə̂ ma mbɛiŋ nûmki bəh ŋga, i tɔksiki kiəki gia yichi yə Nyɔ nəŋki. 13 Mih yɛiŋ lɔ bəh dzə́kəh yiŋ a wi nɔmki i mbɛiŋ wə bəh ŋga bəh i bəni bə Lawdɛsia bəh bə Hilabɔlis wə. 14 Luk wə wi chukuki bəni, wə wi kɔ nsɛiŋ wibuku wi shɔm bəh Dɛmas bɔniki dzəki tə i mbɛiŋ. 15 Mbɛiŋ tsəsi kimbɔni kəŋŋ i bwa bə nih bəbukumbɛiŋ bə bumni i Lawdɛsia, bəh i Nimfa bəh i kijuŋni ki bəni bə bumni kə ki juŋniki i wi dzu. 16 Mbɛiŋ ka fa kiŋwakti kələ i mbɛiŋ kintəəŋ mbɛiŋ chîŋsi ki i kijuŋni ki bəni bə bumni i Lawdɛsia ma bɔ fâ tə, mbɛiŋ yɛ̂iŋ tə a bɔ chîŋsi kiŋwakti kə ki kɔ i bɔ, mbɛiŋ fâ tə. 17 Mbɛiŋ dzâka i Alkibus a wi yɛ̂iŋ a wi kâasi nɔm wi Bah wə wi nya i wi kaŋ. 18 Kimbɔni kələ nyaka mih Bɔɔl bəh kaŋ yiŋ. Mbɛiŋ yîŋtiki a mih kɔ i juŋ yi nsəŋ mə. Ma Nyɔ chûsi shɔm yi yindzɔŋni i mbɛiŋ.

* 2:8 I já yi Glik wə yi kɔlə i numki a biɛiŋ bichi i mbi wələ bəni biəliki chɔkɔ bichi. Yɛiŋ i kimbu 2:20

1 Tɛsalɔnika

1

2

3

4

5

Kiŋwakti ki Bɔɔl ki ninshiŋ kə wi nì nyaka i kijuŋni ki

Tɛsalɔnika

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Tɛsalɔnika ki ninshiŋ kələ mə

Tɛsalɔnika nì kɔ kwili widɔkɔ i kimbu ki tumi ki Masedɔnia wə a num di biə Bɔɔl nì yisi kijuŋni ki bəni bə bumni. Yi nì ka dzɔ dəkə jɔbi wi dəəŋ si kijuŋni kələ nì yisi, Bəju ka yisi i baiŋŋki Bɔɔl kindɔŋ fini bɔ kɔm wi. Bɔɔl ka nyaka kiŋwakti ki ninshiŋ kələ i bəni bə Klistus bə̀ bɔ kɔ i Tɛsalɔnika i shîliki shɔ́m yibɔ, fə̂ a bɔ nûm dzɔŋ bəh ŋga.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1:1 Kin'yisi

1:2–3:13 Bɔɔl wɔkɔ ndzɔŋni chu kɔksi bəni bə bumni

4:1-12 Ntəfi kɔm nɔni ki bəni bə̀ bɔ kɔ bə Klistus

4:13–5:11 Ntəfi kɔm si Klistus bi fiəni dzəki

5:12-22 Ntəfi wi gɔksini

5:23-28 Kiŋgɔksi

1

1 Akɔ mih Bɔɔl, mih kɔ buku Silas bəh Timɔti. Mih nyakaki kiŋwakti kələ i kijuŋni ki bəni bə bumni bə kwili wi Tɛsalɔnika bə̀ bɔ chiŋni num bəh Nyɔ Ba bəh Bah Jisɔs Klistus.

Bɔ chûsi shɔm yindzɔŋni i mbɛiŋ chu nyâ mbɛiŋ bəh kimbɔiŋni.

Bɔɔl nya kiyɔŋni i Nyɔ kɔm kijuŋni
ki bəni bə bumni bə Tɛsalɔnika

2 Buku si nya lə kiyɔŋni i Nyɔ jɔbi wichi kɔm mbɛiŋ bəchi, jiə mbɛiŋ jɔbi wichi i ntsa wibuku wə. 3 Jɔbi wə buku kɔ i Nyɔ Bah wibukumbɛiŋ nshiŋ, buku si kwaka lə nɔni kimbɛiŋ kə ki bukuki dzəki i shɔm yə mbɛiŋ jiə i Klistus wə, bəh nɔm wimbɛiŋ wə wi bukuki dzəki i kiŋkɔŋ wə, bəh shɔm yə mbɛiŋ kaŋa, yi buku dzə i ntsɛiŋ wə mbɛiŋ tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ i Bah wibukumbɛiŋ wə Jisɔs Klistus.

4 Bwa bə nih bəbuku bə̀ Nyɔ kɔŋki, buku kiəki lə a Nyɔ sabibwili mbɛiŋ. 5 Buku kiəki lə yakadəiŋ kɔm ntum wi ndzɔŋni wə buku nì dzə bəh wi i mbɛiŋ wi nì ka dzə a ndzaka wə shəŋ. Wi nì dzə num bəh ŋga biə bi nyəki dzəki i Kiŋ'waka ki Baiŋni wə tə, buku tɔksi kiə a ntum wiwɔ kɔ ŋkɔŋ. Mbɛiŋ kiəki lə ŋkaiŋni bəni bə buku nì kɔ jɔbi wə buku nì nɔki i mbɛiŋ kintəəŋ kɔm mbɛiŋ. 6 Mbɛiŋ nì dzɔ gvu yibuku bəh yi Bah kɔm mbɛiŋ nì dzɔ ntum wiwɔ bəh kilaŋ gwu kə ki nì bukuki dzəki i Kiŋ'waka ki Baiŋni na si mbɛiŋ nì kɔ i ŋgəkə wimbum wə. 7 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ ka fiəni chu bəni bə̀ bəni bə bumni bəchi i kimbu ki Masedɔnia wə bəh ki i Akɛya wə nì dzɔki kinchəsi i bɔ. 8 Mih dzakaki kə lə kɔm a kɔkə a gia yi Bah shəŋ yə yi buku i kimbu kimbɛiŋ wə, ka waŋ fiəli kimbu ki Masedɔnia bəh ki Akɛya wə. Ntum wiwɔ kɔm shɔm yimbɛiŋ yə mbɛiŋ jiə i Nyɔ wə waŋ tsə tə i di bichi wə. Ayakadəiŋ, gia yidɔkɔ chu mɔŋ yə buku kɔ i chu dzaka kɔm yi. 9 Mbɛiŋ kîə a bəni bəwɔ mwi fukuki lə kɔm si mbɛiŋ nì dzɔ buku i mbɛiŋ kintəəŋ, bəh si mbɛiŋ nì bee mimɔsɔ fiəni i Nyɔ i nɔmki i Nyɔ wi ŋkɔŋ wə wi kaŋaki nɔni. 10 Bɔ fukuki lə tə si mbɛiŋ wɔkɔliki Waiŋ wi wə wi bi dza dzə i bɛiŋ. Waiŋ wi wələ kɔ wə wi nì dzasi i kpi wə, num Jisɔs wə wi bwiliki bukumbɛiŋ i shɔm yi Nyɔ yi bɔksini yə, wi bi chusiki i bəni.

2

Bɔɔl dzaka kɔm nɔm wi i Tɛsalɔnika

1 Bwa bə nih bəbuku, mbɛiŋ mwi kiəki lə a njikə wə buku nì laa i mbɛiŋ nì kɔkə wi kilɔlɔ. 2 Na si mbɛiŋ kiəki a bəni nì kɔ num bɔ nya ŋgəkə i buku chu chəbsi buku i kwili wi Filibi wə, buku nì kaŋaki a shɔm i ŋga bi Nyɔ wibuku wə i fukuki ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ wə i mbɛiŋ, na si bəni nì chiki buku nalə. 3 Ntum wi ndzɔŋni wə buku nì fukuki tsa mbɛiŋ bəh wi a nì kɔkə wə wi nì kɔ bəh ŋgbɔ widɔkɔ, buku nì fukuki kə bəh kiŋkwaka kichu kidɔkɔ, nabə i mɔmsiki i fwɔkyiki mbɛiŋ fwɔkyini. 4 Ayakalə, si Nyɔ yɛiŋ a buku kpɛiŋni i bəni bə wi kɔ i nya ntum wi ndzɔŋni wələ i kaŋ yibɔ wə, ayakadəiŋ buku ka fukuki. Buku fuku kə lɔ a yi ndzɔŋki i bəni. Buku nì fukuki a yi ndzɔŋki num i Nyɔ wə wi tsɛiŋki num shɔ́m yibuku. 5 Si mbɛiŋ kiəki, buku nì ka num dzə dəkə lɔ bəh ndzaka wi njwɔni nabə i dzɔ gia yidɔkɔ kəŋ i ninshiŋ i dzi fiɛŋ i mbɛiŋ kaŋ. Yələ kɔ gia yə Nyɔ kɔ mbeeŋ nsaka wibuku. 6 Buku nì nəŋki kə i kaŋa kiŋkɔksi kidɔkɔ i mi nabə kə ki nyə i mbɛiŋ wə nabə i bəni bədɔkɔ wə, namana yaka si a nì kɔ di bibuku ka bwa bə faaŋni bə Klistus i bikəki a mbɛiŋ fəki gia i buku. 7 Buku nì kɔ fibuku i kimbɔiŋni wə i mbɛiŋ kintəəŋ tɔkni bəh mbɛiŋ asi nih waiŋ si tɔkni bəh bwa bu. 8 Ayakadəiŋ, buku ka dzɔ mbɛiŋ i gwu yibuku wə na bindzɔŋ bəh kiŋkɔŋ, buku nì ka nya dəkə mbɛiŋ bəh ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ wə shəŋ, ayakalə buku nì nya tə gwu yibuku i mbɛiŋ kɔm mbɛiŋ nì kɔ mbɛiŋ chu shɔ́m yibuku nalə.

9 Bwa bə nih bəbuku, mbɛiŋ kwakaki alə nɔm wibuku bəh kiliəkə kibuku a? Buku nì nɔmki nchɔkɔ bəh nshi ka buku ma jiə ntiə widɔkɔ i mi wə i mbɛiŋ kintəəŋ, si buku nì fukuki ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ wələ i mbɛiŋ. 10 Mbɛiŋ mwi na bəh Nyɔ kɔlə i beeŋ nsaka wibuku a nɔni kibuku i mbɛiŋ bəni bə bumni nì kɔ ki baiŋni bəh ki chəŋ kaŋa kə ŋgbɔ widɔkɔ. 11 Mbɛiŋ kiə tə si buku nì fəki bəh mbɛiŋ, fə bəh mbɛiŋ asi tii waiŋ si fə bəh bwa bu. 12 Buku nì shiliki shɔ́m yimbɛiŋ, lɔbti mbɛiŋ lumsi a mbɛiŋ nɔki nɔni num kə Nyɔ nəŋki. A num Nyɔ wə wi bɔɔŋ mbɛiŋ a mbɛiŋ liə i ŋkuŋ bi wə bəh mbum bi.

13 Buku baaŋ kə tə i nya kiyɔŋni i Nyɔ kɔm yələ a jɔbi wə buku nì dzə bəh gia yi Nyɔ i mbɛiŋ, mbɛiŋ nì dzɔ gia yiwɔ a akɔ na gia yi Nyɔ, a num kə gia yi mi. A num yi yə yi nɔmki i mbɛiŋ wə bəni bə bumni. 14 Bwa bə nih bəbuku, mbɛiŋ kîə a, gia yə yi nì num bəh bijuŋni bi bəni bə bumni bə Nyɔ bə̀ bɔ nì kɔ bɔ bum i Klistus Jisɔs i kimbu ki Judea, yi nì num tə bəh mbɛiŋ. Mbɛiŋ nì kɔ mbɛiŋ yɛiŋ tə bəŋgəkə i kaŋ yi bəni bəmbɛiŋ bə kwili wə a liŋ asi bɔ nì yɛiŋ i kaŋ yi Bəju bəbɔ wə. 15 Bəju bələ kɔ bə̀ bɔ nì wɔɔ Bah Jisɔs. Ayaka a num bɔ bə̀ bɔ nì wɔɔyiki bəni bə ntum bə Nyɔ. A num bɔ bə̀ bɔ nì kɔŋŋ bwili buku i bɔ wə. Bɔ fəki yakadəiŋ Nyɔ wɔkɔ kə ndzɔŋni bəh bɔ. Bɔ baiŋŋyi lɔ bəni bəchi, 16 si bɔ baŋki dzəh i buku i dzakaki i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju ka bɔ bɔiŋ. Bɔ fəki yaka jɔbi wichi chu bibɔ yaka. Shɔm yi Nyɔ yi bɔksini dzə lɔ i bɔ wə i liə.

Bɔɔl ka nəŋki i yɛiŋ bəni bə bumni bə Tɛsalɔnika

17 Bwa bə nih bəbuku, si bukumbɛiŋ ni gaali, buku mɔmsi na bəh ŋga a buku yɛiŋ mbɛiŋ shəŋ bəh dzəkəh, na si a mɔŋ dəkə i jɔbi wi dəəŋ wə, si bukumbɛiŋ ni gaali. Bukumbɛiŋ ni gaali shəŋ a i dzə́kəh chɛiŋ. Bukumbɛiŋ ni ka gaali dəkə i shɔm wə. 18 Buku nəŋki i fiəni dzə i mbɛiŋ. Mih Bɔɔl mwi kɔ num mih mɔmsi lɔ na i kiŋkani kiduli wə, ayakalə Satan baŋ a buku. 19 Buku kaŋaki kiŋkɔŋ lə kɔm gia yə buku tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ kɔm yi, nabə ndzɔŋni bibukumbɛiŋ bəh kifɔ kibukumbɛiŋ kə buku bi ghaŋsiki gwu yɛiŋ i Bah wibukumbɛiŋ nshiŋ wə Jisɔs, jɔbi wə wi bi fiəniki dzəki kɔ nə? A mɔŋ mbɛiŋ na? 20 Akɔ na mbɛiŋ mbum bibuku bəh ndzɔŋni bibuku.

3

1 Ayakadəiŋ, jɔbi wə buku nì yɛiŋ a yi gaka buku, buku ka kɔŋki i baaŋ i jum wə i Atɛn a buku mbɔŋ, 2 buku ka faaŋ Timɔti waiŋnih wibukumbɛiŋ wə buku bɔ nɔmki i Nyɔ i fukuki ntum wi ndzɔŋni kɔm Klistus. Buku nì faaŋ wi a wi dzə̂ shîli bumni bimbɛiŋ, chu tə̂fi mbɛiŋ kɔm Klistus, 3 Buku fə lə ka mi i mbɛiŋ ma ni chu i jum wə kɔm bəŋgəkə bələ. Mbɛiŋ mwi kiəki lə a bəŋgəkə kɔ fiɛŋ fibukumbɛiŋ. 4 Mbɛiŋ kiəki lə a jɔbi wə buku nì kɔ bəh mbɛiŋ, buku nì fuku i mbɛiŋ jɔbi kɛiŋ a bukumbɛiŋ kaŋaki i ni yɛ̂iŋki bəŋgəkə. Ayaka yi num a liŋ asi yi kɔ asi mbɛiŋ kiəki. 5 Akɔ gia yə yi nì fə mih, mih ka faaŋ Timɔti. Yi nì kɔ yi gaka lɔ mih, yakadəiŋ mih ka faaŋ wi i dzə tsɛiŋ kɔm kimbum kimbɛiŋ si ki kɔ ka mih kiəki, kɔm mih nì lwaki lə a, a kɔlə i numki mi wə wi si mɔmsi bəni mɔmsi lɔ mbɛiŋ wi fə nɔm wichi wə buku nɔm i mbɛiŋ laka kilɔlɔ.

Timɔti fuku ntum kɔm bə kimbum ki bəni bə Tɛsalɔnika

6 Ayakalə, i liə si Timɔti fiəni dzə i buku wə, ka fuku ntum wi ndzɔŋni kɔm shɔm yə mbɛiŋ jiə i Klistus wə bəh si mbɛiŋ chusiki kiŋkɔŋ i bəni wə. Wi kɔ wi fuku tə si mbɛiŋ kwakaki buku nalə chu nəŋ i yɛiŋ buku asi buku tə kɔŋki i yɛiŋ mbɛiŋ. 7 Kɔm bə yələ, bwa bə nih bəbuku, i bəŋgəkə bəh lɔli biə buku bəchi yɛiŋki shɔm də buku kɔm kimbum kimbɛiŋ bəh kɔm shɔm yə mbɛiŋ jiə i Klistus wə. 8 I liə buku waka kɔm mbɛiŋ numki lə bindzɔŋ mbɛiŋ bəh Ba. 9 Ayakadəiŋ, buku nyaki kiyɔŋni i Nyɔ nalə kɔm mbɛiŋ. Buku nyaki kiyɔŋni i Nyɔ kɔm ndzɔŋni biə buku wɔkɔki i Nyɔ nshiŋ, bi num kɔm mbɛiŋ. 10 Buku tsaki na bəh ŋga nchɔkɔ bəh nshi nəŋ i chu yɛiŋni daŋsi gwu ka buku ni nya mbɛiŋ bəh fiɛŋ fiə fi kɔbiki i bumni bimbɛiŋ wə.

11 Buku tsaki a Nyɔ Ba wibukumbɛiŋ mwi, bəh Bah wibukumbɛiŋ wə wi kɔ Jisɔs wɛ̂li dzəh ka buku dzə yɛiŋ mbɛiŋ. 12 Buku tsa tə a Bah fə̂ ma kiŋkɔŋ kimbɛiŋ kɔɔki tsəki a ninshiŋ i kɔŋki gwu yimbɛiŋ bəh bəni bəchi a liŋ asi buku kɔŋki mbɛiŋ. 13 Buku tsaki yakadəiŋ ka wi Bah fə̂ ma shɔ́m yimbɛiŋ ləkəki, ka mbɛiŋ bi nûmki kiŋgbɔ kidɔkɔ kɔbi, bâiŋ i Nyɔ wə wi kɔ Ba num Bah wibukumbɛiŋ nshiŋ i jɔbi wə Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus bi dzəki bəh bəni bəchi bə̀ akɔ mbu.

4

Nɔni kə Nyɔ kɔŋki

1 I kiŋgɔksi wə, bwa bə nih bəbuku, buku tsaki mbɛiŋ kwuŋ kaŋ ka bəni bə̀ bɔ chiŋni i Bah Jisɔs wə, si mbɛiŋ nì lani i buku si mbɛiŋ kaŋaki i nɔ̂ki i dzəh yə Nyɔ kɔŋki, asi mbɛiŋ nɔki i liə, mbɛiŋ fə̂ki ayaka tsə̂ a bəh ki i ninshiŋ. 2 Mbɛiŋ kiəki lə bətəfi bə buku nì nya i mbɛiŋ i ŋga bi Bah Jisɔs wə. 3 Gia yə Nyɔ kɔŋki, kɔ a mbɛiŋ lansiki baiŋki. Mbɛiŋ ma ndzɔniki i biŋ. 4 Mi wimu wimu i mbɛiŋ kintəəŋ kaŋaki i kîəki si wi kɔ i kaŋaki gwu yi i dzəh yə yi baiŋki yi kaŋa kiŋkɔkni.* 5 Gwu yi mi ma shiliki ka mi i tumi kə ki kiəki kə Nyɔ. 6 Kiə mi i mbɛiŋ ma mɔm i fə chu nabə i fə kimfikili i waiŋnih wi i gia yələ wə. Buku nì kiŋ lɔ gia yələ i mbɛiŋ a Bah bi faaŋ lə ŋgəkə i bəni bə̀ bɔ fəki gia yələ yichi. 7 Mbɛiŋ kiəki a Nyɔ nì ka bɔɔŋ bukumbɛiŋ a bukumbɛiŋ nɔki nɔni ki kinyɛŋ. Wi nì bɔɔŋ bukumbɛiŋ a bə nɔki nɔni kə ki bâiŋki. 8 Ayaka kɔ a, na ndə wə wi nəiŋ i wɔkɔ ntəfi wələ wi ka nəiŋ dəkə i wɔkɔ num i mi wiwɔm. Wi nəiŋ i wɔkɔ num i Nyɔ wə wi nyaki Kiŋ'waka ki ki Baiŋni i mbɛiŋ.

9 Yə kɔm kiŋkɔŋ kə mbɛiŋ kaŋaki i kaŋaki i bwa bə nih bəmbɛiŋ mbɛiŋ kaŋaki kə i chu tsɛiŋki a buku nyaka kɔm yəmaka i mbɛiŋ. Gia yələ kɔ num mbɛiŋ mwi kɔ num Nyɔ nì lani lɔ mbɛiŋ yɛiŋ si mbɛiŋ kaŋaki i kɔŋki gwu yimbɛiŋ. 10 I yi ŋkɔŋ wə, mbɛiŋ si kɔŋ lə bwa bə nih bəmbɛiŋ bəchi i kimbu ki Masedɔnia wə. Ayakalə, bwa bə nih bəbuku, buku chu tsa a mbɛiŋ fə̂ki ayaka tsə̂ a ninshiŋ ninshiŋ. 11 Fwu wi gia kɔ a mbɛiŋ mɔ̂msiki bəh ŋga i nɔ̂ki i kimbɔiŋni wə, mbɛiŋ tsɛ̂iŋki a gia yə yi tsɛiŋki mbɛiŋ. Mbɛiŋ nɔ̂mki bəh kaŋ yimbɛiŋ asi buku nì lani mbɛiŋ. 12 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ ni kwati kiŋkɔksi i bəni bə biŋ, mbɛiŋ ma ni tsɛiŋki mi i fiɛŋ fiə mbɛiŋ nəŋki.

Kɔm ndzə wi Bah

13 Bwa bə nih bəbuku, buku nəŋki i fə a mbɛiŋ kîə ŋkɔŋ kɔm bə bəni bə̀ bɔ kɔ num bɔ kpiyi lɔ. Buku nəŋki i fə a mbɛiŋ kîə ka mbɛiŋ ma nûmki bəh nshɛiŋ nshɛiŋ ka bəni bə̀ bɔ tsɛiŋki tsəki kə i ninshiŋ i fiɛŋ fidɔkɔ. 14 Bukumbɛiŋ bum a Jisɔs nì kpi fiəni dza i kpi wə, yi num a liŋ asi Nyɔ bi fiəni dzə bəh Jisɔs bəh bəni bə̀ bɔ nì kpiyi num bɔ chiŋni bəh wi. 15 Gia yə buku dzakaki i mbɛiŋ i liə lə yi biəliki ndzaka wi Bah a, bukumbɛiŋ bə̀ bə baaŋ i jum wə bə num i bi kɛiŋki bəwɔm i jɔbi wə Bah bi fiəni dzəki bukumbɛiŋ bi tsə kə i ninshiŋ i bəni bə̀ bɔ kɔ num bɔ kpiyi lɔ. 16 Mbɛiŋ bi wɔkɔki lə ja yi wamyini i bɛiŋ bəh ja yiləkəli, fwu wi bəchinda bə Nyɔ wili tə, jəŋ wi Nyɔ dzaka. Ayaka ka Ba wi mwi dza bɛiŋ wi shiki dzəki. Ma bəni bə̀ bɔ nì kpiyi num bɔ chiŋni bəh Klistus yisi dzayi. 17 Ayakadəiŋ, bukumbɛiŋ bə̀ bə bɛsi bə̀ kɛiŋ bəwɔm i jɔbi wiwɔ wə bukumbɛiŋ bi baŋsi bəh bɔ i bɛiŋ i bikwu wə i tsə baŋsi bəh Bah i bɔɔli wə. Ma bukumbɛiŋ numki bəh Bah i jɔbi wichi wə. 18 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ bɔ̂iŋsiki tsə̂ki shɔ́m yi mi mi bəh ndzaka wələ.

5

Si mi kɔ i wɔkɔliki ndzə wi Bah

1 Bwa bə nih bəbuku, kɔm bə jɔbi bəh chɔkɔ bi dzəni bi Bah, ŋgəkə widɔkɔ chu mɔŋ wə mih kɔ i nyakaki gia yələ i mbɛiŋ. 2 Mbɛiŋ mwi kiəki lə na bindzɔŋ a chɔkɔ bi dzəni bi Bah bi numki asi ji si dzə nchɔkɔ. 3 Jɔbi wə bəni ni dzakaki a, “Kimbɔiŋni kɔlə, gia mɔŋ yə mi kɔ i lwaki”, ayaka ŋgəkə ni dza gbɔ i bɔ wə asi lɔli bi nnɔmh si dzə jɔbi wə miŋkpaŋa kɔ bəh tɔɔ, dzəh ma ni chu num yə bɔ kɔ i yɔkɔ gɛiŋ yɛiŋ. 4 Ayakalə, bwa bə nih bəbuku, mbɛiŋ kɔkə dəkə fimbɛiŋ i jisi wə, ka jɔbi wiwɔ bi təkəli dzə i mbɛiŋ asi ji si dzə. 5 Mih dzakaki lə kɔm mbɛiŋ bəchi kɔ bəni bə baiŋni, chu num bəni bə nshichuŋ. Bukumbɛiŋ num kə bəni bə nchɔkɔ nabə i jisi wə. 6 Ayakadəiŋ, kiə bukumbɛiŋ ki nɔ̂ kə si bəni bədɔkɔ nɔki. Bukumbɛiŋ nûmki bəh ntsəŋə bəh mfi bibukumbɛiŋ fɛiŋ. 7 Bəni bə̀ bɔ si nɔ bɔ si nɔ num nchɔkɔ, ayaka bəni bə̀ mbih si kwa bɔ mɔ si kwa num nchɔkɔ. 8 Ayakalə, si bukumbɛiŋ kɔ fibukumbɛiŋ num bəni bə nshichuŋ, bukumbɛiŋ numki bəh ntsəŋə bəh mfi bibukumbɛiŋ fɛiŋ. Bukumbɛiŋ dzɔ̂ mbum bəh kiŋkɔŋ aka chwaka ki kijum kə bə lɔh baŋ kijum kibukumbɛiŋ yɛiŋ, bəh i dzɔ̂ tə ntsɛiŋ wə bukumbɛiŋ tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ i bi kwati mbɔiŋ a num wə bukumbɛiŋ bwaŋ aka kifɔ ki gɔŋ i bukumbɛiŋ fuŋ. 9 Mbɛiŋ kiəki a Nyɔ nì ka sabibwili jiə bukumbɛiŋ a wi bi chusi num shɔ́m yi yi bɔkɔli yə. Wi nì sabibwili a bukumbɛiŋ bi kwatiki num mbɔiŋ tsə dzəh i Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus. 10 Jisɔs Klistus kɔ wə wi nì kpi kɔm bukumbɛiŋ, kɔŋ bukumbɛiŋ kɛiŋki bəwɔm yudɔkɔ bə kpiyi bukumbɛiŋ bi chiŋni numki a bəh wi. 11 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ shîliki shɔ́m yi mi mi i mbɛiŋ kintəəŋ mâa yaka tə mi mi asi mbɛiŋ si fə lɔ.

Ntəfi wi gɔksini bəh mbɔni

12 Buku tsaki mbɛiŋ bwa bə nih bəbuku, a mbɛiŋ kɔ̂ksiki bəni bə̀ bɔ nɔmki i mbɛiŋ kintəəŋ, bɔ tɔkni yaka bəh mbɛiŋ i dzəh yi Ba wə, chu lani mbɛiŋ. 13 Mbɛiŋ chûsiki kiŋkɔksi i bɔ na bindzɔŋ i kiŋkɔŋ kɔm bəh nɔm wə bɔ fəki. Mbɛiŋ numki tə bəh nɔni ki bɔnini i mbɛiŋ kintəəŋ. 14 Buku chu tsa tə mbɛiŋ bwa bə nih bəbuku a mbɛiŋ tə̂fi bəni bə̀ bɔ kɔŋki i numki a kilɔlɔ, lə̂kəsi shɔ́m yi bəni bə̀ bɔ kaŋaki ndzaŋ, gâmti tə bəni bə̀ bɔ kɔ bəh ŋgbɛni. Mbɛiŋ nûmki bəh ŋkaŋa wi shɔm i bəni bəchi wə. 15 Mbɛiŋ tɔ̂kniki a mi ma chûkuliki chu bəh chu. Mbɛiŋ jwɔ̂ki jɔbi wichi i fə̂ki num gia yindzɔŋni i mbɛiŋ kintəəŋ bəh i bəni bəchi wə. 16 Mbɛiŋ nûmki bəh kinsaŋli i jɔbi wichi wə, 17 mbɛiŋ tsâki jɔbi wichi, 18 nyâ kiyɔŋni i Nyɔ i gia yichi yə yi numki. Yələ kɔ gia yə Nyɔ nəŋki i mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ kɔ i Jisɔs Klistus wə. 19 Kiə mbɛiŋ ma chîki nɔm wi Kiŋ'waka ki Baiŋni. 20 Kiə mbɛiŋ ma châsiki bəntum bə Nyɔ bə̀ bəni lakaki. 21 Mbɛiŋ tsɛ̂iŋki lə̂kəki i gia yichi wə, dzɔ̂ yə yi kɔ yindzɔŋni nûm yɛiŋ bɛiŋ, 22 mbɛiŋ bwîli gwu yimbɛiŋ i gia yichi yə yi kɔ yichu.

23 Mih tsaki a Nyɔ mwi wə wi kɔ Nyɔ wi kimbɔiŋni, wə wi kɔ Nyɔ fə̂ ma mbɛiŋ baiŋki i gia yichi wə tsə bwili fwu. Wi jîə kiŋ'waka kimbɛiŋ bəh shɔ́m yimbɛiŋ bəh gwu yimbɛiŋ yi bi numki kiŋgbɔ kɔbi i jɔbi wə Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus bi dzəki. 24 Wi Nyɔ wə wi nì bɔɔŋ mbɛiŋ wi si num a ndzaka wi bɛiŋ, wi ni fə lə yaka.

25 Bwa bə nih bəbuku, mbɛiŋ tsâki i buku.

26 Mbɛiŋ bɔ̂ni i bwa bə nih bəbukumbɛiŋ bəchi mbɛiŋ yâŋyi mâŋni bɔ bəh mbɔni wi bəni bə Nyɔ.

27 Mih dzakaki a mbɛiŋ kaiŋ i Bah nshiŋ a mbɛiŋ ni fâ lə kiŋwakti kələ i bwa bə nih bəbukumbɛiŋ nshiŋ bəchi.

28 Ma kinduksi ki Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus nûmki bəh mbɛiŋ.

* 4:4 Yudɔkɔ a, “Mi wimu wimu i mbɛiŋ kintəəŋ kaŋaki i kîəki si wi kɔ i kaŋaki kpə wi i dzəh yə yi baiŋki yi kaŋa kiŋkɔkni.”

2 Tɛsalɔnika

1

2

3

Kiŋwakti ki Bɔɔl ki kɔmsini kə wi nì nyaka i kijuŋni ki

Tɛsalɔnika

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki kɔmsini ki Tɛsalɔnika kələ mə

Na si Bɔɔl nì nyaka kiŋwakti kininshiŋ i bəni bə bumni i Tɛsalɔnika a bɔ nûmki alə nyiki kɔm bə jɔbi wə Jisɔs bi fiəni dzəki yɛiŋ, mfi bibɔ nì baaŋ ka shakyiki kɔm gia yiwɔ. Bɔɔl ka nyaka kiŋwakti kikɔmsini kələ i dzaka kɔm si bəni bədɔkɔ kwakaki a chɔkɔ bi Bah bi dzəni dzə lɔ. Wi nì nani kiŋkwaka kələ chusi a, ka ndzə wi Klistus bi dzɔki di, num gia yichu bəh yi gumini bi du tsə num duni.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1:1-2 Kin'yisi

1:3-12 Bɔɔl kɔksi ka chu tɔbi kijuŋni ki bəni bə bumni

2:1-17 Ntəfi kɔm ndzə wi Klistus

3:1-15 Ntəfi kɔm nɔni ki bəni bə̀ bɔ kɔ bə Klistus

3:16-18 Kiŋgɔksi

1

1 Akɔ mih Bɔɔl, mih kɔ buku Silas bəh Timɔti. Mih nyakaki kiŋwakti kələ i kijuŋni ki bəni bə bumni i kwili wi Tɛsalɔnika bə̀ bɔ chiŋni num bəh Nyɔ wə wi kɔ Tii wibukumbɛiŋ bəh Bah Jisɔs Klistus.

2 Ma shɔm yindzɔŋni bəh kimbɔiŋni ki Nyɔ Tii wibukumbɛiŋ bəh Bah Jisɔs Klistus nûmki bəh mbɛiŋ.

Nsaka wə wi bi numki i jɔbi wə Klistus bi fiəni dzəki

3 Bwa bə nih bəbuku, buku kaŋaki i nyâki kiyɔŋni i Nyɔ jɔbi wichi kɔm mbɛiŋ. Yi kɔ chəŋ yakadəiŋ, kɔm kimbum kimbɛiŋ kɔɔki tsəki a ninshiŋ ninshiŋ, kiŋkɔŋ kə mi kaŋaki i mi mi kɔɔki tsəki tə a ninshiŋ ninshiŋ. 4 Ayakadəiŋ, buku mwi si ghaŋsi lə gwu kɔm mbɛiŋ i bijuŋni bi bəni bə bumni bə Nyɔ bədɔkɔ kintəəŋ. Buku si ghaŋsi kɔm nnum wimbɛiŋ wi ndzɔŋni, bəh si bəni bwaŋki gvu i mbɛiŋ chɛiŋ, ayaka mbɛiŋ num a i kimbum kimbɛiŋ wə, bəh si mbɛiŋ kaŋaki shɔ́m i bəŋgəkə bə̀ mbɛiŋ yɛiŋki. 5 Yələ kɔ gia yə yi chusiki a Nyɔ bi sakaki bəni i dzəh yi chəŋ wə, ka mbɛiŋ bi numki bəni num mbɛiŋ kpɛiŋ i ŋkuŋ bi Nyɔ wə num mbɛiŋ yɛiŋ bəŋgəkə bələ kɔm bi. 6 Si Nyɔ kɔ mi wi chəŋ, wi ni chukuli lə ŋgəkə wə bəni nyaki i mbɛiŋ bəh ŋgəkə, 7 wi ni nya lə jɔbi wi wakani i mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ yɛiŋki ŋgəkə bəh i buku tə. Yələ gia bi numki i jɔbi wə Bah Jisɔs bi chusiki gwu yi i bɛiŋ, wi dzə i lɔm wi gbuku wi ghəkəni wə. Wi bi dzəki yakadəiŋ bəh bəchinda bu bə ləkəli. 8 Wi bi chukuliki bəni bə̀ bɔ nəiŋma Nyɔ bəh ŋgəkə, bəh bə̀ bɔ ka bum dəkə ntum wi ndzɔŋni kɔm Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs. 9 Bə bi kaasiki lə bɔ, ma bɔ bi kaŋa ŋgəkə wə wi bi gɔksi kə, bə bi gaali bɔ i Bah wə a bɔ ma dzə i wi ninshiŋ bəh i kiŋkɔkni ki kimbum wə. 10 Yələ bi numki i chɔkɔ biə wi bi dzəki ka bəni bə̀ bɔ kɔ mbu, bi tumyi bikum i wi, ayaka bəni bəchi bə̀ bɔ jiə shɔm i wi bi numki bəh dzaka ki wɔmni bəh wi. Ayaka mbɛiŋ tə bi numki lə bəh bɔ kɔm mbɛiŋ nì bum gia yə buku nì fukuki i mbɛiŋ. 11 Akɔ gia yə buku tsaki i mbɛiŋ jɔbi wichi a Nyɔ wibuku fə̂ ma mbɛiŋ nûmki mbɛiŋ kpɛiŋ i ŋkaiŋni bəni bə̀ wi bɔɔŋ a mbɛiŋ numki. Buku tsaki tə a wi gâmti mbɛiŋ bəh ŋga bi, a mbɛiŋ fə̂ gia yindzɔŋni yichi yə mbɛiŋ nəiŋki bəh nɔm wichi wə mbɛiŋ fəki kɔm shɔm yə mbɛiŋ jiə i Klistus wə. 12 Buku tsaki yakadəiŋ tə ka yɛli wi Bah wibukumbɛiŋ wə Jisɔs, kâŋaki kiŋkɔksi i mbɛiŋ kintəəŋ, mbɛiŋ tə kaŋa kiŋkɔksi i wi wə. Yələ kɔ kɔm shɔm yindzɔŋni yə Nyɔ wibukumbɛiŋ bəh Bah Jisɔs Klistus kaŋaki i mbɛiŋ wə.

2

Kɔm mi wə wi bwiŋki bənchi bə Nyɔ

1 Bwa bə nih bəbuku, yə yi kɔ kɔm bə ndzə wi Bah wibukumbɛiŋ wə Jisɔs Klistus bəh si bukumbɛiŋ bi chiŋni juŋni tsə num bəh wi, buku tsaki mbɛiŋ a, 2 kiə mfi ma chiŋ dzâ shâkyi mbɛiŋ nabə a mbɛiŋ i fûmniki,* a mbɛiŋ wɔkɔ ndzaka widɔkɔ i Kiŋ'waka kidɔkɔ, nabə a, ndzaka, nabə a buku nyaka kiŋwakti a ndzə wi Bah dzɔ lɔ di. 3 Kiə mbɛiŋ bi ma bêe a mi widɔkɔ bi fwɔkyi mbɛiŋ kɔŋ a numki na i yi naiŋ dzəh wə. Mbɛiŋ kîəki a chɔkɔ bi Bah bi dzəni biə bi dzɔ kə di, maka bəni yisi i ləkəki bəh fwu i Nyɔ. Ayaka maka mi wə wi bwiŋki bənchi bəh Nyɔ dzə tumbuku. Akɔ wi wə bə bi kaasiki wi kaasini. 4 A num wi wə wi bi kɔksiki gwu yi wali na finə fiə bə dzɔki a, akɔ Nyɔ nabə fiə bə tsaki. Ayakadəiŋ, wi bi tsə liə shi num i juŋ yi fəni yi gia yi Nyɔ wə ka bi bɔɔŋki gwu yi a ŋgaiŋ kɔ Nyɔ. 5 Mbɛiŋ dali lə a jɔbi wə bukumbɛiŋ nì kɔ, mih nì fukuki lə gia yələ i mbɛiŋ a?

6 Mbɛiŋ si kiə lɔ gia yə yi kaŋaki wi i liə, ka wi dza tumbuku i jɔbi wə bə jiə i wi. 7 Wi si nɔm i liə bəh ŋga bi i nyumi wə i fəki a bəni waliki bənchi bə Nyɔ, yi num alə a mi wə wi kəŋki wi kaŋaki i bi kəŋki i tsə buku i jɔbi wə bə bi dzɔ bwili wi i dzəh. 8 Jɔbi wə bə bi dzɔ bwiliki wi, mi wə wi bwiŋki bənchi bə Nyɔ bi ka tumbuku, Bah Jisɔs bi ka fəkə wi bəh fiəkə yi dzaka, chiksi wi bəh baiŋni bi biə wi bi dzəki bəh bi. 9 Mi wə wi bwiŋki bənchi bi dzəki i ŋga bi Satan wə, wi kaŋa ŋga bichi, fə̂ bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bi bəh gia yi dzaka ki wɔmni a num yi ntəkə yichi. 10 Ayaka wi bi dzəki tə bəh na bə binaiŋ chu i fwɔkyi bəni bə̀ bɔ lakaki. Bɔ lakaki kɔm bɔ nəiŋma i kɔŋki ŋkɔŋ ka bɔ bi bɔiŋ. 11 Si bɔ kɔŋki kə ŋkɔŋ yakadəiŋ, Nyɔ chiŋsi ŋga bidɔkɔ bi fwɔkyi bɔ, ka bɔ bum i gia yə yi kɔ yi ntəkə. 12 Nyɔ fə yakadəiŋ ka bɔ bəchi bi gbɔ nsaka bə̀ bɔ ka bum dəkə gia yi ŋkɔŋ, bɔ saŋli a fəki fibɔ gia yə yi kɔkə chəŋ.

Nyɔ nì sabibwili mbɛiŋ i bɔiŋsi mbɛiŋ

13 Ayakalə, bwa bə nih bəbuku bə̀ Bah kɔŋki na bindzɔŋ, buku kaŋaki a nyaki kiyɔŋni i Nyɔ jɔbi wichi kɔm mbɛiŋ, kɔm Nyɔ nì kɔ wi sabibwili lɔ mbɛiŋ i kin'yisi wə i bi bɔiŋsi mbɛiŋ tsə dzəh i nɔm wə Kiŋ'waka ki Baiŋni fə a mbɛiŋ baiŋki, bəh i kimbum kə mbɛiŋ bum gia yi ŋkɔŋ. 14 Wi nì bɔɔŋ mbɛiŋ yaka tsə dzəh i ntum wi ndzɔŋni wə buku nì fuku, ka mbɛiŋ bi dzə kwati i mbum bi Bah wibukumbɛiŋ wə Jisɔs Klistus. 15 Ayakadəiŋ, bwa bə nih bəbuku, mbɛiŋ nûm ndzɔŋ, kwâti nɔni kə buku nì lani mbɛiŋ yɛiŋ, kɔŋ a numki yə buku nì lani mbɛiŋ yɛiŋ i ndzaka wə, nabə yə buku nì nyaka num nyakani i mbɛiŋ. 16 Ma Bah wibukumbɛiŋ wə Jisɔs Klistus mwi bəh Nyɔ Tii wibukumbɛiŋ wə wi nì kɔŋki bukumbɛiŋ shiliki shɔ́m yibukumbɛiŋ jɔbi wichi, chu nya bukumbɛiŋ bəh gia yindzɔŋni yə bukumbɛiŋ tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ kɔm shɔm yi yindzɔŋni. 17 Ma wi shîli shɔ́m yimbɛiŋ, fə yi ləkəki i nɔm wi ndzɔŋni wichi wə mbɛiŋ fəki bəh i gia yichi yə mbɛiŋ dzakaki.

3

Bɔɔl tsa a bəni bə bumni tsâki i bɔ

1 I ŋkaasi wə, bwa bə nih bəbuku, mbɛiŋ tsâki i buku. Mbɛiŋ tsâki a gia yi Bah kɔmsiki wâŋki tsə̂ki i ninshiŋ ka bəni kɔksiki gia yiwɔ asi mbɛiŋ nì fəki. 2 Mbɛiŋ tsâki tə a buku ma gbɔyi i kaŋ yi bəni bə̀ bɔ kaŋaki shɔ́m yichu fə gia yichu, kɔm a kɔkə bəni bəchi bə̀ bɔ kaŋaki kimbum. 3 Ayakalə, Bah si shi num a ja yi wə. Wi ni nya lə mbɛiŋ bəh ŋga, chu kəŋ mbɛiŋ ka mbɛiŋ ma ni gbɔ i kaŋ yi mi wichu wə. 4 Bah fə buku jiə mfi bi buku i mbɛiŋ a mbɛiŋ si fə lɔ gia yə buku dzakaki i mbɛiŋ, mbɛiŋ num i ni baaŋ a fəki. 5 Ayakadəiŋ, buku tsaki a Bah jîə shɔ́m yimbɛiŋ a yi numki bəh kiŋkɔŋ ki Nyɔ, chu fə̂ a mbɛiŋ nûmki bəh ŋkâŋa wi shɔm asi Klistus nì kaŋaki.

Mi kaŋaki i nɔ̂mki ka wi dziki

6 Bwa bə nih bəbuku, buku dzakaki yələ i mbɛiŋ i yɛli wi Bah wibukumbɛiŋ wə Jisɔs Klistus, a mbɛiŋ ma kɔ̂msiki i bwa bə nih bəbukumbɛiŋ bə̀ bɔ shi kɔ a kilɔlɔ ayaka chu biəli kə nɔni kə buku nì lani mbɛiŋ yɛiŋ. 7 Mih dzakaki yələ, kɔm mbɛiŋ mwi kiəki lə dzəh yə mbɛiŋ kaŋaki i bîəliki nɔni kibuku yɛiŋ. Buku nì ka chiŋ num dəkə kilɔlɔ i jɔbi wə bukumbɛiŋ nì kɔ. 8 Buku nì ka dzi dəkə fiɛŋ fi mi maka buku gɔm. Buku nì nɔmki bɔŋ nchɔkɔ bəh nshi ka buku ma ni jiə ntiə widɔkɔ i mbɛiŋ wə. 9 Buku nì fəki kə yaka, a mɔŋ dəkə di bi buku, i bikəki fiɛŋ fidɔkɔ i mbɛiŋ. A nì kɔ i chusi mfə wibuku i mbɛiŋ ka mbɛiŋ biəliki. 10 Mbɛiŋ kiəki lə jɔbi wə bukumbɛiŋ nì kɔ buku nì nya nchi wələ i mbɛiŋ a, “Mi ka nəiŋ a ŋgaiŋ nɔmki kə, mbɛiŋ ma nyâ wi bəh fiɛŋ fidzini.” 11 Mih dzakaki yələ lə kɔm buku wɔkɔki a mbɛiŋ bədɔkɔ shiki a kilɔlɔ nɔm kə, nyani ləkə n'ya dzaka i gia yi bəni bədɔkɔ wə. 12 Bəmaka bəni kɔ buku dzakaki num dzakani i bɔ chu tsa i yɛli wi Bah Jisɔs Klistus wə a bɔ nûm kuku bɔ nɔ̂mki i kwati fiɛŋ fiə bɔ kɔ i dziki. 13 I mbɛiŋ, kiə mbɛiŋ ki bɔ̂h kə bwa bə nih bəbuku, i fə̂ki gia yindzɔŋni.

14 Mi ka nəiŋ i wɔkɔ gia yə buku dzaka i kiŋwakti kələ mə, mbɛiŋ kɛiŋsi tsɛ̂iŋ ndzɔŋ wi. Kiə mbɛiŋ ki kâŋaki kə gia yidɔkɔ i fə̂ bəh wəmaka, ka wi numki bəh kiŋgəmni. 15 Ayakalə, kiə mbɛiŋ ki dzɔ̂ kə wi ka mbaiŋŋni wimbɛiŋ. Mbɛiŋ kaŋaki i tə̂fiki wi təfini ka waiŋnih wimbɛiŋ.

Kimbɔni kigɔksini

16 Bah wə wi kɔ wi kimbɔiŋni nyâ mbɛiŋ bəh kimbɔiŋni i jɔbi wichi wə bəh i dzə́h yichi wə. Ma Bah nûmki bəh mbɛiŋ bəchi.

17 Mih Bɔɔl nyakaki kimbɔni kələ bəh kaŋ yiŋ. Kələ kɔ kinchəsi kəŋŋ i biŋwakti biŋ bichi. A num ayaka si mih si nyaka. 18 Ma shɔm yindzɔŋni yi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus nûmki bəh mbɛiŋ bəchi.

* 2:2 Nabə a, təkəli i mfi mbɛiŋ,

1 Timɔti

1

2

3

4

5

6

Kiŋwakti ki ninshiŋ kə Bɔɔl nì nyaka i

Timɔti

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Timɔti ki ninshiŋ kələ mə

Kiŋwakti kələ kɔ ki ninshiŋ kə Bɔɔl nì nyaka i sumi yidɔkɔ yɛli wi num Timɔti. Timɔti nì kɔ mi wi Klistus, wi nì kɔ mi wi tumi ki Ɛsia kinchiŋ.

Gia yə Bɔɔl nyaka kɔm yi i kiŋwakti ki ki ninshiŋ kələ mə kɔ yitali. Gia yi ninshiŋ yə wi nì dzaka yɛiŋ təfi a bɔ tɔkniki kɔm nlani wə wi kɔkə wi chəŋ i kintəəŋ ki bəni bə bumni wə. Nlani wələ nì kɔ a, mbi wələ bukumbɛiŋ yɛiŋki lə kɔ mbi wichu, mi kɔlə i kwati mbɔiŋ a jɔbi wə wi kiə biɛiŋ bidɔkɔ biə bi kɔ i nyumi wə bəh jɔbi wə mi nɔki ŋkaiŋni wi nɔni kidɔkɔ ka i nəiŋki biɛiŋ bi dzini bidɔkɔ bəh i numki miŋkpaŋa kɔbi nabə minyuku.

Kiŋwakti kiwɔ dzakaki tə kɔm si Timɔti kɔ i fəki nɔm wi i kijuŋni ki bəni bə bumni kintəəŋ, bəh si bəni kɔ i tsaki Nyɔ. Ki chu dzaka ŋkaiŋni wi kinɔni kə kifwu ki bijuŋni bi bəni bə bumni bəh bəni bə̀ bɔ gamtiki i fəki bənɔm i kijuŋni wə kaŋaki i nɔ̂ki. I kaasi, wi təfi Timɔti si wi kɔ i nûmki ka waiŋ wi nɔm wi Jisɔs Klistus wi ndzɔŋni.

Kifwu ki gia i Kiŋwakti kələ mə

1:1-2 Kin'yisi

1:3–3:16 Bəntəfi si bɔ kɔ i fə̂ki gia i kijuŋni wə bəh kɔm bətii kifwu bi kijuŋni

4:1–6:21 Bəntəfi si Timɔti kɔ i fə̂ki nɔm wi

1

1 Akɔ mih Bɔɔl, mih kɔ waiŋ ntum wi Klistus Jisɔs si Nyɔ wə wi kɔ Mbwili wibukumbɛiŋ bəh Klistus Jisɔs wə bukumbɛiŋ jiəki mfi i wi, nì dzaka a mih nûmki.

2 Mih nyakaki kiŋwakti kələ i wɔ Timɔti wə wɔ kɔ waiŋ wuŋ wi ŋkɔŋ i bumni wə.

Nyɔ Ba bəh Klistus Jisɔs wə Bah wibukumbɛiŋ chûsi shɔm yindzɔŋni i wɔ, kwâsi nshɛiŋ i wɔ, nyâ wɔ bəh kimbɔiŋni.

A Timɔti chîki bənlani bə ntəkə

3 Si mih nì tsa wɔ i jɔbi wə mih nì tsəki i Masedɔnia a wɔ bâaŋ nûmki i Ɛfɛsus, mih chu tsaki a wɔ bâaŋ a fɛiŋ ka wɔ chîki bəni bə̀ bɔ laniki ŋkaiŋni wi nlani widɔkɔ chi. 4 Chî tə a kiə bɔ ma dzɔ̂ki jɔbi wibɔ i bəkəliki i bichum wə bəh i kiyɛli ki bətii kwili ki chwɔŋɔkijuŋ ki bəni kə bə si fa tsə a ninshiŋ kiŋgɔksi kɔbi. Yələ kɔ gia yə yi dzəki a bəh bəŋgukuli, a kɔbi yə yi kɔ i mfasi wi Nyɔ wə yi biəli bumni. 5 Fwu wi gia wi ntəfi wələ kɔ i fə a bəni kâŋaki kiŋkɔŋ kə ki nyəki dzəki i shɔm yi baiŋni wə bəh yə yi nyəki dzəki i shɔm yi mi wə wi fəki gia yə shɔm yi kɔkə i sakaki wi bəh yə yi nyəki dzəki i shɔm yi ŋkɔŋ yə mi jiə i Nyɔ wə. 6 Bəni bədɔkɔ bee lɔ dzəh yələ ka njəŋki tsəki lɔ num i bəndzaka bə kilɔlɔ wə. 7 Bɔ nəŋki i numki bəni bə̀ bɔ laniki bəni bəh bənchi bə Nyɔ, ayakalə bɔ kiə kə na gia yə bɔ dzakaki kɔm yi nabə fwu wi gia yə bɔ numki i yɛiŋ bɛiŋ məŋni kə i shɔ́m yibɔ wə.

8 Bukumbɛiŋ kiəki lə a nchi wi Nyɔ kɔ gia yindzɔŋni i jɔbi wə mi ka dzɔ nchi wiwɔ i dzəh yi chəŋ wə si wi kaŋaki i dzɔ̂ki. 9 Bukumbɛiŋ kiəki lə tə a bə nì ka jiə dəkə nchi i bəni bə̀ bɔ kɔ chəŋ. Bə nì jiə num i bəni bə̀ bɔ bwiŋki bənchi, bəh bə̀ bɔ ləkəki bəh kifwu, bəh bə̀ bɔ nəŋki Nyɔ, bəh bə̀ bɔ fəki chu, bəh bə̀ bɔ baiŋki kə, bəh bə̀ bɔ chasiki gia yi Nyɔ, bəh bə̀ bɔ wɔɔyiki bətii bəbɔ nabə bənih bəbɔ, bəh bə̀ bɔ wɔɔyiki bəni bədɔkɔ. 10 Yi num tə i bəkaŋa bəh bənyuku bə̀ bɔ nyaniki tɔkliki, bəh i bənyuku bə̀ bɔ nɔki bəh bədɔkɔ. Yi num tə i bəni bə̀ bɔ chwɔki bəni nyə bəh bɔ, bəh bə̀ bɔ nyiki ntəkə bəh bə̀ bɔ kaiŋki i dzaka ŋkɔŋ, ayakalə nyi num ntəkə. Yi num tə i bə̀ bɔ fəki na finə fiə fi biəliki kə tə nlani wi chəŋ. 11 Nlani wələ biəliki ntum wi ndzɔŋni wimbum wə akɔ wi Nyɔ wə bə kɔksiki, ntum wiwɔ num wə bə nì nya i mih kaŋ.

Bɔɔl nya kiyɔŋni i Bah i nshɛiŋ yə wi nì kwasi i wi

12 Mih nyaki kiyɔŋni i Klistus Jisɔs Bah wibukumbɛiŋ wə wi nya ŋga i mih i nɔmki nɔm wi. Wi nì tsɛiŋ ka yɛiŋ a mih kpɛiŋ ka saiŋbwili mih a mih nɔ̂mki. 13 Namana yaka si mih nì kɔ i ninshiŋ mih dzaka já yichu kɔm wi, bwaŋ gvu i bəni bu chɛiŋ, tɔyi bɔ, ayakalə wi chusi shɔm yi yindzɔŋni i mih, kɔm mih nì fəki yi i jisi wə mih kɛiŋ maka mih bum. 14 Bah wibukumbɛiŋ nì chusi shɔm yi yindzɔŋni i mih tsə na tsəni, wi fə mih ka kaŋaki kimbum bəh kiŋkɔŋ ka mi wə wi kɔ wi chiŋni bəh Klistus Jisɔs si kaŋa. 15 Ndzaka wələ a Klistus Jisɔs nì dzə i nshwaiŋ wə i bwili bəni bəchu kɔ na ŋkɔŋ. Akɔ ndzaka wə wi kɔ wi kpɛiŋ, wə mi kɔ i bûm wi wichi kiməŋni kɔbi. Mih mwi nì kɔ na ŋkuŋ wichu. 16 Ayakalə, Nyɔ kwasi nshɛiŋ yi i mih, ka Jisɔs Klistus ni chusiki i mih shɔm yi yi kaŋani yə wi si kaŋa i bəni tsə kaasi, mih wə mih kɔ ŋkuŋ wichu. Ayaka mih kɔ yakadəiŋ ka kinchəsi i bəni bə̀ bɔ bi bumki i wi, bɔ bi ka kwati nɔni kə ki bi tsə kaa kə. 17 Nyɔ kɔ Ŋkuŋ wi kpamu, wi kɔbi i kpi, bə kɔbi i yɛiŋ i wi wə. Akɔ a wi shəŋ wə wi kɔ Nyɔ. Bukumbɛiŋ nyâki kiŋkɔksi i wi tûmyi bikum bi jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi. Yi nûm ayaka.

Nɔm wə Timɔti ni nɔ̂mki

18 Timɔti waiŋ wuŋ, mih nyaki ndzaka wələ i wɔ kaŋ, ayaka yi biəli num gia yə bəni nì dzakaki kɔm wɔ, bɔ nì dzakaki ka bəni bə̀ bɔ lakaki bəntum bə Nyɔ, ka yi bi gamti wɔ a wɔ tum jum yindzɔŋni. 19 Nûm a i kimbum ka wə, wɔ wɔ̂kɔli gia chəŋ yə shɔm ya dzakaki i wɔ. Bəni bədɔkɔ kɔ bɔ bee lɔ i wɔkɔliki gia yə shɔm yibɔ dzakaki i bɔ, ka gbɔ i kimbum kibɔ wə ka ŋgwuki jɔbi wə wi shakyi. 20 I mbaŋ wibɔ wə kɔ Imenayus bəh Alɛksanda. Mih kɔ mih nya lɔ bələ i kaŋ yi Satan wə, ka bɔ kwati mfi, i bêe yɛli wi Nyɔ wə bɔ bəkəliki.

2

Ntəfi kɔm ntsa

1 Gia yi ninshiŋ yə mih tsaki kɔ a, bəni bə Nyɔ tsâki i bəni bəchi. Bɔ tsâki də̂ i Nyɔ chu tsâ tə Nyɔ i bəni bədɔkɔ, nyâ tə kiyɔŋni i wi. 2 Bɔ tsâki i bəŋkuŋ bəh i bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ i biŋgbɔkɔ bimbum wə. Bɔ tsâki yakadəiŋ ka bukumbɛiŋ nɔ̂ki nɔni kə ki kɔ ki bɔnini bəh kimbɔiŋni bəh kə ki kaŋaki kiŋkɔksi kə bəni bə Nyɔ kaŋaki i kɔ̂ksiki i dzə́h yichi wə. 3 I tsaki yakadəiŋ kɔ gia yindzɔŋni num yi kpɛiŋni i Nyɔ Mbwili wibukumbɛiŋ nshiŋ, 4 wə wi nəŋki a mi wichi bi bɔiŋ bəh a mi wichi kiə ŋkɔŋ. 5 Nyɔ kɔ a wimu shəŋ, ayaka mi wə wi kɔ i fintəŋ fintəŋ wi Nyɔ bəh bəni kɔ tə a wimu. Ayaka mi wiwɔ num Klistus Jisɔs. 6 Akɔ wi wə wi nì nya gwu yi i yɛlih bəni bəchi i ŋgəkə wə. Yələ kɔ gia yə Nyɔ nì chusi, jɔbi wə jɔbi wiwɔ nì dzə kpɛiŋ. 7 Akɔ gia yə Nyɔ nì babwili mih a mih nûmki mi wi fukuni bəh waiŋ ntum wi Jisɔs bəh a mih nûmki mi wə wi laniki bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju. A nì kɔ i lani bɔ a bɔ jîə shɔm i Klistus, i lani tə bɔ bəh ŋkɔŋ. Gia yələ mih dzakaki lə mih nyiki kə ntəkə. Mih dzakaki num ŋkɔŋ.

8 Mih bə́ nəŋ a bənyuku tsâki i bidi bichi wə, dzâsi num kaŋ yə yi baiŋki i bɛiŋ bɔ̂ksi kə shɔm nabə i yɔ̂liki. 9 Mih bə́ nəŋ tə a bəkaŋa lɔ̂ɔhki bəmbuŋ i dzəh yindzɔŋni yə yi chusiki kiŋkɔkni, bəh yə bəni ni yɛiŋki a, akɔ dzəh yi chəŋ. Kiə bɔ ma lɔ̂ɔki kifwu nabə i ləkəki biɛiŋ biə bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli nabə bəŋgɔɔ, nabə bəmbuŋ bə kpɔ. 10 Bɔ lâfiki gwú yibɔ num bəh nɔni kindzɔŋni ka bəkaŋa bə̀ bɔ yɛiŋki a bɔ kɔksiki lə Nyɔ. 11 Miŋkpaŋa kaŋaki i nyâ gwu yi yichi i wɔ̂kɔliki nlani, num bəh dzaka ki mɔŋ. 12 Mih ka nya dəkə dzəh i miŋkpaŋa i lâniki bənyuku nabə i kâŋaki ŋga i bənyuku bɛiŋ. Wi kaŋaki i nûmki bəh dzaka ki mɔŋ. 13 Yi num yaka kɔm akɔ Adam wə Nyɔ nì yisi maa, na ka wi maa Iff. 14 Ayaka a nì mɔŋ dəkə Adam Satan nì fwɔkyi. Akɔ miŋkpaŋa wə bə nì fwɔkyi wi bwiŋ nchi wi Nyɔ. 15 Na si yi kɔ yakadəiŋ, Nyɔ bi bwiliki miŋkpaŋa tsə dzəh i mbwɔ wə, jɔbi wə wi ka num baaŋ a shɔm yə wi jiə i Nyɔ, kaŋa kiŋkɔŋ, nɔ nɔni ki baiŋni bəh kə ki kaŋaki kiŋkɔkni.

3

Si nɔni ki bətii kijuŋni ki bəni bə bumni kaŋaki i nûmki

1 Ndzaka widɔkɔ kɔlə wə wi lansi kɔ wi ŋkɔŋ. Ndzaka wələ kɔ a: Mi kabə lansi nəŋ kiŋgbɔkɔ i numki fwu wi tii kijuŋni, yaka wi nəŋki num nɔm wə wi kaŋaki kiŋkɔkni. 2 Fwu wi tii kijuŋni ki bəni bə bumni kaŋaki i nûmki mi wə wi kaŋaki kə ŋgbɔ widɔkɔ wə bə kɔ i dzakaki gia yichu kɔm wi. Wi kaŋaki i nûmki nyum miŋkpaŋa wimu, fə̂ tsə̂si kə gia a yaka yaka, kwâka gia bindzɔŋ, kâŋa kiŋkɔkni, dzɔ̂ bəni bə nyanini, kîə i lâni bəni. 3 Wi kaŋaki i nûmki mi wə wi mûki kə mbih mɔ kwa wi. Wi kâŋaki i nûmki i kimbɔiŋni wə bəh bəni lɔ̂yi kə lɔyini, yɔ̂li kə yɔlini, jîə kə shɔm i kpɔ wə. 4 Wi kaŋaki i nûmki mi wə wi kiəki i tɔ̂kniki bəh juŋ yi na bindzɔŋ, fə̂ bwa bu wɔ̂kɔ i wi i gia yichi wə, kɔ̂ksi wi. 5 Mi kabə num wi kiə kə i tɔkniki i juŋ yi na bindzɔŋ, wi ni nyani dəiŋ ka wi tɔkniki i kijuŋni ki bəni bə Nyɔ a? 6 Wi kaŋaki kə i nûmki mi wə wi kukti fiəni ka bum i Klistus. A kabə num wəmaka mi, ma wi ni dza i jɔbi widɔkɔ wi ghaŋsiki gwu, wi ni dza liə i ŋgəkə wə ka wi ŋkpɛli wə. 7 Wi kaŋaki tə i nûmki mi wə bəni bə biŋ yɛiŋki tə a, akɔ mi wi chəŋ, a kɔbi yakadəiŋ wi ni dza ŋgəmsi gwu yi wi gbɔ tə i kintaŋ ki ŋkpɛli wə.

Si nɔni ki bəni bə̀ bɔ gamtiki i fəki bənɔm i kijuŋni
ki bəni bə bumni kintəəŋ, kaŋaki i nûmki

8 Bəni bə̀ bɔ gamtiki i fəki bənɔm i kijuŋni ki bəni bə bumni kintəəŋ kaŋaki tə i nûmki bə̀ bɔ kaŋaki nɔni ki chəŋ. Bɔ kaŋa kə bəndzaka bəfa, nyâ kə gwú yibɔ i mbih miduli wə, nûm kə bəni bə̀ bɔ yɔkɔki nnyaki i mbee wi kilɔlɔ chɛiŋ. 9 Bɔ kaŋaki i kâŋa gia yi nyumini yə Nyɔ kɔ wi chusi lɔ i bukumbɛiŋ kɔm kimbum, nûm yɛiŋ bɛiŋ gia yidɔkɔ saka kə bɔ i shɔm. 10 Ka bə jiə bɔ i nɔm wə, kɔ bə kaŋa i yîsi mɔ̂msi bɔ. Jɔbi wə bə mɔmsi, bɔ chusi a bɔ kaŋaki kə ŋgbɔ, bə ka ni jiə bɔ a bɔ nûmki ka bəni bə̀ bɔ gamtiki i fəki bənɔm i kijuŋni ki bəni bə bumni kintəəŋ. 11 Bəkaŋa bəbɔ kaŋaki tə i nûmki bəh nɔni ki chəŋ, bɔ dzâka kə bəndzaka bə kinyəni. Bɔ kaŋaki kə i fə̂ki tsəsiki gia a yaka yaka. Bɔ kaŋaki tə i nûmki i ŋkɔŋ wə i gia yichi wə. 12 Mi wə wi gamtiki i nɔmki nɔm i kijuŋni ki bəni bə bumni kintəəŋ kaŋaki i nûmki nyum miŋkpaŋa wimu. Wi kaŋaki tə i kiə i tɔ̂kni i bwa bu bəh juŋ yi bindzɔŋ. 13 Bəni bə̀ bɔ gamtiki i nɔmki i kijuŋni kintəəŋ ka nɔm ndzɔŋ, bɔ ni kaŋa yɛli wi ndzɔŋni i gwu yibɔ wə, bɔ ni numki tə nalə kiməŋni kɔbi i shɔm yə bɔ jiə i Klistus Jisɔs wə.

Gia yə yi kɔ yimbum yi kimbum kibukumbɛiŋ

14 Mih yɛiŋki a baaŋ a twɛsi mih dzə yɛiŋ wɔ. Ayakalə, mih nyakaki gia yələ i wɔ ka, 15 mih ka dza ka ndɔmiki i dzə, wɔ ni kiəki si bəni kaŋaki i fə̂ki gia i kintəəŋ ki juŋ yi Nyɔ yə yi kɔ kijuŋni ki bəni bə Nyɔ wə wi kaŋaki nɔni. Kijuŋni kələ kɔ kintɔŋ bəh chaka kə ki kaŋaki ŋkɔŋ. 16 Gia yidɔkɔ kɔlə yə yi kɔ yimbum nalə. Gia yələ kɔ yə yi nì yisi kɔ i nyumi wə kɔm bumni bibukumbɛiŋ biə bukumbɛiŋ dzakaki, num Nyɔ fə lɔ bukumbɛiŋ kiə. Gia yiwɔ num a:

Wi nì kɔ wi chusi gwu yi i nyam yi gwu yi mi wiwɔm wə.

Kiŋ'waka ki Baiŋni chusi mi wə wi kɔ.

Bəchinda bə Nyɔ nì yɛiŋ wi.

Bə nì kɔ bə fuku kɔm wi i bitumi wə.

Bəni jiə shɔm i wi wə mbi wichi.

Bə nì dzɔ wi yaka i bɛiŋ liə i di bi kiŋkɔkni wə.

4

Kɔm bəni bə lanini bəntəkə

1 Kiŋ'waka ki Baiŋni dzakaki chəŋ a, a bi numki i jɔbi widɔkɔ wə, bəni bədɔkɔ bi bee lə kimbum kibɔ bɔ bi wɔkɔki lɔ gia num i biŋ'waka biə bi fwɔkyiki bəni bəh bənlani bə bəchinda bə ŋkpɛli. 2 Bənlani bələ bi dzəki num i kaŋ yi bəni bə̀ bɔ nyaniki kwayiki fəki fwɔkyiki bəni nyi nnya ntəkə, num shɔm yibɔ kpi lɔ ka bə kpa num bəh kintɔ. 3 Bɔ bi nəiŋki a bəni ma dzɔ̂ki bəkaŋa, bəh a kiə mi ma dzîki ŋkaiŋni biɛiŋ bidɔkɔ. Biɛiŋ biələ num Nyɔ nì maa a bəni dzîki, bəni bə̀ bɔ kaŋaki kimbum chu kiə ŋkɔŋ jɔbi wə bɔ dziki bɔ ka nyaki kiyɔŋni yɛiŋ i Nyɔ. 4 Biɛiŋ bichi biə Nyɔ nì maa kɔ bindzɔŋni, bidɔkɔ kɔbi biə mi widɔkɔ kɔ wə wi kɔ i nəiŋ jɔbi wə wi ka dzɔ bəh kiyɔŋni i Nyɔ, 5 kɔm ndzaka wi Nyɔ bəh ntsa fə lɔ bi bə́ baiŋ.

Waiŋ wi nɔm wi Klistus Jisɔs wi ndzɔŋni

6 Wɔ kabə chusi gia yələ i bwa bə nih bəbukumbɛiŋ, wɔ ni numki mi wi nɔm wi Klistus Jisɔs wi ndzɔŋni wə wi ləəki yakaki gwu yi bəh gia yi Nyɔ yə yi kɔ kɔm bumni bəh nlani wi ndzɔŋni wə wɔ biəli. 7 Ma kaŋaki na gia yidɔkɔ lɔ i fə̂ bəh bichum bi kilɔlɔ bidɔkɔ biə bi kɔ na bi kaŋa kə gia i fə bəh Nyɔ. Lâni gwu ya i nɔ̂ki nɔ̂ni num kə Nyɔ nəŋki. 8 I nəniki nnəni wi yaŋsini wi gwu kaŋaki alə mbee i mi wə. Ayakalə, i nɔki nɔni kə Nyɔ nəŋki kaŋaki lə mbee i mi wə i dzə́h wə yichi, kɔm yələ kaŋaki mbee i nɔni ki liə wə, chu kaŋa i nɔni ki dzəni wə. 9 Wələ ndzaka kɔ na wi ŋkɔŋ, num ndzaka wi kpɛiŋni i mi i bum wi məŋni kə. 10 Akɔ gia yə buku fasi jəŋ i nɔm wələ wə kɔm buku jiə mfi bibuku bichi i Nyɔ wə wi kaŋaki nɔni. Nyɔ kɔ Mbwili wi bəni bəchi, kighə i bəni bə̀ bɔ kɔ num bɔ bum wi.

11 Lâni bəni bəh gia yələ dzâka a bɔ fə̂ki yi. 12 Ki bêe kə a mi dzɔ̂ki wɔ i kuku kɔm wɔ kɛiŋki waiŋ sumi. Wɔ nûm kinchəsi i bəni bə bumni i dzəh yə wɔ dzakaki yɛiŋ, bəh i nɔni ka wə, bəh i kiŋkɔŋ kə wɔ kaŋaki, bəh i shɔm yə wɔ jiə i Nyɔ, bəh i dzəh yə wɔ jiəki gwu ya yɛiŋ i baiŋni wə. 13 Nyâ gwu ya i fâki Kiŋwakti ki Nyɔ i bəni bə bumni nshiŋ, chu fuku gia yi Nyɔ, lani tə bɔ i tsə buku jɔbi wə mih bi dzəki yɛiŋ. 14 Kiə wɔ ki tsîsi kə kinya ka. Kinya kələ kɔ kə bə nì nya i wɔ jɔbi wə mbaŋ wi bətii kifwu kijuŋni ki bəni bə bumni nì jiə kaŋ yibɔ i wɔ wə, ntum wi bəni bə ntum bə Nyɔ dzə i wɔ wə. 15 Jîə fwu wa i gia yələ wə, wɔ fə̂ki yi yichi ka bəni bəchi yɛ̂iŋki si wɔ kɔ̂ɔki tsə̂ki i nishiŋ. 16 Tɔ̂kni bəh gwu ya bəh nlani wa. Kâŋa ndzɔŋ wi, wɔ ka fəki yakadəiŋ, ma wɔ ni bwili gwu ya, wɔ bwili tə bəni bə̀ bɔ wɔkɔki gia yə wɔ dzakaki.

5

Ntəfi si Timɔti kɔ i fəki bəh bəni bə bumni

1 Jɔbi wə wɔ nəŋki i lumsi kukuli wa i gia yə wi gbɔ yɛiŋ ma wâmyiki lɔ wamyini i wi. Ayakalə, tə̂fi wi təfini ka ba wa. Wɔ dzɔ̂ki súmi yi bənyuku aka bwa bə nah. 2 Wɔ dzɔ̂ki tə bəkaŋa bəkukuli aka bənih wa, wɔ dzɔ̂ki bəkaŋa bə̀ bɔ kɔ súmi yi bəkaŋa aka jɛ́mi ya, wɔ tsɛ̂iŋki bɔ i dzəh yi baiŋni wə i gia yichi wə.

Si kijuŋni kɔ i tɔkniki i bəkaŋa bəŋkwu

3 Wɔ tɔ̂kniki i bəkaŋa bəŋkwu bə̀ bɔ lansiki kaŋaki kə mi wə wi kɔ i tɔ̂kniki bəh bɔ. 4 Ayakalə, kpə ŋkwu kabə kaŋaki bwa, nabə bwa bə bwa bu, bɔ yisi lâni i fə̂ki nɔm wibɔ wi bumni, i tɔ̂kniki tə i bənih bəbɔ si bɔ nì tɔkniki i bɔ. Yələ kɔ gia yə yi kpɛiŋniki i Nyɔ nshiŋ. 5 Miŋkpaŋa wə wi lansi kɔ kpə ŋkwu, wi kaŋa kə mi wə wi tɔkniki i wi, kaŋaki i tsɛ̂iŋki tsə̂ki a i ninshiŋ i Nyɔ wə, tsâ jɔbi wichi də̂ i Nyɔ nchɔkɔ bəh nshi. 6 Ayakalə, kpə ŋkwu wə wi nyaniki dzi kidəəŋ ki yaka wi kpi lɔ, kɔŋ wi nyaniki nnyaki i bɛiŋ. 7 Wɔ dzâka gia yələ i bɔ, ka bəni bi ma dza jiəki gia i bɔ fuŋ. 8 Mi kabə num wi kɔbi i tɔkni i chwɔŋkijuŋ ki, kighə i wi dzu, yaka wi nəiŋ lɔ nɔni ki bəni bə bumni. Wəmaka mi kɔ nɔni ki kɔ num ki bəkə tsə lɔ ki mi wə wi kɔkə wi bumni.

9 Kpə ŋkwu wə bə kɔ i jiə yɛli wi i mbaŋ wi bəkaŋa bəŋkwu kintəəŋ bə̀ bə kɔ i gamtiki bɔ, yaka wi kaŋaki i nûmki num wi buku jía mbaŋbisɔ, num wi nì dzɔ a minyuku wimu, 10 ayaka a num wə bə kiəki bindzɔŋ a wi kaŋaki lə kimfə kindzɔŋni. Yi num a: Wi ləəki yakaki bwa bu i dzəh yindzɔŋni wə, dzɔ bəni bətumi i wi dzu, wi wɔkɔ tə gvú yi bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ, gamti bəni bə ŋgəkə, nya gwu yi i fəki nɔm wi ndzɔŋni i dzəh yichi wə.

11 Ayakalə, kiə wɔ ki bûm kə i chiŋni bəkaŋa bəŋkwu bə̀ bɔ kɛiŋki súmi i mbaŋ wi bə̀ bə ni gâmtiki bɔ, kɔm gwu yibɔ kɔlə dza yisi i fwuki yi nya ŋgəkə, bɔ ni dali kiŋkaka kə bɔ nì fə i Klistus, bɔ ni nəŋki i fiəni tsə dzɔ bənyuku bədɔkɔ. 12 Bɔ ka fə yakadəiŋ, yaka bɔ dzɔ lɔ ŋgəkə i gwu yibɔ wə kɔm bɔ bwiŋ lɔ kiŋkaka kibɔ ki ninshiŋ. 13 I chu kpɛiŋsi i yɛiŋ wə, wɔ ka chiŋni bɔ i mbaŋ wə, bɔ ni dza numki bəni bə̀ bɔ chiŋki shiki a kilɔlɔ, nyani liə nnya i juŋ yi bəni wə. A mɔŋ a yəmaka bɔ ka chiŋki shiki a kilɔlɔ, bɔ ni nyaniki bəh kinyəni, jiə dzaka i gia yi bəni wə, dzaka gia yə bɔ si kaŋaki kə i dzakaki. 14 Ayakadəiŋ, mih təfiki bəkaŋa bəŋkwu bə̀ bɔ kɛiŋki bwa bəsumi a bɔ tsə̂ fîəni dzɔ̂ bənyuku, bɔ bwɔ̂ bwa, ka bɔ ni tɔ̂kniki bəh juŋ yibɔ, ka mi wə wi baiŋŋki buku bi ma dza tsə dzəh i yəmaka chɛiŋ i tɔyiki kiyɛli kibuku. 15 Mih dzakaki lə kɔm bɔ bədɔkɔ dza dali dzəh ka fiəni chu lɔ i kimbu ki Satan wə. 16 Miŋkpaŋa kabə num mi wi bumni wə wi kaŋa bəkaŋa bəŋkwu i chwɔŋkijuŋ kibɔ wə wi ka gamtiki bɔ, ka kijuŋni ki bəni bə bumni ma giŋki ntiə. Ayaka ka yi ni gamtiki bəkaŋa bəŋkwu bə̀ bɔ lansiki kaŋaki kə.

Gia yə bəni bə bumni kaŋaki i fə̂ki i bətii kijuŋni

17 Bətii kijuŋni ki bəni bə bumni bə̀ bɔ nɔmki ndzɔŋki, bə kaŋaki i nyâki kiŋkɔksi bəh mmakti i bɔ kighə bə̀ bɔ fukuki tə gia yi Nyɔ chu lani bəni. 18 Bə kaŋaki i nyâki yakadəiŋ kɔm Kiŋwakti ki Nyɔ dzakaki a,

“Kiə wɔ ki bâŋ kə dzaka ki nyam jɔbi wə yi lwaki gəŋ.”

Yi chu num tə a, “Mi wi nɔm kaŋaki lə i kwâti ŋgɔm wi.” 19 Kiə mi bi lansi sɔ̂mi kə fwu wi kijuŋni widɔkɔ i wɔ a wɔ bum, a kɔbi a bəni num lə bəfa nabə bətali bə̀ bɔ beeŋki nsaka wiwɔ. 20 A kabə num bə̀ bɔ baaŋ a fəki chu, wɔ yɔ̂li bɔ i gia yə bɔ gbɔ yɛiŋ i bəni bəchi nshiŋ, ka kiŋka ki bəni bədɔkɔ bə̀ ni lwaki.

21 Mih dzakaki yələ i wɔ i Nyɔ bəh i Klistus Jisɔs bəh bəchinda bə Nyɔ nshiŋ bə̀ wi kɔ wi babwili a, wɔ fə̂ki gia yə mih dzakaki, tsə̂ kə jum yi mi widɔkɔ, fə̂ gia yə yi chusiki kə chi chi. 22 Kiə wɔ ma fɔ̂bliki i jîəki kaŋ i mi wə a wi num fwu i kijuŋni ki bəni bə bumni wə. Kiə wɔ ki jîə kə kaŋ i chu bi mi widɔkɔ wə. Jîə gwu ya i baiŋni wə.

23 Kiə wɔ ma chu mûki a mwi shəŋ. Wɔ mû tə fimbihni twɛsi kɔm bəh tɔɔ wa bəh si wɔ kɔmsiki gwɛiŋki. 24 Chu bi bəni bədɔkɔ si yəŋə na bəh ŋga chusi a bɔ kɔ bɔ gbɔ lɔ nsaka, bi bəni bədɔkɔ bi dzɔ na jɔbi ka bə yɛiŋ. 25 Yi kɔ a liŋ si kimfə kindzɔŋni si yəŋə. Kɔŋ kimfə kiwɔ ma kɔmsi chusi, ki bi baaŋ kə i nyumi wə.

6

Ŋkaiŋni kimfə ki mfa wə wi kɔ mi wi bumni si ki kɔ i nûmki

1 Bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ i kimbuŋ kimfa chɛiŋ kaŋaki i nyâki kiŋkɔksi i dzə́h yichi wə i bəni bə̀ bɔ kaŋaki bɔ. Bɔ fə̂ki yakadəiŋ, ka bəni ma dzakaki já yichu kɔm yɛli wi Nyɔ bəh nlani wibukumbɛiŋ. 2 Ma mfá yə yi kaŋaki bətikwili bə̀ bɔ kɔ bəni bə bumni ma sɛ̂iŋsiki bɔ kɔm bɔ bəchi kɔ bwa bə nih i Klistus wə. Bɔ kaŋaki i nɔ̂mki i bɔ nalə, kɔm bəni bə̀ bɔ kwatiki mbee i nɔm wibɔ wə kɔ num bəni bə bumni ayaka bɔ kɔŋ bɔ nalə.

Bəni bə lanini bə ntəkə bəh mbum bi ŋkɔŋ

Wɔ lâni bəni bəh gia yələ, wɔ tə̂fiki bɔ a bɔ fə̂ki yi. 3 Mi kabə laniki nlani widɔkɔ chi chi wi bum kə nlani wi ŋkɔŋ wi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus bəh nlani wə wi kpɛiŋniki bəh nɔni kə Nyɔ nəŋki, 4 yaka wəmaka ghaŋsiki gwu a kilɔlɔ kiə kə gia yidɔkɔ. Wəmaka mi gwɛiŋki bəh jwɛiŋ yi kiŋgukuli bəh n'yɔli wi gia yə yi dzəki bəh kindɔŋ ki chinini bəh ŋ'wali bəh bətɔyi bəh i biəliki gvu yi mi kaŋa kiŋkwaka kichu, 5 bəh i kɔmki dzaka i kintəəŋ ki bəni bə̀ mfi bibɔ kɔ num bi təŋsi num bɔ laksi ŋkɔŋ. Bɔ fəki yakadəiŋ kwaka a gia yi Nyɔ kɔ dzəh yə bɔ kɔ i kpali yɛiŋ.

6 Ayakalə, mi kabə nɔki nɔni kə Nyɔ nəŋki chu wɔkɔ ndzɔŋni bəh biɛiŋ biə wi kaŋaki, yaka yəmaka kɔ na mbee wimbum, 7 kɔm bukumbɛiŋ nì dzə i mbi wə bəh kaŋ yiyəə, ayaka bukumbɛiŋ num i bi nyə bəh kaŋ yiyəə. 8 Ayakadəiŋ, bukumbɛiŋ kabə kaŋaki biɛiŋ bidzini bəh bəmbuŋ, ntə yəmaka kpɛiŋ lɔ i bukumbɛiŋ. 9 Ayakalə, bəni bə̀ bɔ nəŋki mbum si liə lə i kimɔmsi wə, dzɔ kintaŋ liə i gia yi kiyuŋ yiduli wə, yə yi dzəki bəh bəŋgəkə. Ayaka gia yələ num yə yi chiŋsiki bəni i bəŋgəkə wə a num bə̀ bɔ kɔ i kaasi mi kaasini. 10 Ŋkaiŋni wi gia yichu yichi yələ bukuki i kiŋkɔŋ ki kpɔ wə. Akɔ kɔm kiŋkɔŋ kimbum kə bəni kaŋaki i kpɔ wə, kə bəni bədɔkɔ dzani lɔ dzəh yibɔ i mbum wibɔ wə, bwaŋyi shɔ́m yibɔ bəh gia yi lɔli yiduli.

11 I wɔ Timɔti, wɔ kɔ mfia mi wi Nyɔ. Yɔ̂kɔ gɛ̂iŋ mfia gia yələ yichi. Wɔ tsɛ̂iŋ num i kwâti nɔni ki chəŋ bəh nɔni kə Nyɔ nəŋki, kimbum, kiŋkɔŋ, ŋkaŋa shɔm, bəh nɔni ki bɔnini. 12 Jwɔ̂ njwɔ bi kimbum kə akɔ kindzɔŋni. Ma wɔ kaŋa ndzɔŋ nɔni kə ki bi tsə kaa kə, kə bə nì bɔɔŋ wɔ i liə yɛiŋ ayaka wɔ num i bəni bəduli nshiŋ bɔ beeŋ nsaka wa, wɔ dzaka bəh dzaka ka, kɔm bumni bia.

13 Mih dzakaki i wɔ i Nyɔ nshiŋ wə wi nyaki nɔni i biɛiŋ bichi, bəh i Klistus Jisɔs nshiŋ wə wi nì num i Bɔntiu Baylɛ nshiŋ ka dzaka gia yi chəŋ bəh dzaka ki kɔm gwu yi, 14 mih dzakaki a wɔ jîəki bəndzaka bələ, num ndi widɔkɔ kɔbi bəh gia yichu yidɔkɔ yə mi kɔ i jiə i wɔ fuŋ i tsə buku i jɔbi wə Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus bi dzəki. 15 Wi bi dzəki num i jɔbi wi ndzɔŋni wə, a num wə Nyɔ wi kimbɔiŋsi bi chusiki a num a wi wə wi sakaki biɛiŋ bichi, num ŋkuŋ wi bəŋkuŋ bəh Bah wi bəbah bəchi. 16 Akɔ a wi shəŋ wə wi kɔkə i kpi, wi nɔki i baiŋni biə mi kɔkə i kini tsə fɛiŋ. Mi ka num yɛiŋ dəkə wi, ayaka mi kɔbi i yɛiŋ i wi wə. Kiŋkɔkni bəh ŋga num i wi jɔbi wichi. Yi nûm ayaka.

17 I kimbu ki bəni bəmbum i fa mbi wələ wə, wɔ dzâka i bɔ a kiə bɔ ma ghâŋsiki gwu. Kiə bɔ ki jîə kə mfi bibɔ i mbum wə, bi num i dza kaa. Bɔ jîə mfi num i Nyɔ wə wi shukuki biɛiŋ bichi a bukumbɛiŋ wɔkɔki ndzɔŋni yɛiŋ. 18 Bɔ fə̂ki num gia yə yi ndzɔŋki, mbum bibɔ numki gia yindzɔŋni yə bɔ fəki. Bɔ wɛ̂li kaŋ yibɔ i nyaki binya tsɛiŋ kə. 19 Yələ kɔ dzəh yə bɔ kɔ i jiəki biba bi biɛiŋ bibɔ bi kijiəli i gwu yibɔ wə, ka chaka ki juŋ ki ləkəli, bɔ bi ka kaŋa nɔni kə a lansi kɔ nɔni.

20 Timɔti, wɔ tɔ̂kni bəh gia yə bə kɔ bə nya i wɔ kaŋ. Wɔ gɛ̂iŋ bəndzaka bə̀ bɔ kaŋaki kə gia i fə bəh Nyɔ, bəndzaka bəgukuli bə̀ bəni kwakaki a akɔ mfi. 21 Bəni bədɔkɔ kɔ num bɔ dza lɔ ka biəliki gia yələ ka gbɔ i dzəh yi bumni yibɔ wə. Ma kiŋkɔŋ ki Bah nûmki bəh mbɛiŋ bəchi.

2 Timɔti

1

2

3

4

Kiŋwakti ki kɔmsini kə Bɔɔl nì nyaka i

Timɔti

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Timɔti ki kɔmsini kələ mə

Kiŋwakti kələ kɔ ki kɔmsini kə Bɔɔl nì nyaka i Timɔti. I kiŋwakti kələ mə a duki tsəki bəntəfi bə̀ Bɔɔl nì nyaki i Timɔti ka mi wə bɔ wi nɔmki, wi gamti wi. Wi dzaka tsəsi kɔm bəh ŋkaŋa wi shɔm. Wi təfi Timɔti a wi tsə̂ki a ninshiŋ bəh nɔm wə wi nɔmki i Jisɔs Klistus bəh shɔm yi yimu, bəh a wi kâŋa ndzɔŋ nlani wi chəŋ wə wi kɔ wi ntum wi ndzɔŋni bəh wi miŋkaiŋ mikpu na bindzɔŋ. Wi təfi tə wi, a wi fə̂ki nɔm wi ka mi wi lanini bəh ka mi wə wi nyaniki fukuki gia yi Nyɔ bindzɔŋ kɔŋ wi yɛiŋki bəŋgəkə na dəiŋ, nabə a, kɔŋ bəni waliki wi na dəiŋ.

Bɔɔl kiŋ tə i Timɔti a wi dzɔ̂ki jɔbi i bi ma jîə kaŋ yi i “Bəŋgukuli bə kiyuŋ bə kilɔlɔ” (2:23). I gia yələ yichi wə wi nì yiŋtiki Timɔti a wi sini dzɔ nɔni i ŋgaiŋ.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1:1-2 Kin'yisi

1:3–2:13 Bɔɔl nya kiyɔŋni i Nyɔ kɔm Timɔti chu shili shɔm yi

2:14–4:5 Bɔɔl təfi Timɔti

4:6-18 Bɔɔl dzaka kɔm gwu yi

4:19-22 Kiŋgɔksi

1

1 Akɔ mih Bɔɔl, mih kɔ waiŋ ntum wi Klistus Jisɔs i kiŋkɔŋ ki Nyɔ wə. Yələ biəli kiŋkaka kə ki kɔ kɔm nɔni kə ki bi tsə kaa kə, ki kɔ i Klistus Jisɔs wə.

2 Mih nyakaki kiŋwakti kələ i wɔ Timɔti waiŋ wuŋ. Wɔ kɔ shɔm yiŋ.

Nyɔ Ba bəh Klistus Jisɔs wə Bah wibukumbɛiŋ chûsi shɔm yindzɔŋni i wɔ, kwâsi nshɛiŋ i wɔ, nyâ wɔ bəh kimbɔiŋni.

Bɔɔl nya kiyɔŋni i Nyɔ kɔm Timɔti chu shili shɔm yi

3 Jɔbi wə mih si kwaka wɔ jɔbi wichi nchɔkɔ bəh nshi i ntsa wuŋ wə mih ka nyaki kiyɔŋni i Nyɔ wə mih nɔmki i wi gia yidɔkɔ saka kə shɔm yiŋ, a num ayaka si bəba nì nɔmki. 4 Jɔbi wə mih si kwaka tə mindəm mə wɔ nì shisiki jɔbi wə buku wɔ nì gaaliki, dzɔŋ ya ka wɔɔki mih a mih yɛiŋ wɔ, ka shɔm yiŋ jikə bəh kinsaŋli. 5 Mih si kwaka lə tə kimbum ka ki ŋkɔŋ kə wɔ kaŋaki. Kimbum kələ nì yisi kaŋaki nih nih wa Lɔys bəh nih wa Yunis, mih kiəki lə məŋni kə a, akɔ ki wɔ kaŋaki i liə. 6 Akɔ gia yə mih nəŋki i yiŋti wɔ a wɔ fîəni yɔ̂mi i kinya ki Nyɔ kə ki kɔ i wɔ mə, wɔ fîiki yɛiŋ bɛiŋ aka gbuku. Kinya kələ kɔ kə wɔ nì kwati i jɔbi wə mih nì jiə kaŋ yiŋ i wɔ wə. 7 Wɔ kîəki a Nyɔ nì ka nya kiŋ'waka i bukumbɛiŋ a num kə ki fəki a bukumbɛiŋ kaŋaki nlwa. Wi nì nya num kiŋ'waka ki ŋga bəh ki ŋkɔŋ bəh kə ki fəki bukumbɛiŋ kiə i tɔkniki bəh gwu yibukumbɛiŋ.

8 Ayakadəiŋ, ma gə̂mniki i dzâkaki i bəni bədɔkɔ kɔm Bah wibukumbɛiŋ nabə kɔm mih wə mih nɔmki nsəŋ kɔm bə wi. Ayakalə, wɔ wɔ̂kɔ tə ŋ'wa ŋgəkə i ntum wi ndzɔŋni wələ bəh ŋga biə Nyɔ nya i wɔ. 9 Nyɔ kɔ wə wi nì bwili bukumbɛiŋ, bɔɔŋ bukumbɛiŋ a bukumbɛiŋ nɔki nɔni ki bəni bə̀ bɔ kɔ mbu. Wi nì ka fə dəkə yələ num kɔm nɔm widɔkɔ bukumbɛiŋ nì fə. A nì kɔ kɔm kinsisi ki si wi nì fə i bukumbɛiŋ, bəh shɔm yi yindzɔŋni yə wi nì kaŋaki i bukumbɛiŋ tsə dzəh i Klistus Jisɔs wə, na ka mbi yisi. 10 I liə shɔm yi Nyɔ yindzɔŋni yə kɔ bə chusi lɔ i bukumbɛiŋ si Mbwili wibukumbɛiŋ wə Klistus Jisɔs kɔ wi dzə lɔ. Wi kɔ wi bwiŋ ŋga bi kpi, wi chusi nɔni ki ndaiŋ a mi bi chu kpi kə. Ayaka wi fə yi yəŋə ndaiŋ num bəh ntum wi wi ndzɔŋni. 11 Akɔ ntum wi ndzɔŋni wələ Nyɔ babwili mih a mih numki mi wi fukuni bəh waiŋ ntum wi Klistus bəh mi wi lanini. 12 Akɔ kɔm yələ mih yɛiŋki ŋgəkə si mih yɛiŋki lə. Ayakalə, mih ŋgəmniki kə, kɔm mih kiəki lə mi wə mih jiə shɔm i wi. Ayaka mih kiə na məŋni kə a wi kɔlə i tɔkniki bəh gia yə mih nya i wi kaŋ lə,* i tsə buku i chɔkɔ bigɔksini. 13 Wɔ bîəli a juu wi lanini wə wi kɔ wi chəŋ wə mih nì lani wɔ yɛiŋ. Si wɔ biəliki yakadəiŋ wɔ jîə shɔm a i Klistus, kaŋa tə kiŋkɔŋ i bəni, yichi num i dzəh yi bəni bə̀ bɔ kɔ bə Klistus Jisɔs. 14 Wɔ tɔ̂kni bəh nlani wi ŋkɔŋ wə bə nì nya i kaŋ ya wə. Wɔ tɔ̂kni bəh ŋga bi Kiŋ'waka ki Baiŋni kə ki kɔ i bukumbɛiŋ wə.

15 Wɔ kiəki lə a bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ i kimbu ki Ɛsia wə nì lɔ bee lɔɔ mih. I mbaŋ wibɔ wə kɔ Figelus bəh Ɛmɔgenes. 16 Mih tsâki a Bah kwâsi nshɛiŋ i juŋ yi Ɔnesifɔlus wə. Wi nì kɔmsiki fəki lə a fɛiŋfɛiŋ, bɔiŋsi shɔm yiŋ yi də. Wi nì gəmniki kə kɔm nsəŋ wə mih kɔ yɛiŋ wə. 17 Akɔ jɔbi wə wi nì dzə buku i fa Lum, wi lansi nəŋ mih i tsə buku jɔbi wə wi nì yɛiŋ mih. 18 Mih tsâki a Bah fə̂ ma a bi numki i chɔkɔ bi bi gɔksini wə, ma Bah bi kwâsi nshɛiŋ i wi. Wɔ tɔksiki kiəki lə nalə nɔm wichi wə wi nì nɔm i mih i kwili wi Ɛfɛsus wə.

2

Si Timɔti kɔ i jwɔ̂ki i gia yi Nyɔ wə

1 Timɔti waiŋ wuŋ, i kimbu ka wə, nûm ndzɔŋ ayaka i shɔm yindzɔŋni yə Klistus Jisɔs chusi i bəni bə̀ bɔ chiŋni bəh wi. 2 Wɔ dzɔ̂ gia yə wɔ si wɔkɔ mih dzaka i bəni bəduli nshiŋ, nyâ i kaŋ yi bəni bə̀ bɔ kɔ chəŋ num bɔ kpɛiŋni i lani tə bəni bədɔkɔ yɛiŋ. 3 Wɔ dzɔ̂ tə ŋ'wa ŋgəkə ka mi wi jum wi ndzɔŋni wi Klistus Jisɔs. 4 Jɔbi wə mi wi jum kɔ i nɔm wi wə, wi kɔkə i chu jiəki fwu i gia yi nchiŋ bəni wə, kɔm gia yə wi tsɛiŋki i yi wə kɔ i fə̂ gia yə tikwili wi nəŋki a wi fəki. 5 Yi kɔ a liŋ ka yi mi wə wi yɔkɔki n'yɔkɔ kɔ, wi kɔkə i yɔkɔ dzi, jɔbi wə wi yɔkɔki biəli kə bənchi bə n'yɔkɔ. 6 Mi wi khə wə wi nɔmki tə bindzɔŋ, akɔ wi wə wi kaŋaki i yisi mɔm fiɛŋ fi ninshiŋ i biə wi nì gbɛli. 7 Kwâka kɔm gia yə mih dzakaki lə, ma Bah ni fə wɔ kiə yichi.

8 Yîŋti Jisɔs Klistus. Wi nì dza i kpi wə. Wi nì kɔ mi i chwɔŋkijuŋ ki Ŋkuŋ Dɛbit wə. Akɔ yi yə mih fukuki i ntum wuŋ wi ndzɔŋni kintəəŋ. 9 Akɔ kɔm ntum wi ndzɔŋni wələ mih yɛiŋki ŋgəkə, mih num i bənsəŋ wə ka mi wə wi bwiŋki bənchi. Ayakalə, na si mih kɔ na i bənsəŋ wə lə, gia yi Nyɔ kɔkə i bənsəŋ wə. 10 Si yi kɔ yakadəiŋ, mih bə́ kaŋa shɔm i gia yichi wə kɔm bəni bə̀ Nyɔ kɔ wi sabibwili, ka bɔ tə bi kwati mbɔiŋ i Klistus Jisɔs bəh mbum biə bi bi kaa kə. 11 Ndzaka wələ kɔ na wi ŋkɔŋ, wi num a:

Bukumbɛiŋ ka chiŋni kpi bukumbɛiŋ bɔ,

ma bukumbɛiŋ bi numki i nɔki tə bukumbɛiŋ bɔ.

12 Bukumbɛiŋ ka kaŋa shɔm,

ma bukumbɛiŋ bi numki i sakaki ntɔŋ tə bukumbɛiŋ bɔ.

Bukumbɛiŋ ka məŋni wi,

ma wi tə bi məŋni bukumbɛiŋ.

13 Bukumbɛiŋ ka baaŋ i num ndzɔŋ,

wi ni num ndzɔŋ a numni,

kɔm wi kɔkə i nəiŋ gwu yi.

Mi wi nɔm wə Nyɔ bum

14 Yîŋti bɔ bəh gia yələ, ma wɔ chu dzâka i bɔ i Nyɔ nshiŋ a bɔ gɛ̂iŋki gɛiŋni bəŋgukuli bə̀ kɔm já. Yəmaka gamtiki kə mi. Yi bəkəliki lə bəni bə̀ bɔ wɔkɔliki yi. 15 Mɔ̂msi na bindzɔŋ i chusiki gwu ya i Nyɔ nshiŋ ka mi wə Nyɔ yɛiŋki a wi kɔ chəŋ. Nûm mi wi nɔm wə wi kaŋaki kə gia yə wi kɔ i gəmniki yɛiŋ, bəh wə wi kaŋaki ŋkɔŋ bi gia yi Nyɔ i dzəh yi chəŋ wə. 16 Wɔ gɛ̂iŋki bəndzaka bə̀ bɔ kaŋaki kə gia yidɔkɔ i fə bəh Nyɔ, kɔm bəndzaka bəwɔ ni fə bəni nɔki nɔni kə Nyɔ kɔŋki kə tsə bəh ki i ninshiŋ. 17 Bənlani bəbɔ bəwɔ kɔ aka biəkə yə yi dziki gwu yi mi yi yamtsə a tsəni. I mbaŋ wi bəni bəwɔ kintəəŋ, bə̀ bɔ laniki bənlani bəwɔ kɔ Imenayus bəh Filitus. 18 Bɔ bee lɔ dzəh yi ŋkɔŋ, asi bɔ bwaŋki alə ndza wi kpi dzɔ lɔ di. Si bɔ fəki yakadəiŋ, bɔ bəkəli kimbum ki bəni bədɔkɔ. 19 Ayakalə, chaka kə a chɔkɔ Nyɔ ki, ki kɔ kiləkəli, ki num fɛiŋ. Chaka kələ kɔ num Nyɔ nyaka kinchəsi ki i yɛiŋ wə yi num a, “Bah kiəki lə bəni bə̀ bɔ kɔ mbu,” bəh a, “Mi wichi wə wi bɔɔŋki yɛli wi Bah kaŋaki i bêe kimfə kichu.”

20 Juŋ yimbum si num bətasa bəh káh bəh bibwam biə bi kɔ i yɛiŋ dzu, asi num kə a biɛiŋ biə bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli nabə ki fukuli. Bidɔkɔ si num tə biə bə kɛiŋsi bəh kɛiŋ, bidɔkɔ num bə kɛiŋsi bəh fiəŋ. Biɛiŋ biələ si num biə bi kaŋaki nɔm wimbum, bidɔkɔ num biə bi kaŋaki nchiŋ nɔm. 21 Ayakadəiŋ, mi ka bwili kaŋ i biɛiŋ biə bi kaŋaki nɔm wi kilɔlɔ, yaka wi ni numki aka fiɛŋ fi dzu fiə bə kɔ dzɔ i fəki nɔm wimbum yɛiŋ. Wi ni fiəni num ka mi wə Nyɔ kɔ wi fə a, akɔ mi wi ŋgaiŋ. Wi kɔ mi wə wi wɔkɔliki tikwili wi a wi dzɔ̂ wi i fə̂ki na winaiŋ nɔm wi ndzɔŋni yɛiŋ. 22 Ayakadəiŋ, yɔ̂kɔ gɛ̂iŋ mfia yɔkɔni nɔni kinyɛŋ kə sumi si kɔŋ. Wɔ mɔ̂msi mfia i nɔ̂ki num nɔni ki chəŋ bəh i kaŋaki bumni bəh kiŋkɔŋ bəh kimbɔiŋni. Wɔ fə̂ ayakadəiŋ asi bəni bə̀ bɔ bɔɔŋki tə yɛli wi Bah bəh shɔm yibɔ yi baiŋni fəki. 23 Kiə wɔ ma kâŋaki gia yidɔkɔ i fə̂ bəh bəŋgukuli bə kiyuŋ bəh bə kilɔlɔ, kɔm yi si dzə a bəh n'yɔli. 24 Ayaka mi wi nɔm wə wi kɔ wi Bah kaŋaki kə i yɔ̂liki bəh bəni. Wi kaŋaki i kâŋaki num shɔm yindzɔŋni i mi wichi, a num mi wə wi kîəki i lâni bəni, kîə tə i kâŋaki shɔm bəh bəni. 25 Wi si lumsi gia i kimbɔiŋni wə bəh bəni bə̀ bɔ gukuliki bəh wi. Wi si lumsi yaka bəh kiŋkwaka a yuwidɔkɔ Nyɔ kɔlə i gâmti bɔ ma bɔ kwuni shɔ́m yibɔ i kîə gia yə yi kɔ yi ŋkɔŋ, 26 ka bɔ bɔɔŋ mfi bibɔ, i gɛiŋ buku i kintaŋ ki ŋkpɛli kə wi kɔ wi kwa bɔ yɛiŋ ka bɔ fəki a gia yə wi kɔŋki.

3

Gia yi gumini bi numki lə i chɔkɔ bi gɔksini wə

1 Kîə a, a bi numki i kaŋ yi gɔksini wə, gia yi gumini yimbum bi numki lə. 2 Bəni bi dza bɔ kɔŋki num a gwu yibɔ, kɔŋ kpɔ, ghaŋsi gwu, chusi gwu, dzaka ja yichu kɔm bəni bədɔkɔ. Bɔ bi chu wɔkɔ kə i bətii bəh bənih bəbɔ, chu nya kə kiyɔŋni i gia yidɔkɔ wə, chu kaŋa kə nɔni ki baiŋni. 3 Bɔ bi kwasiki kə nshɛiŋ i bəni, chu dalinya kə tə kiŋgbɔ ki bəni bədɔkɔ. Bɔ bi bəkəliki kiyɛli ki bəni, chu kiə kə i tɔkniki bəh gwu yibɔ. Bɔ bi kaŋaki nɔni ki gumini, chu kɔŋ kə gia yindzɔŋni. 4 Bɔ bi numki dzi minaŋ kɔm bəni, nɔ nɔni ki dzali, num bɔ jikə bəh kiŋghaŋsi ki gwu. Bɔ bi kɔŋki a i dziki kidəəŋ kibɔ yiŋni kɔŋ kə lɔ Nyɔ. 5 Bɔ bi chusiki a bɔ numki lə i gia yi Nyɔ wə, ayakalə chu nəiŋ ŋga bi gia yi Nyɔ yiwɔ. Wɔ gɛ̂iŋ bəmaka bəni. 6 Bəni bədɔkɔ bələ kɔ bə̀ bɔ nyaniki liəki i júŋ yi bəni wə kaŋa ŋga i bəkaŋa bə̀ bɔ bɔhki num chu jikəli bɔ, bɔ njəŋ biəli kiŋkɔŋ ki biɛiŋ chi chi. 7 Bələ bəkaŋa kɔ bə̀ bɔ shi kɔ a wɔkɔliki nlani jɔbi wichi, ayakalə kɔbi i lansi kiə gia yə yi kɔ yi ŋkɔŋ. 8 Si Janis bəh Jambles nì waliki Muses, yi kɔ a liŋ si bəni bələ waliki ŋkɔŋ bi Nyɔ. Akɔ bəni mfi bibɔ təŋsi lɔ, shɔ́m yibɔ yə bɔ dzakaki a bɔ jiə i Klistus wə kɔ a ntəkə. 9 Ayakalə, bɔ ni fə kə yakadəiŋ i tsə buku i dzəh yi dəəŋ, kɔm kiyuŋ kibɔ bi yəŋəki lə tə i bəni bəchi wə asi bi Janis bəh Jambles nì yəŋə.

Bɔɔl təfi Timɔti a wi nûm a i gia yə bə lani wi yɛiŋ

10 Timɔti i wɔ, wɔ si kiə lə kɔm nlani wuŋ bəh nɔni kəŋŋ bəh gia yə mih nəŋki i nɔni kəŋŋ wə. Kiə tə kɔm shɔm yə mih jiə i Nyɔ bəh shɔm yi kaŋani yə mih kaŋaki, bəh kiŋkɔŋ kə mih kaŋaki i bəni, bəh si mih si mɔmsi i gia yichi wə tsə a ninshiŋ. 11 Wɔ kiəki lə tə mbwaŋ gvu wə bəni bwaŋki i mih chɛiŋ bəh bəŋgəkə mbəŋ. Wɔ kiə gia yə yi nì num bəh mih i Antiɔk bəh Ikɔnium bəh i Lista. Wɔ kiə ŋkaiŋni wi mbwaŋ gvu wə bəni nì bwaŋki i mih chɛiŋ. Ayakalə, i bəŋgəkə bələ wə bəchi kɔ num Bah nì bwili mih. 12 Yi kɔ ŋkɔŋ a mi wichi wə wi nəŋki i nɔki nɔni kə Nyɔ nəŋki ka mi wə wi kɔ wi chiŋni lɔ bəh Klistus Jisɔs kɔ bə̀ bə bi bwaŋki gvu i bɔ chɛiŋ. 13 Bəni bə̀ bɔ mɔmyiki gia yichu bəh bəni bə fwɔkyini, kɔ num nɔni kibɔ ni fɔki tsəki a tsəni si bɔ fwɔkyi bəni bədɔkɔ, fwɔkyi tə gwu yibɔ. 14 Ayakalə, i kimbu ka wə, nûm mfia a gia yə bə lani wɔ yɛiŋ wɔ bum yi bəh shɔm ya yichi. Nûm a yi wə kɔm wɔ kiəki lə bəni bə̀ bɔ nì lani wɔ bəh yi. 15 Wɔ nì yisi i kiəki gia yələ bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə, wɔ kɛiŋ waiŋ wi nchiŋ. Gia yələ kɔ yə yi kɔ i təfi wɔ a wɔ kwati mbɔiŋ yɛiŋ tsə dzəh i shɔm yə wɔ jiə i Klistus Jisɔs wə. 16 Gia yichi yə bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə kɔ num mfi biwɔ buku i Nyɔ wə. Ayaka yi gamti i laniki bəni yɛiŋ, chûsi kiŋgbɔ, lûmsi bəni, lâni bəni bəh nɔni ki chəŋ, 17 ka mi wə wi kɔ mi wi Nyɔ numki num wi kpɛiŋni, kaŋa biɛiŋ bichi i fəki nɔm wi ndzɔŋni wichi yɛiŋ.

4

Bɔɔl təfi Timɔti a wi fə̂ki nɔm wi bindzɔŋ

1 Mih dzakaki yələ i wɔ i Nyɔ nshiŋ bəh i Klistus Jisɔs wə wi bi sakaki bəni bə̀ bɔ kɔ bəwɔm bəh bə̀ bɔ kɔ num bɔ kpiyi lɔ. Mih dzakaki lə kɔm bə ntumbuku wə wi bi tumbuku bəh kɔm ŋkuŋ bi, mih dzakaki a, 2 wɔ fûkuki gia yi Nyɔ. Fûku tsə̂ a bəh yi i ninshiŋ, kɔŋ a numki i jɔbi wi ndzɔŋni wə nabə i jɔbi wichu wə. Wɔ chûsi kiŋgbɔ ki bəni, lûmsi bɔ, shîli shɔ́m yibɔ bəh shɔm yi kaŋani bəh nlani ŋ'wa. 3 Kîə a jɔbi dzəki lə wə bəni bi chu num kə i nlani wi chəŋ wə. Bintuni bibɔ bi fwuki lə i wɔkɔ num gia yidɔkɔ chi chi. Bɔ bi ka nəŋ bəni bə lanini bəduli bə̀ bɔ laniki num gia yə bɔ kɔŋki i wɔkɔki. 4 Bɔ bi bee lə i wɔkɔki gia yi ŋkɔŋ, yɔ̂kɔ nnyâ num i bichum bi ntəkə chɛiŋ. 5 Ayakalə, i wɔ, lûmsi fwu wa chəŋ jɔbi wichi, kâŋa shɔm i bəŋgəkə ba wə, fə̂ nɔm wi mi wə wi nyaniki fukuki nnyaki gia yi Nyɔ. Fə̂ nɔm wa wichi wə bə nya i wɔ.

6 I mih, mih si num lɔ i liə aka mbih, ayaka jɔbi kpɛiŋ lɔ ka bə ni dzɔ mih bə fə bəh mih ka mbih mə bə si kwuŋ. Jɔbi kpɛiŋ wə mih kɔ i kwɛ yɛiŋ. 7 Mih jwɔ lɔ njwɔ wi ndzɔŋni i gia yi Nyɔ wə, ka kaasi n'yɔkɔ wuŋ, kaŋa baaŋ a bumni biŋ wə. 8 I yisi i liə kɔ num bə jiə lɔ kifɔ kəŋŋ ki ŋkuŋ kə akɔ ki nɔni ki chəŋ. Kifɔ kələ num kə Bah wə wi kɔ mi wə wi sakaki bənsaka chəŋ bi bwaŋ i fwu wuŋ wə i chɔkɔ bi gɔksini wə. Wi bi bwaŋ kə a ŋkəŋŋ shəŋ. Wi bi bwaŋ tə ki bəni bəchi bə̀ bɔ wɔkɔliki bəh kiŋkɔŋ a wi fîni dzə̂.

Bɔɔl fuku si gia kɔ i kimbu ki wə

9 Timɔti, mɔ̂msi na bəh ŋga i dzə̂ bûku i mih wə wakli. 10 Kîə a Dɛmas kɔ num wi kɔŋ lɔ mbi wələ i liə, ka lɔɔ bee mih ka tsə i Tɛsalɔnika. Klesɛns num wi tsə i Galɛshia, Taytus tsə i Dalmatia. 11 Akɔ a Luk shəŋ wimbɔŋ wə wi kɔ buku wi. Jɔbi wə wɔ bə́ dzə, wɔ dzɔ̂ Maak mbɛiŋ wi dzə̂. Wi kɔlə i gamtiki mih i nɔm wə nalə. 12 Tichikus kɔ num mih faaŋ wi i Ɛfɛsus. 13 Jɔbi wə wɔ bə́ dzə, wɔ dzɔ̂ mbuŋ wuŋ wimbum wə mih nì jiə i Kabus dzu i kwili wi Tɔwas wə. Ayaka wɔ dzə̂ tâsi tə bəh biŋwakti mbiŋ, kighə biə bə kɛiŋsi bəh dzú yi nyam.

14 Alɛksanda wə wi biəŋki biɛiŋ, wi fə mih bəh ŋgəkə wi ləkəli wi kɔbi wi twɛsi. Bah bi gɔm lə wi i kimfə ki wə. 15 Wɔ tə tɔ̂kniki bəh wi. Kɔm wi waliki lə na bəh ŋga, gia yə bukumbɛiŋ fukuki.

16 I nsaka wuŋ wə, a nì kɔ i chɔkɔ bi ninshiŋ biə mih nì num i kintaiŋntaiŋ ki sakani mə mi widɔkɔ nì ka num dəkə i mih chɛiŋ. Bəni bəchi nì kɔ bɔ yɔkɔ gɛiŋ mih. Kiə Nyɔ bi ma sâka bɔ i gia yiwɔ wə. 17 Ayakalə, Bah nì kɔ wi num i mih chɛiŋ, nya mih bəh ŋga i fuku ntum windzɔŋni nalə ka bəni bəchi bə̀ bɔ kɔkə Bəju wɔkɔ ntum wiwɔ. Ayakadəiŋ, wi nì bwili mih i dzaka ki bikɛm wə. 18 Bah ni bwiliki lə mih na i yinaiŋ gia yichu wə, i tsə buku jɔbi wə wi bi bɔiŋsiki dzɔki mih i ŋkuŋ bi bi bɛiŋ wə i kimbɔiŋni wə. Bukumbɛiŋ tûmki bikum bi jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi. Yi nûm ayaka.

Bəmbɔni

19 Bɔ̂ni Blisilia bəh Akpwila i mih. Bɔ̂ni tə juŋ yi Ɔnesifɔlus. 20 Ɛlastus nì baaŋ i Kɔlɛn, ayaka Tɔfimus num mih nì bêe wi i Miletus wi gwɛiŋ. 21 Mɔ̂msi na bəh ŋga i dzə̂ na ka jɔbi wi fiəkə yiləkəli ni yisiki. Yubulus faaŋki kimbɔni i wɔ. Budens bəh Linus bəh Klawdia bəh bwa bə nih bəbukumbɛiŋ bəchi i Klistus wə faaŋki tə kimbɔni. 22 Mih tsâki a Bah nûmki bəh kiŋ'waka ka. Ma kiŋkɔŋ ki Bah nûmki bəh mbɛiŋ bəchi.

* 1:12 Yudɔkɔ a, “…Wi kɔlə i tɔkniki bəh gia yə wi kɔ wi nya i mih kaŋ”,

Taytus

1

2

3

Kiŋwakti kə Bɔɔl nì nyaka i

Taytus

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Taytus kələ mə

Kiŋwakti kələ nì nyaka Bɔɔl i sumi yi nyukuni yidɔkɔ bə bɔɔŋ a Taytus. Taytus wələ nì kɔ mi i tumi kidɔkɔ wə a kɔbi ki Bəju, wi nì bee nɔni kitumi kibɔ ka fiəni num mi wi bumni wi Klistus. Wi nì nɔmki bəh Bɔɔl, wi num mi wə wi gamtiki wi i nɔm wi wi gia yi Nyɔ wə. Bɔɔl nì nyaka kiŋwakti kələ i sumi yiwɔ wi num i tumi ki Klɛt wə. Wi nì kɔ fɛiŋ num Bɔɔl bee wi a wi baaŋ wi gamtiki fɛiŋ, tsɛiŋ si nɔm wi kijuŋni ki bəni bə bumni nyaniki.

Bɔɔl ka təfi Taytus kɔm bə kimfə ki bəni bə̀ bɔ kɔ kifwu i kijuŋni ki bəni bə bumni wə si bɔ kaŋaki i numki. Wi nì dzakaki lə si wi ni yɛiŋki bəni bə Klɛt bəduli kwati nɔni kə ki kɔ kichu. Wi chu təfi Taytus si wi kɔ i laniki bəni chi chi i kijuŋni ki bəni bə bumni wə.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1:1-4 Kin'yisi

1:5-16 Kɔm kifwu kijuŋni ki bəni bə bumni

2:1-15 Kɔm kimfə kə bəni kaŋaki chi chi i kintəəŋ kijuŋni ki bəni bə bumni wə

3:1-11 Bɔɔl fûku i Taytus gia yə wi kɔ i laniki bəni bə bumni bəchi yɛiŋ

3:12-15 Kiŋgɔksi

1

1 Akɔ mih Bɔɔl, mih kɔ waiŋ wi nɔm wi Nyɔ bəh waiŋ wi ntum wi Jisɔs Klistus. Nɔm wuŋ kɔ i fə̂ki kimbum ki bəni bə̀ Nyɔ kɔ wi babwili a ki tsə̂ki a ninshiŋ, bəh a bɔ kîəki gia yi ŋkɔŋ yə yi biəliki nɔni num ki Nyɔ, 2 a bɔ tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ i nɔni kə ki bi tsə kaa kə. Nɔni kələ kɔ kə Nyɔ wə wi kɔkə nyiki ntəkə nì kaka na ka mbi wələ yisi. 3 Jɔbi wə jɔbi wi chəŋ nì kpɛiŋ, wi ka chusi ndzaka wi ndaiŋ tsə dzəh i gia yi yə mih fukuki. A nyâ Nyɔ Kimbwili wibukumbɛiŋ ŋga biwɔ i mih a mih fûkuki.

4 Mih nyakaki kiŋwakti kələ i wɔ Taytus. Wɔ kɔ waiŋ wuŋ wi ŋkɔŋ i kimbum kibukumbɛiŋ wə kichi. Ma Nyɔ Ba bəh Bah Klistus Jisɔs Kimbwili wibukumbɛiŋ, chûsi shɔm yindzɔŋni i wɔ, wi nyâ wɔ bəh Kimbɔiŋni.

Nɔm wə Taytus nì baaŋ i Klɛt i fə̂

5 Fwu wi gia wə mih nì bêe wɔ i Klɛt nì kɔ a wɔ bâaŋ lûmsi gia yə yi nì kɛiŋki kintəŋsi ma yi num chəŋ, i chu jîə bətii bə bijuŋni bi bəni bə bumni i kikwili kichi wə i dzəh yə mih nì chusi i wɔ. 6 Mi i numki tii wi kijuŋni, wi kaŋaki i nûmki mi wə wi kaŋaki kə gia yichu yidɔkɔ yə bə kɔ i dzakaki kɔm wi. Wi kaŋa a miŋkpaŋa wimu, bwa bu num bəni bə bumni, a num kə bə̀ bəni yɛiŋki a bɔ mwayiki lə nabə i ləkəki bəh kifwu. 7 Asi fwu wi tii kijuŋni kɔ mi wi nɔm wi Nyɔ, wi kaŋaki kə i kâŋaki gia yichu yidɔkɔ yə bə kɔ i dzakaki kɔm wi. Wi kaŋaki kə i nûmki mi wə wi bwaŋki a n'yi wə nabə i kɔmsiki bɔkɔsiki shɔm nabə wə wi muki mbih mɔ kwa wi. A kɔbi wə wi yɔliki i bəni nabə wə wi yɔkɔki nnyaki i mbee wi bə kilɔlɔ chɛiŋ. 8 Wi kaŋaki i numki wə wi dzɔki bəni bə nyanini, wi kɔŋ gia yə yi kɔ yindzɔŋni, wi fə gia bəh mfi, kaŋa nɔni ki chəŋ, kaŋa nɔni ki baiŋni, wi kiə i tɔkni bəh gwu yi. 9 Wi kaŋaki i nûmki wə wi kiə nlani wə wi kɔ wi chəŋ num bə lani ndzɔŋ wi yɛiŋ. Ayakadəiŋ, wi ni ka kiə i nyaki ntəfi i bəni biəli num nlani wə wi kɔ wi chəŋ, chu tɔyi tə chwɔŋ ki bəni bə̀ bɔ waliki nlani wiwɔ.

Bə chîki nlani wi bəni bə ntəkə

10 Mih dzakaki yələ kɔm bəni bəduli kɔlə fɛiŋ bəh kifwu kiləkəli, bɔ dzaka ja yi kilɔlɔ, fwɔkyi bəni, kighə mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ bwaŋki a bə kâŋaki i sûuŋki bəni. 11 Bələ kɔ bəni bə̀ bə kaŋaki i bâŋ lɔ dzaka kibɔ baŋni, kɔm bɔ nyaniki bəkəliki juŋ yi bəni bəchi si bɔ laniki gia yə bɔ kaŋaki kə i laniki. Bɔ fəki yakadəiŋ num kɔm bɔ yɔkɔki nnyaki i mbee wi bə kilɔlɔ chɛiŋ. 12 Bəni bələ kɔ num mi wibɔ widɔkɔ mwi wə bɔ dzakaki a, akɔ mi wi ntum wi Nyɔ wibɔ, widɔkɔ nì dzaka lɔ kɔm bɔ a, “Bəni bə Klɛt si num a bəni bəntəkə jɔbi wichi. Bɔ num nyám yi chwa yichu, bəni bə ŋgbɛni məyi dzi a dzɛiŋ məyini.” 13 Ndzaka wələ kɔm bɔ kɔ na ŋkɔŋ. Ayakadəiŋ, lânsi tɔ̂yi chwɔŋ kibɔ nalə i dzaka kibɔ wə, ka bɔ kâŋa kimbum a num ki chəŋ, 14 a kɔbi yaka bɔ ni nya gwu yibɔ i wɔkɔki num bichum bi Bəju, nabə gia yə bəni bə̀ bɔ nəiŋ gia yi ŋkɔŋ yə Nyɔ dzakaki a bəni bîəli yi. 15 Bəni bə̀ bɔ kaŋaki shɔm yi baiŋni, gia yichi ni baiŋki lə i bɔ. Ayakalə, jɔbi wə bɔ kaŋaki shɔm yichu , bɔ kaŋa kə kimbum, gia bi lansi baiŋ kə kɔm biŋkwaka bibɔ bəh dzəh yə shɔ́m yibɔ kɔ yɛiŋ, kɔ yi bəkə lɔ. 16 Bəmaka bəni dzakaki a bɔ kiəki lə Nyɔ, ayakalə kimfə kibɔ chusi a bɔ məŋni lɔ Nyɔ. Nɔni kibɔ nyɛŋ nalə, bɔ ləkə bəh kifwu. Bɔ num kə bəni, bɔ kɔbi i fə na gia yindzɔŋni lə kpaaa.

2

Bənlani kɔm nɔni kindzɔŋni

1 Ayakalə, i wɔ Taytus, wɔ kaŋaki i lâniki bəni num bəh gia yə yi kpɛiŋniki i nlani wi chəŋ wə. 2 Wɔ tə̂fiki bənyuku bə̀ bɔ si num lɔ bəkukuli a bɔ tɔ̂kniki bəh gwu yibɔ i gia yichi wə, kâŋa kiŋkɔksi i gwu yibɔ wə, fə̂ gia ka bəni bə̀ bɔ kaŋaki mfi, kâŋa kimbum num ki chəŋ, kâŋa kiŋkɔŋ num ki chəŋ , kâŋa shɔm i bəŋgəkə bəchi wə.

3 Wɔ tə̂fiki tə bəkaŋa bə̀ bɔ si num lɔ bəkukuli a bɔ kâŋaki kimfə num kə ki chusiki kiŋkɔksi i Nyɔ. Kiə bɔ ma bə̂kəliki kiyɛli ki bəni. Kiə bɔ ki nûm kə mfá i mbih wə. Bɔ lâniki bəni num bəh gia yindzɔŋni.

4 Ayakadəiŋ, ka bɔ bi tə̂fiki sumi yi bəkaŋa si bɔ kɔ i kɔŋki bənyuku bəbɔ bəh bwa bəbɔ, 5 i chu fə̂ki gia ka bəni bə̀ bɔ tɔkniki bəh gwu yibɔ, nɔ̂ nɔni ki baiŋni, ghâbli i juŋ yibɔ wə, kâŋa shɔ́m yindzɔŋni i bəni wə, wɔ̂kɔ i bənyuku bəbɔ. Ayakadəiŋ, mi ma ni chu num wə wi kɔ i dzakaki ja yichu kɔm gia yi Nyɔ.

6 Yi kɔ a liŋ si wɔ kɔ i dzakaki tə i sumi yi bənyuku a bɔ kaŋaki i kîə si bɔ kɔ i tɔ̂kniki bəh gwú yibɔ. 7 Wɔ chûsiki kimfə ki ndzɔŋni i gia yichi yə wɔ fəki, ka bəni yɛ̂iŋki biəli yi. Jɔbi wə wɔ laniki bəni bəh gia, wɔ jîə shɔm ya yichi i yɛiŋ wə, ayaka i laniki bəh kiŋkɔŋ, 8 ndzaka wa nûmki wi chəŋ wə mi widɔkɔ kɔkə i chu dzaka gia yichu yɛiŋ kintəəŋ. Ayakadəiŋ, ka bəni bə̀ bɔ waliki wɔ ni gəmniki kɔm bɔ kaŋaki kə gia yichu i dzaka kɔm bukumbɛiŋ.

9 Wɔ tə̂fi mfá a bɔ nyâ gwú yibɔ i bəni bə̀ bɔ kaŋaki bɔ, i fə̂ki gia yichi si bɔ nəŋki a bɔ fə̂ki. Kiə bɔ ki chûkuli kə gia i dzaka kibɔ wə. 10 Kiə bɔ ki chwɔ̂ kə biɛiŋ bibɔ. Bɔ kaŋaki i chûsiki i dzə́h yichi wə a bɔ kɔ bəni bə ndzɔŋni. Bɔ ka fəki yakadəiŋ i gia yichi wə, ma bəni ni yɛiŋ nlani wə kɔm Nyɔ Mbɔiŋsi wibukumbɛiŋ, a, akɔ gia yə yi kaŋaki ndzɔŋni.

11 Wɔ lâniki bɔ yakadəiŋ, kɔm kiŋkɔŋ ki Nyɔ dzə lɔ ka bəni bəchi kɔlə bi bɔiŋ. 12 Ki laniki bukumbɛiŋ a bukumbɛiŋ bêe nɔni kə Nyɔ kɔŋki kə, ayaka a, kiə bukumbɛiŋ ma kâŋaki kîŋkɔŋ kimbum i biɛiŋ bi mbi wələ wə, bəh a bukumbɛiŋ nɔ̂ki bəh mfi bibukumbɛiŋ fɛiŋ bichi, nɔ̂ nɔni ki chəŋ bəh nɔni kə Nyɔ nəŋki i mbi wələ wə. 13 Bukumbɛiŋ nɔ̂ki yakadəiŋ, wɔkɔli kinsaŋli kə bukumbɛiŋ tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ i kə ki bi tumbukuki, a num kiŋkɔkni ki Nyɔ wimbum wibukumbɛiŋ wə wi kɔ Mbwili wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus. 14 Wi nì nya gwu yi kɔm bukumbɛiŋ i yɛlih bukumbɛiŋ i chu bichi wə, i fə ka bukumbɛiŋ baiŋki, i num bəni bu bə̀ bɔ jiə shɔm nalə i fəki kimfə kindzɔŋni.

15 Yələ kɔ gia yə wɔ kaŋaki i lâniki bəni yɛiŋ. Wɔ shîli shɔm yibɔ, wɔ lûmsi bɔ i gia yə bɔ gbɔ yɛiŋ bəh ŋga bichi biə wɔ kaŋaki. Kiə wɔ ki bûm kə a mi sɛ̂iŋsiki wɔ.

3

Si bəni bə bumni kɔ i fə̂ki bəh bəni bədɔkɔ

1 Wɔ yîŋtiki bəni bə bumni a bɔ wɔ̂kɔki i bəni bə̀ bɔ sakaki kwili bəh bə̀ bɔ kaŋaki ŋga i bɔ bɛiŋ. Bɔ fə̂ki gia yə bɔ dzâkaki nûm bəh ŋkɛiŋsi wi gwu i fəki gia yichi yə yi kɔ yi chəŋ. 2 Kiə bɔ ma dzâkaki gia yichu kɔm mi widɔkɔ. Kiə bɔ ma yɔ̂liki. Bɔ nûm alə i kimbɔiŋni wə, dzɔ̂ gwu yibɔ i kuku i bəni bəchi nshiŋ. 3 Wɔ yîŋti a bukumbɛiŋ mwi nì fəki lə tə kiyuŋ kiwɔ, ləkə bəh kifwu, bəni fwɔkyi bukumbɛiŋ bukumbɛiŋ ndzani dzə́h. Bukumbɛiŋ nì kɔ mfá i gia wə chi chi yə gwu yibukumbɛiŋ nì kɔŋki, chu dzi kidəəŋ kibukumbɛiŋ. Bukumbɛiŋ nì nɔki nɔni kibukumbɛiŋ kaŋa shɔm yichu bəh kindɔŋ kifinini, bəni baiŋŋ bukumbɛiŋ, bukumbɛiŋ baiŋŋ tə bəni.

4 Ayakalə, jɔbi wə Nyɔ Mbwili wibukumbɛiŋ nì chusi ndzɔŋni bi bəh kiŋkɔŋ ki i bukumbɛiŋ, 5 wi bwili bukumbɛiŋ. Wi nì ka bwili dəkə bukumbɛiŋ kɔm bə gia yindzɔŋni yidɔkɔ yə bukumbɛiŋ nì fə. Wi nì bwili bukumbɛiŋ kɔm bəh nshɛiŋ yi yi kwasini tsə dzəh i ŋ'wɔkɔ wə wi nì wɔkɔ bukumbɛiŋ ayaka bukumbɛiŋ kaŋa mbwɔ wimfiaŋ, Kiŋ'waka ki Baiŋni kwuni bukumbɛiŋ ayaka bukumbɛiŋ num bəni bəmfiaŋ kaŋa nɔni kimfiaŋ. 6 Kiŋ'waka ki Baiŋni kələ kɔ num Nyɔ nì shuku ki shukuni i bukumbɛiŋ wə tsə dzəh i Jisɔs Klistus Mbwili wibukumbɛiŋ wə. 7 Wi nì fə yakadəiŋ ka ŋgaiŋ dzɔ bukumbɛiŋ a bukumbɛiŋ kaŋaki kə kiŋgbɔ kidɔkɔ kɔm bə kiŋkɔŋ ki i bukumbɛiŋ. Ayakadəiŋ, ka bukumbɛiŋ bi numki bəndzi kwili bu tsɛiŋ tsə a ninshiŋ i kwati nɔni kə ki bi tsə kaa kə. 8 Ndzaka wələ mih dzakaki lə kɔ na ŋkɔŋ.

Mih lansiki nəŋki a wɔ dzâkaki gia yələ i bəni dzaka chukuli nalə, ka bəni bə̀ bɔ bum i Nyɔ ni yɛiŋ a bɔ nyâ gwu yibɔ i fə̂ki bimfə bindzɔŋni. Yələ kɔ na gia yi ndzɔŋ nalə, ayaka yi dzə bəh mbee i bəni bəchi wə. 9 Ayakalə, wɔ gɛ̂iŋ bəŋgukuli bə kiyuŋ, bəh kiyɛli ki bətikwili bə chwɔŋbijuŋ biə bəni si shi fa. Wɔ gɛiŋ tə bəŋgukuli bəh n'yɔli kɔm bə bənchi bə Bəju. Ŋkaiŋni biɛiŋ biələ kaŋaki kə mbee lə kpaaa. Akɔ gia yi kilɔlɔ. 10 Mi kabə num wə wi dzəki bəh kiŋgaali, wɔ dzâka i wi. Wɔ ka dzaka i wi ŋkpaŋni wimu nabə i buku kiŋkani kifa wi kɔbi i bee, wɔ bêe dzəh yi. 11 Wɔ kîə a wəmaka mi kɔ num wi bee lɔ dzəh yi chəŋ ka njəŋki nnyaki, nɔni ki kɔ kichu, wi jiə lɔ gwu yi i ŋgəkə wə.

Ndzaka wi gɔksini bəh kimbɔni

12 Mih ni faaŋ lə Atɛmas yuwidɔkɔ Tichikus i wɔ. Wi ka dzə, wɔ mɔ̂msi nalə i dzə̂ buku i mih wə i fa Nikɔbɔlis. Akɔ fɛiŋ di biə mih kɛiŋsi a mih ni numki i fɛiŋ i jɔbi wi fiəkə yiləkəli wə. 13 Mɔ̂msi na bəh ŋga i gâmti Senas wə wi tɔ̂ksiki kiəki bənchi, bəh Abɔlɔs i nyani wibɔ wə. Mɔ̂msi i yɛ̂iŋ a bɔ kwâti biɛiŋ bichi biə bɔ nəŋki. 14 Bəni bəbukumbɛiŋ mɔmsi tə i lâni a bɔ kɔlə i nyâ gwu yibɔ i fə̂ki bənɔm bə ndzɔŋni, ka bɔ kɔ i gâmtiki bəh biɛiŋ biə bi nəŋki ŋgamti. Bɔ ma nûmki a kilɔlɔ.

15 Bəni bəchi bə̀ buku bɔ kɔ fa chiŋsiki dzəki kimbɔni i wɔ. Bɔ̂ni i bəni bəchi bə̀ bɔ kɔŋki bukumbɛiŋ i bumni wə. Ma kiŋkɔŋ ki Nyɔ nûmki bəh mbɛiŋ bəchi.

Filimun

Kiŋwakti kə Bɔɔl nì nyaka i

Filimun

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Filimun kələ mə

Filimun nì kɔ mi wi Klistus, ayaka yuwidɔkɔ wi nì kɔlə mi i kijuŋni ki bəni bə bumni bə Kɔlɔse. Wi nì kaŋaki lə mfa wi bə bɔɔŋ a Ɔnesimus. Ayaka mfa wiwɔ nì dza gɛiŋ tikwili wi tsə liə i Bɔɔl kaŋ i juŋ yi nsəŋ mə. Bɔɔl bi fiəni Ɔnesimus wi num mi wi Klistus.

Kiŋwakti kələ nì kɔ num Bɔɔl nì nyaka i Filimun i tsâ wi a wi fîəni dzɔ̂ Ɔnesimus ma wi nɔ̂mki i wi asi wi nì yisi nɔmki. Bɔɔl ka faaŋ Ɔnesimus i wi tsa a wi dâlinya gia yə wi nì fə i wi, ma wi dzɔ̂ wi ka waiŋnih wi i Klistus wə.

Kifwu ki gia i Kiŋwakti kələ mə

1-3 Kin'yisi

4-7 Bɔɔl kɔksi Filimun

8-22 Bɔɔl tsa a Filimun dzɔ̂ Ɔnesimus

23-25 Kimbɔni kigɔksini

1

1 Akɔ mih Bɔɔl, mih kɔ i nsəŋ mə kɔm mih kɔ mi wi Klistus Jisɔs. Mih kɔ buku waiŋnih wibukumbɛiŋ Timɔti. Mih nyakaki kiŋwakti kələ i wɔ Filimun nsɛiŋ wibuku wi ləkəli wə bukumbɛiŋ nɔmki i fiɛŋ fimu wə. 2 Mih nyakaki tə i Afia jɛmi yibukumbɛiŋ, bəh Alkibus wə bukumbɛiŋ bɔ jwɔki i fiɛŋ fimu ka bəni bə jum, bəh i kijuŋni ki bəni bə bumni kə ki juŋniki i wɔ dzu. 3 Ma Nyɔ Tii wibukumbɛiŋ bəh Bah Jisɔs Klistus chûsi mbɛiŋ shɔm yindzɔŋni, chu nyâ mbɛiŋ bəh kimbɔiŋni.

Bɔɔl nya kiyɔŋni i Nyɔ kɔm Filimun

4 Filimun, i jɔbi wə mih tsaki jɔbi wichi mih kwaka wɔ, mih ka nyaki a kiyɔŋni i Nyɔ wuŋ kɔm wɔ, 5 kɔm mih wɔkɔki lə kɔm shɔm yə wɔ jiə i Bah Jisɔs wə, bəh si wɔ kɔŋki bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ bəchi. 6 Mih tsaki a, si wɔ kɔ wɔ nya lɔ shɔm ya i Jisɔs wə, mbɛiŋ bəh bəni bə Nyɔ num i kijuŋni wə, yələ ni fə lə wɔ kiə kaasi gia yindzɔŋni yichi yə yi kɔ yibukumbɛiŋ bə̀ bə chiŋni bəh Klistus. 7 Waiŋnih wuŋ, ŋkaiŋni kiŋkɔŋ kə wɔ chusiki, ki fə mih bə́ wɔkɔ ndzɔŋni nalə shɔm yiŋ də, kɔm wɔ fəki shɔ́m yi bəni bə Nyɔ də.

Bɔɔl tsa Filimun kɔm Ɔnesimus

8 Ayakadəiŋ, gia yidɔkɔ kɔlə yə mih nəŋki a wɔ fə̂, mih si kɔlə i dzaka dzakani bəh ŋga biə mih kaŋaki ka mi wi Klistus, a wɔ fə̂. 9 Ayakalə, kɔm bəh kiŋkɔŋ, mih ni kwuŋki kaŋ kwuŋni i wɔ. Mih Bɔɔl si num lɔ kukuli, mih chu num i nsəŋ mə i liə kɔm mih kɔ mi wi Klistus Jisɔs. 10 Mih kwuŋki kaŋ i wɔ kɔm waiŋ wuŋ Ɔnesimus wə mih nì dzɔ wi i waiŋ wuŋ wi wi kimbum mih num i juŋ yi nsəŋ mə fa. 11 I ninshiŋ wi nì kɔ mi wi kilɔlɔ i wɔ, ayakalə i liə wi si num lɔ na mi i buku wɔ bəchi.

12 Mih fiəniki chîŋsiki dzə̂ki wi i wɔ i liə. Wi lansi num shɔm yiŋ. 13 Mih si kɔŋki a wi numki fa i mih kpəŋ ka wi tɔkniki bəh mih i di bia wə si mih kɔ i nsəŋ mə fa kɔm ntum wi ndzɔŋni wə kɔm Jisɔs. 14 Ayakalə, mih yɛiŋki a mih kɔkə i fə gia ka yələ wɔ kiə kə yɛiŋ, kɔm mih nəŋki kə a nɔm wa wi ndzɔŋni wə wɔ fəki i mih, ni numki ka mih chiniki wɔ chinini. Mih nəŋki a yi nûmki asi shɔm ya kɔŋki.

15 Yuwidɔkɔ Ɔnesimus nì nyə i wɔ kpəŋ i jɔbi wi juli wə lə, a jɔbi wə wi bi fiəni dzə ma mbɛiŋ wi bi baaŋ kpamu, 16 ayaka wi chu kɔkə mfa, wi tsə lɔ mfa kɔm wi si num lɔ waiŋnih wa wi shɔm i Klistus wə, wi num tə i mih nalə na bəh i wɔ, si wi kɔ mi wiwɔm chu num tə mi wi Bah. 17 Ayakadəiŋ, wɔ ka yɛiŋ a buku wɔ nɔmki i fiɛŋ fimu wə, wɔ dzɔ̂ wi asi wɔ kɔ i dzɔ̂ mih. 18 A kabə num a wi gbɔ i wɔ i gia yidɔkɔ wə, yuwidɔkɔ a wi kaŋaki lə fwa yidɔkɔ mbɛiŋ wi, wɔ jîə i yɛli wuŋ wə. 19 Mih nyakaki yələ num bəh kaŋ yiŋ a, “Mih Bɔɔl ni gɔm lə.” Mih dzakaki lə gia yidɔkɔ kɔbi yə mih ni dzakaki dzakani a, wɔ tə kaŋaki lə fwa buku wɔ, kɔm nɔni kə wɔ kaŋaki i liə akɔ kɔm mih. 20 Ayakadəiŋ, waiŋnih, gâmti shəŋ a mih i gia yələ wə i yɛli wi Bah. Fə̂ yakadəiŋ kɔm kijuŋni ki buku wɔ i Klistus wə, ka gwu ni ndzɔŋki mih. 21 Mih nyakaki i wɔ lə, kiə na bindzɔŋ məŋni kə a wɔ ni bum lə i fə gia yə mih dzakaki, ayaka jɔbi wə wɔ ni nəŋki i fə, wɔ ni fə lə tsə na tsəni.

22 I chu kpɛiŋsi yɛiŋ, kɛ̂iŋsi di bi nɔni i mih, kɔm mih tsɛiŋki a ninshiŋ kiə a Nyɔ ni wɔkɔ lə ntsa wimbɛiŋ wi chiŋsi mih i mbɛiŋ.

Kimbɔni

23 Ɛbaflas wə buku wi kɔ i nsəŋ mə fa kɔm bə ntum wi ndzɔŋni wi Klistus Jisɔs, chiŋsiki kimbɔni i wɔ. 24 Maak, Alistakus, Dɛmas bəh Luk bə̀ buku bɔ nɔmki i kijuŋni wə, chiŋsiki tə kimbɔni i wɔ. 25 Ma kiŋkɔŋ ki Bah Jisɔs Klistus nûmki bəh biŋ'waka bimbɛiŋ.

Hibulu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Kiŋwakti kə bə nì nyaka i

Bəhibulu

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Hibulu kələ mə

Bukumbɛiŋ tɔksiki kiəki kə mi wə wi nì nyaka kiŋwakti kələ, ayakalə bukumbɛiŋ kiə a bə nì nyaka i bəni bə Klistus bə̀ bɔ kɔ Bəhibulu. Hibulu kɔ yɛli wi Ju widɔkɔ. Bə nì nyaka i fə̂ a Bəju bə̀ bɔ nì kɔ bɔ jiə lɔ shɔm i Klistus wə bâaŋ a nûmki a yi wə, na si bəŋgəkə nì dzəki i bɔ i dzəh yiduli wə. A nì kɔ tə i fə̂ a bɔ kiə̂ a miŋkaiŋ mimfiaŋ mə Jisɔs dzə bəh mɔ kaŋaki lə ŋga tsə mikpu. Bə nì nyaka tə i tə̂fi a bɔ kîəki a gia yə Nyɔ kɔ wi kaka bəni yɛiŋ bi tsə kə i kuku. Bə kɔ bə chusi lɔ a gia yə Klistus Waiŋ Nyɔ dzə bəh yi tsəki lə yi bəni bə ntum bə Nyɔ bə kikpu, kɔm yibɔ nì kɔ a binjəŋnjəŋ, yi Klistus num gia yə yi kɔ yi ŋkɔŋ.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i kiŋwakti kələ mə

1:1-3 Klistus tɔksi kɔ kimbwɔsi ki Nyɔ mwi

1:4–2:18 Klistus tsəki lə bəchinda bə Nyɔ

3:1–4:13 Klistus tsəki lə Muses bəh Jɔshua

4:14–7:28 Klistus kɔ tii mfə gia wə wi tsəki bətii mfə gia bəchi

8:1–9:28 Miŋkaiŋ mə Klistus dzə bəh mɔ tsəki lə mikpu

10:1-39 Mfə gia wə Klistus nì fə tsəki lə bimfə gia bichi

11:1–12:29 Kɔm njiə wi shɔm i Nyɔ

13:1-25 Kintəfi kigɔksini

1

Nyɔ kɔ wi dzaka lɔ i bukumbɛiŋ i Waiŋ wi wə

1 A nì kɔ i kikpu wə, Nyɔ nì dzakaki i bətii tii bəbukumbɛiŋ tsə dzəh i bəni bu bə ntum wə i jɔbi widuli wə bəh i dzə́h wə chi chi. 2 Ayakalə, i chɔkɔ bi gɔksini biələ wə, wi dzakaki lə i bukumbɛiŋ i waiŋ wi wə. Akɔ waiŋ wi wələ wi kɔ wi saiŋbwili wi, jiə a wi ni numki ndzi kwili i biɛiŋ bichi wə. Ayaka a num wi wə Nyɔ nì maa mbi wələ bəh biɛiŋ bichi tsə i wi kaŋ. 3 Baiŋni bi Nyɔ mwayi i waiŋ wi wə, wi num kimbwɔsi ki Nyɔ mwi. A fəki wi ka bɔɔli bəh nshwaiŋ numki. Ayaka wi fəki a bəh ja yi yə yi kaŋaki ŋga. Wi nì maiŋ chu bibukumbɛiŋ. Jɔbi wə wi nì maiŋ ka yaka i bɛiŋ shinum i tsɛiŋ yiləkəli yi Nyɔ wi Kiŋkɔkni wə.

Waiŋ Nyɔ kɔkniki tsəki lə bəchinda bə Nyɔ

4 Yaka yi kɔ a, Nyɔ nì fə waiŋ wi kɔkni nalə tsə bəchinda bə Nyɔ, a liŋ asi yɛli wə Nyɔ du wi yɛiŋ kɔkniki nalə tsə kibɔ. 5 Bukumbɛiŋ kiəki lə a wi kɔkniki tsəki lə kɔm chinda wi Nyɔ widɔkɔ kɔkə wə Nyɔ nì num dzaka i wi a,

“Wɔ kɔ Waiŋ wuŋ,

Ndaiŋ mih dzaka lɔ a mih kɔ Ba wa.”

Ayaka widɔkɔ kɔbi wə wi nì num dzaka kɔm wi a,

“Mih ni numki Ba wa,

wɔ num Waiŋ wuŋ.”

6 A nì kɔ jɔbi wə Nyɔ nì kɔ i faaŋ Waiŋ wi wi ninshiŋ i mbi wələ wə, wi dzaka a,

“Bəchinda bə Nyɔ bəchi kɔ̂ksiki wi.”

7 Ayaka gia yə Nyɔ nì dzaka kɔm bəchinda bu kɔ yələ a,

“Nyɔ si fə bɔ ka numki ka fiəkə,

fə tə a bə̀ bɔ kɔ bəni bu bə nɔm

numki aka lɔm wi gbuku.”

8 I fiəni dzə i Waiŋ wi, wi ka dzaka a,

“Ɔ Nyɔ, wɔ ni numki lə i kiŋkii ka wə saka jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi.

Nɔni ki chəŋ bi numki mbəŋ wi ŋkuŋ wi ntɔŋ bia.

9 Wɔ kɔŋki num gia yi chəŋ, baiŋŋ yichu.

Ayakadəiŋ, mih Nyɔ wə mih kɔ Nyɔ wa

mih ka yaksi wɔ tsə bəni ba bə mbaŋ,

si mih fiaŋsi wɔ bəh kwɔkɔ ki kinsaŋli.”

10 Ayaka wi chu dzaka tə i Waiŋ wi a,

“Bah, akɔ wɔ wə wɔ nì maa mbi i kin'yisi wə,

biɛiŋ bichi biə bi kɔ i bɛiŋ bi kɔ nɔm wa wi kaŋ.

11 Biɛiŋ biələ bi kaaki lə, wɔ bi baaŋ.

Bi bi jwiŋki aka mbuŋ.

12 Wɔ bi kii bi aka dala.

Wɔ bi kwuni bi aka mbuŋ jɔbi wə wi jwiŋ.

Ayakalə, wɔ bi baaŋki asi wɔ kɔ.

Jía ya bi kaa kə.”

13 Akɔ i winaiŋ chinda wi Nyɔ wə Nyɔ num dzaka i wi a,

“Shînum i tsɛiŋ yiŋ yiləkəli wə,

i tsə̂ bûku jɔbi wə mih bi nɔsiki

bəni ba bə̀ bɔ baiŋŋki wɔ i wɔ nshiŋ

ka kiŋgbɔkɔ ka ki gvu,

wɔ tɔmyi gvu ya i bɔ bɛiŋ?”

14 Ntə bəchinda bə Nyɔ bələ kɔ a biŋ'waka biə bi nɔmki i Nyɔ, wi faaŋ bɔ, bɔ nyani gamti bəni bə̀ bɔ bi kwatiki mbɔiŋ a?

2

Kiə bukumbɛiŋ ki lɔtɔkɔ kə mbɔiŋ wə Jisɔs nì nyaniki fukuki kɔm wi

1 Yaka yi kɔ a bukumbɛiŋ kaŋaki i jîə mfi na bindzɔŋ i gia yə bukumbɛiŋ nì wɔkɔ, ka bukumbɛiŋ bi ma dza njəŋki nnyaki njəŋni. 2 Bəntum bə̀ bəchinda bə Nyɔ nì lakaki i kikpu wə nì kɔ gia yiləkə nalə a jɔbi wə mi ka bwiŋ nchi widɔkɔ nabə i nəiŋ i fə asi wi dzakaki, ma wəmaka kaŋaki ŋgɔm wi a liŋ. 3 Asi kɔ a yi numki yaka, a bi fə nə ka bukumbɛiŋ bi ma yɛiŋ ŋgəkə jɔbi wə bukumbɛiŋ lɔtɔkɔ mbɔiŋ wimbum wələ a wi kɔ fiɛŋ fi kilɔlɔ a? Mbɔiŋ wələ nì yisi Bah Jisɔs ka fukuki kɔm wi, bəni bə̀ bɔ nì wɔkɔ si wi fukuki ka tɔbi tə ŋkɔŋ biwɔ si bɔ nì fukuki i bukumbɛiŋ. 4 Nyɔ tə nì kɔ wi tɔbi yi bəh bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bi bəh yi kaiŋyini bəh yi dzaka ki wɔmni yə yi nì numki. Ayaka wi chu gaa binya bi Kiŋ'waka ki Baiŋni asi wi nì kɔŋki i tɔbi yi yɛiŋ.

Jisɔs kɔ mi wə wi tɔ dzəh yi mbɔiŋ i bukumbɛiŋ

5 Nyɔ nì ka jiə dəkə mbi wi dzəni wələ, wə bukumbɛiŋ dzakaki kɔm wi a, a bi sâkaki bəchinda bu. 6 Bə nyaka i di bidɔkɔ wə i Kiŋwakti ki Nyɔ wə kɔm gia yələ a,

“Mi wiwɔm kɔ na finə wə wɔ kwakaki kɔm wi a?

Waiŋ mi wiwɔm kɔ na finə wə wɔ kaŋaki jɔbi wi a?

7 I jɔbi wi juli wə lə wɔ nì fə a wi numki i di wə

bi num di i bəchinda ba chɛiŋ.

Ayaka wɔ ka bi tɔm wi a wi kaŋaki mbum bəh kiŋkɔksi.

8 Wɔ jiə lɔ biɛiŋ bichi i mi wiwɔm chɛiŋ, wi bə́ saka.”

Asi Nyɔ nì jiə biɛiŋ bichi i mi wiwɔm chɛiŋ, fiɛŋ fidɔkɔ kɔbi fiə fi mɔŋ i wi kaŋ. Na si yi kɔ yakadəiŋ, bukumbɛiŋ kɛiŋki ki yɛiŋ kə a biɛiŋ bichi kɔ i mi wiwɔm chɛiŋ. 9 Bukumbɛiŋ yɛiŋki a Nyɔ nì fə Jisɔs, wi num i bəchinda bu chɛiŋ i jɔbi wi juli wə. Ayakalə, Nyɔ bi yaksi wi, wi kaŋa mbum bəh kiŋkɔksi kɔm wi nì yɛiŋ ŋgəkə ka wi kpi, kpi yi mi wichi kɔm shɔm yi Nyɔ yindzɔŋni i bəni wə. 10 Akɔ Nyɔ wə wi nì fə biɛiŋ bichi, ayaka biɛiŋ bichi num mbi. Si wi nì nəŋki a ŋgaiŋ ni dzɔ bəni bəduli bə̀ akɔ bwa bu a bɔ bi liə i mbum bi wə, yi ka num chəŋ a wi fə a Jisɔs yɛiŋ ŋgəkə ka wi ni numki mi wə wi kpɛiŋniki tsə bwili fwu i tɔ dzəh yi mbɔiŋ i bɔ. 11 Wi Jisɔs wə wi fəki ka bəni baiŋki i Nyɔ nshiŋ, yi num a wi bəh bəni bə̀ wi fəki a bɔ baiŋki, kaŋaki Ti wimu. Akɔ gia yə yi fə a wi ma gəmniki i bɔɔŋki bɔ a bwa bə nih bə ŋgaiŋ. 12 Wi nì kɔ wi dzaka i Nyɔ i jɔbi widɔkɔ wə a,

“Mih bi dzasiki lə yɛli wa i bwa bə nih bəŋ kintəəŋ.

Mih bi yə̂əŋ kɔ̂ksi lə wɔ i kijuŋni kibɔ kintəəŋ.”

13 Ayaka wi chu dzaka a,

“Mih ni jîə lə mfi mbiŋ i Nyɔ wə.”

Ka chu dzaka a,

“Bə mih lə buku bwa bə̀ Nyɔ kɔ wi nya i mih.”

14 Si bwa bələ wi dzakaki lə, akɔ bəni bɔ kaŋa nyam yi gwu bəh mwa, wi Jisɔs ka dzɔ tə nyam yi gwu yi mi wiwɔm, ka wi kɔlə i kpi i bwiŋ ŋkpɛli wə wi kaŋaki ŋga bi kpi. 15 Wi ni fə yakadəiŋ ka bwili bəni bə̀ bɔ nì nɔki i mfá wə i nɔni kibɔ wə kichi kɔm bɔ nì lwaki kpi. 16 Yi lansiki chusiki lə a wi nì kaŋaki kə jɔbi i bəchinda bə Nyɔ wə. Wi nì kaŋaki num i chwɔŋkijuŋ ki Ablaham wə. 17 Akɔ gia yə yi nì fə a Jisɔs fiəni num ka bwa bə nih wi i gia yichi wə, ka wi bi num fwu wi bətii mfə gia wibɔ wə wi kwasiki nshɛiŋ i bɔ, num wi jiə tə shɔm i nɔm wi Nyɔ wə i fə kimaiŋ ka Nyɔ bi dalinyaki chu bibɔ. 18 Si wi nì yɛiŋ ŋgəkə, kimɔmsi dzə i wi, wi ka kiə si wi kɔ i gamtiki tə bəni bə̀ kimɔmsi dzəki i bɔ.

3

Jisɔs kɔkniki tsəki lə Muses

1 Ayakadəiŋ, bwa bə nih bəŋ bə̀ akɔ bəni bə baiŋni, bə̀ bə bɔɔŋ tə a bɔ bi liə lə i tumi ki bɛiŋ wə, mbɛiŋ jîə mfi bimbɛiŋ i Jisɔs wə. Wi kɔ waiŋ ntum wi Nyɔ chu num fwu wi bətii mfə gia i mbum wə bukumbɛiŋ si fuku i bəni a, akɔ wibukumbɛiŋ. 2 Wi nì nɔmki bəh shɔm yi yichi i Nyɔ wə wi nì jiə wi a wi nɔmki i wi asi Muses tə nì nɔmki bəh shɔm yi yichi i júŋ yi Nyɔ mə. 3 Ayakalə, Jisɔs kɔ mi wə bə kaŋaki i kɔ̂ksiki nalə tsə Muses, yi num a liŋ asi mi si maa juŋ ma bə ni kɔksiki wi tsə juŋ yiwɔ. 4 Juŋ yidɔkɔ kɔkə yə a ka maa dəkə mi yi. Ayakalə, mi wə wi maa biɛiŋ bichi kɔ Nyɔ. 5 Muses nì nɔmki na bindzɔŋ bəh shɔm yi yichi i juŋ yi Nyɔ wə ka waiŋ wi nɔm. Ayaka gia yichi yə wi nì fəki yi nì tɔbiki num gia yə Nyɔ bi dzakaki. 6 Ayakalə, Klistus tə bi dzə num i juŋ yi Nyɔ yiwɔ wə bəh shɔm yi yichi aka waiŋ wi dzu. Juŋ yi Nyɔ yələ kɔ bukumbɛiŋ i jɔbi wə bukumbɛiŋ ka num ndzɔŋ i gia yə bukumbɛiŋ kɔ bə kaŋa shɔm yɛiŋ ka tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ kiə a bə bi kwatiki lə, bəh kiŋghaŋsi ki gwu.

Kiə mi ki châsi kə gia yi Nyɔ

7 Ayakadəiŋ, bukumbɛiŋ wɔ̂kɔ gia yə Kiŋ'waka ki Baiŋni nì dzaka. Ki nì dzaka a,

“Mbɛiŋ ka wɔkɔ Nyɔ dzaka i mbɛiŋ daiŋ,

8 kiə mbɛiŋ ki ləkə kə bəh fwu asi bətii tii bəmbɛiŋ nì siniki bəh Nyɔ

jɔbi wə bɔ nì mɔmsiki Nyɔ i chwa.

9 Akɔ fɛiŋ wə bətii bəmbɛiŋ nì mɔmsi mih Nyɔ,

bɔ yɛiŋ gia yi kaiŋni yə mih nì fə i jía mbaŋnyani wə.

10 Ayakadəiŋ, mih nì bɔksi shɔm bəh wəmaka ŋgɔkɔ wi bəni, ka dzaka a,

‘Shɔ́m yibɔ si num kə i mih wə.

Bɔ kiəki kə dzə́h yiŋ.’

11 Ayaka shɔm nì kɔ yi bɔkɔ mih, mih dzi ŋkaiŋ a,

‘Bɔ bi lansi liə kə i di mbiŋ bi wakani wə.’ ”

12 Bwa bə nih bəŋ, mbɛiŋ tɔ̂kniki a mi widɔkɔ i mbɛiŋ kintəəŋ ma nûmki wə wi kaŋaki shɔm yichu, yə yi nəiŋki wi i bum i Nyɔ, yə yi kɔ i fə a mbɛiŋ dza fiəni nyɔkɔ jum i Nyɔ wə wi kaŋaki nɔni. 13 Gia yə mbɛiŋ kaŋaki i fəki kɔ a mbɛiŋ shîliki shɔm yi mi i mi chɔkɔ bichi, si yi kɔ a chɔkɔ biwɔ kɔ, “Daiŋ.” Mbɛiŋ fə̂ki yaka ka gia yichu yidɔkɔ bi ma fwɔ̂kyi mi a wi dza yisi i ləkəki bəh fwu. 14 Mbɛiŋ kîəki a bukumbɛiŋ si num i fiɛŋ fimu wə bəh Klistus a i jɔbi wə bukumbɛiŋ ka kaŋa a gia yə bukumbɛiŋ ni num i yɛiŋ bɛiŋ i kikpu wə i tsə gɔksi. 15 Mbɛiŋ kwâkaki gia yə a,

“Mbɛiŋ ka wɔkɔ Nyɔ dzaka i mbɛiŋ daiŋ,

kiə mbɛiŋ ki ləkə kə bəh fwu asi bətii tii bəmbɛiŋ nì siniki bəh Nyɔ.”

16 Akɔ bəndə bə̀ bɔ nì wɔkɔ si Nyɔ dzakaki i bɔ bə́ sini bəh wi a? Ntə akɔ bəni bəchi bə̀ Muses nì dzɔ bwili i Ijib buku bəh bɔ a? 17 Ayaka akɔ bəndə bə̀ Nyɔ nì bɔksi shɔm bəh bɔ i jía wə mbaŋnyani a? Ntə akɔ a bɔ bə̀ bɔ nì fə chu, ka bi kpiyi i chwa a? 18 Ntə a chu kɔ bɔ bə̀ Nyɔ nì ŋkaiŋ a bɔ bi lansi liə kə i di bi bi wakani wə a? Ntə akɔ a bɔ bə̀ bɔ nì ləkəki bəh kifwu i wi a? 19 Ayakadəiŋ, bukumbɛiŋ yɛ̂iŋ a bəni bələ nì kɔkə i bi liə i di biwɔ wə, kɔm bɔ nì ka jiə dəkə shɔm i Nyɔ.

4

Kɔm nliə i ŋ'waka wi Nyɔ wə

1 Yaka yi kɔ a kiŋkaka kə Nyɔ nì kaka a bəni bi liə lə i ŋ'waka wə kɛiŋki a fɛiŋ. Ayakadəiŋ, bukumbɛiŋ tɔ̂kniki ka jɔbi wə bə bi tsɛiŋki, bə bi ma yɛiŋ mi widɔkɔ i mbɛiŋ wə, maka wi kpɛiŋ i liə fɛiŋ. 2 Mih dzakaki lə kɔm ntum wi ndzɔŋni wələ dzə lɔ i bukumbɛiŋ a liŋ asi wi nì dzə i bɔ. Ayakalə, ntum wiwɔ bɔ nì wɔkɔki nì ka gamti dəkə bɔ, kɔm wi nì dzə i bɔ, bɔ nəki bum kə. 3 I bukumbɛiŋ bə̀ bə kɔ bə bum, bi liəki lə i ŋ'waka wiwɔ wə. Ayaka i bəni bədɔkɔ bə̀ Nyɔ nì dzaka a,

“Shɔm nì kɔ yi bɔkɔ mih, mih dzi ŋkaiŋ a,

‘Bɔ bi lansi liə kə i di mbiŋ bi wakani wə.’ ”

Nyɔ nì dzakaki yakadəiŋ, a kɔbi a di bi wakani nì mɔŋ, kɔm nɔm wi nì kɔ wi kaa lɔ i chɔkɔ biə wi nì maa mbi. 4 Bukumbɛiŋ kîəki a bə kɔ bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə i di bidɔkɔ wə kɔm kaŋ yi nanitaŋ i dzəh yələ wə a,

“Nyɔ nì nɔm bənɔm bu bəchi,

i buku kaŋ nanitaŋ wə wi waka.”

5 Ayaka kɔm di biwɔ biə bukumbɛiŋ si dzakaki kɔm bi, wi chu dzaka a, “Bɔ bi lansi liə kə i di mbiŋ bi wakani wə.” 6 Yi kɛiŋki yi num alə a bəni bədɔkɔ bi liə lə i ŋ'waka wiwɔ wə. Ayaka bəni bə̀ bɔ nì yisi wɔkɔ ntum wi ndzɔŋni wələ nì ka liə dəkə kɔm bɔ nì wɔkɔ, ayakalə ka nəiŋ i fə asi Nyɔ nì dzaka. 7 Ayakadəiŋ, Nyɔ ka fiəni jiə chɔkɔ bidɔkɔ biə wi bɔɔŋki a, “Daiŋ.” Si wi nì jiə yaka ka dzaka gia yidɔkɔ tsə dzəh i Ŋkuŋ Dɛbit wə num jía tsə lɔ yiduli si bukumbɛiŋ kɔ bə si wɔkɔ lɔ a,

“Mbɛiŋ ka wɔkɔ ja yi Nyɔ daiŋ,

kiə mbɛiŋ ki lə̂kə kə bəh fwu.”

8 Yi kabə num a di biə Jɔshua nì dzɔ bəni tsə liə bəh bɔ i fɛiŋ wə a a nì kɔ asi num di bi wakani biə, yaka Nyɔ nì kɔkə i chu dzaka kɔm chɔkɔ bidɔkɔ a, akɔ chɔkɔ bi wakani. 9 Yaka yi kɔ a chɔkɔ bi wakani kɛiŋki lə i ninshiŋ i bəni bə Nyɔ a liŋ aka biə Nyɔ nì waka yɛiŋ. 10 Yi num a, mi ka liə i ŋ'waka wələ wə, yaka wəmaka waka lɔ i nɔm wi wichi wə a liŋ asi Nyɔ nì waka i chɔkɔ bi bi nɔm wə. 11 Ayakadəiŋ, bukumbɛiŋ mɔ̂msiki nalə i bi liə i ŋ'waka wələ wə, ka mi widɔkɔ bi ma gbɔ̂ a lɔɔ fwu wi wi ləkəli, ka bəni bə ninshiŋ bə̀. 12 Mbɛiŋ kiəki a ja yi Nyɔ kaŋaki lə nɔni, ayaka yi nɔm. Yi kwa tsə nywɔ wi jum wə wi kwaki bimbu bichi. Yi si liə tsə buku i di biə nɔni bəh kiŋ'waka ki mi chiŋniki, liə tsə buku tə i di biə bənyuŋ bəh bimɔŋ bi mi si chiŋni. Yi tɔyiki lə biŋkwaka bəh gia yə yi kɔ i wi shɔm. 13 Fiɛŋ fidɔkɔ kɔkə fiə Nyɔ nì maa fi nyumi i dzə́kəh yi wə. Biɛiŋ bichi chusiki lə ndaiŋ i dzə́kəh yi wə. Ayaka a num i wi, bukumbɛiŋ kaŋaki i bi nɔ̂myi dzaka kibukumbɛiŋ i wi nshiŋ.

Jisɔs kɔ fwu wi bətii mfə gia wimbum

14 Ayakadəiŋ, si bukumbɛiŋ kɔ num bə dzaka lɔ a bukumbɛiŋ kaŋaki lə fwu wi bətii mfə gia wimbum, a num Jisɔs wə waiŋ Nyɔ, num wi yaka lɔ tɔli bɔɔli yaka tsə i bɛiŋ, bukumbɛiŋ kâŋa ndzɔŋ mbum wə bukumbɛiŋ si fuku i bəni. 15 Fwu wibukumbɛiŋ wi tii mfə gia wələ kɔkə numki wi kwasi kə nshɛiŋ i bukumbɛiŋ i di biə bukumbɛiŋ bɔhyiki yɛiŋ. Akɔ mi wə bimɔmsi tə nì dzə i wi i dzəh yiduli wə asi bi dzəki i bukumbɛiŋ, ayakalə wi nəki fə kə chu. 16 Ayakadəiŋ, bukumbɛiŋ kîniki tsəki məŋni kə i kiŋkii ki Nyɔ wə i di biə wi chusiki shɔm yi yindzɔŋni, ka wi kwasiki nshɛiŋ i bukumbɛiŋ, ka jɔbi wə gia gaka bukumbɛiŋ wi ni chusi shɔm yindzɔŋni i bukumbɛiŋ wi gamti bukumbɛiŋ.

5

1 Bukumbɛiŋ kîəki lə a bə si babwili fwu wi bətii mfə gia i bəni kintəəŋ jiə a wi nɔmki i Nyɔ kɔm bəni, wi ka dzɔki binya bi bəni nya i Nyɔ, fə tə bimfə gia i chu bi bəni wə. 2 Si wi fwu wi bətii mfə gia kɔ tə wi bɔhyi i dzə́h yiduli wə tə, wi kiə i num i kimbɔiŋni wə bəh bəni bə̀ bɔ kiəki kə gia yidɔkɔ chu fə bəndzani. 3 Kɔm mbɔhyi wi wələ, wi kaŋaki i fəki bəmfə gia i chu bi wə a liŋ asi wi fəki i bi bəni bədɔkɔ wə. 4 Mi si yaksi kə gwu yi a ŋgaiŋ kɔ fwu wi bətii mfə gia. Asi babwili Nyɔ wəmaka a liŋ asi wi nì babwili Ɛlɔŋ. 5 Yi kɔ a liŋ asi Klistus nì ka yaksi dəkə gwu yi a ŋgaiŋ numki fwu wi bətii mfə gia. A nì jiə Nyɔ wi ka dzaka a,

“Wɔ kɔ̂ Waiŋ wuŋ,

daiŋ mih dzaka a mih kɔ Ba wa.”

6 Ayaka wi chu dzaka i di bidɔkɔ wə tə a,

“Wɔ kɔ̂ tii mfə gia wi kpamu i dzəh yə Mɛlkisɛdɛk kɔ yɛiŋ.”

7 A nì kɔ jɔbi wə Jisɔs nì kɔ i fa kuku, wi nì shiki tsaki lə i Nyɔ, də ja yaka bɛiŋ shisi mindəm i wi Nyɔ wə wi kɔ i bwili wi i kaŋ yi kpi wə. Si wi nì kɔ mi wi lwa Nyɔ chu kɔksi wi, Nyɔ ka wɔkɔ ntsa wi. 8 Na si Jisɔs nì kɔ waiŋ Nyɔ yakadəiŋ, bəŋgəkə bə̀ wi nì yɛiŋki bɔ nì fə wi lani i wɔkɔki a i Nyɔ shəŋ. 9 Yəmaka nì fə wi num mi num wi kpɛiŋ tsə bwili fwu, ka wi num dzəh yi mbɔiŋ i bəni bə̀ bɔ wɔkɔki i wi. Ayaka mbɔiŋ wələ num wi kpamu. 10 Nyɔ nì babwili Jisɔs a wi nûmki fwu wi bətii mfə gia asi Mɛlkisɛdɛk kɔ.

Kiə mi wi Klistus ki chu gûku kə gvu i jum wə

11 Gia kɛiŋki lə yiduli yə buku kɛiŋki i dzaka kɔm gia yələ. Ayakalə, yi ləkəki lə i lumsi a yi baiŋki i mbɛiŋ, kɔm mbɛiŋ kpəsiki lə i wɔkɔ gia. 12 Asi kɔ i numki i liə mbɛiŋ laniki bəni lanini. Mbɛiŋ yiŋni dza bə́ num lɔ a bə chu laniki mbɛiŋ bəh gia kɔm gia yi Nyɔ, a num yə bə si yisi yɛiŋ. Mbɛiŋ kɛiŋki a ka bwa bənchiŋ bə̀ bɔ mahki mbɛiŋŋ i gia yi Nyɔ wə, bɔ dzi kə biɛiŋ bidzini biləkəli. 13 Mi wə wi kɛiŋki wi mah mbɛiŋŋ wi kɔkə i numki num wi takpɛiŋ i gia yi chəŋ i gia yi Nyɔ wə. Wi kɔ aka fiaŋ fi bɔɔli fiə fi kɛiŋki fi mah num mbɛiŋŋ. 14 Biɛiŋ bidzini bi ləkəli si dzi num bəni bə̀ bɔ takpɛiŋ. Bələ kɔ bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ lani lɔ i tsɛiŋ i kiə chi chi i biɛiŋ bindzɔŋni bəh bichu.

6

1 Si yi kɔ yakadəiŋ, bukumbɛiŋ bêe nlani kɔm Klistus, wə bukumbɛiŋ nì yisi kəə lani, i tsəki i ninshiŋ i yi bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ takpɛiŋ lɔ. Bukumbɛiŋ ma chu yisi i chɔkɔki chaka ki nlani wə wi kɔ a bəni kwûni shɔm yibɔ i bimfə bibɔ biə bi dzəki bəh kpi, bəh nlani wə wi kɔ a bəni kɔ i jiə shɔm i Nyɔ. 2 Yi kɔ tə a bukumbɛiŋ kɔkə i fiəni yisi i laniki kɔm ŋ'wɔkɔ wi bəni,* bəh i jiəki kaŋ i bəni wə. Ayaka bukumbɛiŋ kɔkə i fiəni yisi i laniki kɔm mbuku wi kpi bəh kɔm nsaka wi gɔksini wə ntəiŋ wiwɔ kɔ wi kpamu. 3 Biɛiŋ biələ kɔ bukumbɛiŋ kɔlə i bêe bi i tsə̂ki ninshiŋ, jɔbi wə Nyɔ ka beeka. 4 Bukumbɛiŋ bêe, kɔm bəni ka numki num bə nì fuku baiŋsi lɔ gia yi Klistus i bɔ, num bɔ mɔm lɔ kinya kə ki dzəki i bɛiŋ, bɔ kaŋa tə Kiŋ'waka ki Baiŋni, bɔ dza fiəni chu gbɔ buku i yi wə, dzəh lansi mɔŋ na ka bə fə bɔ kwuni shɔ́m yibɔ i fiəni dzə num. 5 Bəni bələ mɔm wɔkɔ lɔ ndzɔŋni bi gia yi Nyɔ, chu kiə ŋga bi nɔni kə ki dzəki i ninshiŋ. 6 Bɔ ka liə i gia yələ wə, fiəni chu gbɔ buku i yi wə, yaka dzəh mɔŋ yə bə kɔ i fə a bɔ fiəni kwuni shɔ́m yibɔ i fiəni dzə, kɔm gia yə bɔ fə kɔ a bɔ fiəni dzɔ waiŋ Nyɔ ka baŋŋ i kintasi wə bəh kaŋ yibɔ, ŋgəmsi wi i ndaiŋ wə. 7 Khə wə dzaŋ dzəki yɛiŋ jɔbi wichi liə i kuku, ayaka wi nya biɛiŋ i bəni bə̀ bɔ nɔm khə wiwɔ kɔm bɔ, a bɔ bɔiŋki yɛiŋ, wi si kwati lə kimbɔiŋsi ki Nyɔ. 8 Ayakalə, a kabə kɔɔ num bifaka bəh bəmbwaŋyi i khə wiwɔ wə, yaka wi ni fiəni chu wi kilɔlɔ. A kabə num yaka lɔiŋ ni kwa wi, bə ni kpa wi kpaŋni.

9 Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, namana yaka si buku dzakaki lə, buku kiəki lə a mbɛiŋ num fimbɛiŋ i gia yə yi ndzɔŋki tsə yibɔ, a num yi, yi dzəki bəh mbɔiŋ i mbɛiŋ. 10 Nyɔ kɔkə Nyɔ wi kiŋlɔ, wə wi kɔ i bi dali nɔm wimbɛiŋ wə mbɛiŋ nɔmki bəh kiŋkɔŋ kimbɛiŋ kə mbɛiŋ nì chusiki i kin'yisi wə i dzə buku i liə i bəni bə̀ bɔ kɔ mbu kɔm wi. 11 Buku nəŋki a mi bəh fwu wi nûmki i gia wə i tsə buku i kiŋgɔksi wə, ka mbɛiŋ bi kwati gia yə mbɛiŋ jiə mfi bichi yɛiŋ tsɛiŋ tsə a ninshiŋ i yi wə, 12 mbɛiŋ ma fəki kikpəŋ. Mbɛiŋ sîniki i bəni bə̀ bɔ nì jiə shɔm i Nyɔ, ka kaŋa shɔm kwati fiɛŋ fiə Nyɔ nì kaka.

Nyɔ si kwuni kə kiŋkaka ki

13 Mbɛiŋ yîŋti jɔbi wə Nyɔ nì fə kiŋkaka i Ablaham. Jɔbi wə wi nì fəki wi kaiŋ num yɛli wi mwi kɔm mi nì mɔŋ wə wi nì kɔkniki tsəki wi, wə wi kɔ i kaiŋ yɛli wi. 14 Jɔbi wə wi nì kaiŋ wi dzaka a, “I yi ŋkɔŋ wə, mih ni bɔiŋsi lə wɔ mih fə bwa ba du bɔ ləŋki ləŋni.” 15 Si Ablaham nì wɔkɔ yakadəiŋ, kaŋa shɔm ka wɔkɔliki, ka bi nyani dzə kwati fiɛŋ fiə Nyɔ nì kaka i wi. 16 Akɔ ŋkɔŋ a jɔbi wə mi ka dzi ŋkaiŋ wi kaiŋ yɛli wi mi wə wi kɔkniki tsəki wi, yaka ŋkaiŋ biwɔ kɔlə i təiŋ nsaka. 17 Yi kɔ a liŋ asi Nyɔ nì nəŋki fə kiŋkaka, wi ka nəŋki i fə a bəni bə̀ bɔ nəŋki i kwati fiɛŋ fiə wi nì kaka, kiə na bindzɔŋ a ŋgaiŋ bi kwuni kə gia yə ŋgaiŋ nəŋki. Ayaka jɔbi wə wi nì kaka wi ka dzi ŋkaiŋ. 18 Si Nyɔ nì kaka ka chu dzi kaiŋ yakadəiŋ, gia yələ dzə buku yifa yə bə kɔkə i kwuni, kɔm yi nì buku num i dzaka ki Nyɔ, wə wi kɔkə i bi lansi nyi ntəkə. Ayakadəiŋ, ma bukumbɛiŋ bə̀ bə kɔ bə yɔkɔ kumi i wi chɛiŋ ka kaŋaki shɔ́m yi ləkəli i lɔkɔli dzɔ fiɛŋ fiə bə jiə, bukumbɛiŋ tsɛiŋ tsə i ninshiŋ i fi wə. 19 Gia yələ bukumbɛiŋ tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ i yi wə akɔ yə yi kaŋa shɔ́m yibukumbɛiŋ ŋkɔŋ ŋkɔŋ ləkə aka kintukpa ka shɔm yibukumbɛiŋ ma nəŋniki. Akɔ yi yə yi fə ka bukumbɛiŋ numki i tsə liə tsə i nɔni ki Nyɔ wə i mbuŋ jum num bə shəŋsi baŋ di biwɔ yɛiŋ. 20 Akɔ fɛiŋ Jisɔs nì liə ka mi wibukumbɛiŋ wi ninshiŋ i kɛiŋsi di i bukumbɛiŋ. Wi kɔ fwu wi bətii mfə gia, wə wi bi baaŋ a kpamu aka Mɛlkisɛdɛk.

7

Kɔm tii mfə gia wə Mɛlkisɛdɛk

1 Mɛlkisɛdɛk wələ nì kɔ ŋkuŋ wi Salɛm, chu num tii mfə gia wi Nyɔ wə wi kɔ Fwu wi Biɛiŋ Bichi wə. Ayaka a bi dzə num i jɔbi widɔkɔ wə, Ablaham laa jum* tumdzi bəŋkuŋ bədɔkɔ. Mɛlkisɛdɛk baŋsi bəh wi i jɔbi wə wi nì kwɛki, ka lɔɔ kimbɔiŋsi i wi wə. 2 Ablaham gaa biɛiŋ biə wi nì tumdzi i di bi jum wə bimbu jwɔfi nya kimbu kimu i biɛiŋ bichi i kintəəŋ i Mɛlkisɛdɛk. Fwu wi gia yə a Mɛlkisɛdɛk kɔ a, “Ŋkuŋ wi Chəŋ.” Ayaka yɛli wi widɔkɔ num a, “Ŋkuŋ wi kimbɔiŋni” kɔm wi kɔ ŋkuŋ wi Salɛm.† 3 Wi kaŋaki kə ba wi bəh nih wi nabə chwɔŋkijuŋ. Nɔni ki kaŋaki kə kin'yisi nabə kiŋgɔksi. Wi kɔ tii mfə gia wi kpamu aka Waiŋ Nyɔ.

4 Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ ŋkaiŋni wi mi wə Mɛlkisɛdɛk nì kɔ wi! Wi nì kɔ mi wi kɔkni nalə. Na Ablaham wə wi nì kɔ tikwili i chwɔŋkijuŋ ki bəni bə Islae nì dzɔ biɛiŋ biə wi nì tumdzi i di bi jum wə gaa i bimbu jwɔfi, ka nya kimbu kimu i jwɔfi kintəəŋ i wi. 5 Yə kɔm bwa bə Lɛwi bə̀ bɔ si nɔm nnɔm wi bətii mfə gia, num di bidɔkɔ dzaka i bənchi bə Muses wə a, a bə dzɔ̂ki biɛiŋ i bəni bə Islae kimbu kimu i jwɔfi kintəəŋ. Ayaka bəni bələ nì kɔ bwa bə nih bəbɔ, bɔ bəchi num bwa bə Ablaham. 6 Mɛlkisɛdɛk wələ nì kɔkə mi i chwɔŋkijuŋ ki Lɛwi wə. Ayakalə, akɔ wi wə wi nì dzɔki biɛiŋ i Ablaham kimbu kimu i jwɔfi kintəəŋ, lɔɔ kimbɔiŋsi i wi wə, ayaka Ablaham num mi wə Nyɔ nì fə kiŋkaka i wi. 7 Bə məŋniki kə a mi wə wi jiəki kimbɔiŋsi i mi widɔkɔ wə kɔkniki tsəki lə wə wi jiəki kimbɔiŋsi i wi wə. 8 Bətii mfə gia bələ i chwɔŋkijuŋ ki Lɛwi dzɔki biɛiŋ i bəni kimbu kimu i jwɔfi kintəəŋ, ayaka bə̀ bɔ dzɔki kɔ bəni bə̀ bɔ kpiyi. Ayakalə, Mɛlkisɛdɛk dzɔ biɛiŋ kimbu kimu i jwɔfi kintəəŋ, i Ablaham, yi num Kiŋwakti ki Nyɔ dzaka i bukumbɛiŋ a, akɔ mi wi num i bi fiəli. 9 Bə kɔlə i dzaka a Lɛwi mwi wə chwɔŋkijuŋ ki dzɔki biɛiŋ i bəni kimbu kimu i jwɔfi kintəəŋ wi nì nya mbi biɛiŋ i Mɛlkisɛdɛk i kaŋ yi Ablaham wə. 10 Bə kɔlə dzaka yakadəiŋ kɔm jɔbi wə Mɛlkisɛdɛk nì baŋsi bəh Ablaham a nì kɔ Lɛwi kɛiŋ i Ablaham shɔm, wə wi nì kɔ tii wi bətii tii wibɔ.

11 Asi kɔ a, nɔm wə chwɔŋkijuŋ ki Lɛwi fəki ka bətii mfə gia kpɛiŋniki i fəki a bəni numki chəŋ i Nyɔ nshiŋ tsə bwili fwu, ma ŋgəkə wi tii mfə gia widɔkɔ ni chu numki nə? Bukumbɛiŋ kiəki a Nyɔ nya bənchi i bəni bə Islae biəli nɔm wə bətii mfə gia i chwɔŋkijuŋ ki Lɛwi fəki. Yi ka numki yakadəiŋ, bə ka yiŋni dzakaki a wəmaka tii mfə gia kaŋaki i nûmki i dzəh yə Mɛlkisɛdɛk kɔ, tsə dzəh yə tii mfə gia wi chwɔŋkijuŋ ki Ɛlɔŋ nì kɔ yɛiŋ a? 12 Akɔ ŋkɔŋ a bə ka kwuni chwɔŋkijuŋ ki bətii mfə gia, yaka kɔ a bə kaŋaki lə tə i kwuni bənchi. 13 Mi wələ bə dzakaki kɔm wi, akɔ wə wi nì buku i chwɔŋkijuŋ kidɔkɔ wə chi, maka mi num buku i chwɔŋkijuŋ kiwɔ wə i nɔmki i tɔŋ wi mfə gia wə. 14 Mi wələ kɔ Bah wibukumbɛiŋ. Ayaka yi num ŋkɔŋ a wi nì buku i chwɔŋkijuŋ ki Juda wə. Ayaka Muses nì ka num dzaka dəkə gia yidɔkɔ kɔm chwɔŋkijuŋ kələ i jɔbi wə wi nì dzakaki kɔm bətii mfə gia.

Jisɔs kɔ tii mfə gia i dzəh yi Mɛlkisɛdɛk wə

15 Gia yələ bə dzakaki kɔm yi lə, yi lansi chusi gwu yi mwi asi tii mfə gia widɔkɔ buku aka Mɛlkisɛdɛk. 16 Wi dza fiəni chu tii mfə gia a num kə i dzəh yə nchi dzakaki a mi kaŋaki i nûmki i chwɔŋkijuŋ ki bətii mfə gia wə. Wi kɔ tii mfə gia a num i ŋga bi nɔni kə ki bi tsə kaa kə. 17 Akɔ gia yə bə nyaka kɔm yi a,

“Wɔ kɔ tii mfə gia wə wi kɔ kpamu i dzəh yi Mɛlkisɛdɛk wə.”

18 Yi bə́ num a, dzəh yikpu yə bə nì fəki gia yɛiŋ kɔ num bə jikli bee yi, kɔm yi kaŋaki kə ŋga nabə nɔm. 19 Bənchi bə Muses nì ka lansi fə gia yi ndzɔŋ tsə bwili fwu. Ayakalə, i liə Nyɔ chusi lɔ dzəh yə yi ndzɔŋki nalə i bukumbɛiŋ i jiəki mfi yɛiŋ a num yə yi tsəki yəmaka. Akɔ yi yə bukumbɛiŋ tsəki yɛiŋ na ka bə kɔmsi i Nyɔ wə.

20 I chu kpɛiŋsi yɛiŋ wə kɔ a jɔbi wə Nyɔ nì jiəki tii mfə gia i dzəh yimfiaŋ yələ wə, wi dzi ŋkaiŋ, məŋni si wi nì dzi ŋkaiŋ jɔbi wə wi nì jiəki bədɔkɔ bə̀. 21 Ayakalə, jɔbi wə wi nì jiəki wələ, wi dzi ŋkaiŋ kɔm wi, ka dzaka a,

“Mih Bah dzi ŋkaiŋ,

mih kɔbi i bi kwuni ja yiŋ,

‘Wɔ kɔ tii mfə gia wə wi kpamu.’ ”

22 Miŋkaiŋ mələ Nyɔ nì dzi yi chusiki a Jisɔs kɔ mi wə wi fə miŋkaiŋ mimfiaŋ mələ num mɔ num ndzɔŋ tsə mikpu.

23 Bətii mfə gia bə ninshiŋ nì kɔ bəduli, kɔm kpi nì kɔkə i bee a mi baaŋ a i fəki nɔm wi bəmfə gia. 24 Ayakalə, Jisɔs kɔ mfih tii mfə gia wi jɔbi wichi kɔm nɔni ki kaŋaki kə kiŋgɔksi. 25 Ayakadəiŋ, wi kɔlə bwiliki bəni jɔbi wichi bə̀ bɔ kɔmsiki tsəki i Nyɔ wə tsə dzəh i wi wə. Wi bwiliki yakadəiŋ, kɔm wi kɔlə jɔbi wichi tsa Nyɔ kɔm bɔ.

26 Yi kɔ chəŋ a bukumbɛiŋ kâŋaki ŋkaiŋni wi fwu wi bətii mfə gia wələ. Wi kɔ mfih mi wə wi baiŋki, wi kaŋaki kə ŋgəkə widɔkɔ nabə ndi widɔkɔ i wi wə. Wi kɔ num wi num mfih chi chi i bəni bəchu wə. Nyɔ yakasi lɔ wi, wi tsə tɔli bɔɔli ka tsə i bɛiŋ. 27 Wi kaŋaki kə mfih jɔbi i fəki bimfə gia asi kifwu ki bətii mfə gia si shi fə bimfə gia chɔkɔ bichi. Bɔ si bə́ fə bɔ yisi fə i gwu yibɔ wə, i maiŋ chu bibɔ, na ka bɔ fəki bi bəni. Wi fə ŋ'wi mfə gia a kpamu si wi nì nya gwu yi i təiŋ bəni yɛiŋ. 28 I jɔbi wi bənchi bə Muses wə nì kɔ bə sabi bətii mfə gia a num bəni bə̀ bɔ bɔɔyiki i nyam yi gwu wə a bɔ numki kifwu. Ayakalə, i bənchi bələ jum, Nyɔ fə kiŋkaka ki ka dzi ŋkaiŋ, ka saiŋbwili num Waiŋ wi wə wi fə wi kpɛiŋ kpamu kiŋgɔksi kɔbi.

8

Jisɔs kɔ fwu wi bətii mfə gia wi miŋkaiŋ mimfiaŋ

1 Fwu wi gia wə bukumbɛiŋ dzakaki kɔm wi kɔ a, bukumbɛiŋ kaŋaki lə ŋkaiŋni wi fwu wi bətii mfə gia widɔkɔ a num mi wə wi shinum i tsɛiŋ yiləkəli yi kiŋkii ki Nyɔ wi Kiŋkɔkni i bɛiŋ. 2 Wi kɔ mi wi nɔm i di biə Nyɔ kɔ, wi nɔm i nɔni ki Nyɔ kə ki kɔ na kintaŋ ki ŋkɔŋ ki Nyɔ, maka a kɛiŋsi bəni. A kɛiŋsi Bah Nyɔ kintaŋ kiwɔ. 3 Na winaiŋ fwu wi bətii mfə gia kɔ num Nyɔ si ba jiə, a wi nyâki binya chu fə̂ tə bimfə gia i Nyɔ. Ayakadəiŋ, yi ndzɔŋ tə a tii mfə gia wələ kâŋaki lə tə fiɛŋ fiə wi kɔ i nya i Nyɔ. 4 Asi kɔ a wi numki fa kuku, ma wi kɔkə na tii mfə gia, kɔm bətii mfə gia si num lɔ fɛiŋ bə̀ bɔ nyaki binya biəli si nchi wi Muses nəŋki. 5 Nɔm wə bə nɔmki fa kuku kɔ a kimbwɔsi bəh kinjəŋnjəŋ ki nɔm wə wi kɔ i nɔni ki Nyɔ wə i bɛiŋ. Akɔ gia yə yi nì kɔ jɔbi wə Muses nì nəŋki i maa kintaŋ ki Nyɔ i fa kuku, wi Nyɔ nì təfi wi dzaka a tɔkni,

“Yɛ̂iŋ a wɔ fə̂ biɛiŋ bichi bi num a liŋ,

ka biə mih nì chusi i wɔ i ŋkwuŋ bɛiŋ.”

6 Ayakalə, Jisɔs kɔ num bə nya nɔm i wi, wi kɔkni tsə wi bətii mfə gia bə ninshiŋ a liŋ si miŋkaiŋ mə wi num i fintəŋ fintəŋ i Nyɔ nshiŋ bəh mi wiwɔm, mɔ kɔkniki lə tə tsə mikpu. Mɔ tsəki kɔm mɔ biəliki biŋkaka biə bi tsəki bi ninshiŋ. 7 A kabə num a miŋkaiŋ mi ninshiŋ mələ nì kaŋaki kə ŋgəkə widɔkɔ, ma ŋgəkə chu mɔŋ i nəŋki bidɔkɔ. 8 Nyɔ nì kɔ wi yɛiŋ a ŋgəkə kɔlə bəh bəni, wi ka dzaka a,

“Mih Bah dzakaki a chɔkɔ dzəki lə

biə mih bi dzi Miŋkaiŋ Mimfiaŋ,

bəh juŋ yi Islae bəh yi Juda.

9 Ayaka miŋkaiŋ mələ kɔkə ka mə mih nì dzi

buku bətii tii bəbɔ,

chɔkɔ biə mih nì kaŋa bɔ i tsɛiŋ wə,

dzɔ buku bəh bɔ i tumi ki Ijib wə.

Bɔ nì ka num baaŋ dəkə a miŋkaiŋ mələ bɛiŋ.

Ayakadəiŋ, mih ka nyɔkɔ jum yiŋ i bɔ. Yələ dzakaki mih Bah.

10 Bah Nyɔ dzakaki a, akɔ miŋkaiŋ mələ,

mih bi dzi buku bɔ i kaŋ yiwɔ jum,

mih bi jiə bənchi bəŋ i shɔ́m yibɔ mə,

mih chu nyaka yi i biŋkwaka bibɔ wə.

Mih bi numki Nyɔ wibɔ, bɔ num bəni mbəŋ.

11 Mi bi chu lani kə mi wi wi kwili widɔkɔ lanini

nabə waiŋnih wi, dzaka a wi kîə Bah Nyɔ,

kɔm mi wichi bi kiə lə mih

i yisi i mi wi nchiŋ i tsə buku i wimbum.

12 Mih ni kwasi lə nshɛiŋ i bɔ,

mih dalinya gia yibɔ yichu.

Mih bi chu kwaka kə chu bibɔ.”

13 Si Nyɔ nì dzaka a miŋkaiŋ mimfiaŋ bi numki lə, yaka wi nì kɔ wi yɛiŋ lɔ a miŋkaiŋ mi ninshiŋ mə kɔ fiɛŋ fikpu. Ayaka fiɛŋ ka numki fikpu nabə a fi jwiŋ, yaka fi baaŋ a twɛsi i laka i bəni nshiŋ.

9

Dzəh yi kɔksini yikpu bəh yifiaŋ

1 Yi kɔ a, miŋkaiŋ mi ninshiŋ nì kaŋaki bənchi bɔ chusi dzəh yə bəni kɔksiki Nyɔ yɛiŋ, chu kaŋa di biə bɔ nì kɛiŋsi a, akɔ kintaŋ ki Nyɔ i fa kuku. 2 Bə nì kɔ bə maa kintaŋ bəh mbuŋ ka təiŋni bimbu bifa, kimbu kininshiŋ i fintəŋ nì kɔ di biə bə nì bɔɔŋki a Di bi Baiŋni. Di biələ kɔ num fiɛŋ fiə bə nì tɔmki naka ki baiŋsini yɛiŋ bəh kibaŋ kə bə si jiə blɛd wə bə baa jiə akɔ wi Nyɔ. 3 Ayaka kimbu ki kɔmsini num kə bə nì bɔɔŋki a Di biə bi Lansiki Baiŋki nalə. Di biələ nì kɔ i mbuŋ widɔkɔ jum num bə nì təiŋni kintaŋ kiwɔ yɛiŋ i fintəŋ. 4 Di biələ kɔ biə tɔŋ wi njiəŋ nì kɔ, num bə kɛiŋsi tɔŋ wiwɔ bəh chwaka ki kpɔ kibɔkɔli. Ayaka kintaiŋntaiŋ ki miŋkaiŋ mə Nyɔ nì dzi bəh bəni num tə fɛiŋ, num bə kɛiŋsi ka laa baŋ gwu yiwɔ yichi bəh chwaka ki kpɔ kibɔkɔli. I kintaiŋntaiŋ kələ mə kilɛti ki mana nì kɔlə yɛiŋ, num bə kɛiŋsi tə bəh chwaka ki kpɔ kibɔkɔli. Ayaka mbəŋ wi Ɛlɔŋ wə bidzɛni nì tɔki yɛiŋ num tə i kintaiŋntaiŋ kiwɔ mə. Ayaka baŋ bitəh biə bə nì nyaka bənchi bəh miŋkaiŋ yɛiŋ num tə i kintaiŋntaiŋ kiwɔ mə. 5 I kintaiŋntaiŋ kələ bɛiŋ nì kɔ num bə tɔm biɛiŋ bidɔkɔ bi num aka bəchinda bə Nyɔ bə mbaiŋ, num bi nì kɔ bi yasi gwu yibɔ i bɛiŋ i kiŋkii ki Nyɔ ki ndalinya chu. Biɛiŋ biələ kɔ bukumbɛiŋ kɔbi i dzaka tsəsi kɔm bi i liə.

6 Si bə nì sisi biɛiŋ biələ i dzəh yələ wə lə, bətii mfə gia bə́ liə i kimbu kininshiŋ kiwɔ wə chɔkɔ bichi fə nɔm wibɔ fɛiŋ. 7 Ayakalə, mi wə wi nì kɔ i shiki liəki i kimbu ki kɔmsini kiwɔ wə nì kɔ a fwu wi bətii mfə gia shəŋ. Wi nì shiki liəki fɛiŋ a ŋkpani wimu i jia wə. Ayaka wi nì liəki kə fɛiŋ mwa mi nyam kɔbi mə wi kɔ i fə mfə gia yɛiŋ i gwu yi bəh i chu biə bəni fəki kiə kə. 8 Ayakadəiŋ, yələ kɔ dzəh yə Kiŋ'waka ki Baiŋni chusiki i bəni a, dzəh yə mi nì kɔ i liə tsə i Di biə bi Lansiki Baiŋki nalə, bi nì ka wɛli dəkə gwu yi, si kintaŋ ki Nyɔ ki ninshiŋ kə nì kɛiŋki ki num fɛiŋ. 9 Biɛiŋ biələ bichi kɔ kinchəsi i gia yə yi dzɔki di i jɔbi wi liə wələ wə. Ayaka yələ chusiki a biɛiŋ biə bə nì nyaki i Nyɔ bəh bimfə gia biə bə nì fəki i Nyɔ nì kɔkə i fə a shɔ́m yi bəni bə̀ bɔ kɔksiki Nyɔ baiŋki tsə bwili fwu. 10 Biɛiŋ biwɔ kaŋaki shəŋ gia i fə a bəh biɛiŋ bidzini bəh bi muni, bəh dzəh yə bəni wɔkɔki gwu yibɔ yɛiŋ i baiŋki i Nyɔ nshiŋ. Ayaka biɛiŋ biələ kɔ biɛiŋ biə bi kɔmki a nyam yi gwu shəŋ, biə bɔ nì kaŋaki i fəki i tsə buku i jɔbi wə ŋkwuni bi dzəki.

11 Ayakalə, si Klistus fwu wi bətii mfə gia kɔ num wi dzə lɔ, a num wi wə wi dzə bəh biɛiŋ bi bindzɔŋni, wi ka liə i kintaŋ mə, a num kimbum kə ki baiŋki tsə bwili fwu. Kələ kɔkə kə a maa bəni. Yi num a a kɔkə kintaŋ ki fa kuku. 12 Di biə wi nì liə, akɔ di bi Lansi Baiŋ Nalə. Ayaka wi nì liə fɛiŋ a ŋkpani wimu yi kaa yakadəiŋ. Wi nì ka liə dəkə fɛiŋ bəh mwa mi bíi nabə mi bwa bə naʼ. Wi nì liə fɛiŋ num bəh mwa mu. Asi wi nì fə yakadəiŋ, yələ ka təiŋ bukumbɛiŋ i chu wə, ntəiŋ wələ kɔ wi kpamu. 13 Jɔbi wə mi kɔ bəh chi i gwu yi wə, bə dzɔ mwa mi bíi bəh mi bwa bənaʼ, bəh kibwu ki dɔmi ki naʼ yə bə kpa yi fii, mikə tsə i wəmaka wə, ka wi fiəni numki wi baiŋ. 14 Yi kabə num yakadəiŋ, yaka mwa mi Klistus kɔkə i fə gia yi tsə yəmaka a? Wi nya gwu yi ndi widɔkɔ kɔbi i Nyɔ nshiŋ tsə dzəh i Kiŋ'waka kə ki kɔ ki kpamu. Wi nì fə yakadəiŋ, ka wɔkɔ shɔ́m yibukumbɛiŋ i gia yə yi dzəki bəh kpi, ka bukumbɛiŋ nɔ̂mki i Nyɔ wə wi kaŋaki nɔni. 15 Akɔ gia yə Klistus kɔ mi wə wi num i ninshiŋ i miŋkaiŋ mimfiaŋ mələ wə i fintəŋ i Nyɔ bəh mi wiwɔm. Ayaka wi num ka bəni bə̀ Nyɔ bɔɔŋ a, akɔ mbu bi kwati di i kinsaŋli kə ki kɔ ki kpamu kə Nyɔ kaka bɔ yɛiŋ. Bɔ bi kwatiki lə kɔm wi kɔ wi kpi lɔ, ayaka kpi yiwɔ təiŋ bɔ i ŋgəkə wə wi nì kɔ i dzə kɔm chu bibɔ biə bɔ nì shiki fəki i ninshiŋ i miŋkaiŋ mikpu wə. 16 Bukumbɛiŋ kîəki a mi ka nya kichumi ki kpi,* mi kɔkə i biəli kichumi kiwɔ maka bə yɛiŋ a mi wiwɔ kpi lɔ. 17 Yi kɔ yakadəiŋ, kɔm kichumi ki kpi kaŋaki kə ŋga maka mi wiwɔ kpi. Bə kɔbi i biəli kichumi ki kpi mi wə wi təfi kɛiŋ wiwɔm. 18 Akɔ gia yə na miŋkaiŋ mi ninshiŋ nì kɔkə i num maka bə kum nyam a mwa miwɔ buku. 19 A nì kɔ jɔbi wə Muses nì kɔ wi fa kaasi gia yichi i Kiŋwakti ki Bənchi wə i bəni bəchi, wi ka dzɔ cha yi kpɛiŋ yi yisɔb num bə lim biluli bi shwaŋ yɛiŋ num bə fiaŋsi bi bɔkɔ. Asi wi dzɔ yakadəiŋ ka juli i mwa mi bwa bənaʼ wə, bəh mi bíi, bəh i mwi mə, ka mikə i Kiŋwakti ki Bənchi kiwɔ wə, mikə tə i bəni bəchi wə. 20 Asi wi nì mikəki yakadəiŋ dzaka a, “Mwa mələ kɔ mi miŋkaiŋ mə Nyɔ ntəiŋ bəh mbɛiŋ, dzaka a mbɛiŋ nûmki a mɔ wə.” 21 Wi mikə tə mwa miwɔ i kintaŋ ki Nyɔ kə wə bəh biɛiŋ bichi i kintaŋ kiwɔ mə biə bə fəki n'yaksi yɛiŋ. 22 Yi kɔ na ŋkɔŋ a, biɛiŋ biduli nì yisi kɔ nchi chusi a bə kaŋaki i fə a bəh mwa ka bi baiŋki. Ayaka bə nì kɔkə i dalinya chu bi mi maka bə kum fiɛŋ a mwa miwɔ buku.

Mfə gia wə Jisɔs nì fə a kpamu wɔkɔki lə chu bi bəni

23 Yi nì kpɛiŋniki lə a bə wɔkɔ biɛiŋ biələ bi kɔ a bimbwɔsi bi biɛiŋ bi bɛiŋ i dzəh yələ wə. Ayakalə, wɔkɔ biə bi lansi kɔ bi bɛiŋ num bəh bimfə gia biə bi tsəki biəmaka. 24 Yi kɔ a Klistus nì liə i nɔni ki Nyɔ wə, maka a fə kaŋ yi mi wiwɔm, kə ki kɔ a kimbwɔsi ki nɔni ki Nyɔ ki ŋkɔŋ ŋkɔŋ. Wi nì liə num i bɛiŋ mwi. Ayaka a num fɛiŋ wi kɔ i liə i Nyɔ nshiŋ tsa Nyɔ i bukumbɛiŋ. 25 Wi nì kɔkə fɛiŋ yakadəiŋ i chu fəki bimfə gia bəh gwu yi i Nyɔ i kiŋkani wə kiŋkani wə, ka si fwu wi bətii mfə gia nì shiki liəki i Di biə bi Lansiki Baiŋki Nalə i jia jia wə, i fə bimfə gia bəh mwa mə mɔ kɔkə na mmi. 26 A kabə num a yəmaka nì kɔ yi ŋkɔŋ, ma Klistus nì kaŋaki i kpiki fiəni dza, i fiəni kpiki i yisi na si bə nì maa mbi. Ayakalə, si yi kɔ, wi dzə a kpamu yi kaa yakadəiŋ. Wi dzə i jɔbi wələ wə i jɔbi wə mbi si kaa tsə i dzɔ gwu yi i fə mfə gia yɛiŋ, kpi i wɔkɔ bwili chu. 27 Yi kɔ a liŋ si yi kɔ a mi kaŋaki i kpî a ŋkpani wimu ayaka i yəmaka chɛiŋ wi ni wɔkɔliki a nsaka, 28 yi num asi Klistus nì nya gwu yi ka kpi i bəni bɛiŋ kpamu i giŋ chu bi bəni bəduli. Ayaka wi num i bi fiəni dzə i ndzə wi kɔmsini wə, wi chu kɔbi i bi fə gia bəh chu. Wi bi dzə a i bwili bəni bə̀ bɔ lansiki wɔkɔliki wi.

10

Mfə gia wə Jisɔs nì fə dzɔ di bi bimfə gia bichi

1 Bənchi bə̀ Nyɔ nì nya i Muses kɔ a kinjəŋnjəŋ ki gia yindzɔŋni yə yi nì kaŋaki i bi dzə num. Bɔ kɔbi gia yi ŋkɔŋ yə yi nì kaŋaki i bi dzə num. Bɔ shiki a fəki bimfə gia i jia jia wə, na bi kaŋa kə gia yidɔkɔ i fə a bəni bə̀ bɔ kɔmsiki dzəki i Nyɔ wə baiŋki tsə bwili fwu. 2 Asi kɔ a bimfə gia biələ kɔlə i fə a bɔ baiŋki yakadəiŋ, ma bɔ ka baaŋ dəkə a fəki bimfə gia biduli, kɔm bəni bə̀ bɔ kɔksiki Nyɔ ni numki num bɔ wɔkɔ lɔ chu bibɔ kpamu, ayaka shɔm yibɔ ma ni chu sakaki bɔ i chu bibɔ wə. 3 Ayakalə, bimfə gia biələ bə fəki bi yiŋniki fəki bəni yiŋni kwaka num chu bibɔ i jia jia wə. 4 Yi num yakadəiŋ, kɔm mwa mi bənaʼ* bəh mi bíi nì kɔkə i wɔkɔ bwili chu bi mi. 5 Akɔ gia yə yi nì fə Klistus jɔbi wə wi nì dzə i fa kuku, dzaka i Nyɔ a,

“Wɔ kaŋaki kə kiŋkɔŋ i bimfə gia biə bə fəki bəh nyám,

bəh i biɛiŋ biə bə nyaki i wɔ.

Wɔ kɛiŋsi num gwu yi mi wiwɔm i mih.

6 Nyám yə bə nyaki bə kpa fə bimfə gia yɛiŋ i wɔ,

bəh biɛiŋ biə bə nyaki a bə fə bimfə gia yɛiŋ

i wɔkɔ bwili chu bi bəni, bi ka lansi fə dəkə a wɔ saŋliki.

7 Mih ka dzaka a,

‘Ɔ Nyɔ tsɛ̂iŋ, mih dzə i fə gia yə wɔ kɔŋki,

asi bə nyaka kɔm mih i Kiŋwakti ka wə.’ ”

8 Wi nì yisi dzaka i Nyɔ a,

“Wɔ kaŋaki kə kiŋkɔŋ nabə i wɔkɔki ndzɔŋni bəh bimfə gia,

bəh binya biə bə nyaki i wɔ bəh nyám yə bə nyaki

i wɔ bəh biɛiŋ biə bə fəki gia yɛiŋ i wɔ,

bəh biɛiŋ biə bə nyaki a bə fəki bimfə gia yɛiŋ

i wɔkɔ bwili chu i bəni wə.”

Ayaka biɛiŋ biələ bə fəki biəli asi nchi nəŋki. 9 Si wi dzaka yakadəiŋ, ka dzaka kpɛiŋsi i Nyɔ a,

“Tsɛ̂iŋ, mih dzə i fə gia yə wɔ kɔŋki.”

Wi nì dzaka yakadəiŋ, ka chiksi bimfə gia bikpu biə i jiə kimfiaŋ. 10 Si Jisɔs Klistus nì fə gia yə Nyɔ nì kɔŋki a wi fə, gwu yi yə wi nì nya a kpamu yi kaa yakadəiŋ, wi fə bukumbɛiŋ ka baiŋki.

11 Na winaiŋ tii mfə gia si tsə num i di bi bi nɔm wə chɔksi chɔksi fə bimfə gia fiəni chukuli kiŋkani bəh kiŋkani, na bimfə gia biwɔ kɔbi i dzɔ bwili chu bi bəni. 12 Ayakalə, Klistus nì fə ŋ'wi mfə gia a ŋkpani wimu yi kpɛiŋ yaka i wɔkɔ bwili chu bi bəni kpamu. Si wi fə yakadəiŋ ka shinum i tsɛiŋ yi Nyɔ yiləkəli wə. 13 Wi kɔ fɛiŋ i yisi i jɔbi wiwɔ wə, wɔkɔli i tsə buku jɔbi wə Nyɔ bi nɔsiki bəmbaiŋŋni bu i kuku ka kiŋgbɔkɔ ki kigvu, ayaka wi tɔmyi gvu yi i bɔ bɛiŋ. 14 Mfə gia wi wimu wələ fə, bəni bə̀ wi fəki bɔ baiŋ, bɔ bə́ baiŋ tə i Nyɔ nshiŋ jɔbi wichi tsə bwili fwu. 15 Kiŋ'waka ki Baiŋni dzakaki tə i bukumbɛiŋ tɔbi gia yələ. Ki nì kɔ ki yisi dzaka a,

16 “Bah Nyɔ dzakaki a, akɔ miŋkaiŋ mələ

mih bi dzi buku bɔ i kaŋ yiwɔ jum:

Mih bi jiə bənchi bəŋ i shɔ́m yibɔ mə,

mih chu nyaka yi i biŋkwaka bibɔ wə.”

17 Si wi dzaka yakadəiŋ ka chu kpɛiŋsi a,

“Mih bi chu kwaka kə chu bibɔ nabə bimfə bibɔ bichu”

18 Yi kabə num a, bə dalinya chu bi bəni, yaka ŋgəkə chu mɔŋ wə bə kɔ i nəŋki biɛiŋ biə bə fəki bimfə gia yɛiŋ i wɔkɔ bwili chu i bəni wə.

Bukumbɛiŋ kîniki kɔ̂msi tsə̂ i Nyɔ wə

19 Bwa bə nih bəŋ, yi bə́ num a mwa mi Jisɔs wɛli lɔ dzəh yə bukumbɛiŋ kɔ i liə, chu lwa kə i liə tsə i Di biə bi Lansiki Baiŋki Nalə. 20 Bukumbɛiŋ kɔlə i tsə i dzəh yimfiaŋ yə yi nyaki nɔni yə Jisɔs nì wɛli i bukumbɛiŋ. Wi nì wɛli dzəh yələ bəh gwu yi, yi bə́ num a wi baa bwili num mbuŋ wə bə nì təiŋni baŋ di biwɔ yɛiŋ. 21 Bukumbɛiŋ si kaŋa tii mfə gia wimbum wə wi kaŋaki ŋga i juŋ yi Nyɔ wə. 22 Si yi kɔ yakadəiŋ, bukumbɛiŋ kîniki kɔ̂msiki tsə̂ki i Nyɔ kpəŋ bəh shɔm yimu, ayaka num bukumbɛiŋ jiə shɔm yichi i wi wə kiməŋni kidɔkɔ kɔbi nalə. Bukumbɛiŋ kiniki tsəki kɔm bə mikə lɔ shɔm yibukumbɛiŋ bəh mwa mi Klistus yi bə́ baiŋ, yi kɔbi i chu sakaki bukumbɛiŋ i gia yidɔkɔ wə. Ayaka bukumbɛiŋ chu num bə wɔkɔ lɔ gwu yibukumbɛiŋ bəh mwi mi baiŋni tə. 23 Bukumbɛiŋ numki ndzɔŋki i gia yə bukumbɛiŋ tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ i yi wə, a num yə bukumbɛiŋ si dzaka i bəni kɔm yi. Kiə bukumbɛiŋ ma fûmniki, kɔm mi wə wi nì kaka bukumbɛiŋ si num a i ja yi wə. 24 Bukumbɛiŋ tsɛiŋki tə dzəh i shîliki shɔ́m yi mi bəh mi i kɔŋniki bəh i fə̂ki gia yə yi ndzɔŋki. 25 Kiə bukumbɛiŋ ki bêe kə i dzəki i kijuŋni wə asi bəni bədɔkɔ dza ka fəki. Bukumbɛiŋ shîliki shɔ́m yibukumbɛiŋ, tsə si bukumbɛiŋ si yɛiŋ a chɔkɔ bi Bah wibukumbɛiŋ bi dzəni si juli dzə.

26 Bukumbɛiŋ kîəki a bukumbɛiŋ ka chu dzâ bə́ fə chu, fə yakadəiŋ kiə, num bukumbɛiŋ nì dzɔ lɔ dzəh yi ŋkɔŋ yiwɔ, ma bukumbɛiŋ kiəki a kimfə gia kidɔkɔ chu mɔŋ kə bə kɔ i chu fə i chu bibukumbɛiŋ wə. 27 Mi ka fə yakadəiŋ, wi wɔkɔliki a wɔkɔlini bəh nlwa num nsaka wi Nyɔ bəh gbuku wichu wə wi bi yaŋaki bəni bə̀ bɔ kɔ bəmbaiŋŋni bə Nyɔ. 28 Jɔbi wə mi bwiŋ nchi wi Muses, bəni num bəfa nabə bətali i tɔbi a bɔ yɛiŋ gia yə wi fə, yaka nsaka kwa wəmaka, bə wɔɔ wi wɔɔni kwasi kə nshɛiŋ. 29 Yi kabə nûm yakadəiŋ, ma mbɛiŋ kwakaki a mi wə wi sɛiŋsiki waiŋ Nyɔ, dzɔ mwa mi miŋkaiŋ mə Nyɔ ni təiŋ i wɔkɔ wi yɛiŋ a wi baiŋki a, akɔ fiɛŋ fikilɔlɔ, tɔyi tə Kiŋ'waka ki Baiŋni kə ki dzəki bəh ŋgamti wi Nyɔ i bəni, yaka ŋgəkə wə wəmaka mi bi kwati bi numki dəiŋ a? 30 Ŋgəkə wi bi gumiki lə kɔm bukumbɛiŋ kiəki lə mi wə wi nì dzaka a,

“Akɔ mih wə mih kɔ i chukuli kinchukuli,

a num mih wə mih bi nyaki ŋgɔm wibɔ.”

Ayaka wi chu dzaka a,

“Akɔ mih Bah wə wi bi sakaki bəni bəŋ.”

31 Akɔ gia yi gumini yimbum i gbɔ i kaŋ yi Nyɔ wə wi kaŋaki nɔni.

32 Mbɛiŋ kwâka i kaŋ yi tsəni wə si bə nì baiŋsi fwu wimbɛiŋ kɔm gia yi Nyɔ. Mbɛiŋ nì kaŋa shɔm bə́ jwɔ bəh bəŋgəkə bə̀ bɔ nì dzəki i mbɛiŋ. 33 Jɔbi widɔkɔ nì kɔlə, bəni nì shiki tɔyiki mbɛiŋ chu chəbsi mbɛiŋ i ndaiŋ wə. Jɔbi widɔkɔ, mbɛiŋ nì chiŋni i mbaŋ wi bəni bə̀ bə nì nyaki tə ŋgəkə i bɔ i dzə́h yiwɔ wə. 34 Mbɛiŋ nì shiki kwasiki nshɛiŋ bəh bəni bə̀ bɔ kɔ i juŋ yi nsəŋ wə gamti bɔ. Bə nì shiki lɔkɔki biɛiŋ bimbɛiŋ, mbɛiŋ bee a beeni num lɔ bəh kinsaŋli, kɔm mbɛiŋ kiəki lə a mbɛiŋ kaŋaki lə bidɔkɔ bi tsə biəmaka ayaka a num biə bi bi numki jɔbi wichi. 35 Ayakadəiŋ, kiə mbɛiŋ ki bêe kə gia yə mbɛiŋ si num i yɛiŋ bɛiŋ məŋni kə, kɔm akɔ gia yə yi kaŋaki ŋgɔm wimbum. 36 Gia yimbum yə mbɛiŋ nəŋki i liə kɔ i kâŋaki shɔm ka mbɛiŋ fə̂ki num gia yə Nyɔ nəŋki, ma mbɛiŋ ka bi kwati biɛiŋ biə wi kaka bukumbɛiŋ yɛiŋ. 37 Bə nyaka a,

“A baaŋ a twɛsi mi wə wi kaŋaki i dzə, ni dzə buku lə.

Wi ni mɔti kə.

38 Mi wuŋ wi chəŋ bi kwatiki lə nɔni

kɔm shɔm yə wi jiə i mih.

Ayakalə, wi ka fiəni chu bəh kijum,

shɔm yiŋ ma ni ndzɔŋki bəh wi.”

39 Ayakalə, bukumbɛiŋ kɔkə fibukumbɛiŋ ka bəmaka bə̀ bɔ fiəni gbɔyi i jum wə num i bi laka. Bukumbɛiŋ kɔ num fibukumbɛiŋ bəni bə̀ bɔ jiə shɔm i Nyɔ num biŋ'waka bibɔ num i bi bɔiŋ.

11

Kɔm njiə shɔm i Nyɔ

1 I jiə shɔm i Nyɔ kɔ i tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ i fiɛŋ fiə Nyɔ kɔ wi kaka mi yɛiŋ, wi kiə na bindzɔŋ a wi bi kwati lə fi, kiə tə na bindzɔŋ a fi kɔlə fɛiŋ maka wi yisi yɛiŋ. 2 Nyɔ nì saiŋki bəni bə ninshiŋ kɔm bɔ nì jiə shɔm i wi. 3 Akɔ tə shɔm yə bukumbɛiŋ jiə i Nyɔ yi fə bukumbɛiŋ kiə ndzɔŋ a Nyɔ nì maa mbi wələ a bəh ja, biɛiŋ biə bukumbɛiŋ yɛiŋki nì buku i biə bə kɔkə i yɛiŋ.

Abɛl

4 Akɔ shɔm yə Abɛl nì jiə i Nyɔ yi fə ka wi fə mfə gia wi chəŋ wi tsə wi Kɛɛn. Ayaka Nyɔ ka dzɔ wi a wi kɔ mi wi wi chəŋ, ka dzɔ kinya ki i tɔbi a wi kɔ mi wi chəŋ. Abɛl nì kɔ wi kpi, ayakalə shɔm yə wi nì jiə i Nyɔ yi fə bukumbɛiŋ bə́ wɔkɔ wi kɛiŋ dzaka i bukumbɛiŋ i dzə buku bidaiŋ.

Ɛnɔk

5 Akɔ tə a shɔm yə Ɛnɔk nì jiə i Nyɔ ka Nyɔ bi dzɔ tsə bəh wi i bɛiŋ wiwɔm maka wi musi kpi. Bə nì dza na chu yɛiŋ i wi wə, kɔm Nyɔ nì kɔ wi dzɔ lɔ wi i bɛiŋ. Na ka Nyɔ dzɔ Ɛnɔk i bɛiŋ Kiŋwakti ki Nyɔ dzaka a wi nì fəki Nyɔ wɔkɔ ndzɔŋni. 6 Ayakadəiŋ, mi kabə num wə wi ka jiə dəkə shɔm i Nyɔ, yaka wi kɔkə i fə a Nyɔ wɔkɔki ndzɔŋni bəh wi nalə, kɔm mi kabə nəŋ i kɔmsiki tsəki i Nyɔ kpəŋ, yaka wi kaŋaki lə i bum a Nyɔ kɔlə, bəh a wi maktiki lə mi wichi wə wi lansiki nəŋki wi.

Nɔa

7 Akɔ tə a shɔm yə Nɔa nì jiə i Nyɔ jɔbi wə Nyɔ nì təfiki wi kɔm biɛiŋ biə bi nì kɛiŋki i bi dzə maka wi num yɛiŋ, wi wɔkɔ i Nyɔ ka kɛiŋsi ŋgwuki wimbum i gamti juŋ yi yɛiŋ. Si wi nì jiə shɔm yakadəiŋ yi ka chusi a bəni bədɔkɔ i mbi wələ wə kɔ bə chu i Nyɔ nshiŋ. A num a wi wə Nyɔ nì nya di bi mi wi chəŋ i wi, biə wi si nya mi wə wi jiə shɔm i wi.

Ablaham bəh Sɛla

8 Akɔ tə a shɔm yə Ablaham nì jiə i Nyɔ ka wi wɔkɔ i Nyɔ i jɔbi wə Nyɔ nì bɔɔŋ wi a wi buku bee tumi kibɔ wi tsə i kidɔkɔ wə wi num i ni kwati tumi kiwɔ ka ŋki. Si Ablaham wɔkɔ yakadəiŋ buku, ka bə́ tsə a tsəni kiə kə di biə wi tsəki. 9 Akɔ shɔm yə wi nì jiə i Nyɔ na ka wi tsə nɔki i tumi kə Nyɔ nì kaka i wi, wi tsə ka numki ka mi wi tumi. Wi nì kɔ fɛiŋ nyani nɔ nnya i bintaŋ mə bəh Ayjik bəh Yakɔb bə̀ Nyɔ nì kaka bɔ bəchi a tumi kiwɔ bi numki kibɔ. 10 Wi nì nɔki i bintaŋ mə yakadəiŋ kɔm wi nì tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ i liə i kwili wə chaka kiwɔ nì chɔkɔ Nyɔ ki asi kwili wiwɔ bi numki, ka maa.

11 Akɔ tə a shɔm yə Ablaham nì jiə i Nyɔ ka wi bwɔ waiŋ num wi jwiŋ tsə lɔ, Sɛla tə kɔbi i chu bwɔ. Yi nì num yaka kɔm Ablaham nì kɔ wi bum a kiŋkaka ki Nyɔ si tsə kə i kuku.* 12 Yi ka bə num a mi wimu wə Ablaham wə wi nì kɔ wi jwiŋ nalə, num a dzaka ki kpi wə, ŋgɔkɔ wi mi nì buku i gwu yi wə bɔ du aka bijɔŋ i bɛiŋ bəh aka mishambu i kpa wi kinchwɔ kimbum wə mɔ kɔbi ka mi fa kaasi.

13 Bəni bələ bəchi nyani lə na chu kwati fiɛŋ fiə Nyɔ nì kaka, bɔ nyani lə dzə kpiyi jiə a shɔm i Nyɔ wə. Bɔ nì yɛiŋ i fi wə a kɛiŋ i dzəh yi dəəŋ, ka dzɔ fi bəh kinsaŋli, dzaka bəh dzaka kibɔ a, bɔ ŋgaiŋni kɔ bəni bə dzəni, bɔ kumi i nshwaiŋ yələ wə. 14 Bəni kabə dzaka yakadəiŋ, yi chusi na bindzɔŋ a bɔ kɛiŋki bɔ nəŋ tumi kə akɔ kibɔ. 15 A nì kɔ a bɔ chu kwakaki kɔm tumi kə bɔ nì buku dzə yɛiŋ, ma bɔ nì nəŋ dzəh i fəni chu fɛiŋ. 16 Ayakalə, si yi kɔ, bɔ nì nəŋki num tumi kə ki tsəki kəmaka, a num tumi ki bɛiŋ. Ayakadəiŋ, Nyɔ si gəmni kə i jɔbi wə bə bɔɔŋki wi a Nyɔ wibɔ, kɔm wi kɔ wi kɛiŋsi jiə kwili i bɔ.

17 Akɔ shɔm yə Ablaham nì jiə i Nyɔ a jɔbi wə Nyɔ mɔmsi wi, wi bum i dzɔ waiŋ wi wə Ayjik i fə mfə gia yɛiŋ i Nyɔ. Ayaka Ablaham kɔ wə Nyɔ nì kaka a ŋgɔkɔ wi mi bi bukuki i wi wə. Wi bum ka dzɔ waiŋ wi a num a kaa a wi, a ŋgaiŋ fə mfə gia yɛiŋ. 18 Waiŋ wi wələ kɔ wə Nyɔ nì dzaka i Ablaham a,

“Akɔ i Ayjik wə, bwa bə̀ bɔ bi duki yɛli wa bi bukuki.”

19 Ablaham nì kiəki lə a mi ka kpi na kpini, Nyɔ kɔlə i fə a wi fiəni wiwɔm. Ayakadəiŋ, i dzəh yidɔkɔ wə bə kɔlə i dzɔ a Ayjik nì kɔ wi kpi ka Nyɔ fiəni nya wi i Ablaham wiwɔm.

Ayjik

20 Akɔ shɔm yə Ayjik nì jiə tə i Nyɔ ka wi bi chubi Yakɔb bəh Ɛsau ka dzaka i bɔ kɔm kimbɔiŋsi ki Nyɔ kə ki bi dzəki i bɔ wə.

Yakɔb

21 Akɔ tə shɔm yə Yakɔb nì jiə i Nyɔ ka jɔbi wə wi nì kpiki, wi chubi bwa bə waiŋwi Yɔsɛf. Si wi nì chubi yakadəiŋ num wi ŋgwuŋ i mbəŋ wi bɛiŋ nya kiŋkɔksi i Nyɔ.

Yɔsɛf

22 Akɔ tə shɔm yə Yɔsɛf nì jiə i Nyɔ ka jɔbi wə wi nì kɔ a kpi ka təfi kpi yi chusi a bəni bə Islae bi baaŋ bukuki lə i tumi ki Ijib wə. Ka chu dzaka i bɔ a jɔbi wə bɔ bi nəŋki i buku fɛiŋ bɔ dzɔ bikɔŋɔ bi ŋgaiŋ.

Tii Muses bəh nih Muses

23 Akɔ shɔm yə tii Muses bəh nih Muses nì jiə i Nyɔ ka bɔ nyumi Muses i kifiəŋŋ kitali wə a bə ma wɔɔ jɔbi wə bɔ nì bwɔ wi. Bɔ nì nyumi yakadəiŋ kɔm bɔ nì yɛiŋ a wi kɔ waiŋ nyukuni wi ndzɔŋ nalə. Ayaka bɔ nəki lwa kə i bwiŋ nchi wə ŋkuŋ nì bwili.

Muses

24 Akɔ shɔm yə Muses nì jiə tə i Nyɔ yi fə, jɔbi wə wi nì kɔɔ yaka yi fə a wi nəiŋma a bə ma bɔɔŋki ŋgaiŋ a waiŋ waiŋ ŋkuŋ Fɛlɔ. 25 Wi nì saiŋ n'yi num i yɛiŋki num ŋgəkə bəh bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ, kɔbi i wɔkɔki ndzɔŋni i biɛiŋ bichu wə bi num a jɔbi wi juli wə. 26 Wi nì kɔ wi dzɔ a bə ka ŋgəmsi ŋgaiŋ kɔm ŋgaiŋ kɔ mi wi Mbɔiŋsi wə Nyɔ nì kaka, tsə a ŋgaiŋ kwatiki kpɔ wi Ijib wichi. Wi nì dzɔ yakadəiŋ kɔm wi nì tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ i mbee wə wi kɔ i bi dzə i wi. 27 Akɔ shɔm yə wi nì jiə i Nyɔ ka wi dza buku i Ijib lwa kə shɔm yi ŋkuŋ yi bɔkɔli a wi kɔlə i fə gia yidɔkɔ bəh wi. Wi nì kɔ wi kaŋa shɔm dza ka tsəki kɔm wi nì tsɛiŋki num a ninshiŋ ka wi yɛiŋki lə Nyɔ wə bə si yɛiŋ kə bəh dzə́kəh. 28 Akɔ tə shɔm yə wi nì jiə i Nyɔ yi nì fə ka wi jiə Dzini bi Ntsədaŋ, wi fə bə dzɔ mwa fiaŋsi i dzaka bibɔ bifiəŋə wə, ka Chinda wi Kpi wə wi nì wɔɔyiki bwa bənyuku bə ninshiŋ i chwɔŋɔkijuŋ wə ma ni wɔɔyi bwa bəbɔ bənyuku i jɔbi wə wi dzə buku i dzaka bifiəŋə bi bəni bə Islae wə wi ni tsə daŋsi.

Bəni bə Islae

29 Akɔ tə shɔm yə bəni bə Islae nì jiə i Nyɔ ka bɔ tsə daŋ Bɔkɔ Yimbum yi Bɔkɔli i kuku, aka bɔ tsəki num i nshwaiŋ yi wɔmni wə. Ayaka bəni bə Ijib nì dzə buku tə i bɔkɔ yiwɔ wə bə́ mɔmsi i daŋ tə, yi kɔ nyə bəh bɔ bəchi. 30 Akɔ tə shɔm yə bəni bəwɔ nì jiə, yi nì fə bɔ i jɔbi wə bɔ nì tsə buku i Jɛliku, nyani tali kwili wiwɔ, jɔbi wə bɔ nì nyani tali yaka i buku kaŋ nanitaŋ bimbu bi kwili biwɔ bichi mukuyi.

Lahab

31 Akɔ tə shɔm yə Lahab miŋkpaŋa wi tɔkɔlini nì jiə i Nyɔ ka wi bɔiŋ wi na kpi i mbaŋ wi bəni bəbɔ bə tumi bə̀ bɔ nì ləkəki bəh kifwu i Nyɔ. Wi nì ka kpi dəkə, kɔm bəni bə Islae nì kɔ bɔ faaŋ bəni a bɔ dzə wɛli tsɛiŋ tumi kiwɔ, miŋkpaŋa wiwɔ ka dzɔ bɔ i wi dzu.

Gidiɔn, Balak, Samsen, Jɛfta, Dɛbit bəh Samwɛl
bəh bəni bə ntum bə Nyɔ bədɔkɔ

32 Asi kɔ a mih faaki bəni bə̀ bɔ nì jiə shɔm i Nyɔ, ma mih ni fa i tsə buku faiŋ? Jɔbi mɔŋ wə mih kɔ i yisi i fukuki gia yi bəni ka Gidiɔn, Balak, Samsen, Jɛfta nabə Dɛbit bəh Samwɛl bəh bəni bə ntum bə Nyɔ bədɔkɔ. 33 Bəni bələ bəchi kɔ bə̀ bɔ nì jiə shɔm i Nyɔ. Bədɔkɔ tumdzi jum, bədɔkɔ saka i dzəh yi chəŋ wə, bədɔkɔ kaŋa gia yə Nyɔ nì kaka bɔ bəh yi, bədɔkɔ kaŋa ŋga i baŋ dzaka bi júm a yi ma bwiŋyi dzi bɔ. 34 Bədɔkɔ nì kaŋaki lə ŋga i fə a gbuku wə wi nì bɛliki wi gumi, nyummi. Ayaka bədɔkɔ kaŋa ŋga i buku i kaŋ yi bəni bə̀ bɔ nì nəŋki i gbayi bɔ bəh bənywɔ bə jum. Ayaka bədɔkɔ bə̀ bɔ nì chusiki a bɔ kɔ bə kikpəŋ, bɔ dza fiəni bəŋga. Ayaka bədɔkɔ fiəni chu bəni bə jum bələkəli, ayaka bədɔkɔ kɔŋŋ bəni bə jum bə tumi kidɔkɔ bɔ fuli fulini. 35 Bədɔkɔ nì kɔ bəkaŋa bə̀ bɔ nì jiə tə shɔm i Nyɔ. Ayaka Nyɔ fə bəni bəbɔ bədɔkɔ bə̀ bɔ nì kɔ bɔ kpiyi lɔ fiəni bəwɔm dzə num bəh bɔ. Bəni bədɔkɔ kɔ bə nì kwaki bə chəbsi bɔ, ayaka bɔ nì kɔŋki kə a bə bee bɔ, kɔm bɔ nì yɛiŋ a bɔ ka kpi, bɔ nì fiəni dza i kpi wə i kwati nɔni kə ki ndzɔŋki tsəki kələ. 36 Bədɔkɔ kɔ num bə nì nyiksi bɔ, twɛiŋ bəh ŋgaŋa gwu yibɔ kpɔkyi, ka kaŋaki bədɔkɔ bəh bənsəŋ fa i juŋ yi nsəŋ mə. 37 Bədɔkɔ kɔ bə nì tumyi bəh kitəh bɔ kpiyi, chu baka bədɔkɔ bəh bənywɔ bə̀ bə bakaki kɛiŋ yɛiŋ bɔ buku bimbu bifa bifa, gbayi bədɔkɔ bəh bənywɔ bə jum bɔ kpiyi. Bədɔkɔ nì nyaniki nnyaki lɔh num dzú yi shwaŋ bəh yi bíi. Bɔ nì kɔ bəni bə kifuu, bəni njəŋsi bɔ chu chəbsi bɔ. 38 Bɔ nì nyaniki nɔki i bichwali wə bəh i ŋkwúŋ wə bəh i bitaa wə bəh i dzə́ŋə wə. A nì kɔ bəni mbi wələ num maka wi kpɛiŋ i bɔ i nɔki i yɛiŋ wə.

39 Bəni bələ bəchi lə kɔ num bɔ nì jiə shɔm i Nyɔ, ayaka Nyɔ saiŋ bɔ nalə. Ayakalə, mi widɔkɔ i bɔ wə nəki kwati kə fiɛŋ fiə Nyɔ nì kaka. 40 Bɔ nì ka kwati dəkə kɔm Nyɔ nì kaŋaki lə kimfasi kindzɔŋni i bukumbɛiŋ ki tsə kibɔ, ka yi numki a jɔbi wə bɔ bi chiŋni bukumbɛiŋ bəh bɔ, ka bɔ bi numki tə num bɔ kpɛiŋ i Nyɔ nshiŋ tsə bwili fwu.

12

Nyɔ lumsiki lə bwa bə̀ bɔ kɔ mbu

1 Si bukumbɛiŋ si num num mbaŋ wi bəni bə̀ bɔ nì jiə shɔm i Nyɔ fiəli tali bukumbɛiŋ ka kinchəsi, bukumbɛiŋ bûku i bəntiə bəchi bə̀ bɔ tasiki bukumbɛiŋ, bəh chu biə bi si kɔmsi lim bukumbɛiŋ, bə kâŋa shɔm i yɔ̂kɔki n'yɔkɔ wə Nyɔ kɔ wi jiə i bukumbɛiŋ nshiŋ. 2 Bukumbɛiŋ bə́ yɔkɔ bə bwâŋ dzə́kəh a Jisɔs wə. Akɔ wi wə wi nì wɛli dzəh i bukumbɛiŋ i jiə shɔm i Nyɔ, a num wi wə wi fəki shɔm yə bukumbɛiŋ jiə i Nyɔ kpɛiŋniki tsə bwili fwu. Wi nì kaŋa shɔm bum i kpi i kintasi wə. Wi nì ka tsɛiŋ dəkə ŋkaiŋni kpi yi ŋgəmni yiwɔ, kɔm wi nì tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ a ndzɔŋni biə bi kɔ i wi nshiŋ. I liə wi si num num wi shinum i tsɛiŋ yiləkəli yi ki kiŋkii ki Nyɔ wə. 3 Mbɛiŋ kwâkaki kɔm mi wə wi nì dzɔ ŋkaiŋni ŋgəkə wə bəni bəchu nì nyaki i wi, ka yəmaka ni fə shɔ́m yibukumbɛiŋ ma ni dəki, i bi dzə bɔh i dzəh. 4 Jum yə mbɛiŋ tumki bəh chu mbɛiŋ kɛiŋki maka mbɛiŋ tum i tsə buku i yə wini wi mi ki nɔki i kuku. 5 Mbɛiŋ dali lə ntəfi wə Nyɔ nyaki i mbɛiŋ ka bwa bu a? Wi dzakaki a,

“Waiŋ wuŋ, jɔbi wə Bah lumsiki wɔ, kiə wɔ ki dzɔ̂ kə yi ka gia yikilɔlɔ.

Jɔbi wə wi yɔliki wɔ i gia wə, kiə shɔm ki kpîni kə wɔ.

6 Kîə a Bah si lûmsi num mi wə wi kɔŋki,

wi twɛiŋ num na winaiŋ waiŋ wə wi dzɔki a akɔ ŋ'wi.”

7 Mbɛiŋ kâŋaki shɔm i bəŋgəkə bə̀ mbɛiŋ yɛiŋki, mbɛiŋ kiəki a Nyɔ lumsiki lə mbɛiŋ ka bwa bu. Waiŋ widɔkɔ kɔlə wə ba wi si lumsi kə wi a? 8 Nyɔ ka bee i lumsiki mbɛiŋ asi wi si lumsiki bwa bu bəchi, yaka mbɛiŋ mɔŋ dəkə bwa bu, yaka mbɛiŋ kɔ bwa bə kuku. 9 Bukumbɛiŋ kaŋaki lə tə bətii bəbukumbɛiŋ fa kuku bə̀ bɔ nì shiki lumsiki bukumbɛiŋ ayaka bukumbɛiŋ kɔksi bɔ. Asi kɔ a bukumbɛiŋ kɔksiki bɔ yakadəiŋ, yaka bukumbɛiŋ mɔŋ i nya gwu yibukumbɛiŋ i Tii wi biŋ'waka bibukumbɛiŋ i tsə yakadəiŋ, i bi kwati nɔni ki kpamu a? 10 Bətii bəbukumbɛiŋ bə̀ lumsiki bukumbɛiŋ a jɔbi wi juli wə asi bɔ yɛiŋki a yi kɔ chəŋ i bɔ. Ayakalə, Nyɔ lumsi bukumbɛiŋ mbee wiwɔ num wibukumbɛiŋ ka bukumbɛiŋ baiŋki asi wi baiŋki. 11 Jɔbi wə bə si twɛiŋ mi i lumsi wi, wi ka wɔkɔki lɔli i jɔbi wiwɔ wə, wi saŋli kə. Ayaka jɔbi wə wəmaka jɔbi tsə, gia yiwɔ dzə num bəh kimbɔiŋni bəh nɔni ki chəŋ i wəmaka mi wə bə lani wi i dzəh yələ wə.

12 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ fə̂ tsɛ́iŋ yimbɛiŋ yə yi kɔ num yi bɔh lɔ fiəni ləkə, ma mbɛiŋ fə tə binyu bimbɛiŋ biə bi nyumiki fiəni ləkə. 13 Mbɛiŋ fə dzə́h ma yi num chəŋ i gvu yimbɛiŋ yə mbɛiŋ səŋki yɛiŋ ma yi bwiŋ kaasi, bi ləkəki num ləkəni.

Ntəfi kɔm i wɔkɔki i Nyɔ bindzɔŋ

14 Mbɛiŋ mɔ̂msiki nalə i nɔ̂ki i kimbɔiŋni wə mbɛiŋ bəh bəni bəchi, chu mɔ̂msi tə i nɔki nɔni ki baiŋni. Mi kabə num wi nɔ kə nɔni ki baiŋni, yaka wi bi yɛiŋ kə Bah. 15 Mbɛiŋ tɔ̂kniki, a mi widɔkɔ bi ma baaŋ i kwati ŋgamti wi Nyɔ, chu tɔ̂kniki tə ka ŋgɔkɔ wichu widɔkɔ bi ma buku i mbɛiŋ kintəəŋ wə wi kɔ i dzə bəh ŋgəkə wi num i bəkəli bəni bəduli. 16 Mbɛiŋ tɔ̂kniki tə a mi widɔkɔ i mbɛiŋ kintəəŋ ki kâŋa kə nɔni kinyɛŋ ki tɔkɔlini. Kiə mi tə ki nə̂iŋ kə gia yi Nyɔ ka Ɛsau wə wi nì taŋni di bi ka kukuli i dzini bi kpaŋni wimu wə. 17 Ntə mbɛiŋ kiəki lə si yəmaka nì tsə wi dza bə́ chu nəŋ i kwati kimbɔiŋsi kələ i ba wi kaŋ, ba wi məŋni məŋnini a? Namana yaka si wi nì nəiŋki bəh mindəm i dzə́kəh yi wə i kwati kimbɔiŋsi kələ, dzəh yi ŋkwuni nì chu mɔŋ.

18 Mbɛiŋ kîəki a di biə mbɛiŋ numki yɛiŋ i liə kɔkə ka bi fa kuku biə bəni bə Islae nì numki yɛiŋ bə num i kɔm bi. Bɔ nì num yaka,* gbuku yaka lə wumwumwum, biŋ ji, ji lə maaa, fiəkə yiləkəli tsə tə lə kukuku. 19 Bɔ nì wɔkɔki lə tə si sɔŋ shakyiki di, ayaka ja yidɔkɔ dzaka. Gia yə ja yiwɔ nì dzakaki nì gumsi bɔ, bɔ ka tsa a ja yiwɔ ma chu dzâka i bɔ. 20 Bɔ nì tsaki yakadəiŋ kɔm gia yə ja yiwɔ nì dzakaki nì tsəki lə ŋga bibɔ. Ja yiwɔ nì dzakaki kiŋ i bɔ a,

“Kiə fiɛŋ ki kîni dzə̂ kə i ŋkwuŋ wələ wə.

A kabə num na nyam, bə tûmyi bəh kitəh yi kpi.”

21 I yi ŋkɔŋ wə, biɛiŋ biə bə nì yɛiŋki fɛiŋ nì gumiki na bəh ŋga. Ayaka Muses mwi dzaka a, “Nlwa wi gumini fə gwu dza bə́ nyum mih.”

22 Mbɛiŋ kɔ fimbɛiŋ num mbɛiŋ num i Ŋkwuŋ wi Sayɔŋ wə, a num kwili wi Nyɔ wə wi kaŋaki nɔni, wi num tə Jɛlusalɛm wi bɛiŋ. A num i fɛiŋ wə bəchinda bə Nyɔ bə̀ mi kɔkə i fa kɔ num bɔ chiŋni bə́ laŋ i juŋ yiwɔ wə. 23 Mbɛiŋ dzə lɔ i juŋ yi bəni bə Nyɔ wə bə̀ bɔ kɔ bwa bu bə ninshiŋ, bə nyaka kiyɛli kibɔ i kiŋwakti wə i bɛiŋ. Mbɛiŋ dzə lɔ i Nyɔ nshiŋ wə wi təiŋyiki bənsaka bə bəni bəchi. Mbɛiŋ dzə lɔ tə i biŋ'waka bi bəni bə̀ bɔ kɔ chəŋ num Nyɔ fə bɔ bə́ baiŋ tsə bwili fwu. 24 Mbɛiŋ dzə lɔ tə i Jisɔs wə wi numki i ninshiŋ miŋkaiŋ mimfiaŋ i fintəŋ fintəŋ i Nyɔ bəh bəni, dzə tə i mwa mi Jisɔs nshiŋ mə bə nì mikəki i bukumbɛiŋ wə. Mwa mələ dzakaki gia yi ndzɔŋ tsə yi mwa mi Abɛl.

25 Mbɛiŋ tɔ̂kniki i nəiŋki i bûm i mi wə wi dzakaki i mbɛiŋ. Mbɛiŋ kwakaki a bəni bə Islae nì ka buku dəkə i kaŋ yi ŋgəkə wə wi nì dzə i bɔ kɔm bɔ nì nəiŋ i bum yi mi wə Nyɔ nì saiŋbwili wi ni dzakaki i bɔ fa nshwaiŋ wə tsə dzəh i wi wə, yaka kɔ a dzəh kɔkə i bukumbɛiŋ i bi buku i kaŋ yi ŋgəkə wə jɔbi wə bukumbɛiŋ ka nəiŋ i bûm mi wə wi dzakaki i bukumbɛiŋ num i bɛiŋ na? 26 A nì kɔ jɔbi wiwɔ wə wi nì dzaka kuku nəŋni. I liə wi kaka a,

“Jɔbi wə mih ni chu nəŋni,

a ni nəŋni kə a nshwaiŋ shəŋ.

Bɔɔli tə ni nəŋni lə.”

27 Ndzaka wə a, “Jɔbi wə mih ni chu nəŋni”, chusiki a Nyɔ bi dzɔ bwili lə biɛiŋ bichi biə wi nì maa biə bə kɔ i nəŋni, a bi baaŋ a biɛiŋ biə bə kɔkə i nəŋni. 28 Yi bə́ num a bukumbɛiŋ nyâki kiyɔŋni i Nyɔ a ŋkuŋ biə bukumbɛiŋ dzɔki akɔ biə bə kɔkə i chu nəŋni. Ayakadəiŋ, bukumbɛiŋ yaksiki Nyɔ i dzəh yə wə wi bum, nyâ kiŋkɔ̂ksi i wi, lwa wi. 29 Bukumbɛiŋ nyâki yakadəiŋ kɔm,

“Nyɔ wibukumbɛiŋ kɔ ka gbuku wə wi kɔ i fiisiki biɛiŋ fisini.”

13

Ntəfi wi gɔksini

1 Mbɛiŋ bâaŋ a kɔ̂ŋniki gwu yimbɛiŋ ka bwa bə nih. 2 Kiə mbɛiŋ ki bêe kə i dzɔ̂ki bəni bətumi i júŋ yimbɛiŋ wə. Mbɛiŋ kîəki a bəni bədɔkɔ dzɔ̂ lɔ yakadəiŋ bɔ dzɔ num bəchinda bə Nyɔ kiə kə. 3 Mbɛiŋ kwâkaki bəni bə̀ bɔ kɔ i júŋ yi nsəŋ mə, num aka mbɛiŋ bɔ bəchi kɔ i juŋ yi nsəŋ mə. Mbɛiŋ kwâkaki tə bəni bə̀ bə chəbsiki bɔ, a kabə chəbsiki tə num mbɛiŋ.

4 Mi wichi nyâki kiŋkɔksi i ndzɔ wi miŋkpaŋa bəh minyuku. Mi ki bəkəli kə naŋ ki miŋkpaŋa bəh minyuku. Mbɛiŋ kîəki a Nyɔ bi sakaki lə bəni bəchi bə̀ bɔ nɔki nɔni kinyɛŋ bəh bə̀ bɔ kɔ bɔ dzɔ bəkaŋa bəh bənyuku bɔ buku biŋ.

5 Kiə mbɛiŋ ki jîə kə mfi bimbɛiŋ i kpɔ wə i nɔni kimbɛiŋ wə. Mi wɔ̂kɔki ndzɔŋni i biɛiŋ biə wi kaŋaki, kɔm Nyɔ kɔ wi dzaka a,

“Mih bi lansi bee kə wɔ,

mih kɔbi i bi lansi dali wɔ.”

6 Yələ gia ka fə bukumbɛiŋ bə́ dzaka na kiməŋni kɔbi asi mi widɔkɔ nì dzaka a,

“Bah kɔ ŋgamti wuŋ.

Mih kɔbi i lwaki gia yidɔkɔ.

Mi kɔ i fə nə bəh mih?”

7 Mbɛiŋ yîŋtiki bəni bə̀ bɔ nì kɔ kifwu kimbɛiŋ bə̀ bɔ nì fukuki gia yi Nyɔ i mbɛiŋ. Mbɛiŋ yîŋti si bɔ nì nɔki nɔni kibɔ i tsə gɔksi, ma mbɛiŋ sîni dzɔ̂ dzəh yə bɔ nì jiə shɔm yɛiŋ i Nyɔ. 8 Jisɔs Klistus si kwuni kə. Si wi ni kɔ i ŋgbu, wi kɔ ayaka daiŋ, a nûm ayaka si wi bi numki jɔbi wichi.

9 Kiə mbɛiŋ ki bêe kə a bəni dzəki bəh bəŋkani bənlani bədɔkɔ bə̀ mi kiəki kə di biə bənlani bəwɔ buku, dzə ləŋti mbɛiŋ yɛiŋ. Yi ndzɔŋki a shɔ́m yibukumbɛiŋ ləkəki kɔm ŋgamti wi Nyɔ i bukumbɛiŋ, a kɔbi i numki kɔm bənchi bə biɛiŋ bidzini. Bənchi bələ lansiki gamtiki kə na bəni bə̀ bɔ biəliki bɔ. 10 Bukumbɛiŋ kaŋaki lə tɔŋ wi fəni wi gia, ayaka bətii mfə gia bə̀ bɔ nɔmki i kintaŋ ki Nyɔ kə ki kɔ fa kuku kaŋaki kə na ŋga i dzi fiɛŋ num fi buku i tɔŋ wələ wə. 11 Mbɛiŋ kîəki a, bə si dzɔ nyám yə fwu wi bətii mfə gia si fə gia yɛiŋ bəh mwa miwɔ, i Di biə bi Lansiki Baiŋki kɔm chu bi bəni, buku bəh yi i kwili kintəəŋ bə kpa yi fii. 12 Jisɔs tə nì kpi i kwili biŋ ka ŋgaiŋ wɔkɔ bwili chu bi bəni bəh mwa mu. 13 Ayakadəiŋ, bukumbɛiŋ tə bûku i kwili kintəəŋ bə biəli wi fɛiŋ i kwati tə bəntɔyi bə̀ wi mwi nì kwati fɛiŋ. 14 Bukumbɛiŋ kiəki lə a kwili wələ bukumbɛiŋ kɔ yɛiŋ lə kɔkə di biə bukumbɛiŋ bi baaŋki yɛiŋ jɔbi wichi. Bukumbɛiŋ tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ i kwili wə wi kɛiŋki wi dzə. 15 Ayakadəiŋ, bukumbɛiŋ tsə̂ki dzəh i Jisɔs chɛiŋ i fəki mfə gia wi ŋkɔksi i Nyɔ jɔbi wichi a num yə yi bukuki i dzaka kibukumbɛiŋ wə fuku kɔm mi wə wi kɔ wi. 16 Kiə mbɛiŋ ki dâli kə i fəki kimfə kindzɔŋni bəh i gaaki biɛiŋ bimbɛiŋ biə mbɛiŋ kaŋaki bəh bəni bədɔkɔ. Mbɛiŋ kabə fə yakadəiŋ, ma yəmaka ni numki mfə gia wə Nyɔ wɔkɔki ndzɔŋni yɛiŋ.

17 Mbɛiŋ wɔ̂kɔki i bəni bə̀ bɔ kɔ kifwu kimbɛiŋ, fə̂ gia yə bɔ nəŋki, kɔm bɔ tɔkniki i biŋ'waka bimbɛiŋ ka bəni bə̀ bɔ bi kɔmyiki dzaka kɔm nɔm wibɔ i Nyɔ. Mbɛiŋ fə̂ki yakadəiŋ ka bɔ fəki nɔm bəbɔ bəh kinsaŋli, num kə i nshɛiŋ nshɛiŋ wə. Bɔ kabə fəki bəh nshɛiŋ, yəmaka ma ni gamti mbɛiŋ.

18 Mbɛiŋ tsâki i buku. Buku kiəki lə na ŋkɔŋ a shɔ́m yibuku sakaki kə buku i gia yidɔkɔ wə, kɔm buku si kɔŋ lə i fəki gia yichi bəh kiŋkɔksi. 19 Mih lansiki tsaki mbɛiŋ a mbɛiŋ tsâki nalə, ka mih kɔ i kɔmsi fiəni dzə i mbɛiŋ wə.

Ntsa bəh kimbɔni

20 Nyɔ wə wi kɔ Nyɔ wi kimbɔiŋni num wə wi nì fiəni dzasi Jisɔs wə Bah wibukumbɛiŋ wə wi kɔ Ntɔkni Shwáŋ wimbum i kpi wə. Wi nì bwili tsə dzəh i ŋga bi mwa miŋkaiŋ mə mɔ kɔ mi kpamu. 21 Mih tsaki a wi nya mbɛiŋ bəh biɛiŋ bindzɔŋni bichi, ka mbɛiŋ fəki gia yichi yə wi nəŋki. Mih tsa tə a wi nɔmki gia yichi i bukumbɛiŋ tsə dzəh i kaŋ yi Jisɔs Klistus wə yə wi yɛiŋki a yi ndzɔŋki lə i wi. Bukumbɛiŋ tûmyiki bikum i Jisɔs Klistus wələ jɔbi wichi na kiŋgɔksi kɔbi. Yi nûm ayaka.

22 Bwa bə nih bəŋ, mih tsaki a mbɛiŋ kâŋa shɔm yimbɛiŋ i wɔkɔ ja yiŋ yi ntəfini yələ mih nyakaki i mbɛiŋ lə. Gia yə mih nyakaki kɔ alə kpuuuk. 23 Mih nəŋki a mbɛiŋ kîə a waiŋnih wibukumbɛiŋ wə Timɔti kɔ num bə bwili lɔ wi i juŋ yi nsəŋ mə. Wi ka kɔmsi dzə liə, ma buku wi ni nyani gvu wimu i dzə yɛiŋ mbɛiŋ. 24 Mbɛiŋ bɔ̂ni i bəni bə̀ bɔ kɔ kifwu kimbɛiŋ kichi bəh bəni bə̀ akɔ bə Nyɔ bəchi i mih. Bwa bə nih bəbukumbɛiŋ bə Itali chiŋsiki tə kimbɔni i mbɛiŋ. 25 Ma kiŋkɔŋ ki Nyɔ nûmki bəh mbɛiŋ bəchi.

* 6:2 Ŋ'wɔkɔ wi bəni wələ kɔ si Bəju nì shiki fəki, ayaka yi num tə i njuliki bəni bə Klistus i bɔkɔ.

* 7:1 Ablaham nì tsə i yɛlih Lɔt i kaŋ yi bəŋkuŋ bə̀ wə

† 7:2 Salɛm kɔ a, “Kimbɔiŋni” a num yɛli wi Jɛlusalɛm, num bə təiŋ a wi juli.

* 9:16 Kichumi ki kpi bəh miŋkaiŋ kɔ gia yimu i já yi Glik wə.

* 10:4 Bənaʼ bələ ni shi kɔ a bənaʼ bənyuku.

* 11:11 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki lə tə di biələ a, “Akɔ tə a shɔm yə Sɛla nì jiə i Nyɔ yi fə ka wi kaŋa ŋga i num bəh tɔɔ num wi jwiŋ wi kɔbi i chu bwɔ. Yi nì num yakadəiŋ kɔm Sɛla nì kɔ wi bum a…”

* 12:18 Di biə bɔ nì numki a nì kɔ i ŋkwuŋ wi Sina chɛiŋ.

Jɛm

1

2

3

4

5

Kiŋwakti ki

Jɛm

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Jɛm kələ mə

Kiŋwakti kələ nì nyaka Jɛm i bəni bə Nyɔ bəchi bə̀ bɔ kɔ bɔ waŋ tsə tumi kichi. Kiŋwakti ki Jɛm kələ nyaki bəntəfi bəduli si mi wi Klistus kɔ i nɔ̂ki i bəni kintəəŋ. Gia yə mi wə wi nyaka kiŋwakti kələ num yɛiŋ bɛiŋ bəh ŋga kɔ a mi wə wi kɔ wi Klistus fə̂ki gia num yə yi chusiki a wi jiə shɔm yi i Nyɔ.

Kifwu ki gia i Kiŋwakti kələ mə

1:1 Kin'yisi

1:2-8 I jiə shɔm i Nyɔ bəh mfii biə bi dzəki i Nyɔ wə

1:9-11 Kifuu bəh mbum

1:12-18 Kimɔmsi bəh gia yə yi taŋki bəni

1:19-27 I wɔkɔki bəh i fəki

2:1-13 Kiə mi ki chusi kə chi chi

2:14-26 I jiə shɔm i Nyɔ bəh kimfə ki chəŋ

3:1-18 Mi wi Klistus bəh lɔm wi

4:1–5:6 Mi wi Klistus bəh mbi wələ

5:7-20 Bəntəfi chi chi

1

1 Kiŋwakti kələ nyaka mih Jɛm, waiŋ wi nɔm wi Nyɔ bəh Bah Jisɔs Klistus. Mih nyaka i chwɔŋbijuŋ* biə jwɔfi ntsɔ bəfa bɔ kɔ bəni bə Nyɔ bə̀ bɔ waŋ tsə tumi kichi. Mih bɔniki mbɛiŋ.

I jiə shɔm i Nyɔ bəh i fifiki

2 Bwa bə nih bəŋ, jɔbi wə bimɔmsi dzəki i mbɛiŋ i dzə́h dzə́h wə, mbɛiŋ dzɔ̂ ka kidəəŋ. 3 Mih dzakaki lə kɔm mbɛiŋ kiəki a si mbɛiŋ tsəki tɔliki i bəmɔmsi kintəəŋ, jiə a shɔm i Nyɔ wə, yi ni fə mbɛiŋ kiə i kaŋaki shɔm bindzɔŋ. 4 Mbɛiŋ kâŋaki a shɔm yiwɔ yaka i tsə̂ kâasi, ka mbɛiŋ ni numki bəni bə̀ bɔ kɔ num bɔ ta kpɛiŋ, chu dza kə fiɛŋ fidɔkɔ.

5 Mi widɔkɔ i mbɛiŋ kintəəŋ kabə dza mfi biə bi kɔ bi Nyɔ, wi nywâ num i Nyɔ ma Nyɔ ni nya. Nyɔ kɔ wə wi nyaki mi wichi bəh shɔm yi yichi yɔli kə mi. 6 Ayakalə, jɔbi wə wi nywâki i Nyɔ wi nywaki bəh shɔm yi yimu, məŋni kə. Mbɛiŋ kiəki a mi wə wi məŋniki wi kɔ aka bəwaa bə kinchwɔ kimbum kə fiəkə nəŋniki bɔ biəli di biə yi fiəkə tsəki. 7 Kiə wəmaka mi ma kwakaki a ŋgaiŋ bi nywaki kwatiki lə fiɛŋ fidɔkɔ i Bah. 8 Wəmaka mi kɔ wə wi kaŋaki shɔ́m yifa wi jibli i gia yichi yə wi fəki.

Bəni bə kifuu bəh bə mbum

9 Mi wi bumni wi kifuu wɔ̂kɔki ndzɔŋni a Nyɔ kɔ wi dzasi wi i bɛiŋ, 10 ayaka mi wi mbum wɔ̂kɔki ndzɔŋni a Nyɔ shishi wi i kuku, kɔm wi bi nyə bee lə mbum bi a liŋ aka fluwa wə wi si bwusi i mfwaŋ wə i chwa wi dza sɛkyi. 11 Si wɔŋ si buku yaka wi ka baiŋki wi shili mfwaŋ kpiyi, bəfluwa bə̀ yɛiŋ sɛkyi, ndzɔŋni biwɔ kaa, yi kɔ a liŋ ka mi wə wi nyaniki yɔkɔki nnyaki biəli mbum bi.

Mmɔmsi bəh gia yə yi taaŋki bəni

12 Ndzɔŋni bimbum kɔ bi mi wə wi kaŋa shɔm i jɔbi wə mmɔmsi dzə i wi, kɔm jɔbi wə wi gaka mɔmsi wiwɔ, wi bi kwati kifɔ a num nɔni kə ki bi tsə kaa kə, kə Nyɔ kaka i mi wichi wə wi kɔŋki Nyɔ bəh ki. 13 Jɔbi wə fiɛŋ taaŋki mi a wi fə̂ chu, wi ma dzâkaki a taaŋki Nyɔ ŋgaiŋ, kɔm fiɛŋ fidɔkɔ kɔkə i taaŋ Nyɔ a wi fə chu. Ayaka Nyɔ si taaŋ kə mi mfih. 14 Fiɛŋ fiə fi si taaŋ mi yakadəiŋ, akɔ biɛiŋ bichu biə wi kaŋaki kiŋkɔŋ yɛiŋ, jɔbi wə bi ləŋti wi bi kwa kaŋa wi, 15 ayaka jɔbi wə kiŋkɔŋ kiwɔ fiəkə, ki dzə bəh chu, jɔbi wə chu biwɔ kɔɔ kpɛiŋ, bi dzə bəh kpi.

16 Bwa bə nih bəŋ bə shɔm, kiə mbɛiŋ ma fwɔ̂kyiki gwu yimbɛiŋ. 17 Gia yichi yə yi ndzɔŋki bəh kinya kə ki ndzɔŋki tsə bwili fwu, yi nyəki dzəki num i bɛiŋ i Nyɔ wə Tii Kimaa biɛiŋ bichi biə bi kɔ i bɛiŋ nya baiŋni. Nyɔ si kwuni kə si kinjəŋnjəŋ si kwuni di bi. 18 Akɔ wi wə wi nì sabibwili bukumbɛiŋ ka nya bukumbɛiŋ bəh ja yə yi kɔ ŋkɔŋ yi nya nɔni kimfiaŋ i bukumbɛiŋ, ka bukumbɛiŋ numki fiɛŋ fi ninshiŋ fiə wi nì sabibwili a, akɔ mfih i maa wi biɛiŋ bichi wə.

I wɔkɔki gia yi Nyɔ fə si yi nəŋki

19 Bwa bə nih bəŋ bə shɔm, mbɛiŋ kîə a mi wichi kaŋaki i kɔmsiki nyâki ntuni bi i gia wə kɔmsi dzaka kə, kɔmsi bɔkɔsi kə shɔm, 20 kɔm mi wə wi si bɔkɔsi shɔm, si fə kə gia yi chəŋ yə Nyɔ kɔŋki. 21 Yi kɔ a, mbɛiŋ bêe nɔni kinyɛŋ bəh nɔni kiləkəli, mbɛiŋ shisiki gwu yimbɛiŋ, dzɔ gia yi Nyɔ yə bə kɔ bə gbɛli i shɔ́m yimbɛiŋ wə. Gia yələ kɔlə i gamti biŋ'waka bimbɛiŋ.

22 Kiə mbɛiŋ ma fwɔ̂kyiki gwu yimbɛiŋ i wɔkɔki a gia yi Nyɔ shəŋ. Mbɛiŋ fə̂ki asi yi dzakaki. 23 Na ndə wə wi kabə wɔkɔliki gia yi Nyɔ a wɔkɔlini fə kə si yi dzakaki, wi kɔ aka mi wə wi tsɛiŋki shi bi i mijwɔ wə, 24 si wi tsɛiŋ yakadəiŋ, wi nyɔkɔ jum yi akisəkə wi dali si wi tsəŋəki. 25 Ayakalə, mi wə wi kɛiŋsiki tsɛiŋki i nchi wə wi kaŋaki bənchi bəchi bwili bəni i mfa wə, wi num yɛiŋ bɛiŋ jɔbi wichi, dali kə gia yə wi wɔkɔki wi dzaka, fə asi yi dzakaki, Nyɔ bi faaŋ lə kimbɔiŋsi i gia yichi yə wi fəki.

26 Na ndə wə wi kabə bɔɔŋki gwu yi a ŋgaiŋ kɔ na mi wi bumni, kaŋa kə lɔm wi, yaka wi fwɔkyiki gwu yi, gia yə wi bɔɔŋki gwu yi a ŋgaiŋ kɔ mi wi bumni kɔ kilɔlɔ. 27 Bumni biə Nyɔ Tii wibukumbɛiŋ kɔ wi bum a bi kɔ bindzɔŋni chu num bi baiŋni i wi nshiŋ, kɔ bi mi wə wi tɔkniki i bwa bəŋkwu bəh bəkaŋa bəŋkwu i bəŋgəkə bəbɔ wə. Ayaka chu num tə i wə wi tɔkniki bəh gwu yi a biɛiŋ bi fa kuku ma jisi wi.

2

Kiə mbɛiŋ ki chûsiki chi chi

1 Bwa bə nih bəŋ, si mbɛiŋ jiə shɔm i Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus wə wi kɔ Bah wimbum, kiə mbɛiŋ ki chûsiki chi chi. 2 Mih dzakaki lə, kɔm bəni bəfa ka dzə liə i juŋ yimbɛiŋ yi ki juŋnini wə, num widɔkɔ lɔh bəmbuŋ bə ndzɔŋni, ka ləkə finsəŋ fi kpɔ fi ləkəli, widɔkɔ wə num mi wi kifuu, num wi lɔh bəmbuŋ bə shakayini. 3 Mbɛiŋ ka nya mfi bimbɛiŋ num i mi wə wi si lafi ndzɔŋ gwu yi, ka dzaka i wi a “Dzə̂ nûm fa.” Mbɛiŋ dzaka i mi wi kifuu wə a “Nûm i bɛiŋ fi,” yudɔkɔ a, “Tsə̂ nûm shî i kuku i nshwaiŋ wə.” 4 Mbɛiŋ ka fə yakadəiŋ, ntə mbɛiŋ fiəni chu lɔ bəni bə̀ bɔ təiŋyiki bənsaka bəh shɔm yichu a? Ntə yələ chusiki a mbɛiŋ si chusi chi chi i mbɛiŋ kintəəŋ a?

5 Bwa bə nih bəŋ bə shɔm, mbɛiŋ wɔkɔli, ntə akɔ bəni bə kifuu fa kuku bə̀ Nyɔ kɔ wi sabibwili a bɔ kaŋaki kimbum kə ki kɔ num ki jikə a? Ntə a chu kɔ a bɔ bə̀ Nyɔ bi nya bɔ bəh di i ŋkuŋ bi bi bɛiŋ wə a num biə wi nì kaka i mi wichi wə wi kɔŋki wi a? 6 Ayakalə, mbɛiŋ si dza fimbɛiŋ ŋgəmsi num ŋgəmsini mi wi kifuu. Bəni bə̀ bɔ yaka num i mbɛiŋ fuŋ guku tsə bəh mbɛiŋ i juŋ yi bənsaka wə kɔ la bə ndə a? Ntə akɔ bəni bə kpɔ bələ a? 7 Ntə kɔ a bɔ bə̀ bɔ dzakaki já yichu kɔm yɛli wi kɔknini wə bə du i mbɛiŋ wə a?

8 Mbɛiŋ kɛ̂iŋsiki jîəki nchi wi Ŋkuŋ Nyɔ asi wi kɔ i Kiŋwakti ki mə. Nchi wələ kɔ a,

“Wɔ kɔ̂ŋki mi wə wi kɔ kɔmsi i wɔ wə asi wɔ kɔŋki gwu ya.”

Mbɛiŋ ka fəki yakadəiŋ, yaka mbɛiŋ fəki gia yindzɔŋni. 9 Ayakalə, mbɛiŋ kabə chusiki chi chi, yaka kɔ chu si mbɛiŋ fəki, yaka mbɛiŋ bwiŋ nchi wə wi kwa mbɛiŋ. 10 Mbɛiŋ kiəki a, na ndə wə wi jiəki bənchi bə Nyɔ bəchi, ka bwiŋ wimu, yaka wi bwiŋ lɔ bɔ bəchi. 11 Yi num yakadəiŋ, kɔm Nyɔ wə wi nì dzaka a,

“Kiə nyum mi bəh kpə mi ma nɔ̂ bəh mi widɔkɔ”,

a chu num tə wi wə wi nì dzaka a,

“Kiə wɔ ki wɔ̂ɔ kə mi”.

Wɔ kabə num maka wɔ nɔ bəh kpə mi nabə nyum mi, ayakalə num wɔ num wɔɔ mi, yaka wɔ bwiŋ lɔ nchi wi Nyɔ. 12 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ dzâkaki chu fə̂ gia ka bəni bə Nyɔ bi saka bɔ biəli num nchi wə wi bwiliki bəni i mfa wə. 13 Mbɛiŋ kîəki a jɔbi wə Nyɔ bi sakaki nsaka, wi bi kwasi kə nshɛiŋ i mi wə wi nì ka kwasi dəkə nshɛiŋ i widɔkɔ. Ayakalə, mi wə wi kwasiki nshɛiŋ i widɔkɔ bi bɔiŋ lə i nsaka wə.

Gia yə yi chusiki a mi jiə shɔm i Nyɔ, akɔ kimfə ki

14 Bwa bə nih bəŋ, mi ka dza dzaka a ŋgaiŋ jiə shɔm i Nyɔ, kimfə kiwɔ chusi kə yakadəiŋ, yəmaka ni gamti wi i nə wə a? Shɔm yə wi jiə kɔlə i bwili wi a? 15 Bə dzɔ a, waiŋnah wi nyukuni yudɔkɔ jɛmi ya kabə dzaa bəmbuŋ bəh dzɛiŋ biə wi kɔ i dzi i chɔkɔ, 16 wi dzə i wɔ, wɔ dzaka i wi a, “Ma Nyɔ bɔ̂iŋsi wɔ i kwati bəmbuŋ bəh dzɛiŋ.” Wɔ ka dzaka yakadəiŋ, maka wɔ nya wi bəh biɛiŋ biə wi nəŋki, yəmaka ni gamti wi bəh nə a? 17 Mbɛiŋ ka yɛiŋ dəkə a, mi kabə dzaka a ŋgaiŋ jiə shɔm i Nyɔ, kimfə kiwɔ chusi kə yakadəiŋ, yaka shɔm yə wi jiə a yiyi kɔ a kiŋkpili ki fiɛŋ a?

18 Mi widɔkɔ kɔlə i dza dzaka a, mi widɔkɔ kɔ n'yi num a i jiə shɔm i Nyɔ, ayaka widɔkɔ kaŋa num kimfə kindzɔŋni. Mih ka ni dzaka n'yiŋ a, chûsi mih si mi kɔ i jiə shɔm i Nyɔ kimfə kindzɔŋni kɔbi, ma mih ka ni chûsi i wɔ njiə wuŋ wi shɔm i Nyɔ num i kimfə kindzɔŋni wə. 19 Mi ka bum a Nyɔ kɔ wimu, yaka akɔ ŋkɔŋ. Ayakalə, na bəchinda bə ŋkpɛli bumki lə yaka tə nyumyi bəh nlwa. 20 Wəmaka mi kɔ kiyuŋ. Wi nəŋki a mih chûsi a, mi ka jiə shɔm i Nyɔ kimfə kindzɔŋni kɔbi, yaka yəmaka kɔ a kilɔlɔ a? 21 Ntə gia yə yi nì fə a Nyɔ yɛiŋ Ablaham tii wibukumbɛiŋ a wi kpɛiŋ i mi wi, a nì kɔ kɔm kimfə ki ki chəŋ a? Wi nì dzɔ waiŋ wi Ayjik nɔsi i tɔŋ wi mfə gia wə i fə gia yɛiŋ i Nyɔ. 22 Mbɛiŋ yɛiŋ a shɔm yə wi nì jiə i Nyɔ bəh kimfə ki ki chəŋ nì nyaniki gvu wimu a? Kimfə ki ki chəŋ nì chusiki a shɔm yə wi nì jiə i Nyɔ nì kɔ yi jikə. 23 Ayaka yi ka dzə kpɛiŋ asi bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ mə a,

“Ablaham nì jiə shɔm i Nyɔ,

kɔm yaka, Nyɔ ka yɛiŋ a wi kɔ mi wi chəŋ.”

Bə ka bɔɔŋki wi a nsɛiŋ Nyɔ. 24 Mbɛiŋ chu yɛiŋ a fiɛŋ fiə fi fəki a Nyɔ yɛiŋ a mi kɔ wi kpɛiŋ i mi wi kɔ kɔm kimfə ki ki chəŋ , a kɔbi a shɔm yə wi jiə i Nyɔ wə shəŋ a?

25 Yi kɔ a liŋ si yi Lahab miŋkpaŋa wi tɔkɔlini wə nì kɔ. Gia yə yi nì fə a Nyɔ yɛiŋ a wi kpɛiŋ i mi wi a nì kɔ kɔm kimfə ki ki chəŋ. Wi nì dzɔ bəni bə̀ bɔ nì kɔ dzə́kəh wi Islae i wi dzu, ka bi chusi dzəh yidɔkɔ chi chi i bɔ, i nyam tsə yɛiŋ. 26 Yi kɔ a liŋ asi kiŋ'waka ka bee nchaŋa ki gwu ma gwu yiwɔ numki kiŋkpili ki fiɛŋ, yi num a liŋ tə asi mi wə wi jiə shɔm i Nyɔ na fəki kimfə ki ki chəŋ yaka yəmaka kɔ a kiŋkpili ki fiɛŋ.

3

Mi tɔ̂kniki bəh lɔm wi

1 Bwa bə nih bəŋ, kiə mbɛiŋ bəduli ma nəŋki i nûmki bəni bə lanini. Ntə mbɛiŋ kiəki lə bindzɔŋ a bəni bə̀ bɔ laniki, nsaka wibɔ bi numki wi gumini a? 2 Bukumbɛiŋ bəchi gbɔyiki lə i dzə́h yiduli wə. Ayakalə, mi kabə num maka wi gbɔ i ndzaka wi wə, yaka wi kɔ mi wi ndzɔŋ tsə bwili fwu, chu kiə tə i tɔkni bəh gwu yi yichi. 3 Bukumbɛiŋ si dzɔ nsəŋ ləkə i dzaka ki kikum wə i fə a ki wɔkɔki i bukumbɛiŋ. Ayaka bukumbɛiŋ ka lumsiki nyam yiwɔ yi tsə i di biə bukumbɛiŋ nəŋki. 4 Mbɛiŋ yɛiŋ tə si bəŋgwuki bəmbum kɔ i bɔkɔ. Bɔ num bəmbum bəmbum, ayaka fiəkə yi ləkəki shi chini. Ayakalə, fiɛŋ fiə mi wi gukuni wi ŋgwuki fəki a ŋgwuki wiwɔ tsəki i di biə wi nəŋki, fi kɔ a finchiŋ. 5 Yi kɔ a liŋ si lɔm kɔ. Wi kɔ na fiɛŋ fi nchiŋ i mi mə. Ayakalə, wi si shi dzaka a gia yi ghaŋsini yi gwu.

Ntə mbɛiŋ kiəki lə si gbuku winchiŋ kɔ i bumi kwa shisi kɔɔbi kimbum i kuku a? 6 Lɔm kɔ tə aka gbuku. Lɔm kɔ kimbu i gwu yi mi wə i kintəəŋ ki bimbu biwɔ bichi biə wə biɛiŋ bichu bichi i fa mbi wələ wə kɔ num bi juŋni yɛiŋ bɛiŋ ka waŋki tsəki, bəkəli gwu yi mi wiwɔ yichi. Lɔm wiwɔ si kpa gbuku wi bəkəli nɔni ki mi kichi. Ayaka gbuku wələ kɔ num lɔm si dzɔ wi i gbuku wimbum wə. 7 Bəni kɔlə i lani ŋkaiŋni wi nyám yichi yi wɔkɔ i bɔ. Bɔ kɔ bɔ lani lɔ nyám yi chwa bəh minyəni bəh nyám yə yi sɛiŋki bəh tɔɔ bəh yi bɔkɔ. 8 Ayakalə, mi widɔkɔ kɔkə wə wi kɔ i lani bəh lɔm. Lɔm si waka kə i dzakaki gia yichu wi si num wi jikə bəh chu a num biə bi kɔ i wɔɔ mi ka kiləfi. 9 Akɔ lɔm wələ wə bukumbɛiŋ si kɔksi Ba Tii wibukumbɛiŋ yɛiŋ, a chu num a wi wə bukumbɛiŋ si nya lɔiŋ yɛiŋ i bəni, bəni bələ num a maa Nyɔ bɔ bɔ bwɔsi wi. 10 I dzaka kələ wə kimu bukuki kiŋkɔksi chu buku lɔiŋ. Bwa bə nih bəŋ, yələ kɔkə i numki yakadəiŋ. 11 Yaka mwi mi baiŋni bəh mi jili kɔlə i bukuki i dzaka kimu wə a? 12 Bwa bə nih bəŋ, kpɛiŋ wi fimbi kɔlə wum mitam mi kpɛiŋ wi njiəŋ a? Ma kpɛiŋ wi bimfɔŋ kɔlə wum fimbi a? Yi bɔŋ num a dzəŋə yi mwi mi jili kɔkə i bwiliki tə mwi mi baiŋni.

Mfi biə bi buku i bɛiŋ

13 Akɔ ndə i mbɛiŋ kintəəŋ wə wi dzakaki a ŋgaiŋ fifiki lə chu num ŋkiə gia? Wəmaka mi chusi la gwu yi i nɔni ki kindzɔŋni wə bəh kimfə ki ki chəŋ kə wi fəki ghaŋsi kə gwu, ka mi wə wi fifiki si num. 14 Ayakalə, mi kabə fɛyiki bəh kiŋghəkə bəh dzə́kəh yi bukuni i shɔm yi mə, kiə wi ki ghaŋsi kə gwu a ŋgaiŋ fifiki lə. Wi ka fə yakadəiŋ, yaka wi nəiŋki lə gia yi ŋkɔŋ. 15 Biəmaka ŋkaiŋni mfi kɔkə bi bɛiŋ. Akɔ bi fa kuku, a num bi mi wiwɔm, a num bi ŋkpɛli. 16 Mbɛiŋ kiəki a na faiŋ bəni kaŋaki kiŋghəkə bəh dzə́kəh yi bukuni, gia si nyani kə fɛiŋ i dzəh yindzɔŋni wə. Bɔ ni fəki ŋkaiŋni yi gia yichu yichi fɛiŋ. 17 Ayakalə, mi wə wi kaŋaki mfi biə bi dzəki i bɛiŋ si kaŋaki lə i yisi baiŋki kaŋa kimbɔiŋni, chu bɔni, nya tə kituni i mi widɔkɔ, num wi jikə bəh nshɛiŋ bəh kimfə kindzɔŋni, chu chusi kə chi chi, chu kaŋa kə já yifa. 18 Ayakadəiŋ, bəni bə̀ bɔ jiəki kimbɔiŋni bɔ si gbɛli ŋgɔkɔ a num kimbɔiŋni kɔh num nɔni ki chəŋ.

4

Bukumbɛiŋ ma kwâ nsɛiŋ bəh biɛiŋ bi mbi

1 Gia yə yi si dza dzə bəh jum bəh njwɔ i mbɛiŋ kintəəŋ kɔ nə? A kɔkə kiŋkɔŋ ki biɛiŋ biə gwu yimbɛiŋ nəŋki bi jumki i shɔm yimbɛiŋ wə a? 2 Jɔbi wə mbɛiŋ nəŋki fiɛŋ mbɛiŋ na kwati, ayakadəiŋ mbɛiŋ ka nəŋki i wɔɔ mi ka mbɛiŋ kwati. Jɔbi wə mbɛiŋ bukuki dzə́kəh i biɛiŋ wə, ayaka mbɛiŋ kɔbi i kwati, mbɛiŋ ka yɔliki mbɛiŋ jwɔ. Gia yə yi fəki ka mbɛiŋ ma kwati kɔ kɔm mbɛiŋ si nywa kə i Nyɔ. 3 Na jɔbi wə mbɛiŋ si bikə mbɛiŋ si kwati kə num si mbɛiŋ bikəki bəh biŋkwaka bi kpɛiŋni kə. Mbɛiŋ nywaki biɛiŋ num i fə gia yə gwu yimbɛiŋ nəŋki bəh bi. 4 Mbɛiŋ lansi kɔ aka bəkaŋa bəh bənyuku bə̀ bɔ lɔɔ bee bəkaŋa bəbɔ bəh bənyuku bəbɔ ka fəki num nɔni ki tɔkɔlini. Mbɛiŋ kiəki kə a mi wə wi kwa nsɛiŋ bəh mbi wələ, wi kɔ lɔ mbaiŋŋni wi Nyɔ a? Ayakadəiŋ, mbɛiŋ kiəki a kɔŋ a numki na ndə wi saiŋbwili i kwa nsɛiŋ bəh mbi wələ, wəmaka chu mbaiŋŋni wi Nyɔ. 5 Yi kɔ a mbɛiŋ nyani dəiŋ i kwakaki a gia yə bə nì nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə kɔ kilɔlɔ a? Bə nì kɔ bə nyaka a, “Nyɔ kaŋaki kiŋkɔŋ, də bəh ŋga i kiŋ'waka kə wi nì jiə a ki numki i bukumbɛiŋ wə.”* 6 Nyɔ gamtiki lə bukumbɛiŋ nalə. Akɔ gia yə bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

“Nyɔ shisi bəni bə̀ bɔ ghaŋsiki gwu yibɔ,

ayakalə wi duksi bəni bə̀ bɔ shisiki gwu yibɔ.”

7 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ nyâ gwu yimbɛiŋ i Nyɔ, mbɛiŋ bwâŋ ŋga bəh wi ni gɛiŋ i mbɛiŋ chɛiŋ. 8 Mbɛiŋ dzə̂ kɔmsi i Nyɔ wə, ayaka wi ni dzə kɔmsi tə i mbɛiŋ wə. Mbɛiŋ bəni bəchu, mbɛiŋ bwîli kaŋ i gia yichu wə, mbɛiŋ wɔ̂kɔ shɔ́m yimbɛiŋ, mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ kaŋaki biŋkwaka bifa bəh Nyɔ. 9 Mbɛiŋ nûm bəh nshɛiŋ, mbɛiŋ də̂ki shîsi mindəm lə wɔkwɔkwɔk. Mbɛiŋ bêe kisuŋuni, mbɛiŋ də̂ki num dəni, mbɛiŋ bêe ndzɔŋni biə mbɛiŋ wɔkɔki, mbɛiŋ chûŋsi kifwu kimbɛiŋ. 10 Mbɛiŋ shîsi gwú yimbɛiŋ i Nyɔ nshiŋ, ayaka wi ni dzasi mbɛiŋ i bɛiŋ.

Kiə mi ki sâka kə kimfə ki waiŋnih wi

11 Bwa bə nih bəŋ, kiə mi ma dzâkaki já yichu kɔm waiŋnih wi. Mi kabə dzakaki ja yichu kɔm waiŋnih wi nabə i sakaki kimfə ki waiŋnih wi, ma yi numki a wi dzakaki ja yichu num kɔm nchi wi Nyɔ chu saka nchi wiwɔ. Mi kabə sakaki nchi wi Nyɔ, ma yi numki a wi kɔ mi wə wi chu jiəki kə nchi. Mi wiwɔ fiəni chu lɔ mi wə wi sakaki nchi sakani.† 12 Mi wə wi nyaki nchi chu təiŋyi bənsaka bə bəni akɔ shəŋ mi wimu. Akɔ a wi wə wi kɔ i bwili nabə i kaasi mi. Wɔ kɔ ndə wə wɔ sakaki mi widɔkɔ a?

Kiə mbɛiŋ ma chɔ̂kɔki kijum

13 Mbɛiŋ wɔ̂kɔ, mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ dzəki mbɛiŋ ka dzakaki a, “Daiŋ nabə kijiəli buku ni buku tsə lə i kwili wələ wə nabə kə yaka wə, buku nɔ fɛiŋ jia, i fəki shi i kwati mbee.” 14 Mbɛiŋ si dzaka yaka kiə gia yə yi kɔ i buku num kijiəli a? Mbɛiŋ kiəki alə fiɛŋ fiə nɔni kimbɛiŋ kɔ fi a? Nɔni kimbɛiŋ kɔ ka bikwu biə bə yɛiŋki, bi mɔti a twɛsi fiəni samni. 15 Gia yə mbɛiŋ kɔ i dzakaki kɔ a, “Bah ka bum a buku numki bəwɔm, buku ni fə̂ yələ nabə yə yaka.” 16 Ayakalə, mbɛiŋ dzəki mbɛiŋ ka ghaŋsi lɔ gwu, chɔkɔ kijum. Mbɛiŋ kîə a kəmaka kiŋghaŋsi ki gwu kɔ chu. 17 Ayakadəiŋ, mi kabə kiəki gia yindzɔŋni yə wi kaŋaki i fə, wi fə kə, yi numki a wi fə chu.

5

Bəni bə mbum tɔ̂kniki

1 Bəni bə mbum, mbɛiŋ wɔkɔ gia yə mih dzakaki. Mbɛiŋ də̂ki, wili kɔm ŋgəkə wə wi dzəki i mbɛiŋ wə. 2 Mbum bimbɛiŋ kɔ bi fɔɔ lɔ, shə́kə num yi mɛni bəmbuŋ bəmbɛiŋ. 3 Biɛiŋ bimbɛiŋ bi kpɔ kɔ num bi chami lɔ. Nchami wiwɔ ni numki kinchəsi i nɔni kimbɛiŋ wə, wi num i dzi tə nyam yimbɛiŋ yi gwu aka gbuku. Biələ si num chɔkɔ bi gɔksini mbɛiŋ juŋni jiə a mbum. 4 Mbɛiŋ yɛ̂iŋ, mbɛiŋ fwɔkyi bəni bə̀ bɔ nɔmki i mbɛiŋ khə. Bɔ kɔh biɛiŋ bi mbɛiŋ, mbɛiŋ nəiŋ i gɔm bɔ, bɔ ka dəki. Bɔ də lɔ Bah Nyɔ wə wi kaŋaki Ŋga Bichi wɔkɔ ndə wibɔ. 5 Mbɛiŋ nɔki fa mbi wə dzi kidəəŋ kimbɛiŋ asi gwu yimbɛiŋ kɔŋki. Mbɛiŋ dzi ka kpali ka numki aka nyám yi bwilini, yi wɔkɔli jɔbi wə bə bi təiŋyi yi yɛiŋ. 6 Mbɛiŋ bwaŋ gvu i bəni chɛiŋ bɔ liə i ŋgəkə wə. Mbɛiŋ wɔɔyi bəni bə̀ bɔ ka fə dəkə gia yidɔkɔ, a chu num bəni bɔ kɔbi i bwaŋ ŋga bəh mbɛiŋ.

Bəni bə Nyɔ nûmki bəh ŋkaŋa wi shɔm

7 Bwa bə nih bəŋ, yi kɔ a mbɛiŋ nûmki bəh ŋkaŋa wi shɔm i tsə̂ bûku jɔbi wə Bah bi fiəniki dzəki yɛiŋ. Mbɛiŋ yɛ̂iŋ si bəni bə̀ bɔ nɔmki khə si kaŋa shɔm i tsə buku jɔbi wə bɔ si kɔh biɛiŋ bindzɔŋni i khə wibɔ wə. Bɔ si wɔkɔli dzaŋ dzə ka bɔ gbɛli biɛiŋ, bɔ wɔkɔli bi kpɛiŋ i ŋkɔh wə. 8 Mbɛiŋ tə kâŋaki shɔm ayakadəiŋ. Mbɛiŋ nûmki bəh ŋga kɔm jɔbi wi Bah si num kɔmsi dzə.

9 Bwa bə nih bəŋ, kiə mi ma shwîŋyiki waiŋnih wi. Mi wə wi shwiŋyiki waiŋnih wi bi kaŋaki lə nsaka. Mi wə wi bi təiŋki bənsaka wi si num lɔ i dzaka kifiəŋə wə. 10 Bwa bə nih bəŋ, mbɛiŋ sîni dzɔ̂ i bəni bə ntum bə Nyɔ bə̀ bɔ si dzaka i bəni i yɛli wi Bah wə. Bɔ ni yɛiŋki lə bəŋgəkə, ka kaŋaki a shɔm wɔkɔli. 11 Bukumbɛiŋ yɛiŋ a bəni bəchi bə̀ bɔ nì kɔ bɔ kaŋa shɔm tsə kaasi, kɔ num Bah nì lɔɔ kimbɔiŋsi i bɔ wə. Mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ wɔkɔ lɔ kɔm Jɔb si wi nì kaŋa shɔm i tsə kaasi, chu wɔkɔ tə si Bah nì tsə beeŋsi ŋgəkə wi, wi fiəni chu bindzɔŋ. Bah nì fə yakadəiŋ, kɔm wi si cham lə i bəni, kwasi nshɛiŋ i bɔ.

12 Bwa bə nih bəŋ, gia yə yi tsəki gia yichi kɔ a, mi ka dzaka gia kiə wi ki kaiŋ kə. Kɔŋ wi kaiŋki num i bɔɔli, nabə a wi kaiŋ i nshwaiŋ, nabə i yɛli winaiŋ fiɛŋ. Mi ka bum gia a, “Aaŋ”, yi ka numki asi yi kɔ. Wi ka nəiŋ a, “Aayi”, yi ka numki asi yi kɔ. Mbɛiŋ fəki yaka, ka Nyɔ bi ma chu jiə mi i ŋgəkə wə.

Ntsa bəh njiə shɔm gamtiki lə

13 Mi widɔkɔ i mbɛiŋ wə kabə yɛiŋ ŋgəkə, wi ka tsâki. Mi ka wɔkɔki ndzɔŋni, wi ka yə̂əŋki kɔ̂ksi Nyɔ. 14 Mi widɔkɔ i mbɛiŋ wə kabə gwɛiŋki, wi bɔ̂ɔŋ bətii kijuŋni ki bəni bə bumni, bɔ dzə̂ tsâ i wi bɛiŋ, fîaŋsi wi bəh miə i yɛli wi Bah wə, 15 ntsa wiwɔ wə bɔ tsa lə num bɔ jiə shɔm i Bah wə, ni gamti mi wiwɔ wi ni bɔnih, Nyɔ ni dzasi wi i bɛiŋ. A kabə num a mi wiwɔ fə chu, Nyɔ ni dalinya wi. 16 Ayakadəiŋ, yi kɔ a, mi ka fə gia yichu, wi fûku i waiŋnih, bɔ wi tsâ i gwú yibɔ, ka Nyɔ ni chuku mbɛiŋ. Ntsa wi mi wi chəŋ kaŋaki lə ŋga nalə fə gia yiduli.

17 Mbɛiŋ sîni dzɔ̂ gia i Ɛlaja wə. Wi nì kɔ mi wiwɔm ka bukumbɛiŋ. Wi nì tsa jiə ŋga a dzaŋ ma dzə i fa kuku. Dzaŋ baaŋ i bɛiŋ yakadəiŋ i jía yitali wə bəh kiŋka. 18 Wi bi fiəni tsa, Nyɔ faaŋ shi dzaŋ, biɛiŋ fiəni kɔ i nshwaiŋ wə.

19 Bwa bə nih bəŋ, mi widɔkɔ i mbɛiŋ ka bee dzəh yi ŋkɔŋ ka njəŋki, mi widɔkɔ fiəni dzə bəh wi i jum wə, 20 mi wə wi dzə bəh wi i jum wə wi kîə a mi ka fiəni mi wə wi fəki gia yichu, wi bêe dzəh yi yi kilɔlɔ, yaka wi bwili wəmaka i kaŋ yi kpi wə, Nyɔ dalinya chu bi biduli.

* 1:1 Chwɔŋbijuŋ bi bəni bə Nyɔ, bəni bədɔkɔ kwakaki a, akɔ Bəju bə̀ bɔ jiə shɔm i Jisɔs Klistus wə, a num bɔ bə̀ bɔ gali ka nɔki i bitumi bidɔkɔ chi chi wə.

* 4:5 Nabə a “Kiŋ'waka ki Baiŋni kə Nyɔ nì nya i bukumbɛiŋ, ki kaŋa kiŋkɔŋ, ki lansi dəki a bukumbɛiŋ nûm ndzɔŋ bəh Nyɔ.”

† 4:11 Nchi wələ kɔlə i numki wə wi dzakaki a, “Wɔ kɔ̂ŋki mi wə wi kɔ kɔmsi i wɔ wə asi wɔ kɔŋki gwu ya.”

1 Bita

1

2

3

4

5

Kiŋwakti ki ninshiŋ ki

Bita

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Bita ki ninshiŋ kələ mə

Kiŋwakti ki Bita ki ninshiŋ kələ kɔ num wi nì nyaka i bəni bə Klistus bə̀ bɔ nì waŋ tsə ka nɔki i kidi wə chi chi (1:1). Gia yiləkəli yə yi nì fə ka wi nyaka kiŋwakti kələ a nì kɔ i də̂si shɔ́m yi bəni bələ si bəni nì bwaŋki gvu i bɔ chɛiŋ, bɔ yɛiŋ bəŋgəkə kɔm shɔm yə bɔ jiə i Klistus wə. I dəsi yi yakadəiŋ, Bita ka yiŋti bɔ kɔm ntum wi ndzɔŋni kɔm Jisɔs Klistus wə kpi yi bəh ndza wi kpi bəh kiŋkaka kə a ŋgaiŋ bi fiəni dzə lə, a num gia yə bə tsɛ̂iŋki tsə̂ki ninshiŋ bə jîə mfi i yɛiŋ wə.

Kifwu ki gia i Kiŋwakti kələ mə

1:1-2 Kin'yisi

1:3-12 I kwaka si Nyɔ bwiliki bəni

1:13–2:10 Ntəfi kɔm i nɔki nɔni ki baiŋni

2:11–4:19 Si mi wi Klistus kɔ i dzɔ̂ki bəŋgəkə bə̀ wi yɛiŋki

5:1-11 Si mi wi Klistus kɔ i shîsi gwu yi bəh i nɔ̂mki tə i bəni

5:12-14 Kiŋgɔksi

1

1 Kiŋwakti kələ nyaka mih Bita waiŋ ntum wi Jisɔs Klistus. Mih nyaka i bəni bə Nyɔ bə̀ wi sabibwili a akɔ mbu num bɔ waŋ tsə bɔ num bəni bə dzəni i bimbu bi Bɔntus bəh Galɛshia bəh Kafadɔsia bəh Ɛsia bəh ki Bitinia wə. 2 Nyɔ Tii wibukumbɛiŋ nì sabibwili mbɛiŋ asi wi nì kiəki yi kɛiŋ i bi dzə num. Kiŋ'waka ki ka kɛiŋsi jiə mbɛiŋ chi chi ka mbɛiŋ bi wɔkɔ i Jisɔs Klistus, a bə mikə mbɛiŋ bəh mwa mu. Ma Nyɔ chûsi mbɛiŋ shɔm yi yindzɔŋni nalə, wi nyâ mbɛiŋ bəh shɔm yi dəli nalə.

Bukumbɛiŋ nɔ̂ki bə tsɛ̂iŋ a ninshiŋ

3 Kiŋkɔksi nûm i Nyɔ wə wi kɔ Nyɔ chu num Ba wi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus. Wi bwɔ bukumbɛiŋ i mbwɔ wimfiaŋ wə asi Jisɔs Klistus nì dza i kpi wə num a fə ŋkwasi wi winshɛiŋ wimbum i bukumbɛiŋ. Gia yələ fə a bukumbɛiŋ numki i liə bə tsɛiŋ tsə a ninshiŋ, 4 tsɛiŋ i dzi biɛiŋ num biə wi jiə i mbɛiŋ i tumi ki bɛiŋ wə. Biɛiŋ biələ kɔ bi kɔbi i fɔɔ, nabə i bəkə, nabə i jwiŋ. 5 I tsə dzəh i shɔm yə mbɛiŋ jiə i Nyɔ wə, wi chəniki mbɛiŋ bəh ŋga bi i tsə buku i mbɔiŋ wə wi kɛiŋsi jiə a wi bi yəŋəki i kiŋgɔksi wə. 6 Si mbɛiŋ kiəki yakadəiŋ, mbɛiŋ wɔkɔki ndzɔŋni. Ayakalə, mbɛiŋ kaŋa i ni wɔkɔ lɔli i jɔbi wi twɛsi wə kɔm bə bəmɔmsi bə̀ bɔ dzəki i mbɛiŋ i dzə́h dzə́h wə. 7 Bɔ dzəki i mɔmsi a shɔm yə mbɛiŋ jiə i Nyɔ a, akɔ yi ŋkɔŋ. Namana yaka chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli si num num bə mɔm bəh gbuku, ayaka chwaka kiwɔ num fiɛŋ fi num i bi bəkə. Si yi kɔ yakadəiŋ, yaka kɔ a bə kɔlə i mɔm tə shɔm yə mbɛiŋ jiə i Nyɔ, kɔm yi kɔ fiɛŋ fi tsə chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli. Ayakadəiŋ, jɔbi wə Jisɔs Klistus bi buku dzə, bə bi kɔksiki mbɛiŋ, tumyi bikum bimbɛiŋ, yaksi mbɛiŋ. 8 Mbɛiŋ kɔŋki Jisɔs Klistus maka mbɛiŋ num yɛiŋ i wi wə, num mbɛiŋ bum i wi, na yaka si mbɛiŋ yɛiŋki kə i wi wə i liə. Mbɛiŋ bə́ wɔkɔ ndzɔŋni nalə a num biə mi kɔkə i dzaka, 9 kɔm mbɛiŋ kiəki a, si mbɛiŋ jiə shɔm i wi wə, gia yə yi dzəki i yɛiŋ chɛiŋ kɔ mbɔiŋ wi biŋ'waka bimbɛiŋ. 10 Bəni bə ntum bə Nyɔ bə̀ bɔ nì dzakaki kɔm kinduksi ki Nyɔ kə wi nì kɔ i duksi mbɛiŋ yɛiŋ, bɔ nì kɛiŋsi nəŋ, mɔmsi i kiə kɔm mbɔiŋ wələ. 11 Kiŋ'waka ki Klistus nì kɔ i bɔ wə si bɔ nì dzakaki a Klistus bi yɛiŋ lə ŋgəkə ayaka i yəmaka jum, wi bi ka kwati kiŋkɔkni. Ayaka bɔ ka nəŋki i kiə jɔbi wə gia yiwɔ bi numki, bəh dzəh yə yi bi tsəki ka yi numki. 12 Nyɔ ka fə bɔ kiə a gia yələ bɔ nì dzakaki a bɔ nì dzakaki kə num i gwu yibɔ wə, yi nì kɔ, num i mbɛiŋ. Akɔ yi mbɛiŋ nì wɔkɔ i dzaka ki bəni bə̀ bɔ nì fukuki ntum wi ndzɔŋni kɔm Klistus i mbɛiŋ i ŋga bi Kiŋ'waka ki Baiŋni kə Nyɔ nì chiŋsi ki dzə i bɛiŋ. Yələ kɔ gia na bəchinda bə Nyɔ də i kiə yi.

Bəni bə Nyɔ bâiŋki i nɔni kibɔ wə

13 Si yi kɔ yakadəiŋ, mbɛiŋ lûmsi mfi bimbɛiŋ, mbɛiŋ kɛ̂iŋsi gwu yimbɛiŋ. Mbɛiŋ tɔ̂kni bəh gwu yimbɛiŋ, mbɛiŋ tsɛ̂iŋki ndzɔŋki tsəki a ninshiŋ i kinduksi ki Nyɔ kə ki bi dzə i mbɛiŋ jɔbi wə Jisɔs Klistus bi fiəni chusiki gwu yi. 14 Mbɛiŋ wɔ̂kɔki i Nyɔ ka bwa bu. Kiə mbɛiŋ ma chu fə̂ki gia bîəli si nyam yimbɛiŋ yi gwu nəŋki asi mbɛiŋ nì fəki jɔbi wə mbɛiŋ nì kɛiŋki i jisi wə. 15 Asi wi wə wi nì bɔɔŋ mbɛiŋ wi kɔ wi baiŋni, mbɛiŋ tə bâiŋki i kimfə kimbɛiŋ kichi wə, 16 asi bə nyaka a,

“Mbɛiŋ bâiŋki kɔm mih baiŋki lə.”

17 Si mbɛiŋ bɔɔŋki Nyɔ a Ba wimbɛiŋ, akɔ wə wi sakaki mi wichi i kimfə ki wə chusi kə chi chi, mbɛiŋ kaŋa i nɔ̂ki nɔni kimbɛiŋ lwâ Nyɔ i jɔbi wichi wə mbɛiŋ kɔ i mbi wələ wə ka bəni bədzəni. 18 Ntə mbɛiŋ kiəki lə a Nyɔ nì təiŋ lɔ mbɛiŋ i nɔni kiyəə kə bətii bəmbɛiŋ nì kuku yaka mbɛiŋ yɛiŋ, wi nì ka təiŋ dəkə num bəh fiɛŋ ka kpɔ wi num i bəkə. 19 Wi nì təiŋ num bəh mwa mi Klistus mɔ kɔbi fiɛŋ fi kilɔlɔ, mə mɔ kɔ ka mi waiŋ jaka wi mfə gia wə wi kaŋaki kə chu bidɔkɔ nabə gia yi kiŋgbɔ yidɔkɔ. 20 Nyɔ nì saiŋbwili wi na ka mbi yisi, ka chusi wi i chɔkɔ bi gɔksini biələ wə kɔm mbɛiŋ. 21 A fə Klistus na ka mbɛiŋ bum i Nyɔ wə wi nì dzasi wi i kpi wə nya wi bəh mbum. Si wi nì fə yakadəiŋ, shɔ́m yimbɛiŋ bəh kiŋkwaka kimbɛiŋ ka numki num mbɛiŋ jiə i Nyɔ. 22 Si mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ wɔkɔ lɔ ŋkɔŋ, bi fə biŋ'waka bimbɛiŋ baiŋ ka mbɛiŋ kaŋaki kiŋkɔŋ i bwa bə nih bəmbɛiŋ a num kiŋkɔŋ ki ŋkɔŋ, mbɛiŋ kɔ̂ŋniki a yakadəiŋ bəh shɔm yimbɛiŋ yichi. 23 Mbɛiŋ kîəki a bə fiəni bwɔ mbɛiŋ i mbwɔ wimfiaŋ wə. Wi wələ wi bwɔ mbɛiŋ lə a kɔkə wə wi kɔ i kpi. Ayaka a num Nyɔ mwi wə wi bi kpi kə. Wi bwɔ mbɛiŋ num a bəh ja yə yi nyaki nɔni. Ja yələ bi baaŋ a numki fɛiŋ. 24 Yi kɔ asi bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

“Mi wiwɔm wichi kɔ aka mfwaŋ,

ndzɔŋni bi kɔ aka bəfluwa bə chwa.

Mfwaŋ si kpiyi lə, bəfluwa bə chwa tə səkyi,

25 ayakalə ja yi Bah bi num a fɛiŋ jɔbi wichi.”

Ja yələ num ntum wi ndzɔŋni kɔm Klistus wə bə nì fukuki i mbɛiŋ.

2

Kɔm Təh wə wi kaŋaki nɔni bəh tumi ki baiŋni

1 Yi kɔ a, mbɛiŋ bêe shɔm yichu yichi, bəh mfwɔkyi wichi bəh i dzakaki bəndzaka bəfa, bəh kiŋghəkə bəh i dzakaki bəndzaka bəchu bəchi kɔm bəni. 2 Mbɛiŋ kâŋaki kiŋkɔŋ nalə i mahki mbɛiŋŋ wi baiŋni wi kiŋ'waka a wi wi, a liŋ asi bwa bə bɔhli si kaŋa kiŋkɔŋ i mbɛiŋŋ wə, ka wi fəki mbɛiŋ kɔɔki tsəki a ninshiŋ i bi dzə kwati mbɔiŋ wimbɛiŋ. 3 Mbɛiŋ fə̂ki yakadəiŋ si mbɛiŋ mɔm wɔkɔ lɔ ka yɛiŋ a Bah ndzɔŋki lə. 4 Mbɛiŋ dzəki i Klistus wə wi kɔ Təh wə wi kaŋaki nɔni, a num wə bəni nì nəiŋma a wi ndzɔŋki kə, ayakalə Nyɔ saiŋbwili n'yi a, akɔ shɔm yi ŋgaiŋ. 5 Mbɛiŋ tə kɔ aka kitəh kə ki kaŋaki nɔni kə Nyɔ maaki juŋ yi kiŋ'waka yɛiŋ a mbɛiŋ ni nûmki mbaŋ wi bətii mfə gia bu bə baiŋni, i fəki bimfə gia biə wi kɔŋki i kiŋ'waka wə tsə dzəh i Jisɔs Klistus wə. 6 Yi kɔ i Kiŋwakti ki Nyɔ wə a,

“Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, mih jiəki təh i kwili wi Sayɔŋ wə,*

a num təh wi bu wi juŋ.

A num təh wə mih saiŋbwili, a num shɔm yiŋ nalə.

Təh wələ kɔ wə, mi ka jiə mfi bi i wi wə wi bi ma də gwu.”

7 I mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ bum i wi, təh wiwɔ kɔ shɔm yimbɛiŋ. Ayakalə, i bəni bə̀ bɔ ka jiə dəkə shɔm i wi, wi kɔ i bɔ asi bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ mə a,

“Təh wə bəni bə maani nì nəiŋ,

wi dza ka fiəni num,

təh wə bə maa bu wi juŋ yɛiŋ.”

8 Ayaka yi chu num bə nyaka a,

“Təh wələ ni fəki bəni bənliki i wi wə.

A num biaŋa wə wi ni fəki bəni gbɔyi.”

Bɔ bənliki i yɛiŋ wə kɔm bɔ nəiŋ i bum gia yi Nyɔ, num asi Nyɔ nì sisi jiə a yi kaŋaki i bi numki. 9 Ayakalə, mbɛiŋ kɔ fimbɛiŋ ŋgɔkɔ wə a sabibwili Nyɔ mbɛiŋ. Mbɛiŋ num mbaŋ wi bətii mfə gia bə̀ bɔ nɔmki i ŋkuŋ. Mbɛiŋ num tumi ki baiŋni, mbɛiŋ num bəni bə̀ Nyɔ fə a bɔ numki mbu mwi i fukuki gia yindzɔŋni yə wi fəki. Akɔ wi wə wi bɔɔŋ mbɛiŋ mbɛiŋ buku i jisi mə, ka liə i baiŋni bi bimbum wə. 10 A nì kɔ i kikpu wə mbɛiŋ nì kɔkə bəni, ayakalə i liə mbɛiŋ si num lɔ bəni bə Nyɔ. I ninshiŋ mbɛiŋ nì ka dzɔ dəkə nshɛiŋ yi Nyɔ, ayakalə i liə mbɛiŋ dzɔ lɔ nshɛiŋ yi.

Bəni bə Nyɔ chûsiki nɔni kindzɔŋni i bəni bəchi kintəəŋ

11 Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, si mbɛiŋ kɔ bəni bə dzəni i mbi wələ wə num mbɛiŋ kwumi num kwumini i mbi wələ, mih bə́ kwuŋ kaŋ kwuŋni i mbɛiŋ a mbɛiŋ ma fə̂ki gia yichu yə nyam yimbɛiŋ yi gwu kɔŋki, kɔm gia yələ jwɔki bəh biŋ'waka bimbɛiŋ. 12 Mbɛiŋ chûsiki nɔni kindzɔŋni i kintəəŋ ki bəni bə̀ bɔ kiəki kə Nyɔ ka jɔbi wə bɔ jiəki gia i mbɛiŋ fuŋ a mbɛiŋ kɔ bəni bəchu, bɔ ni yɛiŋki nɔni kimbɛiŋ kindzɔŋni, ka a bi numki chɔkɔ biə Nyɔ bi dzə, bɔ bi tumyiki bikum bi.

13 Mbɛiŋ nyâ gwú yimbɛiŋ kɔm bə Bah i mi wichi wə wi sakaki bəni. Mbɛiŋ nyâ gwú yimbɛiŋ kɔŋ a numki i ŋkuŋ wi Lum wimbum, 14 nabə i bəni bə̀ wi jiə a bɔ sakaki bimbu bi mbi, bɔ jiə bəni bə̀ bɔ fəki gia yichu i ŋgəkə wə kɔksi bə̀ bɔ fəki gia yindzɔŋni. 15 Nyɔ nəŋki a mbɛiŋ fə̂ki gia yindzɔŋni, ayaka baŋ dzaka ki bəni bə kiyuŋ bə̀ bɔ dzakaki gia kiə kə gia yə bɔ dzakaki. 16 Mbɛiŋ nɔ̂ki ka bəni bə̀ gia yidɔkɔ kaŋaki kə bɔ, ayakalə kiə mbɛiŋ ki dzɔ̂ kə yi i kəŋ i shi chɛiŋ i fə̂ki chu. Mbɛiŋ nɔ̂ki num ka mfá yi Nyɔ. 17 Mbɛiŋ kɔ̂ksiki bəni bəchi, kɔ̂ŋ bwa bə nih bəmbɛiŋ bə bumni bəchi, lwâ Nyɔ, kɔ̂ksi ŋkuŋ wimbum wi Lum.

Bəni bə Nyɔ dzɔ̂ kinchəsi i ŋgəkə wi Klistus wə

18 Mfá, mbɛiŋ nyâki gwú yimbɛiŋ i bəni bə̀ mbɛiŋ kɔ i bɔ chɛiŋ, kɔ̂ksi bɔ na bindzɔŋ. Mbɛiŋ ma nyâki a bə̀ bɔ kaŋaki nɔni kindzɔŋni bɔ tɔkni i mbɛiŋ. Mbɛiŋ nyâki tə i bə̀ bɔ chəfiki. 19 Mih dzakaki lə kɔm Nyɔ si wɔkɔ lə ndzɔŋni i mi wə bə chəbsiki wi wi wɔkɔ lɔli maka wi gbɔ i gia yidɔkɔ wə, ayakalə kaŋa a shɔm kɔm wi jiə mfi bi i Nyɔ. 20 Bə ka twɛiŋki mbɛiŋ num mbɛiŋ gbɔ i gia wə, mbɛiŋ kaŋa shɔm, mbee wiwɔ kɔ na nə? Ayakalə, mbɛiŋ ka yɛiŋki ŋgəkə num i gia yindzɔŋni yə mbɛiŋ fə, mbɛiŋ kaŋa a shɔm, Nyɔ ni wɔkɔki ndzɔŋni bəh mbɛiŋ. 21 Akɔ di bimbɛiŋ i yɛiŋki ŋgəkə yakadəiŋ, kɔm Klistus tə nì yɛiŋ ŋgəkə kɔm mbɛiŋ, chusi kinchəsi i mbɛiŋ a mbɛiŋ dzɔ̂ gvu yi. 22 Wi nì ka num fə dəkə chu nalə, já yifa nì ka num buku dəkə i dzaka ki wə. 23 Jɔbi wə bə nì tɔyiki wi, wi nì ka chukuli dəkə bəh ntɔyi. Jɔbi wə bə nì njəŋsiki wi, wi nì ka fasi dəkə i nya ŋgəkə i bɔ, ayakalə wi nya gia yichi i Nyɔ kaŋ wə wi kiəki i saka ndzɔŋ bənsaka. 24 Wi mwi nì giŋ chu bibukumbɛiŋ i gwu yi wə i kintasi wə. Wi nì fə yakadəiŋ, ka bukumbɛiŋ kpi i gaali bəh chu, i nɔ̂ki nɔni ki chəŋ. Bíəkə yə wi nì kaŋaki yi fə mbɛiŋ bɔnih. 25 Mbɛiŋ nì kɔ aka shwáŋ njəŋ nnya, ayakalə i liə mbɛiŋ fiəni lɔ ka dzə i Nchəni, wi chu num Ntɔkni wi biŋ'waka bimbɛiŋ.

3

Si bəkaŋa bəh bənyuku bəbɔ kɔ i nɔ̂ki

1 Mbɛiŋ bəkaŋa bə bəni, mbɛiŋ tə nyâki gwú yimbɛiŋ i bənyuku bəmbɛiŋ. Mbɛiŋ kabə fəki yakadəiŋ, ma mi wimu i bɔ kintəəŋ wə wi nəiŋki i bum gia yi Nyɔ, ni dza bum maka mi chu dzaka gia i wi, num a fə nɔni ki kpə wi, 2 si bənyuku bəmbɛiŋ yɛiŋki si mbɛiŋ nɔki nɔni ki baiŋni, chusi kiŋkɔksi. 3 Gia yə yi chusiki ndzɔŋni bimbɛiŋ ma nûmki biɛiŋ bi lɔɔni i gwu wə, ka i kɛiŋsiki juŋyifwu a yi ndzɔŋki, bəh i ləkəki misiŋ, bəh i kaŋa gwu bəh bəmbuŋ bəh ndzɔŋni. 4 Gia yə yi ni chûsiki ndzɔŋni bi mi ni numki fiɛŋ fiə mi wiwɔ kɔ fi i shɔm yi mə. Ŋkaiŋni ndzɔŋni biələ si jwiŋ kə, a num bi shɔm yə yi bɔniki num lə nyiki. Biələ kɔ biə Nyɔ yɛiŋki akɔ bi shɔm yi. 5 Akɔ lə si bəkaŋa bə baiŋni bə̀ i kikpu wə nì jiə mfi bibɔ i Nyɔ wə ní shiki chusiki ndzɔŋni bibɔ. Bɔ nì nya tə gwú yibɔ i bənyuku bəbɔ. 6 Miŋkpaŋa ka Sɛla nì wɔkɔki lə i Ablaham bɔɔŋ wi a bah wi ŋgaiŋ. Mbɛiŋ tə kɔ i liə bwa bə Sɛla jɔbi wə mbɛiŋ fəki gia yi chəŋ chu lwa kə gia yidɔkɔ.

7 Bənyuku, mbɛiŋ tə kîə dzəh yə mbɛiŋ kaŋaki i nɔ̂ki bəh bəkaŋa bəmbɛiŋ. Mbɛiŋ nyâki kiŋkɔksi i bɔ si bɔ kaŋaki kə ŋga ka mbɛiŋ, ayaka si Nyɔ kɔ wi duksi mbɛiŋ bɔ bəchi bəh nɔni kə ki bi tsə kaa kə. Mbɛiŋ nɔ̂ki yakadəiŋ, ka fiɛŋ fidɔkɔ ma kəŋki ntsa wimbɛiŋ.

I yɛiŋki ŋgəkə kɔm gia yindzɔŋni tsə i yichu wə

8 I gɔksiki, mih təfiki mbɛiŋ bəchi a, mbɛiŋ kâŋaki shɔm yimu, kâŋa nshɛiŋ yi kwasini, kâŋa kiŋkɔŋ ki bəni bə bumni, kâŋa shɔm yi bɔnini, shîsi gwu yimbɛiŋ i kuku. 9 Mi ka fə chu i mi kiə wi ki chûkuli kə bəh chu. Mi ka tɔyi mi, kiə wi ki chûkuli kə bəh ntɔyi, wi lɔɔ num kimbɔiŋsi i wi wə. Yələ kɔ gia yə Nyɔ bɔɔŋ mbɛiŋ kɔm yi a mbɛiŋ fə̂ki ka wi bi lɔɔ kimbɔiŋsi i mbɛiŋ wə. 10 Akɔ yaka si bə nyaka a,

“Mi ka kɔŋki i wɔkɔki ndzɔŋni i nɔni ki wə,

bəh i yɛiŋ kaŋ yindzɔŋni,

wi tɔ̂kniki bəh lɔm wi kɔm chu,

ayaka ma já yifa ma bûkuki i dzaka ki wə.

11 Wi kaŋaki i nyɔ̂kɔ jum yi i gia yichu wə,

fə̂ num yindzɔŋni, yɔ̂kɔ i kimbɔiŋni chɛiŋ bîəli ki,

12 kɔm Bah si yɛiŋ lə bəni bə chəŋ,

wi wɔkɔ ntsa wibɔ.

Ayakalə, wi nya kə shi i bəni bə̀ bɔ fəki chu.”

13 Mbɛiŋ kabə kaŋa kiŋkɔŋ kimbum i fəki gia yindzɔŋni ka yəmaka, na mi wə wi kɔ i fə mbɛiŋ bəh gia yichu kɔ na ndə a? 14 Ayakalə, bəni kabə nya ŋgəkə i mbɛiŋ kɔm mbɛiŋ fəki gia yi chəŋ, ma Nyɔ ni bɔiŋsi mbɛiŋ. Kiə mbɛiŋ ma lwâki bɔ, nabə a shɔ́m nyûmyiki mbɛiŋ. 15 Mbɛiŋ kɔksiki Klistus i shɔ́m yimbɛiŋ wə ka Bah wimbɛiŋ. Mbɛiŋ kɛiŋsi gwu yimbɛiŋ, jɔbi wichi i wɔkɔliki i chukuli mi wə wi ni bikə gia yə mbɛiŋ tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ kɔm yi. Ayakalə, jɔbi wə mbɛiŋ chukuliki, mbɛiŋ chûkuliki i kimbɔiŋni wə bəh kiŋkɔksi. 16 Mbɛiŋ ma fə̂ki gia yə yi kɔ i sakaki mbɛiŋ i shɔ́m mə, ka jɔbi wə bə tɔyiki mbɛiŋ, dzaka já yichu kɔm nɔni kimbɛiŋ kindzɔŋni kɔm mbɛiŋ kɔ bəni bə Klistus, bɔ ni gəmniki. 17 Mbɛiŋ kîə a yi ndzɔŋki lə i yɛiŋ ŋgəkə kɔm gia yindzɔŋni yə mbɛiŋ fə yi, a kabə num a Nyɔ kɔŋki lə a yi nûmki yakadəiŋ, tsə i yɛiŋki ŋgəkə kɔm gia yichu yə mbɛiŋ fə. 18 Yi kɔ asi Klistus nì yɛiŋ ŋgəkə ka kpi. Wi nì kpi kɔm chu bi bəni kpamu yi kaa yakadəiŋ. Wi wə wi nì kɔ mi wi chəŋ nì kpi i bəni bə̀ bɔ kɔkə bə chəŋ i dzə bəh bukumbɛiŋ i Nyɔ wə. Bə nì wɔɔ wi, wi kpi num i nyam yi gwu wə, ayakalə Nyɔ fə a wi numki wiwɔm i kiŋ'waka wə. 19 Akɔ i kiŋ'waka kələ wə wi nì tsə fuku gia yi Nyɔ i biŋ'waka biə bi nì kɔ i juŋ yi nsəŋ mə. 20 Biŋ'waka biələ kɔ biə bi nì nəiŋ i bum i Nyɔ i jɔbi wi Nɔa wə. Nyɔ nì kaŋa shɔm bəh bi, wɔkɔli jɔbi wə Nɔa nì kɛiŋsi kaasi ŋgwuki. Ŋgwuki wələ kɔ wə bəni nì liə yɛiŋ a bəni nyaŋ shəŋ, a num bɔ bə̀ bɔkɔ nì fə bɔ bɔiŋ. 21 Bɔkɔ yələ kɔ ka bɔkɔ yə bə juliki mbɛiŋ yɛiŋ i liə yi bwili mbɛiŋ. Bə juliki kə mi i bɔkɔ yələ mə a bə wɔkɔki num chii i gwu yi wə. Akɔ i fə kiŋkaka i Nyɔ bəh kiŋkwaka kibaiŋni. Njuli wi bɔkɔ wələ bwiliki mbɛiŋ bəh ŋga bi Jisɔs Klistus biə wi nì buku yɛiŋ i kpi wə. 22 Jisɔs Klistus wələ yaka lɔ i bɛiŋ ka shinum i tsɛiŋ yiləkəli yi Nyɔ wə, wi num fɛiŋ bəchinda bə Nyɔ bəh biŋ'waka biə bi kaŋaki ŋga bəh biŋ'waka bichi biə bi sakaki num i wi chɛiŋ.

4

Nɔni ki bəni bə Nyɔ kɔ kimfiaŋ

1 Si Klistus nì yɛiŋ ŋgəkə i nyam yi gwu wə, mbɛiŋ tə kaŋaki i kâŋaki ŋkaiŋni wi shɔm yə wi nì kaŋaki i yɛiŋ tə ŋgəkə, kîə a mi wə wi kɔ wi yɛiŋ lɔ ŋgəkə i nyam yi gwu wə kɔ wi gaali lɔ bəh chu, 2 ka wi ma chu nɔ̂ki nɔni ki fa mbi wələ wə biəli gia yichu yə nyam yi gwu nəŋki. Wi nɔ̂ki biəli num gia yə Nyɔ nəŋki. 3 Mbɛiŋ kiəki a jɔbi wə mbɛiŋ nì kɛiŋki mbɛiŋ fə gia yi bəni bə̀ bɔ kiəki kə Nyɔ si shi fə yi kpɛiŋ. Mbɛiŋ nì nɔki nɔni ki kinyɛŋ ki tɔkɔlini, biəli nyam yimbɛiŋ yi gwu yi shilini, mu mbih mɔ kwa mbɛiŋ, fə bini, dzi i kiyuŋ wə, mu fii fɛiŋ fə ka bíə. Ayaka mbɛiŋ chu tsa, kɔksi bənyɔ bə kilɔlɔ a num gia yi gumini. 4 I liə dzaka wɔmki bəni bə̀ bɔ kiəki kə Nyɔ si mbɛiŋ chu chiŋniki kə i mbaŋ wibɔ wi nɔni kə ki kɔ ka ki nyám, bɔ ka fiəni gwu tɔyi mbɛiŋ. 5 Ayakalə, bɔ num i bi num i nɔmyi dzaka i Nyɔ nshiŋ wə wi kɔ wi kɛiŋsi gwu i sakaki bəŋkwu bəh bəwɔm. 6 Akɔ gia yə yi nì fə ka bə fuku tə ntum wi ndzɔŋni i bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ kpiyi. Bə nì fuku yakadəiŋ asi yi kɔ num bə saka lɔ bɔ i nyam yi gwu wə ka bəni bəwɔm, bɔ ni nɔ̂ki nɔni i kiŋ'waka wə ayaka ki num asi Nyɔ nɔki.

Mi nɔ̂mki bəh kinya ki i dzəh yindzɔŋni wə

7 Jɔbi wə gia yichi bi kaaki si num kɔmsi dzə lɔ. Ayakadəiŋ, mbɛiŋ nûmki bəh mfi bimbɛiŋ fɛiŋ, tɔ̂kni bəh gwú yimbɛiŋ, ka mbɛiŋ kɔ i tsâki. 8 Gia yə yi tsəki gia yichi kɔ a mi kɔ̂ŋki waiŋnih wi bəh shɔm yi yichi, kɔm kiŋkɔŋ si baŋ lə chu biduli. 9 Waiŋnih mi ka laa njikə i wi, wi dzɔ̂ wi, wi tɔ̂kni i wi shwiŋyiki kə. 10 Si mbɛiŋ kɔ num Nyɔ duksi mbɛiŋ bəh binya chi chi, mi dzɔ̂ki kinya ki nɔ̂m i bəni bədɔkɔ. Mbɛiŋ nɔ̂mki bəh kinya kələ Nyɔ nya i mbɛiŋ i dzə́h dzə́h wə ka bəni bə ndzɔŋni bə̀ Nyɔ nya nɔm wi i bɔ kaŋ. 11 Mi kabə dzaka gia yi Nyɔ, wi ka dzâkaki a gia yə yi bukuki i dzaka ki Nyɔ wə mwi. Mi ka nɔmki i bəni bədɔkɔ, wi ka nɔ̂mki a bəh ŋga biə Nyɔ nya i wi. Mbɛiŋ fə̂ki yakadəiŋ i gia yichi yələ mbɛiŋ fəki lə, ka kiŋkɔksi tsəki i Nyɔ tsə dzəh i Jisɔs Klistus wə. Mbum bəh ŋga bichi kɔ a kaŋa wi jɔbi wichi na tsə kaa kə. Yi nûm ayaka.

I yɛiŋki ŋgəkə ka bəni bə Klistus

12 Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, kiə mbɛiŋ ma nûmki bəh ŋkaiŋyi i nshili wə mbɛiŋ wɔkɔki i gwu wə, wə wi dzəki i mbɛiŋ i mɔmsi mbɛiŋ. Kiə yi ma nûmki ka akɔ gia yidɔkɔ yimfiaŋ yə yi numki bəh mbɛiŋ. 13 Mbɛiŋ lâŋki num laŋni lɔ a mbɛiŋ yɛiŋki lə ŋgəkə si Klistus nì yɛiŋ ka jɔbi wə wi bi tumbuku bəh mbum bi, mbɛiŋ bi chu laŋki, wɔkɔ ndzɔŋni. 14 Bəni kabə tɔyiki mbɛiŋ kɔm yɛli wi Klistus, yaka ndzɔŋni bimbum kɔ bimbɛiŋ. Yələ chusiki a Kiŋ'waka ki kiŋkɔksi kə ki kɔ ki Nyɔ kɔ i mbɛiŋ wə. 15 Mi ka yɛiŋki ŋgəkə, wi ma yɛ̂iŋki kɔm wi kɔ wi wɔɔ mi, nabə a wi kɔ wi chwɔ fiɛŋ nabə a wi fə gia yichu yidɔkɔ, nabə a wi kɔ wi ləkə dzaka i gia yi bəni bədɔkɔ wə. 16 Ayakalə, mi kabə yɛiŋki ŋgəkə kɔm wi kɔ mi wi Klistus, wi ma ŋgə̂mniki. Ayaka wi ka kɔ̂ksiki Nyɔ a wi kaŋaki lə wəmaka yɛli. 17 Mbɛiŋ fə̂ki yakadəiŋ kɔm jɔbi dzə lɔ ka Nyɔ saka bəni, ayaka wi ni yisi num bəh juŋ yi. Wi ka yisi bəh bukumbɛiŋ yakadəiŋ, yi kɔ i num dəiŋ bəh bəni bə̀ bɔ nəiŋma i bum ntum wi ndzɔŋni wi Nyɔ a? 18 Bə nyaka i Kiŋwakti ki Nyɔ mə a,

“Yi kabə ləkə i bəni bə chəŋ i bɔiŋ,

ma yi bi numki dəiŋ bəh bəni bə̀ bɔ nəiŋ Nyɔ ka fəki a chu a?”

19 Ayakadəiŋ, bəni bə̀ bɔ yɛiŋki ŋgəkə si Nyɔ nəŋki a bɔ yɛiŋki, bɔ fəki gia num yi chəŋ, jiə gwu yibɔ i kaŋ yi Nyɔ Kimaa mbi wə wi kɔ a kiŋkaka ki bɛiŋ.

5

Kɔm shwáŋ yi Nyɔ

1 Mih kabə nəŋ i təfi bətii kijuŋni ki bəni bə bumni i mbɛiŋ kintəəŋ. Mih ka mi i mbaŋ wi bətii kijuŋni wə, mih nì yɛiŋ bəh dzə́kəh yiŋ si Klistus nì yɛiŋki ŋgəkə, ayaka mih num tə mi wə mih bi kwati i kiŋkɔkni kə wi bi dzə bəh ki. 2 Mih təfiki a, mbɛiŋ tɔ̂kniki ndzɔŋki bəh shwáŋ yi Nyɔ yə wi jiə i mbɛiŋ kaŋ. Jɔbi wə mbɛiŋ bə́ tɔkni bəh yi, mbɛiŋ ma tɔ̂kniki ka bə chiniki mbɛiŋ chinini. Mbɛiŋ tɔ̂kniki bəh kiŋkɔŋ asi Nyɔ nəŋki. Mbɛiŋ ma tɔ̂kniki kaŋa kiŋkɔŋ i mbee wi ŋgəmnini wə. Mbɛiŋ kâŋaki kiŋkɔŋ num i nɔm wiwɔ wə. 3 Kiə mbɛiŋ ma yaka num i shwáŋ yi Nyɔ yə bɛiŋ wi jiə i mbɛiŋ kaŋ. Mbɛiŋ chûsiki num nɔni kindzɔŋni kə yi ni yɛiŋki yi sini. 4 Mbɛiŋ kabə fə yakadəiŋ, jɔbi wə Tikwili wi Bəntɔkni Shwáŋ bi tumbuku, mbɛiŋ ka bi kwati kifɔ ki kɔknini kə ki bi jwiŋ kə.

5 Mih dzakaki tə i sumi a, mbɛiŋ nyâki gwú yimbɛiŋ i bətii kijuŋni ki bəni bə bumni bindzɔŋ. Ma mbɛiŋ bəchi shîsiki gwú yimbɛiŋ i mi bəh mi nshiŋ. Mbɛiŋ kîəki a, “Nyɔ si n'yɔkɔ lə jum i mi wə wi ghaŋsiki gwu, ayakalə wi chusiki num shɔm yindzɔŋni i mi wə wi shisi gwu yi.” 6 Mbɛiŋ shîsi gwú yimbɛiŋ ayaka num i ŋga bi Nyɔ chɛiŋ, jɔbi wə jɔbi bi kpɛiŋ, wi bi ka kɔksi mbɛiŋ. 7 Mbɛiŋ jîə gia yichi yə yi fumsiki mbɛiŋ i kaŋ yi wə, kɔm wi kaŋaki lə kiŋkɔŋ i mbɛiŋ wə. 8 Mbɛiŋ tɔ̂kniki bəh gwú yimbɛiŋ, mbɛiŋ tsɛ̂iŋ ndzɔŋ kɔm mbaiŋŋni wimbɛiŋ wə ŋkpɛli wɛɛliki nyaniki aka jum yə yi jumki, nəŋ mi i bwiŋyi dzi. 9 Mbɛiŋ bwaŋ ŋga bəh wi, mbɛiŋ jîə a shɔm i Nyɔ yi ləkə, yîŋti a bwa bə nih bəmbɛiŋ yɛiŋki lə tə ŋkaiŋni bəmaka bəŋgəkə yakadəiŋ i mbi wichi wə. 10 Ŋgəkə wələ kɔ a i jɔbi wi juli wə, ayaka Nyɔ num i bi fiəni mbɛiŋ a mbɛiŋ fiəni num asi mbɛiŋ ni kɔ, wi bi nya mbɛiŋ bəh ŋga, fə gaaŋ yimbɛiŋ liəni ndzɔŋ. Nyɔ kɔ wə wi nyaki kinduksi kichi i bəni. Wi bɔɔŋ mbɛiŋ i liə i kiŋkɔksi ki wə kə ki kɔ jɔbi wichi, kɔm mbɛiŋ kɔ bəni bə Klistus. 11 Ma ŋga bichi baaŋ a numki mbii jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi. Yi nûm ayaka.

Bimbɔni

12 Mih nyaka kiŋwakti kijuli kələ i mbɛiŋ num a gamti Silas* mih, wə wi kɔ waiŋnih wibukumbɛiŋ. Si mih yɛiŋ a wi kɔ mi wə mi kɔ i jiə mfi i wi wə. Mih nyaka i shili shɔ́m yimbɛiŋ, i chu fə a mbɛiŋ kiə gia yichi yə mih nyaka yi chusi kiŋkɔŋ kɔm ŋgamti wi Nyɔ. Mbɛiŋ nûm ndzɔŋ i yi bɛiŋ nalə. 13 Kijuŋni ki bwa bə nih bəbukumbɛiŋ ki Babilɔn kə Nyɔ kɔ wi sabibwili tə chiŋsi dzəki kimbɔni i mbɛiŋ. Maak wə wi kɔ waiŋ wuŋ i mbum wə bɔniki tə i mbɛiŋ. 14 Mbɛiŋ bɔ̂ni i gwu yimbɛiŋ, mbɛiŋ yâŋyiki i kiŋkɔŋ wə. Kimbɔiŋni nûm i mbɛiŋ bəchi bə̀ mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ chiŋni i Klistus wə.

* 2:6 Sayɔŋ kɔ yɛli wi Jɛlusalɛm widɔkɔ.

* 5:12 Yɛli wələ kɔ tə a “Sifanus.”

2 Bita

1

2

3

Kiŋwakti kikɔmsini ki

Bita

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Bita ki kɔmsini kələ mə

Kiŋwakti ki Bita ki kɔmsini kələ kɔ num wi nì nyaka i bəni bə bumni bə ninshiŋ, num bɔ waaŋ fiəli tali mbi wichi. Fwu wi gia wimbum i kiŋwakti kələ mə kɔ i jwɔ nɔm wə bəni bə lanini bə ntəkə nì nyaniki fəki, bəh i jwɔ tə nɔni kinyɛŋ ki tɔkɔlini kə nlani wə bəni bələ nì dzəki bəh wi, a wi kaa. Bita nyaka kiŋwakti kələ nalə tsɛiŋ num gia yə bəni bə lanini bə ntəkə bələ nì dzakaki a Jisɔs bi chu fiəni dzə kə. Wi dzaka a gia yə yi fə ka Jisɔs mɔtsəsi i dzə akɔ kɔm Nyɔ nəŋki a mi widɔkɔ ma laka (3:9).

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1:1-2 Kin'yisi

1:3-21 Nɔni ki bəni bə Klistus

2:1-22 Kɔm nɔni ki bəni bə̀ bɔ laniki ntəkə, bəh ŋgəkə wə wi kaŋaki i bi dzə i bɔ wə

3:1-18 Chɔkɔ biə Klistus kaŋaki i bi fiəni dzə

1

1 Akɔ mih Samɔn Bita, waiŋ wi nɔm wi Jisɔs Klistus chu num waiŋ wi wi ntum. Mih nyakaki kiŋwakti kələ i mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ dzɔ kimbum ki kɔknini kə ki kɔ aka kibuku, yələ kɔ kɔm nɔni ki chəŋ ki Jisɔs Klistus wə wi kɔ Nyɔ wibukumbɛiŋ chu num Kimbwili. 2 Nyɔ chusi mbɛiŋ bəh shɔm yi yindzɔŋni nalə wi chu nya mbɛiŋ bəh kimbɔiŋni nalə, tsə dzəh i ŋkiə wə mbɛiŋ kiəki Nyɔ bəh Jisɔs Bah wibukumbɛiŋ yɛiŋ.

Nɔni ki bəni bə̀ Nyɔ kɔ wi bɔɔŋ ka sabibwili

3 Ŋga bi biə bi kɔ bi Nyɔ, bi nya lɔ bukumbɛiŋ biɛiŋ bichi biə bukumbɛiŋ nəŋki i nɔni kələ wə bəh i nɔki nɔni kə Nyɔ nəŋki. Bi fə yakadəiŋ tsə dzəh i ŋkiə wə bukumbɛiŋ kiəki Nyɔ wə wi bɔɔŋ bukumbɛiŋ i liə i mbum bəh ndzɔŋni biə akɔ mbi. 4 Akɔ i dzəh yələ wi nyani ka wi nya bukumbɛiŋ biɛiŋ bi kɔkni nalə chu ndzɔŋ tsə biɛiŋ bichi a num biə wi nì kaka. Biɛiŋ biələ kɔ i fə ka mbɛiŋ yɔkɔ gɛiŋ biɛiŋ bichu i mbi wə a num biə nyam yi gwu kɔŋki bi bəkəli bəni. Ayakadəiŋ, mbɛiŋ ka ni numki i dzəh yə Nyɔ kɔ yɛiŋ. 5 Si yi kɔ yakadəiŋ, mbɛiŋ mɔ̂msi nalə i kpɛ̂iŋsi nɔni kindzɔŋni i shɔm yə mbɛiŋ jiə i Klistus wə. I nɔni kindzɔŋni wə, mbɛiŋ kpɛ̂iŋsi i ŋkiə gia yɛiŋ. 6 I ŋkiə gia wə, mbɛiŋ kpɛ̂iŋsi kintɔkni ki gwu. I kintɔkni ki gwu wə, mbɛiŋ kpɛ̂iŋsi shɔm yi kaŋani. I shɔm yi kaŋani wə, mbɛiŋ kpɛ̂iŋsi nɔni kə Nyɔ nəŋki. 7 I nɔni kə Nyɔ nəŋki, mi kâŋaki shɔm yindzɔŋni i waiŋnih wi. I shɔm yindzɔŋni yə mi kaŋaki i waiŋnih wi, mbɛiŋ kpɛ̂iŋsi kiŋkɔŋ. 8 Mih dzakaki lə kɔm, mbɛiŋ kabə kaŋaki nɔni kələ tsə a bəh ki i ninshiŋ, ma ki ni fə mbɛiŋ ma ni chiŋ numki alə, nabə i numki ka bəni bə̀ bɔ kɔkə i fə gia ka bə̀ bɔ kiəki gia kɔm Bah wibukumbɛiŋ wə Jisɔs Klistus. 9 Mbɛiŋ kîəki a mi kabə kaŋaki ŋkaiŋni ki nɔni kələ yaka wi fəkə lɔ i gia yi Nyɔ wə, wi kɔbi i yɛiŋ di i dzəh yi dəəŋ. Wi kɔ wi dali lɔ a Nyɔ wɔkɔ bwili lɔ chu biə wi nì fəki i kikpu wə.

10 Bwa bə nih bəŋ, yi kɔ a mbɛiŋ mɔ̂msiki na bəh ŋga i fəki gia yə yi chusiki a mbɔɔŋ wə Nyɔ bɔɔŋ mbɛiŋ, bəh nsaiŋ wə wi saiŋbwili mbɛiŋ akɔ gia fiɛŋ kɔbi i nəŋni. Mbɛiŋ ka fəki yakadəiŋ ma mbɛiŋ bi ma chu lansi gbɔ i bumni bimbɛiŋ wə. 11 Ayakadəiŋ, bə bi dzə wɛli lə dzəh yimbum i mbɛiŋ lə gbuuu, ka mbɛiŋ liə i ŋkuŋ biə bi bi kaaki kə a num bi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus wə wi kɔ Mbwili.

12 Mih kiəki lə a mbɛiŋ si kiə lɔ gia yələ, mbɛiŋ num ndzɔŋ tə i ŋkɔŋ biə mbɛiŋ nì wɔkɔ, ayakalə na si mbɛiŋ kiəki yi yakadəiŋ mih nəŋki i yiŋtiki mbɛiŋ kɔm yi jɔbi wichi. 13 Mih kwakaki a, yi kɔ chəŋ yakadəiŋ a mih yɔ̂msiki mbɛiŋ kɔm gia yələ, si mih kɛiŋki wiwɔm mih waka ka mbɛiŋ ni kwakaki, 14 kɔm mih kiəki lə a, yi baaŋ a twɛsi ka kiŋ'waka bee nyam yi gwu si Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus fə a mih kiə. 15 Mih nəŋki i mɔmsi na bəh ŋga a jɔbi wə mih nyə mbɛiŋ ni numki mbɛiŋ kwâka gia yələ jɔbi wichi.

Dzə́kəh yə yi nì yɛiŋ kiŋkɔkni ki Klistus

16 Mbɛiŋ kîəki a, gia yə buku nì dzakaki i mbɛiŋ kɔm ŋga bəh ndzə wə Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus bi fiəni dzə, a nì kɔkə bichum biə bəni nì dzɔ jɔbi ka kɛiŋsi biə buku fukuki i mbɛiŋ. Buku nì yɛiŋ na kiŋkɔkni kiwɔ bəh dzə́kəh yibuku. 17 A nì kɔ jɔbi wə Nyɔ Ba nì duksi wi bəh kiŋkɔkni bəh mbum, ja nì buku dzə i wə wi kɔ Kiŋkɔkni Kimbum dzaka a, “Wələ kɔ Waiŋ wuŋ, wə wi kɔ shɔm yiŋ. Mih wɔkɔki lə ndzɔŋni nalə kɔm wi.” 18 Buku mwi nì wɔkɔ ja yələ si yi nì shiki dzəki i bɛiŋ jɔbi wə buku bəh Jisɔs nì kɔ i ŋkwuŋ wi baiŋni wə. 19 Si buku nì wɔkɔ yakadəiŋ, buku ka fiəni yiŋti ŋkɔŋ bi gia yə bəni bə ntum bə Nyɔ nì dzakaki a kɛiŋ i kikpu wə. Ayaka yi ndzɔŋki a mbɛiŋ jîə mfi i gia yiwɔ wə bindzɔŋ, kɔm yi kɔ aka baiŋni biə bi baiŋki i di bi jisi wə i tsə buku i jɔbi wə biŋ bi baiŋki, Jisɔs bi baiŋki i shɔ́m yimbɛiŋ mə ka jɔŋ wi kinchɔŋɔchɔŋɔ. 20 Gia yə yi kɔkniki tsəki gia yichi i fa kɔ a mbɛiŋ kaŋaki i kiə a, ntum wi Nyɔ widɔkɔ kɔkə i Kiŋwakti ki Nyɔ mə,* wə mi wi ntum wi Nyɔ widɔkɔ nì fukuki bəh kiŋkwaka ki. 21 Yi kɔ a ntum wi Nyɔ widɔkɔ kɔkə wə wi nì dzəki si mi wiwɔm nəŋki a yi numki. Bəni bə ntum bə Nyɔ nì dzakaki gia a fə Kiŋ'waka ki Baiŋni ka bɔ dzâkaki i ja yə yi bukuki i Nyɔ wə.

2

Bəni bə lanini bə ntəkə

1 A liŋ asi bəni bədɔkɔ nì dza tumbuku i bəni kintəəŋ i kikpu wə nyi ntəkə a bɔ kɔ bəni bə ntum bə Nyɔ, yi num tə a liŋ asi bəni bə lanini bə ntəkə ni numki lə i mbɛiŋ kintəəŋ. Bɔ bi wɛɛliki dzəki bəh nlani widɔkɔ wə wi kɔ i bəkəli bəni, nəiŋma Tikwili wə wi nì kpi i yɛlih bɔ. Bɔ ni fəki yakadəiŋ akisəkə bɔɔŋ num ŋgəkə i gwu yibɔ wə. 2 Bəni bəduli ni sini nɔni kibɔ kinyɛŋ kiwɔ, yəmaka ni fə bəni ka dzakaki ja yichu kɔm Dzəh yi ŋkɔŋ. 3 Dzə́kəh yi bukuni i biɛiŋ wə bi fə lə ma bɔ sɛiŋki biɛiŋ i kaŋ yimbɛiŋ wə bəh bichum biə bə kɛiŋsi. Bəni bələ kɔ num Nyɔ nì kɛiŋsi jiə lɔ ŋgəkə wibɔ a kɛiŋ i kikpu wə, ayaka ŋgəkə wiwɔ kɛiŋ a fɛiŋ wɔkɔli bɔ.

4 Mbɛiŋ kiəki a, Nyɔ nì ka bee dəkə bəchinda bə̀ bɔ nì fə chu. Wi nì lɔɔ shi bɔ, a bɔ tsə i di bi ŋgəkə wə, jiə bɔ i bənsəŋ wə i dzə́ŋə yə yi jiki lə maaa, i di biə bɔ bi numki fɛiŋ i tsə buku i chɔkɔ bi nsaka wə. 5 Wi nì ka bee dəkə tə mbi wi kikpu i jɔbi wə wi nì faaŋ mwi i mbi wələ wə i bəni bə̀ bɔ nì nɔki kə nɔni kə Nyɔ nəŋki. Wi nì bee shəŋ a Nɔa wə wi nì fukuki a bəni nɔ̂ki nɔni ki chəŋ i Nyɔ nshiŋ, bəh bəni bədɔkɔ nanitaŋ. 6 Wi nì kpa kwili wi Sɔdɔm bəh wi Gɔmɔla bəh gbuku bi fii fiəni i bibwuŋ wə, chiksi bi chiksini, fə a yələ numki ka kinchəsi ki gia yə yi bi numki bəh bəni bə̀ bɔ nɔki kə nɔni kə Nyɔ nəŋki. 7 Ayakalə, wi bwili Lɔt wə wi nì nɔki nɔni ki chəŋ gwu kpi wi kɔm nɔni kinyɛŋ kə bəni bəchu nì kaŋaki. 8 Gia yə mi wi chəŋ wələ nì yɛiŋki chu wɔkɔ i jɔbi wə wi nì nɔki i bɔ kintəəŋ nì fə a shɔm yi yə yi baiŋki wɛsiki wi chɔkɔ bichi kɔm kimfə kibɔ kichu. 9 Gia yiwɔ kabə num yakadəiŋ, yaka yi chusiki a Bah kiəki lə i bwili bəni bə̀ bɔ nɔki nɔni kə wi nəŋki i ŋgəkə wə, chu kiə tə i jiə bəni bə̀ bɔ nɔki nɔni kichu num kə ki chəŋ i ŋgəkə wə, i tsə buku i chɔkɔ bi nsaka wə. 10 Ŋgəkə wələ kɔ num wi bəni bədɔkɔ bi lansi tsəki tsəni wi mi wichi. Bəmaka bəni kɔ bə̀ bɔ kɔŋki i biəliki a gia yə gwu yibɔ si shili bɔ kɔm yi, a num a yə yi si bəkəli mi. Ayaka a chu num a bɔ bə̀ bɔ dzɔki mi wə wi sakaki bəni i kuku.

Nyɔ bi kaasi lə bəni bə lanini bə ntəkə

Bəni bə lanini bə ntəkə bələ wɔmki lə bəh fwu, ghaŋsi gwu nalə, chu lwa kə i tɔyiki biŋ'waka bi bɔɔli biə bi kaŋaki ŋga. 11 Na bəchinda bə Nyɔ bə̀ bɔ kaŋaki ŋga chu ləkə tsə bɔ si lansi mɔm kə i tɔyi biŋ'waka biələ i Bah nshiŋ. 12 Ayakalə, bəni bələ fəki gia num yə mwa mibɔ kɔŋki i fəki asi nyám yi chwa si fə gia kwaka kə, ayaka yi num ka bəni bi kwayi bɔ bə kum. Bəni bələ kɔ bə̀ bɔ suŋuki gia bɔ kiəki kə yi. Nyɔ bi kaasiki bɔ aka nyam yi chwa, 13 Ŋgɔm wibɔ bi numki ŋgəkə wə bɔ bi yɛiŋki kɔm ŋgəkə wə bɔ nì dzəki bəh wi. Bɔ si kwaka a, i dziki bəh i muki nalə nshifɔkɔ akɔ kilaŋ gwu kidɔkɔ i bɔ. Bɔ kɔ chi i mbɛiŋ kintəəŋ jisi mbɛiŋ. Jɔbi wə bɔ dziki bəh mbɛiŋ, bɔ ka wɔkɔki ndzɔŋni i fwɔkyiki mbɛiŋ bəh nɔni kibɔ kiŋgəmnini. 14 Dzə́kəh yibɔ si shi num a yi nɔni ki tɔkɔlini, bɔ fwuli kə i fəki chu. Bɔ si leŋti bəni bə̀ bɔ bɔɔki i kimbum kibɔ wə ka bəh bɔ fəki chu. Dzə́kəh yi bukuni liəni lɔ i mwa mi bɔ mə. Bɔ num bɔ dzɔ lɔ lɔiŋ! 15 Bɔ bee lɔ dzəh yi chəŋ ka dzɔ num yi kilɔlɔ. Bɔ dzɔ gvu yi Balaam waiŋ Bɛwu wə wi nì bum i fə gia yə yi nì kpɛiŋniki kə kɔm wi nì kɔŋki kpɔ. 16 Ayaka njakas kaŋyi wi i gia yichu yələ wə. Njakas kɔ məŋni si yi si dzaka, yi dzaka aka mi wiwɔm, ka chi nɔni kidzali kə mi wi ntum wi Nyɔ wələ nì fəki.

17 Bəni bə lanini bələ kɔ aka dzəŋə yi mwi yə mwi chu bukuki kə yɛiŋ, chu num aka bikwu biə bi gbɔ i biŋ fuŋni kiləkəli tsə giŋ. Nyɔ nì kɛiŋsi lɔ di bi ji lə maaa, jiə i bɔ. 18 Bɔ kɔmki dzaka nalə ghaŋsi gwu yi kilɔlɔ. Bɔ leŋtiki bəni bə̀ bɔ kuti buku dzə i bəni kintəəŋ bə̀ bɔ kiəki kə gia yi chəŋ. Bɔ leŋtiki bəh bənlani bə̀ bɔ kɔ a bɔ kɔlə i fiəni fəki gia yə gwu yi shili nəŋki. 19 Bɔ si dza kaka bəni a bɔ bwili lɔ bɔ i mfá wə, ayakalə bɔ mwi bə̀ bɔ dzakaki yakadəiŋ num mfá i biɛiŋ biə bi bəkəliki gwu yi mi. Bɔ kɔ mfá kɔm mi ka nya gwu yi i fiɛŋ wə, yaka wi kɔ mfa wi fiɛŋ fiwɔ. 20 Mbɛiŋ kîəki a, bəni kabə yɔkɔ gɛiŋ gia yə yi bəkəliki bəni i mbi wələ wə kɔm bɔ si kiə lɔ Bah wibukumbɛiŋ wə wi kɔ Jisɔs Klistus wi num Mbwili, ka chu fiəni tsə liə i gia yiwɔ wə, ma yi shu kaŋa bɔ, ma yi gia ni fɔɔ fɔɔni i gwu yibɔ wə tsə si yi nì kɔ i kin'yisi wə. 21 Bəni ka fə yakadəiŋ, yəmaka ni ndzɔŋki a bɔ nì kaŋaki kə i yisi kiə dzəh yi chəŋ yələ, i chu fiəni bee nchi wi baiŋni wə bə nya i bɔ. 22 Ŋkaiŋni bəmaka bəni bələ fəki gia yə yi kɔ i ndi wə, yi ka numki ŋkɔŋ a, “Jɔbi wə biə yaiŋ yaiŋni ki yi fiəni chu fɛiŋ i dzi.” Ayaka ndi widɔkɔ chu num a, “Jɔbi wə bə si wɔkɔ kifii ki chu fiəni tsə biŋli i ntsaŋa wə.”

3

Chɔkɔ bi Bah bi fiəni dzəni

1 Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, kiŋwakti kələ i liə si num lɔ ki kɔmsini mih nyakaki i mbɛiŋ. I biŋwakti biə bichi mih nyaka ka yiŋti i yɔmsi mbɛiŋ i kâŋaki biŋkwaka bi chəŋ. 2 Mih nəŋki a mbɛiŋ kwâkaki gia yə bəni bə ntum bə Nyɔ bə baiŋni nì dzaka i ninshiŋ a yi bi numki lə, chu kwâka tə gia yə bwa bəmbɛiŋ bə faaŋni bə Jisɔs nì dzaka i mbɛiŋ a Bah wə wi kɔ Kimbwili dzaka a mbɛiŋ fə̂ki. 3 Gia yimbum kɔ a mbɛiŋ kîə a, jɔbi wə a bi numki i chɔkɔ bi gɔksini wə, bəni bə nyiksini, bi dza dzə nyiksi fə gia yichu yə nyam yibɔ yi gwu nəŋki. 4 Bɔ bi nyiksiki dzaka a, “Ntə wi nì kaka a ŋgaiŋ bi fiəni dzəki lə, wi kɔ faiŋ i liə a? Jiakɔbi si bətii bəbukumbɛiŋ nì kpiyi, gia yichi kɛiŋki a gvu wə asi yi nì kɔ i kikpu wə i yisi si Nyɔ nì maa mbi.” 5 Bɔ dzakaki yakadəiŋ kiə na bindzɔŋ na ka bɔ nəiŋki nəiŋni a Nyɔ nì ka dzaka shəŋ a bəh ja yi i kikpu wə ka bɔɔli numki. Ka dzaka nshwaiŋ buku i bɔkɔ, ayaka wi nì fə nshwaiŋ yiwɔ bəh mwi. 6 Akɔ a mwi miwɔ mə mɔ nì buku baŋ nshwaiŋ, ka kaasi mbi wikpu wə. 7 Akɔ tə a ja yi yiwɔ yə yi jiə bɔɔli bəh nshwaiŋ i liə, wɔkɔli gbuku. Wi wɔkɔli chɔkɔ biə wi bi sakaki bəni bə̀ bɔ nɔki kə nɔni kə wi nəŋki.

8 Ayakalə, nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, kiə mbɛiŋ ki dâli kə gia yimu a, i Bah chɔkɔ bimu kɔ a liŋ aka jía nchuku, jía nchuku num a liŋ aka chɔkɔ bimu i wi. 9 Bah gukuki kə gwu gukuni asi bəni bədɔkɔ kwakaki, i fə asi wi nì kaka. Wi kaŋaki num shɔm bəh mbɛiŋ, kɔm wi kɔŋki kə a mi widɔkɔ bi laka, wi nəŋki a bəni bəchi kwûni shɔ́m yibɔ. 10 Chɔkɔ biə Bah bi fiəni dzə bi numki aka bi ji. I biəmaka chɔkɔ bɔɔli bi jumiki lə bəh ŋga tsə laka, gbuku bi fiisiki biɛiŋ biə bi kɔ i bɔɔli wə, nshwaiŋ bəh biɛiŋ bichi biə bi kɔ yɛiŋ bi fii kaasi.

11 Si gbuku bi fiisiki biɛiŋ bichi i dzəh yələ wə, mbɛiŋ kwakaki a mbɛiŋ kaŋaki i nûmki ŋkaiŋni wi bəni bənaiŋ i nɔni kimbɛiŋ wə a? Mbɛiŋ kaŋaki i nûmki bəni bə̀ bɔ nɔki nɔni ki baiŋni mbɛiŋ nya gwu yimbɛiŋ i Nyɔ, 12 i wɔkɔliki Chɔkɔ bi Nyɔ biələ, mɔ̂msi i fə̂ki a bi dzə̂ wakli. Akɔ chɔkɔ biə gbuku bi fiisiki bɔɔli, ayaka juuŋ yi gbuku bi jɔkɔ biɛiŋ biə bi kɔ i bɛiŋ. 13 Ayakalə, bukumbɛiŋ wɔkɔliki num bɔɔli wimfiaŋ bəh nshwaiŋ yimfiaŋ biə Nyɔ nì kaka, ayaka ŋkaiŋni wi kwili wələ kɔ wə a bi numki a nɔni ki chəŋ yɛiŋ.

14 Ayakadəiŋ, nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, si mbɛiŋ wɔkɔliki gia yiwɔ yakadəiŋ, mbɛiŋ mɔ̂msiki nalə i nûmki ndi widɔkɔ kɔbi nabə kiŋgbɔ kidɔkɔ i Nyɔ nshiŋ, bəh i num i kimbɔiŋni wə bəh wi. 15 Mbɛiŋ yîŋtiki a Bah wibukumbɛiŋ kaŋaki shɔm yakadəiŋ, wi nya num jɔbi i bəni a bɔ bi bɔiŋ. Gia yələ kɔ a yə waiŋnih wibukumbɛiŋ Bɔɔl wə wi kɔ shɔm yibukumbɛiŋ nì nyaka i mbɛiŋ bəh mfi biə Nyɔ nya i wi. 16 I biŋwakti bichi kintəəŋ biə wi nyaka, wi dzakaki yɛiŋ a kɔm gia yələ. Wi nyaka gia yidɔkɔ yi ləkə i bəni i kiə, ayakadəiŋ bəni bə̀ bɔ kiəki kə gia bɔ kiə kə di biə bɔ kɔ ka finiki bəh fwu wi gia yiwɔ, yi num a liŋ si bɔ finiki tə bəh di bidɔkɔ i Kiŋwakti ki Nyɔ wə. Bɔ fə yakadəiŋ, bɔɔŋ num ŋgəkə i gwu yibɔ mə.

17 Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, asi mbɛiŋ si kiə lɔ gia yələ lə, mbɛiŋ tɔ̂kniki a bəni bə̀ bɔ jiəki kə nchi wi Nyɔ bi ma gûku mbɛiŋ bəh bimfə bibɔ bichu ka mbɛiŋ bi dzâ i di biə mbɛiŋ num, fiɛŋ nə̂ŋni kə mbɛiŋ, a mbɛiŋ fiəni gbɔ̂ lɔ gbɔni. 18 Ayakalə, mbɛiŋ kɔ̂ɔki i ŋgamti wə wi kɔ wi Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus wə wi kɔ Mbwili dûksi mbɛiŋ, mbɛiŋ chu kîə wi tsə a ninshiŋ ninshiŋ. Kiŋkɔksi nûm i wi i liə bəh i jɔbi wichi na kiŋgɔksi kɔbi. Yi nûm ayaka.

* 1:20 nabə a, “Mi kɔlə i fuku baiŋsi fwu wi gia wiwɔ bəh kiŋkwaka ki.”

1 Jɔn

1

2

3

4

5

Kiŋwakti ki ninshiŋ ki

Jɔn

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Jɔn ki ninshiŋ kələ mə

Kiŋwakti ki ninshiŋ kələ Jɔn nì nyaka i bijuŋni bi bəni bə bumni, kaŋaki kifwu ki gia kifa. Kɔ i shili shɔ́m yi bəni bə̀ wi nì nyakaki i bɔ, a bɔ nɔ̂ki i kinchiŋni wə bəh Nyɔ na bəh Waiŋ wi wə Jisɔs Klistus. Yi num tə i təfi bɔ, a bɔ tɔ̂ŋniki bɔ ma bîəliki bənlani bəntəkə. Mi wə wi nyaka kiŋwakti kələ kɔ num wi lansi kiŋ a, mi wə wi nɔki i baiŋni kintəəŋ, wi chu kaŋaki kə i fə̂ki kimfə ki jisi. Wi chu nyaka tə a Jisɔs Klistus nì kɔ na mi wiwɔm, ayaka mi wichi wə wi kɔ wi jiə shɔm i wi wə wi ŋkɔŋ Nyɔ, kaŋaki lə tə i kɔ̂ŋki waiŋnih wi.

Kifwu ki gia i Kiŋwakti kələ mə

1:1-4 Kin'yisi

1:5; 2:29 Ntum kɔm baiŋni bəh jisi

3:1-24 Bwa bə̀ bɔ kɔ bwa bə Nyɔ bəh bə̀ bɔ kɔ bə ŋkpɛli

4:1-6 Gia yə yi kɔ yi ŋkɔŋ bəh yə yi kɔ yi ntəkə

4:7-21 Kɔm kiŋkɔŋ

5:1-21 Shɔm yə mi jiə i Klistus tumdzi lə gia yichi

1

Ja yə yi nyaki nɔni

1 Gia yələ buku nyakaki lə kɔ kɔm Ja yə yi nyaki nɔni yi nì kɔ yi si num lɔ i kin'yisi wə. Ja yələ yi kɔ num buku nì wɔkɔ gia yə yi nì dzaka, yɛiŋ yi bəh dzə́kəh yibuku, tsɛiŋ yi si yi nì kɔ, kɔm yi bəh kaŋ yibuku. 2 Nɔni kələ kɔ num ki nì yəŋə i buku, buku yɛiŋ i ki wə buku bə́ dzaka kɔm ki, fuku i mbɛiŋ kɔm nɔni kələ ki bi kaa kə, ki nì kɔ bəh Ba wi ayaka ki bi dzə yəŋə i buku. 3 Yəmaka yə buku nì yɛiŋ chu wɔkɔ, kɔ yə buku fukuki tə i mbɛiŋ ka mbɛiŋ kâŋaki kijuŋni kibukumbɛiŋ. Kijuŋni kibukumbɛiŋ kɔ bəh Ba bəh Waiŋ wi Jisɔs Klistus. 4 Buku ka nyaka yələ ka kinsaŋli kibukumbɛiŋ ni nûmki num ki jikə ndzɔŋ.

Bukumbɛiŋ nɔ̂ki i baiŋni kintəəŋ

5 Fa kɔ ntum wə buku nì wɔkɔ i wi, buku bə́ fuku i mbɛiŋ a, Nyɔ kɔ baiŋni ayaka jisi num kə i wi mə lə kpaaa. 6 Ayakadəiŋ, bukumbɛiŋ kabə dzaka a bukumbɛiŋ kɔ i kijuŋni wə bəh wi, ayaka nyani num i jisi wə, yaka bukumbɛiŋ nyiki num ntəkə, chu nɔ biəli kə ŋkɔŋ biwɔ. 7 Ayakalə, bukumbɛiŋ kabə nyaniki i kintəəŋ ki baiŋni wə asi wi kɔ i baiŋni wə, ma bukumbɛiŋ ni numki i kijuŋni wə mi bəh mi, ma mwa mi Jisɔs Waiŋ wi ni wɔkɔ bukumbɛiŋ a bukumbɛiŋ baiŋ i kintəəŋ kichu bibukumbɛiŋ wə bichi. 8 Bukumbɛiŋ ka dzaka a bukumbɛiŋ kaŋaki kə chu, yaka bukumbɛiŋ fwɔkyiki gwu yibukumbɛiŋ, ŋkɔŋ kɔkə i bukumbɛiŋ wə. 9 Ayakalə, bukumbɛiŋ kabə fuku chu bibukumbɛiŋ i wi, si wi kɔ mi wə wi si shi num i ja yi wə chu fə gia chəŋ, yaka wi ni dalinya lə chu bibukumbɛiŋ wi wɔkɔ bukumbɛiŋ, bukumbɛiŋ baiŋki i kimfə kibukumbɛiŋ kichi kə ki kɔkə chəŋ. 10 Bukumbɛiŋ kabə dzakaki a bukumbɛiŋ ka fə dəkə chu, yaka bukumbɛiŋ dzɔki wi a wi kɔ mi wi ntəkə, ja yi kaŋa kə di i bukumbɛiŋ wə.

2

Jisɔs kɔ kimaiŋ ki ndalinya

1 Bwa bəŋ, mih nyakaki gia yələ i mbɛiŋ ka mbɛiŋ ma ni dza fə̂ chu. Ayakalə, mi ka dza fə chu, bukumbɛiŋ kaŋaki lə mi wə wi kwuŋki kaŋ i Ba i bukumbɛiŋ, mi wələ kɔ Jisɔs Klistus wə wi kɔ mi wi chəŋ. 2 Akɔ wi kimaiŋ kə ki dalinyaki chu bibukumbɛiŋ, kimaiŋ kələ kɔkə a ki kɔ a kibukumbɛiŋ shəŋ, ki kɔ tə ki bəni bəchi i mbi wələ wə.

3 Bukumbɛiŋ kabə jiəki bənchi bə Nyɔ, ma yələ ni chusiki mməŋni kɔbi a bukumbɛiŋ kiəki lə wi. 4 Mi wə wi dzakaki a ŋgaiŋ kiəki lə Nyɔ, wi jiə kə bənchi bu, kɔ mi wi ntəkə, ŋkɔŋ kɔkə i wi wə. 5 Ayakalə, mi wə wi jiəki ndzaka wi Nyɔ kɔ wəmaka mi wə wi kɔŋki wi tsə kaasi ŋkɔŋ. Gia yə yi kɔ i chusi mməŋni kɔbi a bukumbɛiŋ chiŋni bəh Nyɔ kɔ yələ yi kɔ a: 6 Mi wə wi dzakaki a ŋgaiŋ kɔ jɔbi wichi i Nyɔ wə, wi kaŋaki i nɔ̂ki a liŋ i dzəh yə Klistus nì nɔki yɛiŋ.

Nchi wimfiaŋ

7 Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, nchi wə mih nyakaki i mbɛiŋ a kɔkə wimfiaŋ. Akɔ nchi wikpu wə mbɛiŋ nì kaŋaki i yisi i kin'yisi wə. Ayaka nchi wikpu wələ kɔ gia num mbɛiŋ wɔkɔ lɔ. 8 Ayakalə, nchi wə mih nyakaki i mbɛiŋ akɔ nchi wimfiaŋ. Ŋkɔŋ wi nchi wələ chusiki i Klistus bəh i mbɛiŋ. Nchi wiwɔ kɔ ka wi kɔ wimfiaŋ kɔm jisi si kaa tsə lɔ ayaka baiŋni bi ŋkɔŋ yisi i baiŋki. 9 Mi wə wi dzakaki a ŋgaiŋ kɔ i kintəəŋ ki baiŋni wə ayakalə wi chu baiŋŋ waiŋnih wi, ma yi numki a wi kɛiŋki i kintəəŋ ki jisi wə. 10 Mi wə wi kɔŋki waiŋnih wi kɔ wə wi kɔ jɔbi wichi i kintəəŋ ki baiŋni wə gia yiwɔ num i wi mə, gia yidɔkɔ kɔbi i fə a wi nyaniki wi bənli. 11 Ayakalə, mi wə wi baiŋŋki waiŋnih wi, kɔ wə wi kɔ i jisi wə wi nyani i bi wə, ayaka wi kiə kə di biə wi tsəki, kɔm jisi biwɔ fə wi fəkə.

12 Bwa bəŋ, mih nyakaki i mbɛiŋ kɔm bə kɔ bə dalinya lɔ chu bimbɛiŋ kɔm Klistus. 13 Bəba, mih nyakaki i mbɛiŋ kɔm mbɛiŋ kiə wi wə wi nì kɔ i kin'yisi wə. Sumi, mih nyakaki i mbɛiŋ kɔm mbɛiŋ tsə lɔ mi wichu wə. Bwa bəŋ, mih nyakaki i mbɛiŋ kɔm mbɛiŋ kiəki lə Ba Nyɔ. 14 Bəba, mih nyakaki i mbɛiŋ kɔm mbɛiŋ kiə wi wə wi nì kɔ i kin'yisi wə. Sumi, mih nyakaki i mbɛiŋ kɔm mbɛiŋ ləkəki lə, gia yi Nyɔ num i mbɛiŋ wə jɔbi wichi, ayaka num mbɛiŋ tumdzi lɔ mi wichu wə.

15 Mih bə́ təfi mbɛiŋ a, kiə mbɛiŋ ma kɔ̂ŋki mbi wələ nabə biɛiŋ bi mbi wələ. Mi kabə kɔŋ mbi wələ, wi ma ni kɔŋki Ba Nyɔ wi. 16 Mbɛiŋ kîəki a biɛiŋ bichi i fa mbi wələ mə biə nyam yi gwu jiəki kiŋkɔŋ yɛiŋ bəh biə dzə́kəh yɛiŋki kɔŋ bi, bəh biə bəni ghaŋsi gwu yɛiŋ wə i nɔni kələ wə, kɔkə biə bi nyəki dzəki i Ba Nyɔ wə. Akɔ bi mbi wələ. 17 Mbi wələ bi kaa lə, ma biɛiŋ bi mbi biə bəni jiəki kiŋkɔŋ yɛiŋ wə bi kaa tə. Ayakalə, mi wə wi fəki num gia yə Nyɔ kɔŋki bi baaŋ lə i numki jɔbi wichi.

Bəmbaiŋŋni bə Klistus

18 Bwa bəŋ, jɔbi wələ si num wi gɔksini. Si mbɛiŋ nì wɔkɔ a bəmbaiŋŋni bə Klistus bi dzə lə, na i liə bəmbaiŋŋni bə Klistus dzə lɔ bəduli. Akɔ gia yə yi fə buku ka kiə a wələ si num lɔ jɔbi wi gɔksini. 19 Bəni bələ nì buku i bukumbɛiŋ wə, ayakalə bɔ nì kɔkə bəni bəbukumbɛiŋ. A nì kɔ a bɔ numki bəni bəbukumbɛiŋ, ma bɔ nì baaŋ i numki bəh bukumbɛiŋ. Ayakadəiŋ, bɔ ka buku i chusi i ndaiŋ wə a mi i bɔ wə kɔkə mi i bəbukumbɛiŋ wə. 20 Mbɛiŋ kɔ fimbɛiŋ num Wi wə wi Baiŋki fiaŋsi* lɔ mbɛiŋ, mbɛiŋ bəchi bə́ kiə gia yi ŋkɔŋ. 21 Mih nyakaki kə i mbɛiŋ kɔm a mbɛiŋ məŋniki lə ŋkɔŋ. Mih nyakaki kɔm mbɛiŋ kiəki lə ŋkɔŋ, ayaka mbɛiŋ kiə tə a ntəkə kɔkə i buku i ŋkɔŋ wə. 22 Mi wi ntəkə kɔ winaiŋ? Ntə akɔ mi wə wi nəiŋki a Jisɔs kɔkə Mbwili wə Nyɔ nì kaka? Mi wə wi nəiŋki Tii bəh Waiŋ wi kɔ mbaiŋŋni wi Klistus. 23 Mi wə wi nəiŋki Waiŋ kaŋaki kə kinchiŋni bəh Tii Waiŋ. Mi wə wi dzaka bəh dzaka ki a ŋgaiŋ bum i Waiŋ, akɔ wə wi kaŋaki kinchiŋni bəh Tii Waiŋ tə. 24 Mbɛiŋ jîə gia yə mbɛiŋ nì wɔkɔ i kin'yisi wə ma yi numki jɔbi wichi i mbɛiŋ wə. Mbɛiŋ kabə jiə gia yə mbɛiŋ nì wɔkɔ i kin'yisi wə yi num jɔbi wichi i mbɛiŋ wə, yaka mbɛiŋ tə ni numki lə jɔbi wichi i Waiŋ wə bəh Tii. 25 Ayaka gia yə Klistus kɔ wi kaka bukumbɛiŋ yɛiŋ kɔ nɔni kə ki bi tsə kaa kə.

26 Mih nyakaki gia yələ i mbɛiŋ lə num kɔm bəni bə̀ bɔ nəŋki i fwɔkyiki mbɛiŋ. 27 Ayakalə, mfiaŋsi wə mbɛiŋ nì kwati i Klistus kɔ jɔbi wichi i mbɛiŋ wə, mbɛiŋ mɔŋ chu i nəŋki mi widɔkɔ i laniki mbɛiŋ. Si mfiaŋsi wi wələ si lani lɔ mbɛiŋ kɔm gia yichi, mfiaŋsi wiwɔ kɔ wi ŋkɔŋ, a kɔkə wi ntəkə, mbɛiŋ nûmki jɔbi wichi i Klistus wə a liŋ asi mfiaŋsi wələ kɔ wi lani mbɛiŋ.

28 I liə bwa bəŋ, mbɛiŋ nûm bâaŋ jɔbi wichi i wi wə ka jɔbi wə wi dzə buku, bukumbɛiŋ bi kaŋaki shɔm i yɛiŋ wi a kɔbi i bi nyumi lɔ nyumini i kiŋgəmni wə. 29 Mbɛiŋ kîəki a wi kɔ mi wə wi fəki gia yi chəŋ, mbɛiŋ kaŋaki i kîəki tə a mi wichi wə wi fəki gia yi chəŋ kɔ num mbwɔ wi.

3

Bukumbɛiŋ kɔ bwa bə Nyɔ

1 Mbɛiŋ yɛiŋ ŋkaiŋni kiŋkɔŋ kimbum kə Ba chusi i bukumbɛiŋ, wi fə a bə bɔ̂ɔŋki bukumbɛiŋ a bwa bə Nyɔ, ayaka bukumbɛiŋ num bwa bə Nyɔ ŋkɔŋ. Gia yə bəni bə̀ akɔ bə mbi wələ kiəki kə bukumbɛiŋ kɔ kɔm bɔ kiəki kə tə wi. 2 Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, i liə bukumbɛiŋ si num lɔ bwa bə Nyɔ, ayakalə bukumbɛiŋ kiəki kə si bukumbɛiŋ bi numki. Gia yə bukumbɛiŋ kiəki kɔ a, a bi numki jɔbi wə wi bi dzə buku, ma bukumbɛiŋ bi numki aka wi kɔm bukumbɛiŋ bi yɛiŋki lə wi si wi kɔ. 3 Yaka kɔ a mi wichi wə wi tsɛiŋki tsəki a ninshiŋ i wi yakadəiŋ wi kaŋaki i wɔ̂kɔ gwu yi jɔbi wichi i baiŋki asi wi Klistus baiŋki.

4 Mi wichi wə wi fəki chu yaka wi bwiŋki num nchi wi Nyɔ, kɔm chu kɔ nchi wi Nyɔ si mi bwiŋ. 5 Mbɛiŋ kiəki lə a Klistus nì dzə i dzɔ bwili chu i bəni wə. Ayaka wi Klistus kaŋaki kə chu. 6 Mi wə wi kɔ wi chiŋni bəh Klistus si baaŋ kə a fəki chu. Mi wə wi baaŋ a fəki chu wi kɛiŋki maka wi num yɛiŋ wi nabə i kiə wi. 7 Bwa bəŋ, kiə mi ki fwɔ̂kyi kə mbɛiŋ. Mi wə wi fəki gia yi chəŋ wi si num lɔ mi wi chəŋ si Klistus kɔ mi wi chəŋ. 8 Mi wə wi baaŋ a fəki chu wi kɔ mi wi ŋkpɛli, kɔm ŋkpɛli wələ nì fə lɔ chu na i kin'yisi wə. Akɔ fwu wi gia yə Waiŋ Nyɔ nì dzə yɛiŋ, i chiksi bənɔm bə ŋkpɛli wələ. 9 Mi wə wi kɔ mbwɔ wi Nyɔ si baaŋ kə a fəki chu, kɔm fiɛŋ fichi fiə Nyɔ kɔ fi, kɔ i wi wə jɔbi wichi, wi kɔkə i chu baaŋ a fəki chu, kɔm wi kɔ mbwɔ wi Nyɔ. 10 Gia yə yi kɔ i fə a bukumbɛiŋ yɛiŋki bəni bə̀ bɔ kɔ bwa bə Nyɔ bəh bə̀ bɔ kɔ bwa bə ŋkpɛli kɔ yələ: Mi wichi wə wi fəki kə gia yi chəŋ nabə wə wi kɔŋki kə waiŋnih wi, kɔkə waiŋ Nyɔ.

Bukumbɛiŋ kɔ̂ŋniki

11 Ntum wə mbɛiŋ nì wɔkɔ i kin'yisi wə kɔ a wələ a, bukumbɛiŋ kɔŋniki. 12 Kiə bukumbɛiŋ ma numki ka Kɛɛn. Wi nì kɔ waiŋ ŋkpɛli mi wichu wə, wi ka bi dza wɔɔ waiŋnih. Wi nì wɔɔ wi kɔm nə? Wi nì wɔɔ wi kɔm kimfə ki nì kɔ kichu, ki waiŋnih wi num ki chəŋ. 13 Bwa bə nih bəŋ, kiə mbɛiŋ ma numki bəh dzaka kiwɔmni a bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi wələ baiŋŋki lə mbɛiŋ. 14 Bukumbɛiŋ si kiə lɔ a bukumbɛiŋ buku lɔ i kaŋ yi kpi wə ka liə i nɔni wə, kɔm bukumbɛiŋ kɔŋki lə bwa bə nih bəbukumbɛiŋ. Mi wə wi kɔŋki kə waiŋnih wi, wi kɛiŋki i kaŋ yi kpi wə. 15 Na ndə wə wi baiŋŋki waiŋnih wi, yaka wəmaka kɔ mi wə wi wɔɔki bəni. Ayaka mbɛiŋ kiəki a mi wə wi wɔɔki bəni kaŋaki kə nɔni kə ki bi tsə kaa kə i wi wə. 16 Fiɛŋ fiə fi chusiki i bukumbɛiŋ kiŋkɔŋ kə ki kɔ kiŋkɔŋ akɔ yələ Klistus nì fə: Wi nì nya nɔni ki i kpi kɔm bukumbɛiŋ. Bukumbɛiŋ tə kaŋaki i nyâ nɔni kibukumbɛiŋ kɔm bwa bə nih bəbukumbɛiŋ. 17 Mi kabə kaŋaki biɛiŋ bi fa mbi wələ wə, ka yɛiŋ waiŋnih wi kaŋa kə, wi nəki wɛli kə kaŋ yi i wi, yaka kiŋkɔŋ ki Nyɔ kɔ i wəmaka dəiŋ? 18 Bwa bəŋ, kiə bukumbɛiŋ ma kɔ̂ŋniki a ja wə nabə i ndzaka wə. Bukumbɛiŋ kɔ̂ŋniki i kiŋkɔŋ wə, chûsi i kimfə wə.

19 Akɔ gia yə yi bi fəki ka bukumbɛiŋ kiə a bukumbɛiŋ kɔ bəni bə ŋkɔŋ, yi chu fə a shɔm yibukumbɛiŋ dəki i Nyɔ nshiŋ, 20 na yibwiŋ shɔm yibukumbɛiŋ bə́ saka bukumbɛiŋ. Bukumbɛiŋ kiəki a Nyɔ kpaliki tsəki lə shɔ́m yibukumbɛiŋ, wi kiə gia yichi. 21 Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, shɔ́m yibukumbɛiŋ kabə sakaki kə bukumbɛiŋ, bukumbɛiŋ ma ni kaŋaki nlwa widɔkɔ i Nyɔ nshiŋ. 22 Bukumbɛiŋ nywâ na finə i wi, wi ni nyâ i bukumbɛiŋ, kɔm bukumbɛiŋ jiəki lə bənchi bu fə gia yindzɔŋni i wi. 23 Ayaka nchi wi kɔ wələ a, bukumbɛiŋ jîə shɔm i Waiŋ wi Jisɔs Klistus, bəh i kɔŋniki gwú yibukumbɛiŋ asi Klistus nì dzaka i bukumbɛiŋ. 24 Bəni bəchi bə̀ bɔ jiəki bənchi bə Nyɔ bɔ kɔ i wi mə jɔbi wichi, wi num tə i bɔ mə. Gia yə yi fəki na ka bukumbɛiŋ kiəki a wi kɔ i bukumbɛiŋ mə jɔbi wichi, kɔ Kiŋ'waka ki kə wi nya i bukumbɛiŋ.

4

Mi wə wi kaŋaki Kiŋ'waka ki Nyɔ bəh wə wi kaŋaki kə

1 Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, jɔbi wə mi dzaka a gia yə ŋgaiŋ dzakaki buku i kiŋ'waka ki Nyɔ wə, kiə mbɛiŋ ki bûm kə a bumni. Mbɛiŋ mɔ̂msi kiŋ'waka kiwɔ i yɛ̂iŋ a, akɔ ki Nyɔ a. Mih dzakaki yələ kɔm bəni bə̀ bɔ nyiki ntəkə a bɔ kɔ bəni bə ntum bə Nyɔ bɔ buku tsə lɔ i mbi wələ wə bəduli. 2 Gia yə yi kɔ i fə a mbɛiŋ kiə Kiŋ'waka kə ki kɔ ki Nyɔ i mi wə, kɔ yələ: Mi wichi wə wi dzakaki bəh dzaka ki a Jisɔs Klistus nì dzə i fa kuku ka mi wiwɔm, kɔ num wəmaka wə wi kaŋaki Kiŋ'waka ki Nyɔ. 3 Mi wichi wə wi dzakaki kə lə kɔm Jisɔs, akɔ wə wi kaŋaki kiŋ'waka a kɔbi ki Nyɔ. Kiŋ'waka kələ kɔ ki mbaiŋŋni wi Klistus wə mbɛiŋ nì kɔ mbɛiŋ wɔkɔ lɔ a wi bi dzə lə, ayaka i liə wi dzə lɔ i fa mbi wə. 4 Bwa bəŋ, mbɛiŋ kɔ bəni bə Nyɔ, mbɛiŋ gaka lɔ bəni bəwɔ. Mbɛiŋ gaka kɔm Kiŋ'waka kə ki kɔ i mbɛiŋ wə tsəki lə kə ki kɔ i fa mbi wələ wə. 5 Bəmaka bəni kɔ bə mbi wələ. Ayakadəiŋ, gia yə bɔ dzakaki kɔ yi mbi wələ, bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi wələ wɔkɔ i bɔ. 6 Bukumbɛiŋ kɔ fibukumbɛiŋ bəni bə Nyɔ. Mi wichi wə wi kiəki Nyɔ wi wɔkɔki lə i bukumbɛiŋ, wə wi kɔkə mi wi Nyɔ wi wɔkɔki kə i bukumbɛiŋ. Yələ kɔ gia yə yi fəki ka bukumbɛiŋ kiəki kiŋ'waka kə ki kɔ ki ŋkɔŋ bəh kə ki kɔ ki ntəkə.

Nyɔ kɔ Nyɔ wi kiŋkɔŋ

7 Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, bukumbɛiŋ kɔ̂ŋniki, kɔm kiŋkɔŋ kɔ gia yi Nyɔ. Mi wə wi kaŋaki kiŋkɔŋ, wi kɔ mbwɔ wi Nyɔ, wi kiə Nyɔ. 8 Mi wə wi kɔŋki kə mi widɔkɔ wi kiəki kə Nyɔ. Yi kɔ yakadəiŋ kɔm Nyɔ kɔ Nyɔ wi kiŋkɔŋ. 9 Yələ lə kɔ dzəh yə Nyɔ nì chusi kiŋkɔŋ ki yɛiŋ i bukumbɛiŋ lə: Wi nì faaŋ Waiŋ wi wimu wələ shəŋ i mbi wələ mə ka bukumbɛiŋ bi kwati nɔni tsə dzəh i wi wə. 10 Kiŋkɔŋ kə ki kɔ ki ŋkɔŋ kɔ kələ a a nì ka kɔŋ dəkə bukumbɛiŋ Nyɔ, a nì kɔŋ wi bukumbɛiŋ, ka faaŋ Waiŋ wi a wi dzə̂ mâiŋ chu bibukumbɛiŋ.

11 Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, si Nyɔ nì kɔŋ bukumbɛiŋ i dzəh yələ wə lə, bukumbɛiŋ tə kaŋaki lə i kɔ̂ŋniki. 12 Mi mɔŋ wə wi num yɛiŋ i Nyɔ wə. Bukumbɛiŋ ka kɔŋniki, Nyɔ ni numki jɔbi wichi i bukumbɛiŋ wə, kɔŋ bukumbɛiŋ tsə kaasi.

13 Bukumbɛiŋ kîə a bukumbɛiŋ kɔ i wi wə jɔbi wichi wi num i bukumbɛiŋ wə, kɔm wi kɔ wi nya bukumbɛiŋ bəh Kiŋ'waka a num ŋki. 14 Buku nì yɛiŋ ka fukuki i bəni a Ba wibukumbɛiŋ nì faaŋ Waiŋ wi a wi dzə̂ nûmki Kimbwili ki mbi wələ. 15 A kabə num a na ndə wə wi dzakaki bəh dzaka ki a Jisɔs kɔ Waiŋ Nyɔ, yaka Nyɔ kɔlə i wəmaka wə wi num tə i Nyɔ wə. 16 Si yi kɔ yakadəiŋ, bukumbɛiŋ kiə, ka chu bum kiŋkɔŋ ki Nyɔ kə wi kaŋaki i bukumbɛiŋ wə.

Nyɔ kɔ Nyɔ wi kiŋkɔŋ, mi wə wi nɔki i kiŋkɔŋ wə jɔbi wichi, wi nɔki i Nyɔ wə, Nyɔ tə nɔ i wi wə. 17 Gia yə yi chusiki a kiŋkɔŋ kɔlə i bukumbɛiŋ mə num ki jikə tsə kaasi kɔ yələ yi kɔ a, bukumbɛiŋ kaŋaki kə i lwâki kɔm chɔkɔ bi nsaka wi gɔksini biə. Bukumbɛiŋ kaŋaki kə nlwa kɔm bukumbɛiŋ nɔki i mbi wələ wə ka Klistus. 18 Nlwa si num kə i kintəəŋ ki kiŋkɔŋ wə. Kiŋkɔŋ kə ki kɔ ki liəni lə tsə kaasi si bwili lə nlwa, kɔm nlwa kaŋaki gia i fə num a bəh ŋgəkə wə bə kɔ i nya i mi. Mi wə wi kaŋaki nlwa kɔ wə wi ka liə dəkə i kintəəŋ ki kiŋkɔŋ wə i tsə kaasi. 19 Bukumbɛiŋ kɔ̂ŋniki kɔm a nì yisi Nyɔ i kɔŋki bukumbɛiŋ. 20 Mi ka dzaka a ŋgaiŋ kɔŋki lə Nyɔ, ayakalə wi yiŋni baiŋŋ waiŋnih wi, yaka wi kɔ mi wi ntəkə, kɔm mi kabə num wə wi kɔŋki kə waiŋnih wi wə wi yɛiŋki wi, wi kɔkə i kɔŋ Nyɔ wə wi yɛiŋki kə i wi wə. 21 Nchi wə bukumbɛiŋ nì kwati i wi kɔ wələ a, mi wə wi kɔŋki Nyɔ kaŋaki lə i kɔ̂ŋki waiŋnih wi tə.

5

Mi wə wi tumdzi mbi wələ kɔ wə wi bum i Jisɔs

1 Mi wichi wə wi bum a Jisɔs kɔ Kimbwili wə Nyɔ nì kaka wi kɔ mbwɔ wi Nyɔ, mi wichi wə wi kɔŋki mi, wi kɔŋki lə tə kimbwɔ ki wəmaka. 2 Gia yə yi fəki ka bukumbɛiŋ kiəki a bukumbɛiŋ kɔŋki lə bwa bə Nyɔ akɔ jɔbi wə bukumbɛiŋ kɔŋki Nyɔ jiə gia yə nchi wi dzakaki. 3 Mbɛiŋ kîəki a i kɔŋki Nyɔ kɔ i jiəki bənchi bu, bənchi bu kɔkə ntiə, 4 kɔm mi wichi wə wi kɔ mbwɔ wi Nyɔ, wi tumdzi lɔ mbi wələ. Bukumbɛiŋ tumdzi mbi wələ num bəh kimbum kibukumbɛiŋ. 5 Mi wə wi tumdzi mbi wələ kɔ winaiŋ? Kɔ wə wi bum a Jisɔs kɔ Waiŋ Nyɔ.

Gia yə yi beeŋki nsaka wi Jisɔs

6 Jisɔs Klistus nì dzə i mbi wələ wə, tsə dzəh i mwi wə bəh i mwa wə. Wi nì ka tsə dəkə shəŋ a mwi wə. Wi nì tsə dzəh i mwi wə bəh i mwa wə. Ayaka Kiŋ'waka ki Baiŋni num mbeeŋ nsaka i gia yələ wə kɔm Kiŋ'waka dzakaki ŋkɔŋ. 7 Gia kɔlə yitali yə yi beeŋki nsaka wiwɔ. 8 Biɛiŋ biələ kɔ Kiŋ'waka ki Baiŋni, mwi bəh mwa. Biɛiŋ biələ bitali bichi kɔ i fiɛŋ fimu wə.* 9 Bukumbɛiŋ si bum lə gia yə a dzaka mi wiwɔm i bukumbɛiŋ. Ayakalə, gia yə a dzakaki Nyɔ yi jiki tsəki lə yə mi wiwɔm dzakaki. Mbɛiŋ kiəki a yələ kɔ gia yə a dzakaki Nyɔ i bukumbɛiŋ, wi num mbeeŋ nsaka i Waiŋ wi. 10 Mi wə wi bum i Waiŋ Nyɔ, wi kaŋaki lə gia yələ Nyɔ dzaka i wi wə. Mi wə wi ka bum Nyɔ wi fəki Nyɔ num mi wi ntəkə, kɔm wi ka bum dəkə i gia yə a dzakaki Nyɔ i bukumbɛiŋ kɔm Waiŋ wi. 11 Ndzaka wələ kɔ a Nyɔ nya lɔ bukumbɛiŋ bəh nɔni kə ki bi tsə kaa kə, nɔni kələ nyəki dzəki i Waiŋ wi wə. 12 Mi wə wi kaŋaki Waiŋ Nyɔ i wi wə kaŋaki lə nɔni kiwɔ, mi wə wi kaŋaki kə Waiŋ Nyɔ i wi wə wi kaŋaki kə nɔni kiwɔ.

Bəni bə̀ bɔ si kaŋa lɔ nɔni kə ki bi tsə kaa kə

13 Mih nyakaki gia yələ i mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ bum i Waiŋ Nyɔ, a mbɛiŋ kɔlə i kiə a mbɛiŋ si kaŋa lɔ nɔni kə ki bi tsə kaa kə. 14 Bukumbɛiŋ chu kaŋaki kə nlwa i kɔmsi tsə i Nyɔ nshiŋ i nywa fiɛŋ fidɔkɔ i wi, kɔm bukumbɛiŋ ka nywa fiɛŋ fidɔkɔ i wi biəli asi wi nəŋki, wi ni wɔkɔ gia yə bukumbɛiŋ dzakaki. 15 Bukumbɛiŋ kabə kiə a wi si wɔkɔ lə gia yə bukumbɛiŋ dzakaki jɔbi wə bukumbɛiŋ nywaki na finə i wi, bukumbɛiŋ kiəki tə a bukumbɛiŋ kwati lɔ fiɛŋ fiə bukumbɛiŋ nywaki i wi.

16 Mi ka yɛiŋ waiŋnih wi fə chu biə bi kɔkə i fə a wi kpi, wi tsâ a Nyɔ nya nɔni i wəmaka. Yələ kɔ num i mi wə mbi chu kɔkə i fə a wi kpi num kpini. Chu bidɔkɔ kɔlə biə bi kɔ i fə a mi kpi num kpini. Mih dzakaki kə a mi tsâki i biəmaka wə. 17 Mfə wichu wichi kɔ chu, ayakalə chu bidɔkɔ kɔlə biə bi kɔkə i fə a mi kpi num kpini.

18 Bukumbɛiŋ kiəki lə a mi wə wi kɔ mbwɔ wi Nyɔ, wi kɔkə i chu baaŋ a fəki chu, kɔm wə wi kɔ Mbwɔ wi Nyɔ tɔkniki lə bəh wi, mi wichu wə kɔbi i chu kɔm i wi wə. 19 Bukumbɛiŋ kiəki lə tə a bukumbɛiŋ kɔ bəni bə Nyɔ, bəni bə̀ bɔ kɔ bə mbi wələ bəchi kɔ num i kaŋ yi mi wichu wə.

20 Bukumbɛiŋ kiəki lə a Waiŋ Nyɔ dzə lɔ ka wɛli mfi bibukumbɛiŋ i kiəki Nyɔ wi ŋkɔŋ. Ayaka bukumbɛiŋ kɔ i wə wi kɔ ŋkɔŋ asi bukumbɛiŋ kɔ i Waiŋ wi wə Jisɔs Klistus. Akɔ wi Nyɔ wi ŋkɔŋ bəh nɔni kə ki bi tsə kaa kə.

21 Bwa bəŋ, mbɛiŋ tɔ̂kniki kɔm mimɔsɔ.

* 2:20 Mfiaŋsi wələ kɔ Kiŋ'waka ki Baiŋni kə bə nya i bɔ.

* 5:8 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki i bibɔ bimbu biələ a, “Bəni kɔlə bətali bɔ beeŋki nsaka wiwɔ i bɛiŋ. Bəni bələ kɔ Nyɔ Ba wi bəh Ja bəh Kiŋ'waka ki Baiŋni. Bəni bətali bələ kɔ i fiɛŋ fimu wə.”

2 Jɔn

Kiŋwakti ki kɔmsini ki

Jɔn

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Jɔn ki kɔmsini kələ mə

Jɔn nì nyaka kiŋwakti ki kɔmsini kələ, wi bɔɔŋ gwu yi a, “Tikwili wi fwu wi kijuŋni ki bəni bə bumni.” (1:1) Wi nì nyaka i kpaŋa widɔkɔ wə Nyɔ saiŋbwili wi bəh bwa bu. Kpaŋa wələ kɔlə i numki kijuŋni ki bəni bə bumni kidɔkɔ, bwa bu bələ num bəni i kijuŋni kiwɔ wə. Gia yə wi nì nyaka i kiŋwakti kələ mə, kɔ alə kpuuuk. Wi nì nyaka, tsa a bɔ kɔ̂ŋniki, chu təfi bɔ a bɔ tɔ̂kniki kɔm bəni bə̀ bɔ laniki nnyaki ntəkə.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1-3 Kin'yisi

4-6 Kiŋkɔŋ kɔ fwu i gia yichi wə

7-11 Ntəfi i tɔ̂kniki kɔm nlani wi ntəkə

12-13 Kiŋgɔksi

1

1 Akɔ mih tikwili wi fwu wi kijuŋni ki bəni bə bumni. Mih nyakaki kiŋwakti kələ i wɔ miŋkpaŋa wə Nyɔ saiŋbwili bəh i bwa bu. Mih kɔŋki lə mbɛiŋ ŋkɔŋ ŋkɔŋ. A kɔkə a mih mbɔŋ wə mih kɔŋki mbɛiŋ. Bəni bəchi bə̀ bɔ kiəki ŋkɔŋ, kɔŋki lə tə mbɛiŋ. 2 Buku kɔŋki mbɛiŋ kɔm kiŋkɔŋ kə ki kɔ i bukumbɛiŋ wə, ki bi baaŋ a i numki i bukumbɛiŋ wə jɔbi wichi. 3 Shɔm yindzɔŋni bəh nshɛiŋ bəh kimbɔiŋni biə bi nyəki dzəki i Nyɔ Ba bəh i Jisɔs Klistus wə Waiŋ Ba, ni numki i bukumbɛiŋ wə asi bukumbɛiŋ kɔ i ŋkɔŋ wə bəh kiŋkɔŋ.

Mbɛiŋ numki i ŋkɔŋ wə bəh i kiŋkɔŋ wə

4 Mih laŋki nalə si mih yɛiŋ bwa ba bədɔkɔ biəli ŋkɔŋ, yi num asi Ba wibukumbɛiŋ nì dzaka a bukumbɛiŋ fəki. 5 I liə lə nih wi bəni, mih lansiki tsaki wɔ dzaka a bukumbɛiŋ kɔ̂ŋniki. Wələ kɔkə nchi wimfiaŋ widɔkɔ mih nyakaki i wɔ. Akɔ nchi wə bukumbɛiŋ nì kaŋaki i kin'yisi wə. 6 Kiŋkɔŋ kɔ kələ a, bukumbɛiŋ bîəliki nchi wi. Ayaka nchi wiwɔ num a wə mbɛiŋ nì wɔkɔki a kɛiŋ i kin'yisi wə a mbɛiŋ nɔ̂ki i kiŋkɔŋ wə.

7 Bəni bə ntəkə bəduli kɔlə i mbi wə, num bəni bə̀ bɔ bumki kə a Jisɔs Klistus nì dzə i mbi wələ wə ka mi wiwɔm. Wəmaka mi kɔ mi wi fwɔkyini a num tə mbaiŋŋni wi Klistus. 8 Mbɛiŋ tɔ̂kniki bəh gwú yimbɛiŋ ka mbɛiŋ ma lâksi fiɛŋ fiə mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ nɔm lɔ fi. Mbɛiŋ mɔ̂msiki i bi kwati ŋgɔm wimbɛiŋ wichi. 9 Mi wichi wə wi tsɛiŋki tsəki i ninshiŋ num kə i nlani wi Klistus wə, wəmaka mi kaŋaki kə Nyɔ i wi wə. Mi wə wi biəliki nlani wi Klistus jɔbi wichi, wəmaka mi kaŋaki lə Tii bəh Waiŋ i wi wə. 10 Mi ka dzə i mbɛiŋ maka wi dzə bəh nlani wələ, kiə mbɛiŋ ki dzɔ̂ kə wi i júŋ yimbɛiŋ wə nabə i bɔ̂ni i wi. 11 Mi ka bɔni i wəmaka mi, yaka wi chiŋni lɔ bəh wi i nɔm wi wichu wə.

Ndzaka wi gɔksini

12 Mih kaŋaki lə na gia yiduli i nyaka i mbɛiŋ ayakalə, mih kɔbi i nyaka lɔ yi i kiŋwakti wə. Mih yɛiŋ a mih ni dzə yɛiŋ lə mbɛiŋ ma bukumbɛiŋ dzaka daŋsi shi bəh shi, ka kinsaŋli kibukumbɛiŋ ni numki num ki jikə. 13 Bwa bə jɛmi ya bə̀ Nyɔ kɔ wi saiŋbwili tə, bɔ bɔniki i wɔ.

3 Jɔn

Kiŋwakti kitali ki

Jɔn

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Jɔn kitali kələ mə

Jɔn wə wi nì bɔɔŋki gwu yi a fwu wi kijuŋni ki bəni bə bumni, wi nì nyaka kiŋwakti kitali kələ i mi widɔkɔ wi num fwu i kijuŋni ki bəni bə bumni wə yɛli wi nì kɔ num Gayus. Wi nyaka saiŋ Gayus i ŋgamti wə wi nyaki i bəni bə bumni. Wi təfi tə Gayus a wi tɔ̂kniki bəh mi widɔkɔ wə bə bɔɔŋki a Diɔtefɛs kɔm wi nì nəiŋ i wɔkɔli ja yi ŋgaiŋ.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1-4 Kin'yisi

5-8 Jɔn saiŋ Gayus

9-10 Jɔn tɔyi kimfə ki Diɔtefɛs

11-12 Jɔn saiŋ kimfə ki Dɛmitiyus

13-15 Kiŋgɔksi

1

1 Akɔ mih tikwili wi fwu wi kijuŋni ki bəni bə bumni. Mih nyakaki kiŋwakti kələ i wɔ Gayus nsɛiŋ wuŋ wi shɔm. Mih kɔŋki lə wɔ i ŋkɔŋ wə.

Jɔn saiŋ Gayus

2 Nsɛiŋ wuŋ wi shɔm, mih tsaki a gia yichi tsə̂ki bindzɔŋ i kimbu ka wə, wɔ nûmki bəh gwu yiləkəli asi mih kiəki a wɔ ləkəki lə i mfiəŋə wə. 3 Mih nì wɔkɔ ndzɔŋni na bəh ŋga jɔbi wə bwa bə nih bəbukumbɛiŋ bədɔkɔ nì dzə buku fa fuku si wɔ num i gia yi ŋkɔŋ wə bəh shɔm ya yichi. Ayaka yi num ŋkɔŋ a wɔ biəliki lə ŋkɔŋ. 4 Gia yidɔkɔ kɔkə yə yi kɔ i fə mih i wɔkɔki ndzɔŋni tsə yələ a bwa bəŋ biəliki lə ŋkɔŋ.

5 Nsɛiŋ wuŋ wi shɔm, nɔm wə wɔ nɔmki i bwa bə nih bəbukumbɛiŋ wə, kighə na i bəni bə tumi, yaka wɔ nɔmki lə bindzɔŋ. 6 Bə nì kɔ bə fuku i kijuŋni ki bəni bə bumni fa kɔm kiŋkɔŋ ka. Wɔ mɔ̂msi ayaka i gâmtiki bəmaka bəni i dzəh yə Nyɔ nəŋki i nyani wibɔ wə. 7 Kiə a bɔ buku biŋ num kɔm yɛli wi Klistus, bɔ tsɛiŋ kə ŋgamti widɔkɔ i bəni bə̀ bɔ kɔkə bə Nyɔ. 8 Ayakadəiŋ, bukumbɛiŋ kaŋaki i tɔbiki bəmaka bəni ka bukumbɛiŋ bəh bɔ numki bəni bə̀ bɔ nɔmki i fiɛŋ fimu wə kɔm ŋkɔŋ.

Kɔm Diɔtefɛs bəh Dɛmitiyus

9 Mih nì nyaka gia yidɔkɔ i kijuŋni ki bəni bə bumni kimbɛiŋ wə, ayakalə Diɔtefɛs wə wi si kɔŋ i jiə gwu a ninshiŋ, nì ka wɔkɔli dəkə i mi wə mih kɔ wi. 10 Ayakadəiŋ, mih ka ni dzə, mih ni jiə gia yə wi fəki i kuku, si wi nyaniki bəh kinyəni, dzaka já yichu kɔm mih. Si wi fəki yakadəiŋ, wi kɛiŋki ki fwuli kə bəh yəmaka. Wi nəiŋ tə i dzɔki bwa bə nih bəbukumbɛiŋ, nəiŋ tə a kiə bəni bə̀ bɔ kɔŋki i dzɔki bɔ ma dzɔ̂ki. Bɔ ka nəŋki i dzɔ, wi kɔŋŋ bəni bə̀ bɔ nəŋki i dzɔki bɔ i kijuŋni ki bəni bə bumni kintəəŋ.

11 Nsɛiŋ wuŋ wi shɔm, kiə wɔ ki sîni kə gia yichu. Sîni num yindzɔŋni. Mi wə wi fəki gia yə yi ndzɔŋki kɔ mi wi Nyɔ, wə wi fəki gia yichu kɔ wə wi ka kiə dəkə lɔ Nyɔ.

12 Dɛmitiyus kɔ mfih mi wə bəni bəchi dzakaki gia yindzɔŋni kɔm wi, nɔni ki kindzɔŋni dzaka tə kɔm wi. Buku tə dzaka kɔm wi. Ayaka wɔ kiəki lə a gia yə buku dzakaki kɔm wi kɔ ŋkɔŋ.

Kimbɔni

13 Mih kɛiŋki mih kaŋa gia yiduli i nyaka i wɔ ayakalə, mih kɔŋ kə i nyaka num bəh kiŋgaali ki kiŋwakti. 14 Mih yɛiŋki a, i jɔbi wi juli wə mih ni dzə yɛiŋ lə wɔ, ma buku wɔ dzaka daŋsi shi bəh shi.

15 Kimbɔiŋni nûm i wɔ. Nsɛ́iŋ yibuku wɔ bɔniki i wɔ. Bɔni nnya nsɛ́iŋ yibuku wɔ yichi i mih wimu wimu i bɔ wə.

Jut

Kiŋwakti ki

Jut

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti ki Jut kələ mə

Jut nì nyaka kiŋwakti kələ i təfi bəni a bɔ tɔ̂kniki kɔm bəni bə̀ bɔ nì dzakaki a bɔ kɔ bəni bə bumni fwɔkyi bəni bəh bənlani bəntəkə. Wi nyaka gia yidɔkɔ yi num a liŋ aka yə yi kɔ i kiŋwakti ki Bita ki kɔmsini mə. Wi nyaka i təfi bəni bə̀ wi nyaka i bɔ, a bɔ jwɔ̂ki i tɔbiki kimbum kiŋkɔŋ kə bə nì nya i bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ, a kimbum kələ kɔ num fiɛŋ bə nì nya kpamu fidɔkɔ kɔbi (1-3).

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1-2 Kin'yisi

3-16 Kimfə, bəh nlani, bəh bəŋgəkə bə̀ bəni bə nlani bə ntəkə

17-23 Ntəfi a bəni nûm ndzɔŋ i bumni wibɔ wə

24-25 Ntsa wi kiŋkɔksi

1

1 Akɔ mih Jut waiŋ wi nɔm wi Jisɔs Klistus, mih num waiŋnih Jɛm. Mih nyakaki kiŋwakti kələ i bəni bə̀ Ba Nyɔ bɔɔŋ, bɔ nɔ i kiŋkɔŋ ki wə num i Jisɔs Klistus kaŋ. 2 Ma nshɛiŋ yi Nyɔ bəh kimbɔiŋni bəh kiŋkɔŋ ki nûmki i mbɛiŋ wə kɔ̂ɔ tsə̂ a ninshiŋ ninshiŋ.

Bəni bə lanini bə ntəkə

3 Nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, mih si kwakaki na bəh ŋga a mih ni nyaka lə i mbɛiŋ kɔm mbɔiŋ wə bukumbɛiŋ bəchi kɔ bə kwati lɔ, mih ka yɛiŋ a yi ndzɔŋki lə i nyaka i tsa mbɛiŋ a mbɛiŋ jwɔ̂ki i kə̂ŋ mbɔiŋ wə bə nì nya i bukumbɛiŋ bə̀ bɔ kɔ bəni bə Nyɔ. Akɔ gia yə bə nì kɔ bə nya lɔ i bukumbɛiŋ a kpamu yi kaa yaka. 4 Mih dzakaki lə kɔm bəni bədɔkɔ kɔ bɔ wɛɛli liə lɔ i mbɛiŋ kintəəŋ, a num bɔ bə̀ bə nì nyaka lɔ kɔm bɔ i kikpu wə, a Nyɔ nì kɔ wi jiə lɔ ŋgəkə wibɔ. Bələ kɔ bəni num bɔ nəiŋ Nyɔ, bɔ dzɔ kiŋkɔŋ ki Nyɔ fiəni i gia yə bɔ ni nyumiki yɛiŋ chɛiŋ i fəki kinyɛŋ, chu nəiŋ Tikwili wibukumbɛiŋ Bah Jisɔs Klistus wə akɔ a wi shəŋ.

5 I liə mih nəŋki i fiəni yiŋti mbɛiŋ kɔm gia yidɔkɔ, namana yaka si mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ si kiə lɔ yi nalə. Bah nì kɔ wi bwili bəni bu i tumi ki Ijib wə, bɔ buku i ŋgəkə wə, ayakalə wi bi fiəni kaasi bəni bə̀ bɔ nì ka jiə dəkə shɔm i wi. 6 Akɔ a liŋ si bəchinda bu bə̀ nì ka baaŋ dəkə i di biə wi nì jiə bɔ, bɔ bee bidi bibɔ bi nɔni bi chəŋ, bɔ num wi jiə bɔ i bənsəŋ bə̀ bɔ bi baaŋ a kpamu, i di biə bi jiki lə maaa, i di biə bɔ bi numki fɛiŋ i tsə buku i Chɔkɔ bi nsaka bimbum wə. 7 Ayaka yi chu num a liŋ asi wi nì kpa kwili wi Sɔdɔm bəh wi Gɔmɔla bəh gbuku wə wi bi kaa kə, bəh bikwili biə bi nì kɔ kɔmsi i bi wə, biə bi nì nɔki tə nɔni ki kinyɛŋ ki tɔkɔlini, bəkaŋa bəh bənyuku dzɔ tə gwú yibɔ fə bəh yi a kɔbi i dzəh yə Nyɔ nì maa mi i fəki yaka. Gia yələ kɔ kinchəsi ki gia yə yi bi numki bəh bəni bə̀ bɔ nɔki ŋkaiŋni wi nɔni kələ.

8 Na si yi kɔ yakadəiŋ, bəni bələ dzɔ a nɔni kiwɔ. Bɔ bəkəli gwú yibɔ, nəiŋ mi wə wi sakaki bɔ, tɔyi biŋ'waka bi bɛiŋ. Bɔ fəki yakadəiŋ dzaka a, akɔ kɔm bɔ yɛiŋki gia i dəmsi mə. 9 Jɔbi wə Maikɛl wə wi kɔ fwu wi bəchinda bə Nyɔ nì yɔli i wini wi Muses bɛiŋ bəh ŋkpɛli, wi nì ka mɔm dəkə na i bwili ja yichu i dzaka i ŋkpɛli, wi chukuli shəŋ wi a, “A ni saka Bah wɔ”.* 10 Bəni bələ tɔyiki num tɔyini biɛiŋ bichi biə bɔ kiəki kə si bi kɔ. Bɔ fəki biɛiŋ a num biə mwa mibɔ kɔŋki aka nyám yi chwa. A num biɛiŋ biələ biə bi bəkəli bɔ. 11 Ŋgəkə wimbum kɔ i bɔ! Bɔ biəli gvu yi Kɛɛn. Bɔ dza ka biəliki kpɔ ka liə i chu wə aka bi Balaam. Bɔ ləkəki bəh fwu a liŋ asi Kɔɔla nì ləkəki, bɔ bi kpiyiki asi Kɔɔla nì kpi. 12 Bəni bələ kɔ chi chi i mbɛiŋ kintəəŋ, jɔbi wə mbɛiŋ dziki bini bi kiŋkɔŋ bimbɛiŋ. Bɔ si fə aka bíə i jɔbi wi dzini wələ wə, mi tsɛiŋ shəŋ a gwu yi gəmni kə. Bɔ kɔ aka bikwu biə bi juŋni bi na nya dzaŋ, fiəkə fiəni shakyi bi. Bɔ kɔ tə aka kpɛiŋ wə wi ka wum dəkə mintam i tsə buku i jɔbi wə nyum yisi i baiŋki dzəki. Bɔ kɔ tə aka kɛiŋ yə bə baayi. Bɔ kpi ka chu kpi. 13 Bɔ kɔ aka kinchwɔ kimbum kə fuŋni kiləkəli tsəki dzasi i bɛiŋ, bimfə bibɔ bi ŋgəmnini num aka bifuu biə fiəkə yiləkəli si tsə dzasi i bɔkɔ bɛiŋ. Bɔ kɔ aka bijɔŋ biə bi njəŋki nnyaki i bɛiŋ na dəiŋ. Nyɔ kɔ wi kɛiŋsi lɔ di bi ji lə maaa jiə i bɔ kpamu.

14 Ɛnɔk wə ŋgɔkɔ wi nì kɔ wi nanitaŋ i yisi i Adam wə, wi nì kɔ wi dzaka aka mi wi ntum wi Nyɔ kɔm bəni bələ, dzaka a, “Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, Bah bi dzə bəh mbaŋ wi bəchinda bu bə baiŋni bɔ num bənchuku bənchuku, 15 i saka mi wichi. Wi bi dzə i chusi kimfə kichu kichi kə bəni bəchi bə̀ bɔ nì kiəki kə Nyɔ nì fəki asi bɔ nì nəiŋ wi, bəh ja yi lɔɔli yichi yə bɔ nì dzakaki kɔm Nyɔ.” 16 Bəni bələ kɔ bə̀ bɔ si shuŋyi jɔbi wichi, jiə gia i bəni bədɔkɔ fuŋ, biəli a gia yə gwu yibɔ yi shilini kɔŋki i fəki, ghaŋsi gwu a kilɔlɔ, fwɔkyi bəni bəh bəndzaka bə njwɔŋni i kwati biɛiŋ biə bɔ nəŋki.

Ntəfi kɔm gia yə yi bi numki

17 Ayakalə, nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, mbɛiŋ yîŋti gia yə bwa bə faaŋni bə Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus nì dzakaki i mbɛiŋ a yi bi numki lə. 18 Bɔ nì dzaka i mbɛiŋ a, “A bi numki i chɔkɔ bi gɔksini wə, bəni bə nyiksini bi numki lə bɔ nɔ kə nɔni kə Nyɔ nəŋki, fə gia yichu yə gwu yibɔ yi shilini kɔŋki.” 19 Bəni bələ kɔ bə̀ bɔ dzəki bəh kiŋgaali i bəni kintəəŋ, biəli num biŋkwaka biə bi bukuki i fwu wibɔ wə, kaŋa kə Kiŋ'waka ki Nyɔ i bɔ wə. 20 Ayakalə, nsɛ́iŋ yiŋ yi shɔm, mbɛiŋ mâa yâka gwú yi mbɛiŋ i nûmki a i kimbum kimbɛiŋ kə ki kɔ kibaiŋni, tsâ jɔbi wichi i ŋga bi Kiŋ'waka ki Baiŋni wə. 21 Mbɛiŋ bâaŋ a i kiŋkɔŋ kə ki kɔ ki Nyɔ, wɔ̂kɔli Bah wibukumbɛiŋ Jisɔs Klistus wə wi bi kwasiki nshɛiŋ, fə a mbɛiŋ liə i nɔni kə ki bi tsə kaa kə. 22 Mbɛiŋ kwâsiki nshɛiŋ i bəni bə̀ bɔ kɛiŋki i jisi kintəəŋ. 23 Mbɛiŋ chufiki bwîliki bəni bə̀ bɔ kɔ i gbuku mə i bwîli bɔ. Mbɛiŋ kwâsiki nshɛiŋ i bəni bədɔkɔ wə, ayakalə jɔbi wə mbɛiŋ kwasiki nshɛiŋ mbɛiŋ ka tɔ̂kniki. Mbɛiŋ bâiŋŋki na bəh bəmbuŋ bəbɔ bə̀ bɔ kɔ bɔ jisi bəh nɔni kichu.

Ntsa wi kɔksini

24 Kiŋkɔksi nûmki i Nyɔ! Akɔ wi wə wi kɔ i tɔkniki i mbɛiŋ ka mbɛiŋ ma gbɔ, wi bi dzə bəh mbɛiŋ i kiŋkɔkni ki nshiŋ mbɛiŋ num ŋgbɔ widɔkɔ kɔbi num bəh kinsaŋli. 25 Bukumbɛiŋ nyâ kiŋkɔksi i Nyɔ wə wi kɔ Mbwili wibukumbɛiŋ a num a wi shəŋ, tsə dzəh i Jisɔs Klistus wə Bah wibukumbɛiŋ. Mbum bəh kiŋkɔkni bəh ŋga bəh nsaka kâŋaki wɔ Nyɔ i yisi si mbi nì yisi i dzə buku bidaiŋ jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi. Yi nûm ayaka.

* 1:9 Kichum kələ kɔ a i di biə wə, ki buku i biŋwakti bi Bəju bidɔkɔ wə.

Gia yə Jisɔs nì chusi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Kiŋwakti ki Gia yə Jisɔs nì chusiki i Jɔn

Gia yə yi kɔ i Kiŋwakti kələ mə

Kiŋwakti kələ kɔ kɔm gia yə Jisɔs Klistus nì chusiki i Jɔn waiŋ wi wi ntum. Jɔn nì nyaka kiŋwakti kələ i jɔbi wə bə nì bwili wi tsə jiə i tumi ki bɔkɔ kintəəŋ ki Batmɔs. Wi nì nyaka i bijuŋni bi bəni bə bumni biə nanitaŋ. Wi nì yisi nnyaka, yisi bəh gia yə Jisɔs mwi nì chusiki i wi a wi nyaka chiŋsi i bijuŋni biwɔ biə nanitaŋ. Gia yə yi biəliki yi kɔ mbaŋ wi gia yiduli yə wi nì yɛiŋki i fiɛŋ wə ka ndəmsi, yi num asi Nyɔ bɔiŋsiki bəni bə̀ bɔ kɔ mbu, jiə bəchu bə̀ i ŋgəkə wə.

Kifwu ki gia kə ki kɔ i Kiŋwakti kələ mə

1:1-8 Kin'yisi

1:9–3:22 Ndəmsi bi ninshiŋ bəh biŋwakti biə bi tsəki i bijuŋni bi bəni bə bumni biə nanitaŋ

4:1–8:1 Kiŋwakti kə bə nì laa baŋ bəh nyanti i kidi wə nanitaŋ

8:2–11:19 Kijəŋ nanitaŋ

12:1–13:18 Kiŋkum ki nyam yə yi bwɔsiki kətə bəh nyám yi gumini yifa

14:1–15:8 Bindəmsi bidɔkɔ chi chi

16:1-21 Biŋkuŋɔ biə nanitaŋ kɔ shɔm yi Nyɔ yi jumini

17:1–20:10 Bə laksi Babilɔn bəh nyam yi gumini bəh bəni bə̀ bɔ nyiki ntəkə a bɔ kɔ bəni bə ntum bə Nyɔ bəh ŋkpɛli

20:11-15 Nsaka wi gɔksini

21:1–22:5 Mbi wi bɛiŋ wimfiaŋ bəh kuku wimfiaŋ bəh Jɛlusalɛm wimfiaŋ

22:6-21 Kiŋkɔsi

1

Kin'yisi

1 Kiŋwakti kələ kɔ kɔm gia yə Nyɔ nì nya i Jisɔs Klistus a wi chusi i bəni bu, a num gia yə yi kaŋaki i dzɔ di i jɔbi wi juli wə. Jisɔs Klistus ka faaŋ chinda wi i mi wi wi nɔm Jɔn i fə a bɔ kiə gia yiwɔ. 2 Wi ka nyaka gia yichi yə wi nì yɛiŋ, yi num gia yi Nyɔ yələ bəh gia yə Jisɔs Klistus nì dzaka i wi. 3 Kimbɔiŋsi kimbum bi numki i mi wə wi bi faaki ntum wi Nyɔ wələ. Kimbɔiŋsi kimbum bi num tə i bəni bə̀ bɔ bi wɔkɔki gia yə bə nyaka i kiŋwakti kələ mə jiə, kɔm jɔbi wi gia yiwɔ si num kɔmsi dzə lɔ.

Jɔn bɔni i bijuŋni bi bəni bə bumni nanitaŋ

4 Akɔ mih Jɔn, mih nyakaki kiŋwakti kələ i bijuŋni bi bəni bə bumni bə̀ nanitaŋ bɔ kɔ i kimbu ki mbi wi Ɛsia wə. Ma shɔm yi yindzɔŋni bəh kimbɔiŋni num i mbɛiŋ, ki dzə i Nyɔ wə wi kɔ, a num wə wi nì kɔ, a num wə wi kɔ i bi dzə. Ma kinduksi ki Nyɔ bəh kimbɔiŋni numki bəh mbɛiŋ, ki dzə tə i biŋ'waka biə nanitaŋ bi kɔ i kiŋkii ki nshiŋ, 5 bəh i Jisɔs Klistus a num wi wə wi si chusi gia yi ŋkɔŋ kɔm Nyɔ i bəni. A nì kɔ wi mi wi ninshiŋ i fiəni dza i kpi wə. Ayaka akɔ wi wə wi sakaki bəŋkuŋ bəchi fa kuku. Akɔ wi wə wi kɔŋki bukumbɛiŋ, wi bwili bukumbɛiŋ i chu bibukumbɛiŋ wə bəh mwa mu. 6 Wi kɔ wi fə̂ bukumbɛiŋ num bəni bə ŋkuŋ bi Nyɔ, fə̂ bukumbɛiŋ num bətii mfə gia bə Nyɔ wə wi kɔ Nyɔ wi num Ba wi. Mbum bəh ŋga numki i wi jɔbi wichi kiŋgɔksi kiwɔ kɔbi. Yi nûm ayaka.

7 Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, Jisɔs dzəki lə, wi bi dzəki i bikwu wə. Bəni bəchi num i bi yɛiŋ i wi wə na bəh bəni bə̀ bɔ nì bwaŋ wi bəh gɔŋ. Kitumi ki fa kuku kichi num i bi fiki bəh mindəm kɔm wi. Lə yi bi numki yaka. Yi nûm ayaka.

8 Bah Nyɔ dzakaki a ŋgaiŋ kɔ Alfa bəh Ɔmega. A num wə wi kɔ a num wə wi nì kɔ, a num wə wi kɔ bi dzə. A num wi Ŋga Bichi.

Jɔn yɛiŋ Jisɔs

9 Akɔ mih Jɔn, waiŋnih wimbɛiŋ i Jisɔs wə, bukumbɛiŋ bəchi yɛiŋki ŋgəkə kɔm wi, num i ŋkuŋ bi kintəəŋ, kaŋa shɔm i gia yichi wə. Mih nì kɔ i Batmɔs tumi ki bɔkɔ kintəəŋ num bə nì bwili mih num bwilini kɔm gia yi Nyɔ yə mih nì fukuki chu dzaka kɔm Jisɔs. 10 A dzə num i chɔkɔ bi Bah wə mih nì kɔ i Kiŋ'waka ki Nyɔ wə, mih ka dza wɔkɔ ja yi dzaka i mih jum bəh ŋga aka jəŋ. 11 Yi nì dzakaki a, “Nyâka gia yələ wɔ yɛiŋki lə i kiŋwakti mə wɔ chîŋsi i bijuŋni bi bəni bə bumni nanitaŋ bɔ kɔ i tumi ki Ɛfɛsus, Similna, Bɛgamum, Tayatila, Saldis, Filadɛlfia bəh Lawdɛsia wə.”

12 Mih kabə fiəni gwu i yɛiŋ mi wə wi dzakaki i mih. Ayaka jɔbi wə mih nì tsɛiŋ tali, ka yɛiŋ biɛiŋ biə bə tɔmki naka bi baiŋsini yɛiŋ wə nanitaŋ num bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli. 13 Mi widɔkɔ num i biɛiŋ biə bə tɔmki naka bi baiŋsini yɛiŋ kintəəŋ aka mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi, num wi lɔh mbuŋ wi dəəŋ ka wafi daŋsi kiŋ'wafi i ki jum ki wə. 14 Juŋ yi fwu i fwu wi wə nì fukuki lə buuu aka ndaŋ wi fukuli, chu num aka kitəh ki dzaŋ. 15 Gvu yi nì tɔksiki aka chwaka ki bɔkɔli kə bə kpa ki ŋwaŋyi, ja yi jumi aka bɔkɔ yi gbɔni. 16 Wi nì kaŋaki bijɔŋ nanitaŋ i tsɛiŋ yi yiləkəli wə, nywɔ wi jum wə wi kwaki bimbu bichi buku i dzaka ki wə, shi bi baiŋ aka wɔŋ wi nshichuŋ.

17 Si mih yɛiŋ wi, ka gbɔ i wi nshiŋ ka numki aka kiŋkpili ki mi. Wi jiə tsɛiŋ yi yiləkəli i mih wə dzaka a, “Kiə wɔ ki lwâki kə. Akɔ mih Ninshiŋ a num mih Kiŋgɔksi. 18 Akɔ mih wə mih kɔ wiwɔm. Mih nì kɔ mih kpi, ayakalə tsɛ̂iŋ, mih fiəni chu wiwɔm, mih num i ni numki jɔbi wichi. A kaŋaki mih biŋ'wɛli bi kpi bəh bi tumi bi bəni bə kpili. 19 Ayakadəiŋ, nyâka gia yə wɔ yɛiŋ, yə yi kɔ i liə bəh yə yi ni dzə i jum wə. 20 Gia yi nyumini yə bijɔŋ biə nanitaŋ wɔ si yɛiŋ i tsɛiŋ yiŋ yiləkəli wə bəh biɛiŋ biə nanitaŋ bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli kə bə tɔmki naka bi baiŋsini yɛiŋ chusiki yələ: Bijɔŋ biələ nanitaŋ kɔ bəchinda bə Nyɔ bə̀ bɔ kɔ bijuŋni bi bəni bə bumni biə nanitaŋ, biɛiŋ biə bə tɔmki naka ki baiŋsini yɛiŋ a num bijuŋni bi bəni bə bumni nanitaŋ biwɔ.”

2

Ntum wi Jisɔs wə wi tsəki i kijuŋni
ki bəni bə bumni i Ɛfɛsus

1 Mi wə mih nì yɛiŋ, wi dzaka i mih a, “Nyâka kiŋwakti i chinda wi Nyɔ wə wi kɔ wi kijuŋni ki bəni bə bumni i Ɛfɛsus a, ‘Wələ kɔ ndzaka wi wəmaka wə, wi kaŋaki bijɔŋ biə nanitaŋ i tsɛiŋ yi yiləkəli wə, wi nyani i kintəəŋ ki biɛiŋ biə nanitaŋ biə bə nì kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli kə bə nì tɔmki naka bi baiŋsini yɛiŋ wə: 2 Mih kiəki lə kimfə kimbɛiŋ bəh si mbɛiŋ nɔmki bɔŋŋ, kiə tə shɔm yimbɛiŋ yi kaŋani bəh si mbɛiŋ kɔkə i bum gia yə bəni bəchu dzəki bəh yi. Mbɛiŋ kɔ num mbɛiŋ mɔm yɛiŋ lɔ bəni bə̀ bɔ bɔɔŋki gwu yibɔ a bɔ ŋgaiŋni kɔ bwa bə ntum bə Jisɔs bɔ kɔbi, ka yɛiŋ a bɔ kɔ bəni bə ntəkə. 3 Mih kiəki lə si mbɛiŋ kɛiŋsiki kaŋaki shɔm i gia yichi wə kɔm mih bɔh kə. 4 Ayakalə, gia yidɔkɔ kɔlə yə mih kaŋaki kɔm mbɛiŋ yi ndzɔŋ kə i mih. Mbɛiŋ chu kaŋaki kə kiŋkɔŋ kə mbɛiŋ nì kaŋaki i ninshiŋ. 5 Mbɛiŋ kwâka na di biə mbɛiŋ nì yisi kɔ ka mbɛiŋ gbɔyi. Mbɛiŋ kwûni shɔ́m yimbɛiŋ, mbɛiŋ fîəni fə̂ki asi mbɛiŋ nì fəki i ninshiŋ. Mbɛiŋ ka baaŋ i kwûni, mih ni dzə dzɔ bwili naka kimbɛiŋ kə mbɛiŋ tɔmki naka ki baiŋsini yɛiŋ i di biə ki si num. 6 Ayakalə, gia yindzɔŋni yə mbɛiŋ fəki kɔ a mbɛiŋ baiŋŋki lə nɔni ki bəni bə Nikɔlaus, a num gia yə mih baiŋŋki tə.

7 Mi wə wi kaŋaki bintuni, wi wɔ̂kɔ gia yə Kiŋ'waka ki Nyɔ dzakaki i binjuŋni bi bəni bə bumni. Mi wə wi ni tumdzi mih ni nya dzəh i wi i dzi mintam mi kpɛiŋ wə wi nyaki nɔni kə ki kɔ i di bi kinsaŋli ki Nyɔ wə.’ ”

Ntum wi Jisɔs wə wi tsəki i kijuŋni
ki bəni bə bumni i Similna wə

8 Mi wiwɔ chu dzaka i mih a, “Nyâka kiŋwakti i chinda wi Nyɔ wə wi kɔ wi kijuŋni ki bəni bə bumni i Similna a, ‘Wələ kɔ ndzaka wi wəmaka wə wi kɔ wi Ninshiŋ a num wi Kiŋgɔksi. Akɔ wi wə wi nì kpi fiəni chu wiwɔm. 9 Mih kiəki lə bəŋgəkə bə̀ mbɛiŋ yɛiŋki bəh kifuu kimbɛiŋ, ayakalə mbɛiŋ kɔ bəni bə kiŋkɔkni. Mih kiəki lə ja yichu yə bəni dzakaki kɔm mbɛiŋ. Bɔ bɔɔŋki gwu yibɔ a bɔ ŋgaiŋni kɔ Bəju, bɔ kɔbi kə Bəju. Bɔ num i mbaŋ wi Satan wə. 10 Mbɛiŋ ma lwâki bəŋgəkə bə̀ mbɛiŋ kɔ i ni yɛiŋ. Mbɛiŋ wɔ̂kɔ, ŋkpɛli si num a i jiə mbɛiŋ bədɔkɔ i juŋ yi nsəŋ mə a bə mɔmsi mbɛiŋ. Mbɛiŋ num i ni yɛiŋ ŋgəkə i kaŋ wə jwɔfi. Kɔŋ mbɛiŋ numki na i tsə kpi mbɛiŋ num ndzɔŋ, ayakadəiŋ mih ni nya mbɛiŋ bəh kifɔ ki ŋkuŋ kə ki kɔ nɔni kə ki bi tsə kaa kə.

11 Mi wə wi kaŋaki bintuni, wi wɔ̂kɔ gia yə Kiŋ'waka ki Nyɔ dzaka i binjuŋni bi bəni bə bumni. Mi wə wi ni tumdzi, kpi yi kɔmsini bi kɔm kə wi.’ ”

Ntum wi Jisɔs wə wi tsəki i kijuŋni
ki bəni bə bumni i Bɛgamum

12 Ayaka wi chu dzaka i mih a, “Nyâka kiŋwakti i chinda wi Nyɔ wə wi kɔ wi kijuŋni ki bəni bə bumni i Bɛgamum a, ‘Wələ kɔ ndzaka wi wəmaka wə wi kaŋaki nywɔ wi jum wə wi kwaki bimbu bichi: 13 Mih kiəki lə di biə mbɛiŋ nɔki. Mbɛiŋ nɔki na i di biə wə kiŋkii ki Satan kɔ. Ayakalə, mbɛiŋ num a i yɛli wuŋ wə bəh ŋga. Mbɛiŋ nì ka nəiŋma i jiəki shɔm i mih na i chɔkɔ bi Antibas wə mi wuŋ wi ŋkɔŋ wə. Wi nì dzakaki kɔm mih, bə wɔɔ wi i mbɛiŋ kintəəŋ fɛiŋ, i di biə Satan nɔki. 14 Ayakalə, mih kaŋaki lə gia yidɔkɔ twɛsi kɔm mbɛiŋ, yi ndzɔŋki kə i mih. Bəni bədɔkɔ kɔlə i mbaŋ wimbɛiŋ wə bɔ biəli nlani wi Balaam, wə wi nì lani Balak i fə gia yə bwa bə Islae bi ndamti gbɔyi yɛiŋ. Wi nì fə bɔ ka dziki biɛiŋ bidzini biə bə nì fə gia yɛiŋ i bənyɔ, chu fə bɔ ka nɔki nɔni ki kinyɛŋ num ki tɔkɔlini. 15 Ayaka yi kɔ a liŋ si mbɛiŋ kaŋaki bəni bədɔkɔ tə i mbaŋ wimbɛiŋ wə bɔ biəli nlani wi bəni bə Nikɔlaus. 16 Ayakadəiŋ, mbɛiŋ kwûni shɔm yimbɛiŋ. Mbɛiŋ ka bâaŋ i kwûni, mih ni fiəni dzə i mbɛiŋ wə i jɔbi wi juli wə, i jwɔ bəni bəwɔ bəh nywɔ wi jum wə wi bukuki i dzaka kəŋŋ wə. 17 Mi wə wi kaŋaki bintuni, wi wɔ̂kɔ gia yə Kiŋ'waka ki Nyɔ dzakaki i bijuŋni bi bəni bə bumni. Mi wə wi ni tumdzi, mih ni dzɔ nya mana i bəmana* bə̀ wə, bə nì nyumi, mih chu nya wi bəh təh wi fukuli num bə nyaka yɛli wimfiaŋ yɛiŋ i təh wiwɔ wə, mi widɔkɔ kiə kə a kɔbi a wi wə wi dzɔ təh wiwɔ.’ ”

Ntum wi Jisɔs wə wi tsəki i kijuŋni
ki bəni bə bumni i Tayatila

18 Mi wiwɔ chu dzaka i mih a, “Nyâka kiŋwakti i chinda wi Nyɔ wə wi kijuŋni ki bəni bə bumni i Tayatila a, ‘Wələ kɔ ndzaka wi Waiŋ Nyɔ. Akɔ wi wə dzə́kəh yi bɛliki aka lɔɔm wi gbuku, gvu yi tɔsi aka chwaka ki bɔkɔli bə kpa: 19 Mih kiəki lə kimfə kimbɛiŋ, kiə si mbɛiŋ kaŋaki kiŋkɔŋ, kiə tə shɔm yə mbɛiŋ jiə i mih wə bəh nɔm wə mbɛiŋ nɔmki bəh si mbɛiŋ kaŋaki shɔm. Mih kiəki lə tə a kimfə kimbɛiŋ ki liə ki ndzɔŋki tsəki lə kə mbɛiŋ nì kaŋaki i ninshiŋ. 20 Ayakalə, gia yidɔkɔ kɔlə yə mih kaŋaki kɔm mbɛiŋ yə yi ndzɔŋki kə i mih. Mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ bee miŋkpaŋa wə Jɛsɛbɛl, wi ka fəki gia yə wi fəki. Wi bɔɔŋki gwu yi a ŋgaiŋ kɔ mi wi ntum wi Nyɔ, fwɔkyi bəni bəŋ bəh nlani wi, fə a bɔ fəki nɔni kinyɛŋ ki tɔkɔlini, chu dzi biɛiŋ bindzini biə bə kɔ bə fə gia yɛiŋ i bənyɔ. 21 Mih kɔ mih nya wi jɔbi i kwuni shɔm yi, ayakalə wi nəiŋma i kwuni i nɔni ki ki tɔkɔlini kiwɔ wə. 22 Mbɛiŋ wɔ̂kɔ, mih ni faaŋ lə jwɛiŋ i wi mə yi nɔsi wi i naŋ bɛiŋ, wi bəh bəni bu bə̀ bɔ fəki kinyɛŋ ki tɔkɔlini nì numki i ŋgəkə wə a kɔbi wi nchiŋ, a kɔbi a bɔ kwuni lə na chu biəliki kimfə ki miŋkpaŋa wələ. 23 Mih ni wɔ̂ɔyi lə bwa bu bə mbaŋ. Ayakadəiŋ, bijuŋni bi bəni bə bumni bəchi bi kiə a, akɔ mih wə mih kiəki gia yə yi kɔ i kiŋkwaka ki bəni wə bəh yə yi kɔ i shɔ́m yibɔ wə. Mih ni gɔm lə mi wichi biələ asi nɔm wi kɔ.

24 Ayakalə, i mbɛiŋ bədɔkɔ bə̀ i Tayatila bə̀ bɔ numki kə i nlani wələ wə, num bɔ ka lani tə gia yə bəni bədɔkɔ bɔɔŋki a gia yi Satan yi nyumini, mih nì dzaka a mih ni chu jiə kə ntiə widɔkɔ i mbɛiŋ wə. 25 Yi kɔ a, mbɛiŋ kaŋaki gia yə mbɛiŋ kaŋa bəh ŋga, i tsə buku na i jɔbi wə mih bi dzəki. 26 Mi wə wi ni tumdzi, wə wi fəki gia yə mih nəŋki tsə kaasi, mih ni nya wi bəh ŋga i numki i bitumi bɛiŋ. 27 A liŋ si Ba wuŋ kɔ wi nya ŋga i mih, mih ni nya ŋga ma wi ni sâkaki bi bəh mbəŋ wi chwaka wi ŋkuŋ, bwuyiki bɔ yɛiŋ aka kəŋə yi nshwaiŋ yə bə bwuyi i biŋka biŋka wə. 28 Mih ni nya lə wi tə bəh jɔŋ wi kinchɔŋɔchɔŋɔ. 29 Mi wə wi kaŋaki bintuni, wi wɔ̂kɔ gia yə Kiŋ'waka ki Nyɔ dzakaki i bijuŋni bi bəni bə bumni.’ ”

3

Ntum wi Jisɔs wə wi tsəki i kijuŋni
ki bəni bə bumni i Saldis

1 Mi wə mih nì yɛiŋ ka chu dzaka i mih a, “Nyâka kiŋwakti i chinda wi Nyɔ wə wi kɔ wi kijuŋni ki bəni bə bumni i Saldis a, ‘Wələ kɔ ndzaka wi wəmaka wə wi kaŋaki biŋ'waka bi Nyɔ nanitaŋ bəh bijɔŋ nanitaŋ: Mih kiəki lə kimfə kimbɛiŋ. Mbɛiŋ chusiki i bəni a mbɛiŋ kɛiŋki bəwɔm ayakalə num mbɛiŋ kpiyi lɔ. 2 Mbɛiŋ yɔ̂mi, mbɛiŋ kpɛ̂iŋsi ŋga i gia yə yi baaŋ num yi si num tə a dzaka ki kpi wə. Mbɛiŋ kiəki a mih ka yɛiŋ dəkə si kimfə kimbɛiŋ ndzɔŋ tsə bwili i Nyɔ wuŋ nshiŋ. 3 Mbɛiŋ yîŋti gia yə mbɛiŋ nì lɔkɔli dzɔ a num yə mbɛiŋ nì wɔkɔ. Mbɛiŋ kâŋaki num yəmaka, ma mbɛiŋ kwûni shɔ́m yimbɛiŋ. Mbɛiŋ ka bâaŋ ki yɔ̂mi kə, ma mih bi dza dzə i mbɛiŋ aka ji, ayaka mbɛiŋ kiə kə jɔbi wiwɔ. 4 Ayakalə, mbɛiŋ kaŋaki a bəni twɛsi i Saldis maka bɔ jisi bəmbuŋ bəbɔ. Bəmaka bi nyaniki bəh mih num bɔ lɔh bəmbuŋ bə fukuli, kɔm bɔ kɔ bəni num bɔ kpɛiŋ. 5 Mi wə wi ni tumdzi bi lɔh lə tə bəmbuŋ bə fukuli. Wəmaka mi mih bi chiksi kə yɛli wi i kiŋwakti ki bəni bə̀ bɔ kaŋaki nɔni kə ki bi tsə kaa kə. Mih bi dzakaki bəh dzaka kəŋŋ kɔm wi i Ba wuŋ nshiŋ bə i bəchinda bu a mih kiəki lə wi. 6 Mi wə wi kaŋaki bintuni, wi wɔ̂kɔ gia yə Kiŋ'waka ki Nyɔ dzakaki i bijuŋni bi bəni bə bumni.’ ”

Ntum wi Jisɔs wə wi tsəki i kijuŋni
ki bəni bə bumni i Filadɛlfia

7 Mi wiwɔ ka chu dzaka i mih a, “Nyâka kiŋwakti i chinda wi Nyɔ wə wi kɔ wi kijuŋni ki bəni bə bumni i Filadɛlfia a, ‘Wələ kɔ ndzaka wi wəmaka wə wi baiŋki, chu num wi ŋkɔŋ. Akɔ wi wə wi kaŋaki kiŋwɛli ki ntɔŋ wi Dɛbit. Jɔbi wə wi si wɛli, mi widɔkɔ bi ma numki wə wi bi fahki, wi si fah, mi widɔkɔ na numki wə wi kɔ i wɛli: 8 Mih kiəki lə kimfə kimbɛiŋ. Mbɛiŋ wɔ̂kɔ, mih kɔ mih wɛli jiə dzaka kijuŋ i mbɛiŋ kiyəə, mi widɔkɔ kɔkə wə wi kɔ i baŋ. Mih kiəki lə a mbɛiŋ kaŋaki kə ŋga bindzɔŋ, ayakalə mbɛiŋ jiə a ndzaka wuŋ. Mbɛiŋ na nəiŋ mih. 9 Mbɛiŋ wɔ̂kɔ, bəni bə̀ bɔ kɔ i mbaŋ wi Satan wə bə̀ bɔ dzakaki a bɔ kɔ Bəju bɔ nyi num ntəkə bɔ kɔbi Bəju, kɔ bəmaka mih bi fə bɔ dzə gbɔyi i gvu yimbɛiŋ wə ka bɔ bi kiə a mih kɔŋki lə mbɛiŋ. 10 Si mbɛiŋ kɔ mbɛiŋ jiə ndzaka wuŋ, kɔm kaŋa wi shɔm, mih tə bi tɔkni lə bəh mbɛiŋ i jɔbi wə mmɔmsi bi dzəki i mbi wələ wichi i mɔmsi bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ fa kuku. 11 Mih dzəki lə i jɔbi wijuli wə. Mbɛiŋ kâŋa ndzɔŋ biɛiŋ biə mbɛiŋ kaŋaki, ka mi widɔkɔ bi ma lɔ̂kɔ kifɔ kimbɛiŋ ki ŋkuŋ. 12 Mi wə wi ni tumdzi, mih bi fə wi ka kintɔŋ ki juŋ yi fəni yi gia yi Nyɔ wuŋ. Ayaka wi kɔbi i bi chu lansi buku fɛiŋ. Mih bi nyaka lə yɛli wi Nyɔ wuŋ i wi wə, bəh yɛli wi kwili wi Nyɔ wuŋ wi num a Jɛlusalɛm num wi bukuki dzəki i Nyɔ wuŋ wə wi kɔ i bɛiŋ. Mih tə num i bi nyaka yɛli wuŋ wimfiaŋ i wi wə. 13 Mi wə wi kaŋaki bintuni wi wɔ̂kɔ gia yə Kiŋ'waka ki Nyɔ dzakaki i bijuŋni bi bəni bə bumni wə.’ ”

Ntum wi Jisɔs wə wi tsəki i kijuŋni
ki bəni bə bumni i Lawdɛsia

14 Wi chu dzaka i mih a, “Nyâka kiŋwakti i chinda wi Nyɔ wə wi kɔ wi kijuŋni ki bəni bə bumni i Lawdɛsia a, ‘Wələ kɔ ndzaka wi wəmaka wə yɛli wi chu kɔ a, Yi nûm ayaka. Akɔ wəmaka wi si shi num a ja yi wə, a num wi wə wi fukuki ŋkɔŋ kɔm Nyɔ. A num wi kin'yisi ki gia yichi yə Nyɔ nì maa: 15 Mih kiəki lə kimfə kimbɛiŋ. Mbɛiŋ shi kɔ alə! Mbɛiŋ də kə, mbɛiŋ shili kə. Mih kɔŋki a mbɛiŋ si kaŋaki i də̂ki yudɔkɔ i shîliki! 16 Ayakadəiŋ, si mbɛiŋ chiŋ kɔ fimbɛiŋ i fintəŋ də kə, shili kə, mih ni chuh bwili lə mbɛiŋ i dzaka kiŋ wə. 17 Mbɛiŋ dzakaki a mbɛiŋ kɔ bəni bə kpɔ bəh a mbɛiŋ kpali lɔ chu nəŋ kə fiɛŋ fidɔkɔ. Mbɛiŋ dzakaki yakadəiŋ yɛiŋ kə a yimbɛiŋ fɔɔ num fɔɔni a? Mbɛiŋ kɔ bəni bə̀ nshɛiŋ kɔ i kwaki bəni bəh bɔ, chu num bəni bə kifuu, chu num bimfəkə bəh bəni bə̀ bɔ nyaniki bəh chwɔŋ biyəə! 18 Mih nəŋki i təfi mbɛiŋ a, mbɛiŋ tâŋ chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli i mih num bə kpa i gbuku wə wi baiŋ, ka mbɛiŋ numki bəni bə kpɔ. Mbɛiŋ tâŋ bəmbuŋ bə fukuli bə̀ mbɛiŋ ki baŋki chwɔŋ bimbɛiŋ biyəə yɛiŋ, ka bəni ma yɛiŋki bi mbɛiŋ gəmni. Mbɛiŋ tâŋ tə tsa yi dzə́kə i mih, mbɛiŋ fiaŋsi dzə́kə yimbɛiŋ yɛiŋ, ka mbɛiŋ yɛiŋki. 19 Bəni bə̀ mih kɔŋki mih si yɔli lə bɔ i kimfə kibɔ wə, nya ŋgəkə i bɔ i təfi bɔ. Ayakadəiŋ, mbɛiŋ chûsi kiŋkɔŋ i kwûni shɔm yimbɛiŋ. 20 Mbɛiŋ wɔ̂kɔ, mih kɔ i dzaka kifiəŋə wə kɔmyi. Mi ka wɔ̂kɔ ja yiŋ ka wɛ̂li dzaka kifiəŋə, mih ni liə tsə buku wi ni dziki i fiɛŋ fimu wə. 21 Mi wə wi ni tumdzi, mih bi nyâ lə wi bəh di i shinum buku wi i kiŋkii kəŋŋ wə, asi mih nì tumdzi ka shinum buku Ba wuŋ i kiŋkii ki wə. 22 Mi wə wi kaŋaki bintuni i wɔkɔ, wi wɔ̂kɔ gia yə Kiŋ'waka ki Nyɔ dzakaki i bijuŋni bi bəni bə bumni.’ ”

4

Jɔn yɛiŋ si bə nyaki kiŋkɔksi i Nyɔ i bɛiŋ

1 I yəmaka jum, mih chu tsɛiŋ ka yɛiŋ dzaka kifiəŋə kiyəə i bɛiŋ. Ayaka ja yə mih nì yisi wɔkɔ yi dzaka i mih aka sɔŋ, yi chu dzaka i mih a, “Yâka dzə̂ fa, mih chusi i wɔ gia yə yi kaŋaki ni dzɔ di i jɔbi wə jɔbi ni wələ tsə.” 2 Akisəkə, mih dza num i kaŋ yi Kiŋ'waka ki Nyɔ wə, mih ka yɛiŋ kiŋkii kə bɛiŋ, num mi widɔkɔ shinum yɛiŋ wə. 3 Mi wiwɔ nì ŋ'waŋyiki aka ŋkaiŋni wi kitəh kə ki ləkəki i kpɔ wə bə bɔɔŋ a jasba bəh kə bə bɔɔŋki a kanilian, num kikpa ki dzaŋ daa ka fiəli tali kiŋkii kiwɔ ki ŋ'waŋyi tə aka təh wə bə bɔɔŋki a ɛmelat. 4 Biŋkii bidɔkɔ mbaŋfia ntsɔ bənaa nì kɔ bi fiəli tali kiŋkii kiwɔ, bəchəʼ bədɔkɔ mbaŋfia ntsɔ bənaa numyi yɛiŋ bɛiŋ num bɔ lɔh bəmbuŋ bə fukuli, bwaŋ bifɔ bi ŋkuŋ num bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli. 5 Dzaŋ yi mwayini buku dzə i kiŋkii kiwɔ wə, wamyi, jumi, naka bi baiŋsini nanitaŋ bɛli i kiŋkii kiwɔ nshiŋ a num biŋ'waka bi Nyɔ nanitaŋ. 6 Fiɛŋ fidɔkɔ nì kɔ tə i kiŋkii kiwɔ nshiŋ ki bwɔsi kinchwɔ kimbum, kidɔkɔ kə ki baiŋki lə ghaiŋ aka mijwɔ.

Biɛiŋ biwɔm bidɔkɔ binaa nì kɔ num bi fiəli tali kiŋkii kiwɔ bimbu bichi, num dzə́kəh jikə i bi wə nalə i ninshiŋ bəh i jum wə. 7 Fiɛŋ fiwɔm fi ninshiŋ nì bwɔsiki bikɛm, fi kɔmsini bwɔsi naʼ yi nyukuni, ki kɔmsini i kifa wə kaŋa shi aka bi mi wiwɔm, kigɔksini bwɔsi mfaa ki fuli. 8 Biɛiŋ biwɔm biwɔ binaa nì kɔ bi kaŋa mbəkəli bisɔ bisɔ, num bi jikə bəh dzə́kəh i bɛiŋ bəh i nichɛiŋ. Biɛiŋ biwɔ nì shiki yəəŋki nchɔkɔ bəh nshiŋ bɔh kə. Bi nì yəŋəki a,

“Nyɔ baiŋki lə! Nyɔ baiŋki lə! Nyɔ baiŋki lə!

Akɔ wi Bah Nyɔ wə wi Kaŋaki Ŋga Bichi.

Akɔ wi wə wi nì kɔ wi si num lɔ, a num wi wə wi kɔ, ayaka wi num i ni dzə.”

9 Na yibwiŋ biɛiŋ biwɔm biwɔ si tum lə bikum bi Nyɔ nya kiŋkɔksi bəh kiyɔŋni i wi wə wi kɔ wi shinum i kiŋkii wə a num wə wi kɔ wiwɔm jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi, 10 bəchəʼ bəni bə̀ mbaŋfia ntsɔ bənaa ka gbɔ tsə i wi nshiŋ, wə wi kɔ wi shinum i kiŋkii wə, nya kiŋkɔksi kimbum i wə wi kɔ fɛiŋ wi num wiwɔm jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi. Jɔbi wə bɔ ni fəki yakadəiŋ bɔ ka ni baayi bifɔ bibɔ bi ŋkuŋ, nɔsi i kiŋkii kiwɔ nshiŋ yəəŋ a,

11 “Wɔ kɔ Bah, num Nyɔ wibuku,

wɔ kpɛiŋ, ka bə tumki bikum bia nya kiŋkɔkni i wɔ,

kɔksi ŋga bia, kɔm a nì maa wɔ biɛiŋ bichi,

a num i kiŋkɔŋ ka wə wɔ nì maa bi, na ka bi numki biwɔm.”

5

Waiŋ Jaka kɔ wi kpɛiŋ i wɛli nyanti yə nanitaŋ

1 Mih chu dza yɛiŋ kiŋwakti kidɔkɔ i tsɛiŋ yi yiləkəli yi mi wə wi ni shinum i kiŋkii kə wə num bə nyaka i kintəəŋ bəh i jum wə ka kii, laa baŋ i kidi nanitaŋ bəh nyanti. 2 Ayaka mih dza yɛiŋ tə chinda wi Nyɔ wi ləkəli widɔkɔ wi wili bəh ŋga bikəyi a, “Akɔ ndə wə wi kɔ wi kpɛiŋ i wɛli nyanti yiwɔ bəh i shwa kiŋwakti kələ a?” 3 Mi nì mɔŋ i bɛiŋ nabə i fa kuku nabə i fikuku chɛiŋ, wə wi kɔ i shwa kiŋwakti kiwɔ nabə i tsɛiŋ ləkə i kiŋwakti kiwɔ kintəəŋ. 4 Mih də na bəh ŋga kɔm mi nì mɔŋ wə wi kɔ wi kpɛiŋ i wɛli kiŋwakti kiwɔ nabə tsɛiŋ ləkə yɛiŋ kintəəŋ. 5 Ayaka mi widɔkɔ i mbaŋ wi bəchəʼ bə̀ wə, dzaka i mih a, “Kiə wɔ ki də̂ kə. Wɔ̂kɔli, mi wə bə bɔɔŋki a Bikɛm wi chwɔŋkijuŋ ki Juda, bə chu bɔɔŋ tə a Fintəŋ fi bwaŋni i chwɔŋkijuŋ ki Ŋkuŋ Dɛbit wə tumdzi, a num wi wə wi kɔ wi kpɛiŋ i bwiŋyi nyanti yiwɔ nanitaŋ i wɛli kiŋwakti kiwɔ.”*

6 Mih dza yɛiŋ Waiŋ Jaka, num wi num i fintəŋ fintəŋ kiŋkii wə, bəh biɛiŋ biwɔm binaa bəh bəchəʼ, wi num a bə kum. Wi nì kaŋaki bitiə nanitaŋ bəh dzə́kə nanitaŋ. Dzə́kəh yiwɔ num biŋ'waka bi Nyɔ nanitaŋ biə wi faaŋ bi waŋ mbi wichi. 7 Waiŋ Jaka wiwɔ ka tsə dzɔ kiŋwakti kiwɔ i tsɛiŋ yiləkəli yi mi wə wi nì kɔ wi shinum i kiŋkii wə. 8 Si wi nì dzɔ kiŋwakti kiwɔ yakadəiŋ, biɛiŋ biə binaa bi ni kɔ biwɔm tasi bəh bəchəʼ bəni bə̀ mbaŋfia ntsɔ bənaa ka buku tsə gbɔyi i Waiŋ Jaka wə nshiŋ. Mi wimu wimu i bɔ wə kaŋa chəŋŋ wi kwuŋni bəh bilɛti bi chwaka ki kpɔ bibɔkɔli num bi jikə bəh njiəŋ. Ayaka njiəŋ wələ num ntsa wi bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ. 9 Biɛiŋ biə bəh bəchəʼ bəni bə̀ ka yəəŋ njaŋ wimfiaŋ widɔkɔ wi dzaka a,

“Akɔ wɔ wə wɔ kpɛiŋniki i dzɔ kiŋwakti kiwɔ,

i wɛli nyanti yiwɔ,

kɔm bə nì kɔ bə kum wɔ,

mwa ma yɛlih bəni i chu wə nya bɔ i Nyɔ.

Ayaka bəni bələ buku i chwɔŋkijuŋ kichi bəh já yichi,

bəh ŋkaiŋni wi bəni bəchi, bəh bitumi bichi.

10 Wɔ nya bɔ bəh bəŋkuŋ,

fə bɔ num bətii mfə gia bə Nyɔ wibuku.

Ayaka bɔ num i bi sakaki nshwaiŋ yələ.”

11 Si mih nì tsɛiŋki, ka chu wɔkɔ ja yi bəchinda bə Nyɔ bɔ num i bənchuku bənchuku wə bəh i bəmalam bəmalam wə. Bɔ nì kɔ num bɔ num i bɛiŋ fiəli tali i kiŋkii wə bəh biɛiŋ biə bi kɔ biwɔm tasi bəh bəchəʼ bə̀. 12 Bɔ ni yəəŋki bəh ŋga dzaka a,

“Waiŋ Jaka wə bə nì kum,

akɔ wi wə wi kpɛiŋni i kaŋaki ŋga,

bəh mbum bəh mfi bimbum

bəh yɛli wimbum bəh kiŋkɔkni bəh kimbɔiŋsi.”

13 Mih ka dza wɔkɔ biɛiŋ bichi biə Nyɔ nì maa, biə bi kɔ bɛiŋ bəh biə bi kɔ i kuku bəh i fikuku chɛiŋ bəh i kinchwɔ kimbum wə, na bəh biɛiŋ bichi biə bi nì kɔ i bi di biələ wə, bi yəəŋ a,

“Kimbɔiŋsi bəh kiŋkɔkni bəh mbum bəh ŋga

a kaŋaki wi wə wi shinum i kiŋkii wə,

bəh i Waiŋ Jaka wələ jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi!”

14 Si bi ni yəəŋki yakadəiŋ, biɛiŋ binaa biə bi nì kɔ biwɔm bum a, “Yi nûm ayaka!” Bəchəʼ bəwɔ gbɔyi i kuku yaksi na bəh ŋga.

6

Waiŋ Jaka ka wɛli nyánti nanitaŋ

1 Mih ka tsɛiŋki si Waiŋ Jaka wə wɛli nyanti yi ninshiŋ i yə nanitaŋ kintəəŋ, mih ka wɔkɔ fiɛŋ fidɔkɔ fimu i mbaŋ wi biɛiŋ biə binaa biwɔm dzaka bəh ja aka dzaŋ yi wamni, dzaka a, “Dzə̂!” 2 Mih dzaka a mih tsɛiŋ, ka yɛiŋ kikum kifukuli kidɔkɔ i mih nshiŋ, mi wi yɔkɔni wiwɔ kaŋa kisɔɔ i kaŋ. Ayaka bə ka bwaŋ kifɔ ki ŋkuŋ i wi fwuŋ, wi buku tsə aka mi wə wi nì tumki dziki gɔ́ŋ.

3 Waiŋ Jaka dzə wɛli nyanti yi kɔmsini yə, mih ka wɔkɔ fiɛŋ fi kɔmsini fiə i biɛiŋ biwɔm biə kintəəŋ, fi dzaka a, “Dzə̂!” 4 Ayaka kikum kidɔkɔ buku dzə, ki bɔkɔ lə kaaaŋ, bə ka nya nywɔ wi jum wimbum i mi wə wi yɔkɔki yɛiŋ bɛiŋ, ka nya tə wi bəh ŋga i dzɔ̂ bwîli kimbɔiŋni fa kuku ka bəni wɔɔyiki bədɔkɔ.

5 Waiŋ Jaka dzə wɛli nyanti yi kikɔmsi kitali yə, mih ka wɔkɔ fiɛŋ fi kikɔmsi kitali i biɛiŋ biwɔm binaa biə kintəəŋ, fi dzaka a, “Dzə̂!” Mih ka dzaka a mih tsɛiŋ, ka yɛiŋ kikum kijisi kidɔkɔ i mih nshiŋ, ayaka mi wə wi nì yɔkɔki yɛiŋ bɛiŋ kaŋa fiɛŋ fiə bə fəkəki biɛiŋ yɛiŋ wə i wi kaŋ. 6 Ayaka mih ka dza wɔkɔ aka ja yidɔkɔ yi dzaka i kintəəŋ ki biɛiŋ biwɔm binaa biə a, “Mi ni dzɔ lə ŋgɔm wi chɔkɔ bichili ka wi taŋ ŋkwani wi gəŋkpaiŋ yɛiŋ, nabə i dzɔ ŋgɔm wi chɔkɔ bichili ka wi taŋ miŋkwani mi gəŋ mitali yɛiŋ. Ayakalə, kiə wɔ ki nə̂ŋni kə miə bəh mbih!”

7 Waiŋ Jaka dzə wɛli nyanti yina yə, mih ka wɔkɔ kikɔmsi kinaa i biɛiŋ biwɔm binaa biə kintəəŋ, fi dzaka a, “Dzə̂!” 8 Mih ka dzaka a mih tsɛiŋ, ka yɛiŋ kikum num ki ju, yɛli wi mi wə wi nì yɔkɔki yɛiŋ bɛiŋ num a kpi, Tumi ki Bəŋkwu biəli wi i jum wə. Bə ka nya bɔ bəh ŋga a bɔ dzɔ̂ bəni i kimbu kimu i kinaa kə kintəəŋ fa kuku bə kâasi bɔ bəh bənywɔ bə jum bəh dzɔŋ bəh jwɛ́iŋ bəh nyám yi chwa yi fa kuku.

9 Waiŋ Jaka dzə wɛli nyanti yi kikɔmsi kite yə, mih ka yɛiŋ biŋ'waka bi bəni i tɔŋ wi fəni gia chɛiŋ. Biŋ'waka biələ kɔ bi bəni bə̀ bɔ nì wɔɔyi kɔm gia yi Nyɔ bəh gia yə bɔ nì dzakaki num a yi bɛiŋ. 10 Bi wili bəh ŋga a, “Ɔ Bah Nyɔ wə wi kɔ i Biɛiŋ Bichi Bɛiŋ, wɔ wə wɔ baiŋki num ŋkɔŋ. Wɔ bi wɔkɔli i tsə buku dəiŋ ka wɔ təiŋ nsaka wibuku i chukuli chu bi bəni bə̀ bɔ nì wɔɔyi buku, bɔ num i mbi wə a?” 11 Bə ka nya na ndə i bɔ kintəəŋ bəh mbuŋ wi fukuli, ka dzaka a bɔ wâka dzɔ̂ twɛsi, i tsə buku i jɔbi wə bə bi wɔɔyi kaasi bwa bə nih bəbɔ bə̀ bɔ kɔ tə bəni bə nɔm bə Nyɔ num bə nì kɔ i wɔɔyi bɔ asi bə nì wɔɔyi bɔ.

12 Waiŋ Jaka dzə wɛli nyanti yi kikɔmsi kisɔɔ yə, mih tsɛiŋ ka yɛiŋ si nshwaiŋ nəŋniki na bəh ŋga, wɔŋ fiəni ka jiki lə tiktiktik ka mbuŋ wi kpi, fiəŋŋ wi chili fiəni ka bɔkɔki lə buuu aka mwa. 13 Bijɔŋ ka bukuki i bɛiŋ gbɔyi i kuku aka mintam mi kɛiŋ mə mɔ kɛiŋki minchiŋ fiəkə yiləkəli tsə səkəsi mɔ. 14 Bɔɔli dza kii gwu ka ndzɛni wi kiŋwakti ka laka. Ŋkwúŋ bəh tumi ki bɔkɔ kintəəŋ kichi dza nyə i kidi kə ki nì kɔ. 15 Bəŋkuŋ bə fa kuku, bəh bəni bəmbum bəmbum bəchi, bəh kifwu ki bəni bə jum, bəh bəni bə kpɔ bəmbum bəmbum, bəh bəni bə ŋga, bəh na bəni bənchi, nabə mfá, nabə bəh bə̀ bɔ kɔkə mfá, ka nyumiki i bita mə bəh i biaŋa chɛiŋ i ŋkwuŋ wə. 16 Bɔ nì nyumiki yakadəiŋ, wili bɔɔŋ ŋkwúŋ bəh kibiaŋa dzaka a, “Mbɛiŋ gbɔ̂yi i buku wə bâŋ buku ka mi wə wi shinum i kiŋkii wə ma yɛ̂iŋki buku, bəh tə a Waiŋ Jaka wə ma chusi shɔm yi yi bɔkɔli yə i buku. 17 Chɔkɔ biə bɔ bi chusiki shɔm yibɔ yi bɔksini dzə kpɛiŋ lɔ, mi kɔkə wə wi kɔ i num i bɔ nshiŋ.”

7

Bə fə bənchəsi i bəni bə Islae bənchuku gbi
mbaŋnyani ntsɔ bənaa a (144,000).

1 Si yəmaka nì tsə, mih yɛiŋ bəchinda bə Nyɔ bənaa num bɔ numyi i bɛiŋ i bimbu bi mbi binaa, kəŋ fiəkə yə yi bukuki dzəki i bimbu biwɔ wə, a yi ma tsəki i kuku nabə i kinchwɔ kimbum wə, nabə i kɛiŋ wə. 2 Mih ka chu yɛiŋ chinda wi Nyɔ widɔkɔ, wi buku dzə i kimbu kə wɔŋ bukuki yɛiŋ, wi kaŋa fiɛŋ fi Nyɔ wə wi kaŋaki nɔni, fiə wi chəsiki bəni bu yɛiŋ. Wi ka bɔɔŋ bəchinda bə Nyɔ bə̀ bənaa bəh ja yiləkəli. Bəchinda bələ kɔ bə̀ bə nì nya ŋga i bɔ, a bɔ bəkəli nshwaiŋ bəh kinchwɔ kimbum. 3 Wi bɔɔŋ ka dzaka a, “Kiə mbɛiŋ ki bə̂kəli kə nshwaiŋ nabə kinchwɔ kimbum nabə kɛiŋ, maka buku jiə bənchəsi i shi bi bəni bə nɔm bə Nyɔ wi buku wə.” 4 Ayaka mih ka wɔkɔ a bəni bə̀ bə nì chəsi nì kɔ bənchuku gbi bəh mbaŋnyani ntsɔ bənaa a (144,000), num bɔ buku i chwɔŋbijuŋ bichi wə i Islae. 5 Bə nì chəsi bəni i chwɔŋkijuŋ ki Juda wə, bənchuku jwɔfi ntsɔ bəfa, i chwɔŋkijuŋ ki Leubɛŋ wə, bənchuku jwɔfi ntsɔ bəfa, i chwɔŋkijuŋ ki Gad wə, bənchuku jwɔfi ntsɔ bəfa, 6 i chwɔŋkijuŋ ki Ashɛl wə, bənchuku jwɔfi ntsɔ bəfa, i chwɔŋkijuŋ ki Naftali wə, bənchuku jwɔfi ntsɔ bəfa, i chwɔŋkijuŋ ki Manase wə, bənchuku jwɔfi ntsɔ bəfa, 7 i chwɔŋkijuŋ ki Semeɔn wə, bənchuku jwɔfi ntsɔ bəfa, i chwɔŋkijuŋ ki Lɛwi wə, bənchuku jwɔfi ntsɔ bəfa, i chwɔŋkijuŋ ki Isaka wə, bənchuku jwɔfi ntsɔ bəfa 8 i chwɔŋkijuŋ ki Sɛbulun wə, bənchuku jwɔfi ntsɔ bəfa i chwɔŋkijuŋ ki Yɔsɛf wə, bənchuku jwɔfi ntsɔ bəfa i chwɔŋkijuŋ ki Bɛnjamen wə, bə chəsi bənchuku jwɔfi ntsɔ bəfa.

Mbaŋ wi bəni wə wi kɔ lə maaa

9 Si yəmaka nì tsə, mih tsɛiŋ ka yɛiŋ mbaŋ wi bəni lə maaa a num wə mi kɔkə i fa. Num bɔ buku i bitumi wə bichi, bəh i chwɔŋbijuŋ wə bichi, bəh bəni bəchi, bəh já yichi, num bɔ numbɛiŋ i kiŋkii ki ŋkuŋ nshiŋ bəh i Waiŋ Jaka nshiŋ, num bɔ lɔh bəmbuŋ bə fukuli bəh biali yi sɔm i kaŋ yibɔ wə. 10 Bɔ nì wiliki bə ja yiləkəli dzaka a, “Mbɔiŋ dzəki num i Nyɔ wibuku wə wi kɔ wi shinum i kiŋkii wə bəh i Waiŋ Jaka wə.” 11 Bəchinda bə Nyɔ bəchi numyi i bɛiŋ fiəli baŋsi kiŋkii, bəh bəchəʼ bə̀ bəh biɛiŋ biwɔm binaa biə, ka gbɔyiki tumkwusi shi bibɔ i kiŋkii nshiŋ, ka nyaki kiŋkɔksi kimbum i Nyɔ. 12 Bɔ nì fəki yakadəiŋ, dzakayi a, “Yi nûm ayaka! Kiŋkɔksi bəh mbum bəh mfi bi kɔ num a kaŋaki Nyɔ wibuku. Bukumbɛiŋ nyâki kiyɔŋni i wi. A num wi wə wi kaŋaki kiŋkɔkni bəh ŋga bi ləkəli i jɔbi wichi wə kiŋgɔksi kɔbi! Yi nûm ayaka.”

13 Ayaka chəʼ widɔkɔ i bəchəʼ bə̀ kintəəŋ, bikə i mih a, “A fa kɔ bəndə, num bɔ lɔh bəmbuŋ bə fukuli a? Bɔ buku faiŋ?” 14 Mih ka chukuli i wi a, “Tikwili, a kiəki a wɔ.” Ayaka wi dzaka i mih a, “A fa kɔ bəni bə̀ bɔ buku i ŋgəkə wimbum wə. Bɔ kɔ bɔ wɔkɔ bəmbuŋ bəbɔ i mwa mi Waiŋ Jaka wə, bɔ bə́ fuku. 15 Ayakadəiŋ bɔ ka numki i kiŋkii ki Nyɔ nshiŋ, ka nɔmki i wi nchɔkɔ bəh nshi i juŋ yi fəni yi gia mə. Wi wə wi kɔ wi num i kiŋkii wə wi ni numki bəh bɔ, wi num kinjəŋnjəŋ kibɔ. 16 Dzɔŋ bi chu lansi wɔɔ kə bɔ, kindɔŋ kɔbi bi chu wɔmki bɔ. Wɔŋ bi chu twɛiŋ kə bɔ, di bishili bi chu tumtiki kə bɔ. 17 Yi bi numki yaka, kɔm Waiŋ Jaka wə wi kɔ i kintəəŋ kiŋkii wə bi tɔkniki bəh bɔ aka ntɔkni shwáŋ, wi dzɔ bɔ tsə chiŋsi i di biə mwi mə mɔ shiki jɔbi wichi bukuki. Nyɔ bi yaŋa bwili lə midɛm michi i dzə́kəh yibɔ wə.”

8

Waiŋ Jaka wɛli nyanti yi gɔksini

1 Waiŋ Jaka dzə wɛli nyanti yi nanitaŋ i kiŋwakti kiwɔ wə, di kpichumi i bɛiŋ lə mɔɔɔŋ i tsə buku i kiŋka ki mbiəŋə wə. 2 Ayaka mih ka yɛiŋ bəchinda bə Nyɔ nanitaŋ bə̀ bɔ si numbɛiŋ i Nyɔ nshiŋ. Bə nya kijəŋ nanitaŋ i bɔ. 3 Chinda wi Nyɔ widɔkɔ dza dzə numbɛiŋ i di biə tɔŋ wi fəni wi gia nì kɔ, wi kaŋa finshwali fiə bə kpaki njiəŋ yɛiŋ, num bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli. Bə nya njiəŋ widuli i wi i chiŋni i tɔŋ wi fəni wi gia wə, bəh ntsa wi bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ. Ayaka tɔŋ wiwɔ num bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli, wi num i kiŋkii nshiŋ. 4 Ayaka wi kpa, miəkə mi njiəŋ miwɔ bəh ntsa wi bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ buku i kaŋ yi chinda wə, yaka tsə i Nyɔ nshiŋ. 5 Chinda wi Nyɔ wiwɔ ka dza dzɔ finshwali fiə bə kpaki njiəŋ yɛiŋ, dzɔ gbuku i tɔŋ wi fəni wi gia wə, jiə jiksi yɛiŋ, ka lɔɔ i nshwaiŋ wə. Si wi lɔɔ yakadəiŋ, dzaŋ yisi i mwayiki yi wamyi jumi, nshwaiŋ nəŋni.

Bəchinda bə Nyɔ yisi i tɔŋki kijəŋ kinaa

6 Bəchinda bə Nyɔ nanitaŋ bə̀ bɔ nì kaŋaki kijəŋ nanitaŋ ka kɛiŋsi gwu i tɔŋki kijəŋ kiwɔ.

7 Chinda wi Nyɔ wi ninshiŋ ka tɔŋ ŋ'wi jəŋ, kitəh kidzaŋ bəh gbuku num bə fwɛŋni bəh mwa shuku i nshwaiŋ wə. Ayaka kimbu ki nshwaiŋ kimu i bitali biə kintəəŋ fii, kimbu ki kɛiŋ kimu i bitali biə kintəəŋ fii, mfwaŋ biə bi təkəki bichi fii tə.

8 Chinda wi Nyɔ wi kɔmsini tɔŋ ŋ'wi jəŋ, ayaka bə lɔɔ fiɛŋ fidɔkɔ gbuku bɛli yɛiŋ fi num ka ŋkwuŋ wimbum widɔkɔ. Fiɛŋ fiwɔ gbɔ shi i kinchwɔ kimbum wə. Ayaka kimbu ki bɔkɔ yimbum kimu i kintəəŋ bitali wə fiəni chu mwa. 9 Ayaka kimbu kimu i kintəəŋ bitali wə i biɛiŋ biwɔm wə i kinchwɔ kimbum mə kpiyi. Ayaka kimbu kimu i kintəəŋ bitali wə i bəŋgwuki wimbum i bɔkɔ shakyi.

10 Chinda wi Nyɔ wi tali tɔŋ ŋ'wi jəŋ, jɔŋ wimbum widɔkɔ nyə i bɛiŋ bɛli aka naka ki baiŋsini gbɔ baŋ kimbu kimu i kintəəŋ bitali wə i binchwɔ wə bəh dzə́ŋə yi mwi yə mwi bukuki yɛiŋ. 11 Yɛli wi jɔŋ wiwɔ kɔ a Nlɔ. Si wi gbɔ yaka, kimbu kimu i kintəəŋ bitali wə i binchwɔ wə fiəni ka lɔki. Bəni bəduli kpiyi kɔm bɔ nì mu mwi miwɔ, kɔm jɔŋ wiwɔ nì kɔ wi fə bɔkɔ yiwɔ ka lɔki.

12 Chinda wi Nyɔ wi ki kɔmsini kinaa tɔŋ ŋ'wi jəŋ, ayaka fiɛŋ fidɔkɔ chɔkɔ chafi kimbu kimu i kintəəŋ bitali ki wɔŋ wə. Chafi kimbu kimu i kintəəŋ bitali ki fiəŋŋ wə ayaka chafi tə kimbu kimu i kintəəŋ bitali bijɔŋ wə. Ayaka bimbu bibɔ kimu kimu ka jiki. Baiŋni na chu baiŋki i kimbu ki nshiŋ kimu wə bəh ki nchɔkɔ i kintəəŋ bitali wə.

13 Mih ka tsɛiŋki, ka wɔkɔ mfaa də bəh ja yiləkəli si wi nì fuliki i kintəəŋ ki bɔɔli wə dzakayi a, “Ŋgəkə əy, ŋgəkə əy, ŋgəkə əy, i bəni bə̀ bɔ kɔ i fa kuku i jɔbi wə bə ni tɔŋki kiŋka kijəŋ kə ki bɛsi kə bəchinda bətali kɔ i tɔŋ.”

9

Bə tɔŋ jəŋ wi kiŋkani kite

1 Chinda wi Nyɔ wi kiŋkani kite tɔŋ jəŋ wi, mih yɛiŋ jɔŋ widɔkɔ wə wi nì nyə bɛiŋ gbɔ i kuku. Ayaka bə nya kiŋwɛli i jɔŋ wiwɔ kə ki wɛliki fəŋ kə ki shiki lə ŋɔɔɔŋ. 2 Jɔŋ wiwɔ ka wɛli dzaka ki fəŋ kiwɔ, fimiəkə buku fɛiŋ lə maaa ka fiki buku, aka biɛiŋ wə jɔbi wə bə juŋni ka kpa. Fimiəkə fiə fi nì buku i fəŋ kiwɔ wə nì fə wɔŋ bəh bɔɔli nyə ka jiki num jini. 3 Chumi buku i fimiəkə fiwɔ mə shi dzə i nshwaiŋ wə. Ayaka bə nya chumi yiwɔ bəh ŋga i taaki ka nyɛiŋ yi nshwaiŋ, 4 bə nəiŋ a kiə yi ki bə̂kəli kə na finə fi kɔɔki, i nshwaiŋ wə kɔŋ a numki mfwaŋ nabə kpɛiŋ, a bə nya a ŋgəkə i ŋkaiŋni wi bəni bə̀ bɔ kaŋaki kə ki chəsi ki Nyɔ i shi bibɔ chɛiŋ. 5 Bə nì bee a bə chəbsi bɔ i kifiəŋŋ kite wə. Ayakalə, a bə ma i wɔ̂ɔyi lɔ bɔ. Ŋgəkə wibɔ nì kɔ aka ŋgəkə wi nyɛiŋ i jɔbi wə yi ta mi. 6 I kifiəŋŋ kite kələ wə bəni bi nəŋki kpi bɔ yɛiŋ kə i yi wə. Bɔ bi dəki lə i kpi, kpi gɛiŋ lɔ bɔ.

7 Chúmi yələ nì kɔ aka bikum biə bi kɛiŋsi gwu i buku tsə i di bi jum wə. Biɛiŋ bidɔkɔ nì kɔ i kifwu kibɔ wə aka bifɔ bi bəŋkuŋ biə bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli, bishi bibɔ nì kɔ aka shi bi bəni. 8 Kiluli kibɔ kifwu nì kɔ aka ki bəkaŋa, jəŋ yibɔ num aka yi bikɛm. 9 Yi nì kaŋaki mbami bi num aka chwaka ki bəni bə jum kə bɔ si baaŋ kijum yɛiŋ wə. Jɔbi wə yi si fuli bibəkəli bibɔ ka kɔmki aka bəkɔdɔk bəduli biə bikum si guku jɔbi wə bi yɔkɔki tsəki i di bi jum wə. 10 Yi kaŋa kiwini bəh fiəli aka nyɛ́iŋ. Ayaka ŋga bibɔ biə bɔ nyaki ŋgəkə yɛiŋ i bəni wə i kifiəŋŋ kite wə nì kɔ i kiwini kibɔ wə. 11 Bɔ nì kaŋaki ŋkuŋ wibɔ num chinda wə wi tsɛiŋki fəŋ kə ki shiki lə ŋɔɔɔŋ, yɛli wi i já yi Hibulu wə kɔ a Abadɔn, ayaka num i já yi Glik wə a, Abɔliɔn (yɛli wələ kɔ a mi wə wi bəkəliki num bəkəlini).

12 Yələ yi tsə lə kɛiŋki ŋgəkə wi ninshiŋ. Ayakalə, mbɛiŋ wɔ̂kɔli, bəŋgəkə bədɔkɔ kɛiŋki bɔ biəli bəfa bələ jum.

Bə tɔŋ jəŋ wi sɔɔ

13 Chinda wi Nyɔ wi sɔɔ tɔŋ ŋ'wi jəŋ, mih wɔkɔ ja yidɔkɔ buku dzə i kitiə kinaa kiwɔ wə bi num i tɔŋ wi fəni wi gia wə bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli, wi num i Nyɔ nshiŋ, 14 dzakayi i chinda wi Nyɔ wə, wi kikɔmsi ki sɔɔ wə wi nì kaŋaki jəŋ a, “Shwali bəchinda bənaa bə̀ bɔ kɔ bə kaŋa kɔmsi tsə i kinchwɔ kimbum yi Yuflɛtis wə.” 15 Ayakadəiŋ, chinda wi Nyɔ ka shwa bənaa bə̀. Bəchinda bəwɔ num bə nì kɛiŋsi jiə bɔ ka wɔkɔliki jɔbi bəh chɔkɔ bəh fiəŋŋ bəh jia yə bə bi shwali bɔ, bə wɔɔ kimbu kimu i kintəəŋ bitali bi bəni wə. 16 Mih nì wɔkɔ si mbaŋ wi bəni bə jum bə bikum nì kɔ. Bɔ nì kɔ bəmalam gi yifa (200,000,000). 17 Bikum biə mih nì yɛiŋ i fiɛŋ wə ka ndəmsi, bəni bə̀ bɔ nì yaka yɛiŋ bɛiŋ nì kɔ i dzəh yələ wə lə: bəni bəwɔ nì lɔh chwaka bidɔkɔ baaŋ bijum bibɔ yɛiŋ, ntsəŋə wiwɔ nì bɔkɔki ka gbuku chu num aka bɔɔli, chu num tə lə ŋaaa. Kifwu ki bikum biwɔ nì bwɔsiki bi bəbikɛm, gbuku bəh fimiəkə bəh fiɛŋ fidɔkɔ ka mikaiŋ mi gbuku mə mɔ bɛliki, buku i dzaka kibɔ wə. 18 Biɛiŋ bi bəŋgəkə biələ biə bi nì kɔ, gbuku bəh fimiəkə bəh fiɛŋ ka mikaiŋ mi gbuku mə mɔ bɛliki, bi nì bukuki i bikum biwɔ dzəkə wɔɔyi bəni i kimbu kimu i kintəəŋ bitali wə. 19 Ŋga bi bikum biwɔ kɔ num i dzaka kibɔ wə bəh i biwini bibɔ wə. Biwini bibɔ num aka júŋŋ, kaŋa kifwu, a num fiɛŋ fiə bɔ bɛiŋsiki bəni yɛiŋ.

20 Na si yi nì num yakadəiŋ, kiŋka ki bəni bəh biɛiŋ bi bəŋgəkə biələ nì ka wɔɔyi bɔ, bɔ nì ka kwuni na shɔ́m yibɔ i gia yə bɔ nì fəki bəh kaŋ yibɔ. Bɔ nì ka kwuni i bee i tsaki i bəchinda bə ŋkpɛli bəh mimɔsɔ nabə fiə bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli nabə ki fukuli nabə kinaiŋ, nabə kitəh, nabə kpɛiŋ. Mimɔsɔ mələ kɔbi na i yɛiŋ biɛiŋ nabə i wɔkɔ nabə i nyani. 21 Bɔ nì ka kwuni tə shɔ́m i wɔɔyiki bəni nabə i fiiŋki nabə i nɔki nɔni kinyɛŋ ki tɔkɔlini nabə ji.

10

Chinda wi Nyɔ wə wi nì kaŋaki fiŋwakti num bə wɛli

1 Mih chu yɛiŋ chinda wi Nyɔ widɔkɔ wi ləkəli wə wi shi dzə i bɛiŋ, num bikwu lim wi ka mbuŋ, num kikpa kidzaŋ daa i fwu wi bɛiŋ. Shi bi nì kɔ aka wɔŋ, gvu yi num asi kilɔɔm ki gbuku si yaka. 2 Wi nì kaŋaki fiŋwakti fidɔkɔ i wi kaŋ bə wɛli. Wi shi dzə tɔm gbu wi, wi tsɛiŋ yiləkəli i kinchwɔ kimbum mə, tɔm wi tsɛiŋ yi kiməkə i nshwaiŋ wə. 3 Si wi tɔm yakadəiŋ, wam bəh ŋga asi bikɛm si wam. Asi wi wam yakadəiŋ, dzaŋ yə yi si wamyi kiŋkani nanitaŋ ka dzaka. 4 Si dzaŋ yə yi si wamyi kiŋkani nanitaŋ yiwɔ dzaka yakadəiŋ, mih bə́ nəŋ i nyaka gia yiwɔ ja, yə dzaka i bɛiŋ a, “Jîə gia yə dzaŋ yə yi si wamyi kiŋkani nanitaŋ dzaka i shɔm. Kîə wɔ ki nyâka kə i kiŋwakti mə.” 5 Chinda wə mih nì yɛiŋ wi num i kinchwɔ kimbum bəh i nshwaiŋ wə dzasi tsɛiŋ yi yiləkəli i bɛiŋ, 6 kaiŋ i yɛli wi mi wə wi kɔ jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi, a num wi wə wi nì maa bɔɔli bəh biɛiŋ bichi biə bi kɔ i yɛiŋ wə, bəh nshwaiŋ bəh biɛiŋ bichi biə bi kɔ i yɛiŋ wə, bəh kinchwɔ kimbum bəh biɛiŋ bichi biə bi kɔ fɛiŋ wə. Wi kaiŋ dzaka a, “Nyɔ ni chu mɔ̂ti kə i fə gia yə wi nəŋki! 7 A bi numki i chɔkɔ bi chinda wi Nyɔ wi kiŋkani nanitaŋ bi tɔŋ ŋ'wi jəŋ, Nyɔ bi fə gia yə wi nì nyumiki yi dzə kpɛiŋ si wi nì kɔ wi dzaka lɔ i bəni bu bə nɔm bə̀ bɔ kɔ bəni bu bəntum.”

8 Ja yə mih nì wɔkɔki i bɛiŋ chu dzaka i mih a, “Tsə̂ dzɔ̂ kiŋwakti kə bə wɛli i chinda wi Nyɔ wə kaŋ wə wi num i kinchwɔ kimbum bɛiŋ bəh i nshwaiŋ wə.” 9 Ayakadəiŋ, mih ka tsə i chinda wi Nyɔ wiwɔ dzaka i wi a wi nya fiŋwakti fiwɔ i mih. Wi dzaka i mih a, “Kɔ̂ɔ dzî. Jɔbi wə ki ni shi i tɔ wa mə ki nì lɔki. Ayakalə, ki ni njwɔŋki i dzaka ka wə aka nyu.” 10 Mih ka dzɔ fiŋwakti fiwɔ i chinda wi Nyɔ wiwɔ kaŋ, ka dzi. Si mih nì dziki ki njwɔŋ i dzaka kəŋŋ wə aka nyu, Ayakalə, jɔbi wə ki nì shi i tɔɔ mə ki lɔ. 11 Si mih nì dzi, bə ka dzaka i mih a, “Wɔ kaŋaki chu dzâka ntum wi Nyɔ i bəni. Ntum wələ kɔ kɔm chwɔŋkijuŋ ki bəni bəh kitumi bəh bəni bə̀ bɔ dzakaki ŋkaiŋni yi já bəh bəŋkuŋ.”

11

Bəni bə ntum bə Nyɔ bəfa

1 Bə dza nya kimfəkə i mih ki num aka mbəŋ, dzaka i mih a, “Tsə̂ fə̂kə juŋ yi fəni gia yi Nyɔ bəh tɔŋ wi fəni gia, wɔ fa tə bəni bə̀ bɔ tsaki yɛiŋ, 2 ayakalə kîə wɔ ki fə̂kə kə tɔkɔ wi biŋ. Bêe biəmaka di kɔm bi kɔ num bə nya i bəni bə̀ bɔ kɔkə Bəju. Bɔ bi yaka i kwili wi baiŋni fuŋ, chəbsi kwili wiwɔ i tsə buku i kifiəŋŋ wə mbaŋnyani ntsɔ bəfa. 3 Mih bi nya lə ŋga i bəni bəŋ bəfa bə̀ bɔ dzakaki kɔm mih, bɔ bi laka ntum wuŋ i bəni i kaŋ wə nchuku gi yifa bəh mbaŋ bisɔ (1,260). Bɔ bi lakaki yaka num bɔ lɔh bəmbuŋ bə kpi.”

4 Bəni bəfa bələ kɔ kɛiŋ yi Ɔlif yifa bəh naka bifa biə bə tɔmki naka ki baiŋsini yɛiŋ ki si shi num i Bah nshiŋ wə wi kaŋaki nshwaiŋ. 5 Ayaka mi kabə nəŋ i bi fə gia yichu bəh bɔ, gbuku bi buku i dzaka kibɔ wə wi dzi mbaiŋŋni wibɔ. Yələ kɔ dzəh yə na ndə wə wi nəŋki i fə gia yichu bəh bɔ bi kpiki ayaka. 6 Bɔ kaŋaki lə ŋga biə bɔ kɔ i baŋ bɔɔli ka dzaŋ ma mɔm na i təkə i nshwaiŋ wə, i kaŋ yə wə bɔ ni lakaki ntum wi Nyɔ yɛiŋ. Bɔ kaŋa tə ŋga biə bɔ kɔ i fiəni mwi michi a mɔ fiəni chu mwa bəh ŋga biə bɔ kɔ i faaŋ ŋkaiŋni bifum bichi i nshwaiŋ wə na yibwiŋ bɔ kɔŋki.

7 Jɔbi wə bɔ bi kaasi i dzaka gia yə bɔ kaŋaki i dzaka, kiŋkum ki nyam yə bi buku i fəŋ kə ki shiki lə ŋɔɔɔŋ, yi bi tum jum bəh bɔ, yi tumdzi bɔ, ka yi bi wɔɔyi bɔ, 8 kiwini kibɔ bi nɔyi baaŋki dzəh yi kwili wə. Kikwili kələ kɔ kə bə bɔɔŋki i já yi ndi wə a Sɔdɔm nabə a Ijib, a num fɛiŋ di biə bə nì baŋŋ Bah wibɔ i kintasi wə. 9 I kaŋ wə yitali bəh kiŋka ŋgɔkɔ wi bəni, na i kinaiŋ kintɔŋ wə, na bə̀ bɔ dzakaki na yinaiŋ já, nabə kikwili kinaiŋ, bɔ bi tsɛiŋki si kiwini kibɔ nɔyi bɔ bi nəiŋ a bə ma ləə. 10 Bəni bə̀ bɔ kɔ fa kuku bi laŋki a kpiyi bəni bələ lə a. Bɔ bi ka saŋliki, mi chiŋsi kinya i mi, mi chiŋsi i mi. Bɔ bi fəki yaka kɔm bəni bə ntum bə Nyɔ bəfa bələ dzə bəh ŋgəkə wimbum i bəni wə fa kuku.

11 Yi dzə num si kaŋ yitali bəh kiŋka yələ dzə tsə, kiŋ'waka kə ki nyaki nɔni dza dzə i Nyɔ wə, liə i bɔ mə, bɔ fiəni dzayi. Bəni yɛiŋ yaka ndzaŋ kwa bɔ. 12 Bəni bələ bəfa ka wɔkɔ ja yi dzaka i bɛiŋ na bəh ŋga dzaka i bɔ a, “Mbɛiŋ yâka dzə̂ fa!” Ayaka bɔ ka yakaki tsəki i bɛiŋ i bikwu wə, bəmbaiŋŋni bəbɔ tsɛiŋ. 13 A jɔbi wiwɔ wə, nshwaiŋ dza nəŋni na bəh ŋga bəh ŋga, kimbu ki kwili kimu i jwɔfi kintəəŋ muku. Bəni bənchuku nanitaŋ (7,000) kpiyi si nshwaiŋ yiwɔ ni nəŋniki. Kiŋka ki bəni bə̀ bɔ nì baaŋ, num bəh ndzaŋ na bəh ŋga, ka tumyiki bikum bi Nyɔ wə wi kɔ bɛiŋ.

14 Yələ yi tsə lə, kɔ ŋgəkə wi kɔmsini. Ayakalə, mbɛiŋ wɔ̂kɔli, ŋgəkə wi ŋkaiŋni kitali ni dzə lə i jɔbi wi juli wə.

Bə tɔŋ jəŋ wi nanitaŋ

15 Chinda wi Nyɔ wi nanitaŋ tɔŋ ŋ'wi jəŋ, mih wɔkɔ já yi dzaka i bɛiŋ bəh ŋga dzakayi a, “Ŋkuŋ bi fa kuku fiəni chu bi Bah wibukumbɛiŋ bəh Kimbwili wə wi nì kaka, wi num i bi sakaki jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi.” 16 Ayaka bəchəʼ bəni bə̀ mbaŋfia ntsɔ bənaa bə̀ bɔ nì shinum i biŋkii bibɔ wə i Nyɔ nshiŋ ka gbɔyiki tumkwusi bishi bibɔ i kuku, nya kiŋkɔksi kimbum i Nyɔ. 17 Bɔ ni fəki yakadəiŋ, dzakayi a,

“Buku nyâki kiyɔŋni i wɔ,

Bah Nyɔ wə wi Kaŋaki Ŋga Bichi,

akɔ wɔ wə wɔ kɔ i liə, a num wɔ wə wɔ nì kɔ wɔ si num.

Buku nyâki kiyɔŋni kɔm wɔ kɔ wɔ dzɔ lɔ

ŋga bia bimbum ka yisi i sakaki.

18 Bəni bə̀ bɔ kiəki kə wɔ* nì bɔksi shɔm,

ayaka jɔbi wə wɔ kɔ i chusi shɔm ya yi bɔksini kpɛiŋ lɔ.

A num jɔbi wə wɔ kɔ i sakaki bəni bə̀ bɔ kɔ bɔ kpiyi.

A chu num tə jɔbi wə wɔ kɔ i makti bəni ba bə nɔm bə̀ bɔ kɔ

bəni ba bə ntum,

i chu makti bəni bə̀ bɔ kɔ bəh Nyɔ,

i makti tə bəni bəchi bə̀ bɔ kɔksiki yɛli wa,

nabə bənchiŋ bənchiŋ nabə bəmbum bəmbum.

A num tə i jɔbi wə wɔ kɔ i kaasi bəni

bə̀ bɔ bəkəliki di bichi fa kuku.”

19 Bə ka dza wɛli dzaka ki fiəŋə ki juŋ yi fəni gia yi Nyɔ i bɛiŋ. Kintaiŋntaiŋ ki miŋkaiŋ mi Nyɔ kə ki nì kɔ i juŋ yi fəni yi gia yiwɔ mə kiyəŋə. Ayaka dzaŋ dza ka mwayiki, wamyi, jumi, nshwaiŋ nəŋni, kitəh kidzaŋ kimbum kimbum shuku.

12

Miŋkpaŋa widɔkɔ bəh kiŋkum ki nyam kidɔkɔ ki bwɔsi kətə

1 Mih dza yɛiŋ gia yi dzaka kiwɔmni yidɔkɔ i bɛiŋ. A nì kɔ miŋkpaŋa widɔkɔ wi lɔh wɔŋ i gwu wə ka mbuŋ, fiəŋŋ num i gvu yi chɛiŋ, num wi bwaŋ kifɔ ki ŋkuŋ bijɔŋ num yɛiŋ wə jwɔfi ntsɔ bəfa. 2 Wi nì kɔ bəh tɔɔ wi nɔmh i bwɔ, wi wɔkɔ lɔli bi nɔm də.

3 Mih dza chu yɛiŋ gia yi dzaka ki wɔmni yidɔkɔ i bɛiŋ. A nì kɔ kiŋkum ki nyam kibɔkɔli kidɔkɔ, ki bwɔsi nyam yi kətə. Ayaka yi kaŋa kifwu nanitaŋ bəh bitiə jwɔfi, bəh bifɔ bi ŋkuŋ binchiŋ binchiŋ nanitaŋ i kifwu kiwɔ wə. 4 Wi tum wini wi yaŋa dzɔ kimbu kimu i kintəəŋ ki bitali bijɔŋ wə i bɛiŋ lɔɔ shi i kuku. Ayaka kiŋkum ki nyam kiwɔ dza tsə num i miŋkpaŋa wə wi nì kɔ a bwɔ nshiŋ, ka jɔbi wə miŋkpaŋa wiwɔ bwɔ ŋgaiŋ nì bwiŋyi dzi waiŋ wiwɔ a dzini. 5 Wi bwɔ waiŋ nyukuni, a num wə wi bi sakaki bitumi bichi bəh mbeŋ wi ŋkuŋ wi chwaka. Ayakalə, asi wi nì bwɔ, bə chufi dzɔ waiŋ wiwɔ tsə bəh wi i bɛiŋ i Nyɔ, wi num kɔmsi i kiŋkii ki wə. 6 Miŋkpaŋa wiwɔ ka gɛiŋ tsə num i chwa i di biə Nyɔ nì kɔ wi sisi jiə lɔ i wi. I di biə bə bi tɔkniki bəh wi i kaŋ wə nchuku bəh gi yifa bəh mbaŋ bisɔ (1,260).

7 Ayaka jum dza yisi i tumi ki Nyɔ wə, chinda wi Nyɔ wə Maikɛl bəh mbaŋ wi bəchinda ka jwɔki bɔ bəh kiŋkum ki nyam yə yi bwɔsiki kətə. Ayaka nyam yiwɔ bəh bəchinda bu bɔŋ jwɔ chukuli, 8 ayakalə bə tumdzi kiŋkum ki nyam kiwɔ bəh mbaŋ wi, bɔ na chu kwati di i tumi ki Nyɔ wə. 9 Bə bwili kiŋkum ki nyam kiwɔ ki bwɔsi kətə ka laaŋ ki bəh bəchinda bu, bɔ shi gbɔ i kuku. Kiŋkum ki nyam kələ kɔ num Juŋŋ yi kikpu yə yi kɔ ŋkpɛli, chu num Satan. A num wi wə wi fwɔkyiki bəni i mbi wələ wə wichi. Bə nì laaŋ wi tasi bəh bəchinda bu bɔ shi gbɔ i kuku.

10 Mih dza wɔkɔ ja yi dzaka na bəh ŋga i tumi ki Nyɔ wə a,

“Akɔ i liə Nyɔ ki bwiliki bəni bu,

i chusiki ŋga bi bi nɔm,

i sakaki ŋkuŋ bi,

Kimbwili wi wə wi nì kaka ni chusi tə ŋga bi i nsaka wi wə.

Yi nûm yaka i liə kɔm bə kɔ bə laaŋ shi mi wiwɔ i kuku

wə wi ni shi kɔ i Nyɔ wibukumbɛiŋ nshiŋ,

a num wə wi jiəki gia i bwa bə nih bəbukumbɛiŋ fuŋ nshiŋ bəh nchɔkɔ.

11 Ayakalə, bə tum dzi lɔ wi

kɔm mwa mi Waiŋ Jaka bəh gia yi Nyɔ yə bɔ beeŋki nsaka wiwɔ.

Ayaka bɔ nì kɔŋki kə nɔni kibɔ

na i dzəh yə bɔ kɔ i lwaki kpi.

12 Ayakadəiŋ, ma tumi ki Nyɔ laŋki,

bəh bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ yɛiŋ, laŋki tə.

Ayakalə, ŋgəkə wimbum kɔ i mbɛiŋ i kuku bəh kinchwɔ kimbum,

kɔm ŋkpɛli kɔ wi shi dzə i mbɛiŋ wə.

Wi jikə bəh shɔm yi bɔkɔli nalə,

kɔm wi kiəki lə a jɔbi wi ŋgaiŋ baaŋ a twɛsi.”

13 Jɔbi wə kiŋkum ki nyam kə ki bwɔsiki kətə nì yɛiŋ a bə laaŋ bwili ŋgaiŋ, wi shi gbɔ i kuku, wi ka daa n'yɔkɔ i miŋkpaŋa wə chɛiŋ, wə wi nì bwɔ waiŋ nyukuni. 14 Ayakalə, bə nì nya bibəkəli bi mfaa wimbum bifa i miŋkpaŋa wiwɔ a wi fuli bəh bi i yɔkɔ gɛiŋ juŋŋ yiwɔ i tsə numki i chwa i jía yitali wə bəh kiŋka bə tɔkni i wi. 15 Ayaka juŋŋ yiwɔ ka bwiliki mwi i dzaka ki wə, mɔ shi aka bɔkɔ, i miŋkpaŋa wiwɔ chɛiŋ a ŋgaiŋ dzɔ nyə bəh wi. 16 Ayakalə, nshwaiŋ gamti miŋkpaŋa wiwɔ, wɛli dzaka ki ka məə bɔkɔ yə kiŋkum ki nyam kiwɔ nì bwiliki i dzaka ki wə. 17 Nyam yiwɔ ka bɔksi shɔm bəh miŋkpaŋa wiwɔ, ka nyə tsə fasi jum i jwɔ kiŋka ki bwa bə kpaŋa wiwɔ, a num bə̀ bɔ jiəki bənchi bə Nyɔ chu beeŋ nsaka wi Jisɔs. 18 Ayaka wi* ka tsə ka numki i kinchwɔ kimbum kpəŋ.

13

Nyam yi gumini yə nì buku i kinchwɔ kimbum wə

1 Mih ka chu dza yɛiŋ nyam yi gumini yi buku dzə i bɔkɔ, yi kaŋa kifwu nanitaŋ bəh bitiə jwɔfi bəh bifɔ bi ŋkuŋ i fwu wi bitiə biwɔ wə jwɔfi, kiyɛli kə ki nì bəkəliki yɛli wi Nyɔ nì kɔ i bifwu biwɔ wə. 2 Nyam yiwɔ yə mih nì yɛiŋ yi nì bwɔsiki jum, gvu yi num aka yi nyam yidɔkɔ bə bɔɔŋki a bɛɛ, dzaka ki num aka ki kibaba. Kiŋkum ki nyam kə ki bwɔsiki kətə, ki ka nya nyam yiwɔ bəh ŋga bi bəh kiŋkii ki a wi sakaki bəh ŋga bimbum. 3 Fwu wi nyam yiwɔ widɔkɔ nì kaŋaki lə ŋkaiŋni wi biəkə yidɔkɔ num yi nì kɔlə i wɔɔ wi wɔɔni, ayakalə num yi nì bɔnih lɔ. Ayaka dzaka wɔm bəni bəchi fa kuku, bɔ ka gbɔyiki i nyam yiwɔ chɛiŋ. 4 Ayaka bəni ka nyaki kiŋkɔksi kimbum i kiŋkum ki nyam kə ki nì bwɔsiki kətə, kɔm ki nì kɔ ki nya nyam yi gumini yiwɔ bəh ŋga bi. Ayaka bɔ ka nyaki tə kiŋkɔksi kimbum i kiŋkum ki nyam kiwɔ dzaka a, “Akɔ ndə ka nyam yi gumini, a num ndə i jwɔ yi a?”

5 Bə nì bee nyam yiwɔ yi ka kaŋaki dzaka, yi num i dzakaki já yi ghaŋsini gwu, yi chu bəkəli yɛli wi Nyɔ, num bəh chu bee tə a yi sakaki i kifiəŋŋ wə mbaŋnyani ntsɔ bəfa. 6 Yi ka yisi ka dzakaki já yichu kɔm Nyɔ, bəkəli yɛli wi bəh di biə Nyɔ kɔ fɛiŋ bəh bəni bə̀ bɔ kɔ i tumi ki Nyɔ wə. 7 Bə nì kɔ bə bee tə a yi laa jum i bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ, i tumdzi bɔ, bee tə a yi kaŋaki ŋga i di bichi bəh i bəni bəchi bəh i bəni bə já yichi, bəh i bitumi bichi. 8 Bəni bəchi i fa mbi wə bi nyaki lə kiŋkɔksi kimbum i wi. Bəni bələ kɔ mi wichi wə bə nì ka nyaka dəkə yɛli wibɔ i kiŋwakti wə na ka mbi yisi. Kiŋwakti kələ kɔ kə kiyɛli ki bəni bə̀ bɔ kaŋaki nɔni kɔ yɛiŋ mə, num kiŋwakti ki Waiŋ Jaka wə bə nì kum.

9 Mi wə wi kaŋaki bintuni, wi wɔ̂kɔ. 10 A kabə num a mi kɔ a bə ni kwa wi kwani, ma bə nì kwa. Mi kabə num a bə ni wɔɔ wi bəh nywɔ wi jum, ma bə ni wɔ̂ɔ wi bəh nywɔ wi jum wiwɔ. Yələ gia tsəki i bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ a bɔ kâŋa shɔm, bɔ jîəki shɔm i wi.

Nyam yi gumini yə nì buku i kuku

11 Mih chu dza yɛiŋ nyam yi gumini yidɔkɔ num yi buku i kuku, yi kaŋa bitiə bifa aka waiŋ shwaŋ, wi dzaka aka kiŋkum ki nyam yə yi bwɔsiki kətə. 12 Yi nì chusiki ŋga bi nyam yi gumini yi ninshiŋ yə yichi, i yɛli wi nyam yiwɔ wə. Ayaka yi fə kuku wichi bəh bəni bəchi i mbi wə ka nyaki kiŋkɔksi kimbum i wi bəh ŋga bi nyam yi ninshiŋ yə biəkə yi nì kɔ i wɔɔ wi wɔɔni num biəkə yiwɔ bɔnih lɔ. 13 Yi nì fəki kinchəsi kə ki chusiki ŋga bi fə na gbuku nyə shi dzə i bɛiŋ bəni yɛiŋ. 14 Si bə nì bee a yi fə kinchəsi kə ki chusiki ŋga i yɛli wi nyam yi ninshiŋ yə wə yi ni gumiki yaka, yi ka fwɔkyiki bəni bə̀ bɔ kɔ i mbi wələ wə bəh bi. Ayaka yi ka dzaka bə fə kimbwɔsi ki nyam yə bə nì bɛiŋsi bəh nywɔ wi jum ayaka yi kɛiŋ yi wɔm. 15 Bə nì bee a yi nya kiŋ'waka i kimbwɔsi ki kiŋkum ki nyam yə, ka yi kɔ i dzakaki, yi fə̂ bə wɔɔyi bəni bəchi bə̀ bɔ nəiŋki i nyaki kiŋkɔksi kimbum i kimbwɔsi kə. 16 Yi nì dzaka a bə fə kinchəsi i bəni bəchi i tsɛiŋ yiləkəli wə nabə shi chɛiŋ, a bə fə i na ndə wə kɔŋ wi numki winchiŋ nabə wimbum, nabə i bəni bə kpɔ nabə i bəni bə kifuu, nabə mfá nabə bə̀ bɔ kɔkə mfá, 17 ka mi ma taŋ nabə i taŋni wi kaŋaki kə kinchəsi kiwɔ. Kinchəsi kələ kɔ yɛli wi kiŋkum ki nyam kə, nabə nyaka wi yɛli wi kiŋkum ki nyam kə. 18 Yələ kɔ gia yi nəŋ mfi bimbum. Mi wə wi kaŋaki mfi wi fâ nyaka wələ wi kɔ yɛli wi nyam yələ wi wɔ̂kɔ. Nyaka wələ num yɛli wi mi wiwɔm, nyaka wiwɔ num a, (666).

14

Waiŋ Jaka bəh bəni 144,000

1 Mbɛiŋ wɔ̂kɔ, si mih ni chu tsɛiŋ, mih dza yɛiŋ Waiŋ Jaka num wi num i ŋkwuŋ wi Sayɔŋ wə, bəni bənchuku gbi bəh mbaŋnyani ntsɔ bənaa (144,000) num bəh wi. Bəni bələ nì kɔ bə̀ bɔ nì kaŋaki kinchəsi ki yɛli wi bəh wi Ba wi i shi chɛiŋ. 2 Mih wɔkɔ ja yi dzə i bɛiŋ yi jumi aka mwi mə mɔ gbɔki i fəŋ wə, yi jumi tə aka dzaŋ yə yi wamyiki. Ja yə mih nì wɔkɔ yi nì dzakaki aka kichəŋŋ bəni kɔmyiki. 3 Bɔ nì yəəŋki njaŋ wimfiaŋ widɔkɔ i kiŋkii ki ŋkuŋ nshiŋ bəh i biɛiŋ biwɔm binaa nshiŋ bəh i bəchəʼ nshiŋ. Mi widɔkɔ nì ka kiə dəkə njaŋ wiwɔ a kɔbi a bəni bə̀ bənchuku gbi bəh mbaŋnyani ntsɔ bənaa a. A num bə̀ bə nì yɛlih bɔ i chu wə i fa kuku. 4 Bələ kɔ bəni bə̀ bɔ nì ka bəkəli dəkə gwu yibɔ bəh bəkaŋa, kɔm bɔ nì ka kiə dəkə bəkaŋa. Akɔ bɔ bə̀ bɔ si biəli Waiŋ Jaka i na faiŋ wə wi tsəki. Bəni bələ kɔ bə̀ bə nì yɛlih i ŋgɔkɔ wi bəni bəwɔm bəchi kintəəŋ a bɔ num ka mintam mi Nyɔ mi ninshiŋ bəh mi Waiŋ Jaka. 5 Gia yi ntəkə yidɔkɔ nì ka num buku dəkə i dzaka kibɔ wə. Bɔ num ŋgbɔ widɔkɔ kɔbi.

Ndzaka wi bəchinda bətali bə Nyɔ

6 Ayaka mih chu dza yɛiŋ chinda wi Nyɔ widɔkɔ wi fuli i kintəəŋ ki bɔɔli wə. Wi nì kaŋaki ntum wi ndzɔŋni wə wi kɔ i jɔbi wichi i fukuki i bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ i mbi wələ wə. Wi nì kɔ i fukuki i bitumi bichi, bəh i bəŋkuŋ bəchi, bəh bəni bə̀ bɔ dzakaki na yi naiŋ já nabə winaiŋ ŋkaiŋni wi bəni bəchi. 7 Chinda wiwɔ wam na bəh ŋga a, “Mbɛiŋ lwâki Nyɔ tûmyi bikum bi, kɔm jɔbi wi, wi nsaka dzə kpɛiŋ lɔ. Mbɛiŋ nyâ kiŋkɔksi kimbum i wi kɔm wi maa bɔɔli bəh nshwaiŋ bəh kinchwɔ kimbum bəh bidi biə mwi bukuki fɛiŋ i kuku.”

8 Chinda wi Nyɔ widɔkɔ wi kɔmsini, ka biəliki wi dzakayi a, “Babilɔn wimbum kɔ wi gbɔ lɔ, wi gbɔ lɔ. Akɔ wi wə wi fə bitumi bichi mu nɔni ki tɔkɔlini ka mbih.”

9 Chinda wi Nyɔ widɔkɔ wi kiŋkɔmsi kitali ka biəliki tə bɔ, wili na bəh ŋga a, “Na ndə wə wi ka mɔmsi i nya kiŋkɔksi kimbum i nyam yi gumini yə bəh kimbwɔsi ki nyam yiwɔ, kaŋa tə kinchəsi i shi chɛiŋ nabə i tsɛiŋ yi wə, 10 yaka wi bi mu lə shɔm yi Nyɔ yi bɔksini asi mi si mu mbih. Shɔm yi bɔksini yiwɔ kɔ num wi shuku i bwam wi, wi bɔksini shɔm maka wi kpɛiŋni. Wəmaka mi kɔ bə bi lɔɔki wi i fiɛŋ wə fi fii aka mikaiŋmigbuku, wi yɛiŋ ŋgəkə fɛiŋ. Yələ gia bi numki num i bəchinda bə Nyɔ bə baiŋni nshiŋ bəh Waiŋ Jaka. 11 Fimiəkə bi yakaki jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi i di biə bə lɔɔ bɔ i ŋgəkə wə. Bəni bələ bɔ nyaki kiŋkɔksi kimbum i nyam yi gumini bəh kimbwɔsi ki nyam yiwɔ bəh bəni bə̀ bɔ kaŋaki kinchəsi ki yɛli wi, bɔ bi kaŋaki kə ŋ'waka i ŋgəkə wibɔ wə nshi nabə nchɔkɔ.” 12 Yələ gia tsəki i bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ num bɔ bə̀ bɔ jiəki bənchi bə Nyɔ, bɔ jiə shɔm i Jisɔs wə, a bɔ kaŋaki i kaŋaki shɔm.

13 Mih dza wɔkɔ ja yi dzaka i tumi ki Nyɔ wə yi dzaka i mih a, “Nyâka yələ: I yisi i liə tsəki səki ndzɔŋni bimbum kɔ i bəni bə̀ bɔ kpiyiki num bɔ chiŋni bəh Bah.” Kiŋ'waka ki Nyɔ bum a, “Ndzɔŋni bimbum kɔ i bɔ ŋkɔŋ, bɔ ni waka lə i biluŋ bibɔ wə, kɔm mfə wibɔ wi ndzɔŋni ni biəli lə bɔ.”

Ŋkɔh wə wi kɔ nsaka wi Nyɔ

14 Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, mih dza tsɛiŋ mih yɛiŋ bikwu bi fuku fukuni, num mi num i bikwu biwɔ wə wi bwɔsi mi wə yɛli wi kɔ Waiŋmi, num wi bwaŋ kifɔ ki ŋkuŋ num bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli, wi kaŋa fiŋkɔfi i wi kaŋ fi num aka kintɔ ki juŋ ki kwa. 15 Chinda wi Nyɔ widɔkɔ dza buku dzə i juŋ yi fəni yi gia mə, wam i mi wə wi ni shinum i bikwu wə bəh ŋga, dzaka a, “Kwâ fiŋkɔfi fia fi kɔhni ma wɔ kɔ̂h ŋkɔh bəh fi. Jɔbi wi kɔhni kpɛiŋ lɔ, ayaka mbi wələ kpɛiŋ lɔ i ŋkɔh wə.” 16 Ayakadəiŋ, mi wə wi nì shinum i bikwu wə ka lɔɔ fiŋkɔfi fi i nshwaiŋ wə, fə ŋkɔh i nshwaiŋ wə.

17 Chinda wi Nyɔ widɔkɔ chu buku dzə i juŋ yi fəni yi gia wə i bɛiŋ, wi kaŋa tə fiŋkɔfi i wi kaŋ fi num aka kintɔ ki juŋ ki kwa. 18 Chinda wi Nyɔ widɔkɔ ka buku i tɔŋ wi fəni wi gia wə, num wə wi kaŋaki ŋga i gbuku bɛiŋ. Wi wam bəh ŋga i widɔkɔ wə wi nì kaŋaki fintɔ fi kwani fiə a, “Lɔɔ̂ fiŋkɔfi fiwɔ ma wɔ təiŋyi kaka ki mintam mi mbih i nshwaiŋ wə, kɔm mintam miwɔ bɔkɔ lɔ.”* 19 Ayakadəiŋ, chinda wi Nyɔ wiwɔ ka lɔ̂ɔ fiŋkɔfi fi i nshwaiŋ wə, kɔ̂ɔyi mintam mi mbih miwɔ i nshwaiŋ wə, juŋni, bakti i kishwa kimbum kə bə fəki mbih yɛiŋ, yələ chusiki gia yə shɔm yi Nyɔ yi bɔkɔli bi fəki bəh bəni. 20 Bɔ ka dəŋyi mintam mi mbih miwɔ bəh gvu i kwili wə i biŋ, a buku num mwa, mɔ jikə i yaka tsə aka i dzaka ki kikum, dza ləŋ tsə buku ka bəmay gi yifa.

15

Bəŋgəkə nanitaŋ bə̀ bɔ kɔ i kiŋgɔksi wə

1 Mih chu dza yɛiŋ ŋkaiŋni fiɛŋ fi dzaka ki wɔmni fidɔkɔ i bɛiŋ, a num na fiɛŋ fi dzaka ki wɔmni fi mbum. A nì kɔ bəchinda bə Nyɔ nanitaŋ bɔ kaŋa bəŋgəkə nanitaŋ bə̀ akɔ kiŋgɔksi i nya i bəni, kɔm bələ kɔ bə̀ Nyɔ nì chusi kaasi shɔm yi yi bɔksini yɛiŋ.

2 Mih chu dza yɛiŋ fiɛŋ fidɔkɔ fi bwɔsi kinchwɔ kimbum kidɔkɔ ki num ka bə si fwɛŋni bəh gbuku, ki baiŋ aka mijwɔ. Bəni bədɔkɔ num kɔmsi i kinchwɔ kimbum kiwɔ kpəŋ, a num bə̀ bɔ tumdzi nyam yi gumini yiwɔ bəh kimbwɔsi ki bəh nyaka wə wi kɔ yɛli wi nyam yiwɔ. Bɔ nì num fɛiŋ yakadəiŋ kaŋa kichəŋŋ ki Nyɔ i káŋ yibɔ wə, 3 yəəŋ njaŋ wi Muses wə mi wi nɔm wi Nyɔ bəh njaŋ wi Waiŋ Jaka. Bɔ nì yəəŋki a,

“Ɔ Bah Nyɔ wə Wi Kaŋaki Ŋga Bichi,

biɛiŋ biə wɔ fə kɔ na bimbum bəh bi kaŋyini.

Ɔ wɔ kɔ Ŋkuŋ i bitumi bichi,*

ayaka dzəh yə wɔ fəki gia yɛiŋ kɔ yi chəŋ bəh yi ŋkɔŋ.

4 Ɔ Bah, mi wə wi kɔkə i lwaki wɔ, tumyi bikum bia kɔ ndə?

Num a wɔ shəŋ wi baiŋni.

Bitumi bichi bi dzəki nya kiŋkɔksi kimbum i wɔ,

kɔm bɔ yɛiŋ gia yə wɔ fəki num chəŋ.”

5 Si yəmaka nì tsə, mih dza tsɛiŋ, ka yɛiŋ num bə wɛli juŋ yi fəni yi gia i bɛiŋ yə yi kɔ kintaŋ ki chusi a Nyɔ kɔlə bəh bəni. 6 Ayaka bəchinda bə Nyɔ bə̀ nanitaŋ bɔ nì kaŋaki bəŋgəkə nanitaŋ bɔ ka buku i juŋ yi fəni yi gia yiwɔ wə. Bɔ nì kɔ bɔ tum bəmbuŋ bɔ mwaŋyi nalə, wafi bichumni bimbuŋ i bijum bibɔ wə num bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli. 7 Ayaka fiɛŋ fimu fidɔkɔ i mbaŋ wi biɛiŋ biwɔm biə binaa ka nya bilɛti nanitaŋ i bəchinda bə̀ nanitaŋ num bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli. Bilɛti biwɔ nì kɔ num bi jikə bəh shɔm yi bɔkɔli yi Nyɔ wə wi kɔ jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi. 8 Juŋ yi fəni yi gia dza jikə bəh fimiəkə fiə fi nyəki dzəki i baiŋni bi Nyɔ wə, bəh i ŋga bi wə. Ayaka yi ka numki a mi nì kɔkə i chu liə i juŋ yi fəni yi gia yi Nyɔ wə, i tsə buku si bəŋgəkə nanitaŋ bə̀ bəchinda bə Nyɔ bə̀ nanitaŋ nì kaŋaki i nya i bəni nì dzə kaa.

16

Bilɛti nanitaŋ bi shɔm yi Nyɔ yi bɔksini

1 Mih ka dza wɔkɔ ja yi dzaka bəh ŋga i juŋ yi fəni yi gia wə yi dzaka i bəchinda bə Nyɔ bə̀ nanitaŋ a, “Mbɛiŋ tsə̂ shuku shɔm yi Nyɔ yi bɔksini yə i bilɛti biə wə nanitaŋ i nshwaiŋ wə.” 2 Ayaka chinda wi Nyɔ wi ninshiŋ ka tsə shuku ŋki kilɛti ki shɔm yi Nyɔ yi bɔksini yə i nshwaiŋ wə. Ayaka biəkə yi gumini yi lɔli dza kwa bəni bə̀ bɔ nì kaŋaki kinchəsi ki nyam yi gumini yələ nya kiŋkɔksi kimbum i kimbwɔsi ki nyam yiwɔ. 3 Chinda wi Nyɔ wi kɔmsini shuku ŋki kilɛti i kinchwɔ kimbum wə, bɔkɔ yiwɔ fiəni chu aka mwa mi kiŋkpili ki mi. Ayaka biɛiŋ bichi biə bi nì nɔki i bɔkɔ yiwɔ wə kpiyi. 4 Chinda wi Nyɔ wi kiŋkɔmsi kitali shuku ŋki kilɛti i binchwɔ wə bəh i bidi biə mwi bukuki yɛiŋ, ayaka bi ka fiəni chu mwa. 5 Ayaka mih wɔkɔ si chinda wi Nyɔ wə wi tɔkniki bəh bɔkɔ yiwɔ dzakaki a,

“Nyɔ, wɔ kɔ Nyɔ wi chəŋ i dzəh yə wɔ təiŋyiki bənsaka bələ yɛiŋ.

Wɔ wə wɔ kɔ i liə, num wɔ nì kɔlə.

Ɔ Nyɔ, wɔ wə wɔ kɔ wi baiŋni.

6 Bəni bələ kɔ bə̀ mwa mi bəni bə̀ bɔ kɔ mba

bəh bəni ba bə ntum kɔ i kaŋ yibɔ wə.

Wɔ ka nya mwa i bɔ, bɔ mu.

Wələ kɔ na ŋgɔm wibɔ.”

7 Ayaka mih dza wɔkɔ ja yidɔkɔ buku i tɔŋ wi fəni wi gia wə tɔbi a,

“Aaŋ, Bah Nyɔ wə Wi Kaŋaki Ŋga Bichi,

wɔ təiŋyiki bənsaka ba biəli dzəh yi ŋkɔŋ bəh yi chəŋ!”

8 Chinda wi Nyɔ wi kiŋkɔmsi kinaa shuku ŋki kilɛti num i wɔŋ wə, ayaka wɔŋ wiwɔ kaŋa dzəh i ŋghiŋyi kpayi bəni aka gbuku. 9 Ayaka nshili wi ləkəli ka bukuki i wɔŋ wiwɔ wə kpayi bəni. Ayakalə, bɔ nəki kwuni kə shɔ́m yibɔ, i tumyiki bikum bi Nyɔ. Bɔ bəkəli lɔ yɛli wi Nyɔ wə wi kaŋaki ŋga i bəŋgəkə bələ wə.

10 Chinda wi Nyɔ wi kiŋkɔmsi kite shuku ŋki kilɛti num i kiŋkii ki nyam yi gumini yə wə, kwili wə nyam yiwɔ nì sakaki nì dza bə́ ji num jini. Ayaka bəni num i nshili wə nɔmyi kilɔm kibɔ. 11 Bɔ dza ka tɔyiki lɔ Nyɔ wə wi kɔ bɛiŋ kɔm lɔli bəh biəkə yibɔ. Ayakalə, nəki kwuni kə i kimfə kibɔ wə.

12 Chinda wi Nyɔ wi kiŋkɔmsi kisɔɔ shuku ŋki kilɛti num i kinchwɔ kimbum ki Yuflɛts wə, mwi miwɔ ka wɔm, i kɛiŋsi dzəh ka bəŋkuŋ bə̀ bɔ kɔ i kimbu kə wɔŋ bukuki ni tsə yɛiŋ. 13 Mih ka dza yɛiŋ biŋ'waka bi jisi bidɔkɔ bitali bi bwɔsi bikwɔ. Bi buku i dzaka kiŋkum ki nyam yə yi bwɔsiki kətə, bəh i dzaka ki nyam yi gumini yə wə, bəh i dzaka ki mi wə wi nyiki ntəkə a ŋgaiŋ kɔ mi wi ntum wi Nyɔ. 14 Biŋ'waka biələ kɔ num bəchinda bə ŋkpɛli. Ayaka a num bɔ bə̀ bɔ fəki bənchəsi bə̀ bɔ chusiki ŋga bibɔ. Bɔ nyaniki tsəki i bəŋkuŋ bətumi wə bəchi, fa kuku juŋni bɔ a bɔ sisi jum yə yi bi numki i chɔkɔ bimbum bi Nyɔ wə wi Kaŋaki Ŋga Bichi.

15 Jisɔs nì kɔ wi dzaka a, “Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, mih bi dzəki ka ji. Ndzɔŋni bimbum kɔ mi wə wi tsəŋəki, wə wi kaŋa bəmbuŋ bu i gwu wə ka wi bi ma tumbuku bəh chwɔŋ kiyəə ka bəni ma yɛiŋki gwu yi wi ŋgəmni.”

16 Biŋ'waka biwɔ bi ka juŋni bəŋkuŋ bəwɔ i di biə bə bɔɔŋki i já yi Hibulu mə a Amagedɔn.

17 Chinda wi Nyɔ wi kiŋkɔmsi kinanitaŋ shuku ŋki kilɛti i bɛiŋ i fiəkə wə. Ayaka ja yiləkəli buku dzə i juŋ yi fəni gia wə i kiŋkii ki ŋkuŋ wə dzaka bəh ŋga a, “Yi nûm lɔ!” 18 Ayaka dzaŋ dza ka mwayiki, waŋyi, jumi nshwaiŋ nəŋni bəh ŋga bəh ŋga. Wəmaka nnəŋni wə nshwaiŋ nì nəŋni bəh ŋga bəh ŋga lə, nì ka num num dəkə i yisi na si mi nì yisi i numki i nshwaiŋ wə. Wəmaka nnəŋni nì kɔ wi gumini. 19 Kwili wimbum gaali i fintəŋ i bimbu bitali wə. Ayaka bikwili bimbum biə bi kɔ i bitumi wə ka sɛiŋki. Nyɔ kwaka kwili wələ Babilɔn, ka nya bwam wi wi shɔm yi bɔksini yə a wi kuŋsi. 20 Bitumi bichi biə bi kɔ i bɔkɔ kintəəŋ gɛiŋ, ŋkwuŋ tə bɔŋ laka. 21 Ayaka kitəh kidzaŋ kimbum kimbum ka gbɔyiki i bɛiŋ nji wimu num aka bəkilu mbaŋnyani. Ayaka kitəh kidzaŋ kiwɔ nì gbɔyiki i bəni wə. Bɔ ka tɔyiki lɔ Nyɔ, kɔm wi chiŋsi ŋgəkə wi kitəh kidzaŋ i bɔ wə. Ŋgəkə wiwɔ nì gumiki nalə.

17

Miŋkpaŋa wi tɔkɔlini wi chuchu bəh nyam yi gumini

1 Chinda wi Nyɔ widɔkɔ i kintəəŋ ki bəchinda bə Nyɔ bə̀ nanitaŋ bɔ nì kaŋaki bilɛti nanitaŋ dza dzə dzaka i mih a, “Dzə̂ ma mih chûsi wɔ ŋgəkə wə bə kɔ i bi nya i miŋkpaŋa wi tɔkɔlini wi chuchu wələ wi kɔ wi shinum i bɔ́kɔ yiduli wə. 2 Miŋkpaŋa wələ kɔ wə bəŋkuŋ bə fa nshwaiŋ wə nì ndzɔniki bəh wi, nɔni ki ki tɔkɔlini kwa lɔ bəni bə fa nshwaiŋ wə ka mbih.”

3 Ayaka chinda wi Nyɔ wiwɔ dza dzɔ mih, mih num i kaŋ yi Kiŋ'waka ki Nyɔ wə, ka tsə i chwa. Mih ka yɛiŋ miŋkpaŋa widɔkɔ num wi shinum i nyam yi gumini wə yi bɔkɔ lə bɛli num gwu yi yichi jikə bə kiyɛli ki bəkəli yɛli wi Nyɔ. Nyam yiwɔ nì kaŋaki kifwu nanitaŋ bəh bitiə jwɔfi. 4 Miŋkpaŋa wiwɔ nì kɔ num wi lafi gwu bəh bəmbuŋ bə bəni bəmbum bə bɔkɔli, wi mwayi i gwu wə bəh minchiŋ num bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ kibɔkɔli bəh ŋkaiŋni wi kitəh ki kpɔ wi ləkəli bəh ki kpɔ ki fukuli. Wi nì kaŋaki bwam i wi kaŋ num bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli num wi jikə bəh biɛiŋ bigumini bəh kinyɛŋ ki tɔkɔlini. 5 Bə nì kɔ bə nyaka yɛli i shi bi chɛiŋ num wi nyumini a, “Babilɔn wimbum wə nih miŋkpaŋa wi tɔkɔlini bəh wi gia yi gumini i nshwaiŋ wə.” 6 Mih ka yɛiŋ miŋkpaŋa wiwɔ num wi mu mwa mi bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ, bəh bə̀ bə nì wɔɔyi kɔm Jisɔs, num mwa miwɔ kwa wi ka mbih.

Si mih yɛiŋ miŋkpaŋa wiwɔ yakadəiŋ, dzaka wɔm mih na bəh ŋga. 7 Ayaka chinda wi Nyɔ wiwɔ bikə i mih a, “Dzaka wɔmki wɔ kɔm nə? Mih ni fuku lə i wɔ gia yi nyumini yə yi kɔ kɔm miŋkpaŋa wələ bəh nyam yi gumini yələ yi kaŋaki kifwu nanitaŋ bəh bitiə jwɔfi, yə yi giŋ wi. 8 Nyam yi gumini yə wɔ yɛiŋ lə, yi nì kɔlə yi wɔm, ayakalə i liə yi chu mɔŋ. Yi kɔ a buku yaka dzə i fəŋ kə ki shiki lə ŋɔɔɔŋ, yi tsə sə num i di biə bə ni kaasi bəh yi fɛiŋ. Dzaka bi wɔmki lə bəni bə̀ bɔ kɔ i fa mbi wələ wə, maka bə nyaka kiyɛli kibɔ i kiŋwakti ki bəni bə̀ bɔ kaŋaki nɔni i yisi si mbi nì yisi. Dzaka bi wɔmki lə bɔ si bɔ bi yɛiŋki nyam yələ, kɔm nyam yiwɔ nì kɔlə yi wɔm, ayakalə i liə yi chu mɔŋ, yi num i bi fiəni chu dzə. 9 Yələ gia kɔ yə yi nəŋki fwu wə wi kaŋaki mfi bimbum. Kifwu ki nyam kə nanitaŋ kɔ ŋkwúŋ nanitaŋ yə miŋkpaŋa wiwɔ numki yɛiŋ wə. Kifwu kiwɔ num tə bəŋkuŋ nanitaŋ. 10 Bəŋkuŋ bəte num bɔ gbɔyi lɔ, wi mu num, widɔkɔ kɛiŋ ki dzə kə. Jɔbi wə wəmaka ni dzə, wi ni num a fijɔbi wə twɛsi. 11 Yə yi kɔ kɔm nyam yi gumini yə yi nì kɔ, ayaka i liə yi chu mɔŋ, yi num tə ŋkuŋ, ŋkuŋ wələ num wi kiŋkɔmsi ki nyaŋ, ayakalə wi num i mbaŋ wi bəŋkuŋ bə nanitaŋ wə. Jɔbi wə wəmaka ni dzə tə wi ka ni tsə i di biə bə ni kaasi bəh wi.

12 Bitiə biələ jwɔfi wɔ yɛiŋ lə kɔ num bəŋkuŋ jwɔfi bə̀ bɔ kɛiŋki maka bə nya bɔ bəh ŋga bi sakani. Jɔbi wə bə bi tɔmki bɔ, ma bɔ ka bi kaŋa ŋga i sakaki bəh nyam yi gumini yə. Ayakalə, bɔ bi saka a mbiəŋə wimu wə. 13 Bələ bəchi kaŋaki kiŋkwaka kimu. Ayaka bɔ bi nya ŋga bibɔ bi sakani bichi i nyam yi gumini yə. 14 Bɔ bi chiŋni tumki jum bəh Waiŋ Jaka, ayakalə Waiŋ Jaka bi gaka bɔ, kɔm wi kɔ Bah wi bəbah bəchi, bəh Ŋkuŋ wi bəŋkuŋ bəchi. Wi bi tumdzi bəh bəni bu bə̀ wi bɔɔŋ ka sabibwili ayaka bɔ tɔbi wi jɔbi wichi.”

15 Ayaka chinda wi Nyɔ wə dzaka i mih a, “Bɔ́kɔ yə wɔ si yɛiŋ miŋkpaŋa wi tɔkɔlini wə shinum yɛiŋ wə, akɔ bəni bəh mbaŋ wi bəni bəh kitumi bəh bəni bə̀ bɔ dzakaki na yinaiŋ já. 16 Bitiə jwɔfi biə wɔ si yɛiŋ yaka, bɔ bəh nyam yi gumini yə bi chiŋni baiŋŋki lə miŋkpaŋa wi tɔkɔlini wə. Bə bi lɔkɔki biɛiŋ bi bichi ma wi baaŋ a bəh chwɔŋ kiyəə, bə bi ŋɔŋki nyam yi yi gwu, bə kpa kaasi wi bəh gbuku. 17 Yələ gia kɔ a jiə Nyɔ i shɔm yibɔ wə a bɔ fə̂ gia yə wi kɔŋki, ka fə̂ a bɔ kâŋaki kiŋkwaka kimu i nya ŋga bibɔ bi sakani i nyam yi gumini yə i tsə buku si gia yi Nyɔ bi dzə kpɛiŋki. 18 Ayaka miŋkpaŋa wə wɔ si yɛiŋ yakadəiŋ, kɔ kwili wə wi kaŋaki ŋga i bəŋkuŋ bəchi bɛiŋ i nshwaiŋ wə.”

18

Si kwili wi Babilɔn bi gbɔki

1 Si yəmaka nì tsə, mih yɛiŋ chinda wi Nyɔ widɔkɔ shi dzə i bɛiŋ kaŋa ŋga bimbum, ayaka baiŋni bi baiŋ i kuku wichi. 2 Wi ka wam bəh ja yiləkəli a, “Babilɔn wimbum kɔ wi gbɔ lɔ! Wi gbɔ lɔ! Wi fiəni chu lɔ di biə bəchinda bə ŋkpɛli nɔki fɛiŋ. Wi kɔ taa wi biŋ'waka bəchu bichi. Wi kɔ taa wi minyəni mə mɔ nyɛŋki bəh mə bə baiŋki michi. 3 Wi gbɔ kɔm bitumi bichi mu nɔni ki kinyɛŋ ki tɔkɔlini ki kwa bɔ ka mbih, bəŋkuŋ bə fa nshwaiŋ wə kɔ num bɔ fə lɔ nɔni kinyɛŋ ki tɔkɔlini bəh wi. Bəni bə shi bəchi fa nshwaiŋ wə kɔ num bɔ kpali lɔ i gwu yi wə, kɔm kpɔ wi nɔni kichu wi bakti jiə.”

4 Ayaka mih chu wɔkɔ ja yidɔkɔ si yi wiliki i tumi ki bɛiŋ wə dzaka a,

“Bəni bəŋ, mbɛiŋ bûku nyə̂ fɛiŋ,

ka mbɛiŋ ma bi liə i chu bi wə,

bəh a, mbɛiŋ ma bi liə tə i ŋgəkə wə wi dzəki i wi.

5 Chu bi kɔ bə tum bi jikə yaka tsə buku i bɛiŋ,

Nyɔ kɔ wi kwaka wi i gia yi yichu wə.

6 Bə fə̂ bəh wi, asi wi fə bəh bəni bədɔkɔ.

Bə fiəni gɔ̂m wi i kimfə ki wə kiŋkani kifa.

Bə chwâli mbih mə akɔ ŋgəkə i bwam wə kiŋkani kifa

i bwam wə wi si chwali yɛiŋ,

bə nyâ wi mu.

7 Bə fə̂kə ŋgəkə bəh lɔli bə nyâ i wi

a num a liŋ si wi nì ghaŋsiki gwu i mbum kintəəŋ dzi kidəəŋ ki.

Wi si fə wi shinum ka chɔkɔki kijum dzaka a,

‘Mih kɔ Yaa i kiŋkii wə,

mih kɔkə kpə ŋkwu,

mih bi lansi də kə chuŋsi fwu.’

8 Si wi dzakaki yakadəiŋ, akɔ ayaka si ŋgəkə bi dzə,

i gwu yi wə kpaŋ wimu.

Jwɛiŋ bi gbɔ i gwu yi wə, wi bi dəki wi chuŋsi fwu.

Ayaka dzɔŋ bi kwa tə wi.

Bə bi kpa wi bəh gbuku,

kɔm Bah Nyɔ wə wi bi saka wi kɔ wə wi kaŋaki ŋga.

Bəni bə fa nshwaiŋ wə bi dəki lə Babilɔn

9 Bəŋkuŋ bə fa nshwaiŋ wə bə̀ bɔ nì fəki kinyɛŋ ki tɔkɔlini bəh wi, num i kidəəŋ wə bəh wi, bi dəki fii bəh mindəm jɔbi wə bɔ bi yɛiŋki si fimiəkə yakaki i gwu yi wə si wi fiiki. 10 Bɔ bi numki i dzəh yi dəəŋ bəh lwa si bɔ yɛiŋki bə chəbsiki wi. Bɔ bi chamyiki dzakayi a, ‘Ɛy mih! Ɛy mih! Babilɔn, wɔ kwili! Wɔ kwili wi ŋga! Ŋgəkə dzə i wɔ wə a mbiəŋə wimu wə lə a?’

11 Bəni bə shi fa nshwaiŋ wə bi dəki lə wi chuŋsi kifwu kɔm mi chu mɔŋ wə wi kɔ i taŋki biɛiŋ bibɔ. 12 Mi chu mɔŋ wə wi kɔ i taŋki biɛiŋ bibɔ ka biə bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli nabə bi fukuli, nabə wə bə kɛiŋsi bəh ŋkaiŋni wi kitəh ki kpɔ wi ləkəli nabə ki kpɔ wi fukuli. Mi chu kɔbi wə wi kɔ i taŋki bəmbuŋ bəbɔ bətɔsini nabə bə̀ bɔ libliki bɔkɔki, nabə bə bɔnini nabə bə̀ bɔ bɔkɔki lə gbuu. Ayaka mi chu kɔbi wə wi kɔ i taŋki kɛiŋ yibɔ yi tsəŋə yindzɔŋni, nabə biɛiŋ bibɔ bichi biə bə kɛiŋsi bəh jəŋ yi dzəkə bəh biɛiŋ bichi biə bə kɛiŋsi bəh kɛiŋ yi kpɔ yiləkəli bəh chwaka ki bɔiŋnini nabə kitəh ki mwayini. 13 Mi chu mɔŋ wə wi kɔ i taŋki kɛiŋ yibɔ yə bə kɛiŋsiki fiaŋsi bi tsəŋə yindzɔŋni yɛiŋ bəh biɛiŋ bi tsɛŋə yindzɔŋni biə bə jiəki biɛiŋ bidzini yɛiŋ bəh njiəŋ bəh ŋkaiŋni bi fiaŋsi bi tsɛŋə yindzɔŋni yidɔkɔ, bəh ŋkaiŋni njiəŋ widɔkɔ,* bəh mbih bəh miə bəh muku mi gəŋ bəh gəŋ yibɔ. Mi chu mɔŋ wə wi kɔ i bi taŋki bənaʼ bəbɔ bəh shwáŋ bəh bikum bəh bəkɔtɔ bəbɔ bə̀ a gukuki nyám. Ayaka mi chu kɔbi wə wi kɔ i taŋki tə bəni bəwɔm bəbɔ bə̀ bɔ taŋniki a, akɔ mfá. 14 Bɔ bi dzakaki lə i wi a, ‘Biɛiŋ bichi biə shɔm ya ni kɔ yɛiŋ bi dza nyə, kpɔ wa bə mbum bia bichi kaa lɔ, wɔ kɔbi i bi chu lansi yɛiŋ bi.’ 15 Bəni bə shi bə̀ bɔ nì taŋniki biɛiŋ biələ kwati kpɔ i wi kaŋ, bi numki i dzəh yi dəəŋ bəh ndzaŋ si bɔ yɛiŋki wi wi yɛiŋ ŋgəkə. Bɔ bi jumki bəh mindəm, chuŋsi kifwu təm gia i gwu yibɔ wə dzakayi a, 16 ‘Ɛy mih! Ɛy mih! Nshɛiŋ yimbum i kwili wələ wi nì kɔ wi lafi gwu bəh bəmbuŋ bə tɔsini bɔ libliki bɔkɔki bəh bə̀ bɔ bɔkɔki lə gbuuu, mwayi i gwu wə bəh biɛiŋ num bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli bəh ŋkaiŋni wi kitəh ki kpɔ kiləkəli bəh kpɔ wi fukuli wi ləkəli. 17 Bə yaŋa mbum bi a mbiəŋə wimu wə lə a?’

Ayaka bətii kwili bəŋgwuki bəchi bəh bəni bə̀ bɔ nì nyaniki i bəŋgwuki wə bəh bə̀ bɔ nì nɔmki yɛiŋ bəh bəni bəchi bə̀ bɔ nì nyaniki i bɔkɔ fə shi, bi numki tə i dzəh yi dəəŋ wə. 18 Bɔ bi yɛiŋki fimiəkə fi yaka si wi fiiki bɔ bi nya ja yi mindəm dzaka a, ‘Kwili wə wi si kɔ i num ka kwili wələ chu kɔ winaiŋ a?’ 19 Bɔ bi chum kwɔŋɔ fukuh i kifwu kibɔ wə, si bɔ dəki chuŋsi kifwu, nya ja yi mindəm dzaka a, ‘Ɛy mih! Ɛy mih! Nshɛiŋ yimbum i kwili wələ, bəni bəchi bə̀ bɔ kaŋaki bəŋgwuki i bɔkɔ kwati mbum i mbum bi wə! Yaka bə kaasi wi a mbiəŋə wimu wə a?’ 20 Mbɛiŋ bə̀ mbɛiŋ kɔ i tumi ki Nyɔ wə, mbɛiŋ lâŋki fimbɛiŋ i gia yə yi num i wi. Mbɛiŋ bəchi bə̀ mbɛiŋ kɔ bəni bə Nyɔ bəh bwa bə ntum bə Jisɔs bəh bəni bə ntum bə Nyɔ bəchi, lâŋki kɔm Nyɔ kɔ wi təiŋ lɔ nsaka i gia yə wi fə i mbɛiŋ!”

21 Ayaka chinda wi Nyɔ wi ləkəli widɔkɔ ka dza giŋ kifaŋ kitəh wi num aka nəkə wi gɔkɔni wimbum, lɔɔ shi wi i kinchwɔ kimbum wə lə gbuuum. Si wi lɔɔ shi yakadəiŋ ka dzaka a, “Akɔ ayaka si bə bi lɔɔ shiki wɔ kwili wi Babilɔn, wɔ bi shi bəh ŋga ayakadəiŋ, bə kɔbi i bi chu yɛiŋ wɔ wə. 22 Bə kɔbi i bi chu wɔkɔ kichəŋŋ na twɛsi nabə júm nabə kisɔŋ nabə kijəŋ i wɔ wə. Bə kɔbi i bi chu yɛiŋ na mi wi nɔm, fiɛŋ fidɔkɔ kɔŋ a numki na finaiŋ i wɔ wə. Bə kɔbi i bi chu wɔkɔ na ŋkɔm wi naka i wɔ wə. 23 Naka ki baiŋsini bi chu baiŋ kə i wɔ wə. Bə bi chu wɔkɔ kə ja yi nyum miŋkpaŋa na twɛsi nabə yi miŋkpaŋa wimfiaŋ dzaka i wɔ wə. Yi bi numki yakadəiŋ kɔm bəni bə shi bə̀ i wɔ wə nì kɔ bəni bəmbum fa kuku, wɔ nì fwɔkyi kitumi kichi bəh mfim bia. 24 Akɔ i kwili wələ wə mwa mi bəni bə ntum bə Nyɔ bəh bəni bə̀ akɔ bə Nyɔ kɔ i wi kaŋ. Ayaka a num wi wə bəni bəchi bə̀ bə wɔɔyiki i fa kuku kɔ i wi kaŋ.”

19

Bə nya kiŋkɔksi i Nyɔ

1 Si yəmaka nì tsə, mih dza wɔkɔ fiɛŋ fii i tumi ki bɛiŋ wə aka mbaŋ wi bəni wimbum, wili a,

“Kiŋkɔksi nûm i Nyɔ wibuku wə.

Akɔ wi wə wi bwiliki bəni, a kaŋaki wi mbum bəh ŋga.

2 Wi təiŋyiki bənsaka bu biəli ŋkɔŋ bəh dzəh yi chəŋ.

Wi faaŋ lɔ ŋgəkə i miŋkpaŋa wi tɔkɔlini wə

wi nì bəkəli nshwaiŋ yichi bəh nɔni ki ki tɔkɔlini.

Wi kɔ wi chukuli i miŋkpaŋa wiwɔ gia yi

bəni bu bə nɔm bə̀ wi ni wɔɔyiki.”

3 Ayaka bɔ chu fiəni wili a,

“Kiŋkɔksi nûm i Nyɔ wə.

Miəkə mə mɔ yakaki i kwili wələ wə bi yakaki jɔbi wichi kiŋgɔksi kiwɔ kɔbi.”

4 Bəchəʼ bəni bə̀ mbaŋfia ntsɔ bənaa bəh biɛiŋ biwɔm biə binaa gbɔ i kuku nya kiŋkɔksi kimbum i Nyɔ wə, wi shinum i kiŋkii ki wə. Ayaka bɔ bə́ dzaka a, “Yi nûm ayaka. Kiŋkɔksi nûm i Nyɔ wə.”

5 Ja yidɔkɔ ka buku dzə i kiŋkii kiwɔ wə dzaka a,

“Mbɛiŋ bəchi bə̀ mbɛiŋ kɔ bəni bə nɔm bə Nyɔ,

mbɛiŋ kɔ̂ksi Nyɔ wibukumbɛiŋ,

mbɛiŋ bəchi bə̀ mbɛiŋ lwaki wi, nabə bənchiŋ bənchiŋ bəh bəmbum bəmbum,

mbɛiŋ nyâki kiŋkɔksi i wi.”

Dzini bi ndzɔ wi miŋkpaŋa wi Waiŋ Jaka

6 Mih dza wɔkɔ fiɛŋ fi num aka ja yi mbaŋ wi bəni wimbum, yi fii aka ja yi bɔ́kɔ yə yi shiki i kaŋŋ wə, wam aka dzaŋ yə yi wamyiki bəh ŋga a,

“Kiŋkɔksi nûm i Nyɔ wə,

kɔm Bah wibukumbɛiŋ wə Nyɔ

wə wi Kaŋaki Ŋga Bichi si saka lɔ.

7 Bukumbɛiŋ sâŋliki, bə lâŋ, nyâ kiŋkɔksi i wi,

kɔm jɔbi wi ndzɔni wi miŋkpaŋa wi Waiŋ Jaka dzə lɔ,

Kpə wi num wi kɛiŋsi lɔ gwu yi.

8 Bə nya lɔ wi bəh mbuŋ wi num lə lwɛslwɛslwɛs

baiŋ mwayi, wi lɔh.”

(Mbuŋ wələ kɔ kimfə ki chəŋ ki bəni bə̀ bɔ kɔ bə Nyɔ).

9 Ayaka chinda wi Nyɔ wə ka chu dzaka i mih a, “Nyâka shi yələ a, ‘Ndzɔŋni bimbum kɔ i bəni bə̀ bə kɔ num bə laka bɔ a bɔ dzə i dzini bi ndzɔ wi miŋkpaŋa wimfiaŋ wi Waiŋ Jaka wə.’ ” Ayaka wi chu dzaka i mih a, “Bəndzaka bələ kɔ na bəndzaka bə ŋkɔŋ bə Nyɔ.” 10 Mih ka dza gbɔ i gvu yi wə i nyâ kiŋkɔ̂ksi kimbum i chinda wi Nyɔ wiwɔ. Wi ka dzaka i mih a, “Kiə wɔ ki fə̂ kə yaka. Mih kɔ tə a mi wi nɔm ka wɔ bəh bwa bə nah bə̀ bɔ kɔ bɔ kaŋa gia yə bɔ dzakaki kɔm Jisɔs. Nyâ kiŋkɔksi kimbum num i Nyɔ wə. Gia yələ bə dzakaki kɔm Jisɔs * akɔ na yi mwi yə bəni bə ntum bə Nyɔ nì dzakaki.”

Waiŋ Nyɔ tumdzi bəmbaiŋŋni bu

11 Mih dza yɛiŋ si bɛiŋ wɛli, kikum ki fukuli kidɔkɔ num fɛiŋ. Mi wə wi yɔkɔki i ki bɛiŋ bə bɔɔŋ a Mi wə Wi kɔ Wi num a Ja yi wə bəh a Mi wi Ŋkɔŋ, wi si təiŋyi bənsaka bu nabə i tum jum yi chəŋ. 12 Dzə́kəh yi kɔ aka lɔm wi gbuku, bifɔ bi ŋkuŋ biduli num i fwu wi wə. Wi nì kaŋaki yɛli num bə nyaka i wi wə mi widɔkɔ kiə kə wi a kɔbi a wi. 13 Wi nì kɔ num bə tum dala wi dəəŋ i gwu yi wə num bə juli i mwa mə. Yɛli wə bə nì bɔɔŋki wi yɛiŋ kɔ a Gia yi Nyɔ. 14 Ayaka bəni bə jum bə tumi ki bɛiŋ biəli wi i jum wə bɔ num i bikum bi fukuli bɛiŋ num bɔ lɔh bəmbuŋ bɔ num lə lwɛslwɛslwɛs, baiŋ fuku lə buuu. 15 Nywɔ wi kwani wi jum nì bukuki i dzaka ki wə, a num wə wi bi tumdzi bitumi yɛiŋ wə, saka bɔ bəh ŋga bimbum. Wi bi bwili shɔm yi bɔkɔli yi Nyɔ wə wi Kaŋaki Ŋga Bichi chusi i bəni. Shɔm yi Nyɔ yələ kɔ yə yi fukusiki na bəh ŋga asi bə si dəiŋyi mitam mbih ləŋ buku. 16 I mbuŋ wi wə bəh i jəŋ yi wə kɔ num bə nyaka yɛli wələ yɛiŋ a, “Ŋkuŋ wi bəŋkuŋ, bəh Bah wi bəbah.”

17 Ayaka mih chu yɛiŋ chinda wi Nyɔ widɔkɔ wi numbɛiŋ i kintəəŋ ki wɔŋ wə. Wi nì numki yaka wi wili bɔɔŋ minyəni michi mə mɔ fuliki bɛiŋ wi dzaka a, “Mbɛiŋ dzə juŋni i bini bimbum biə Nyɔ fə. 18 Mbɛiŋ ni dzi lə biwini bi bəŋkuŋ, bəh kifwu ki bəni bə jum, bəh bəni bə̀ bɔ kaŋaki ŋga, bəh bikum bəh bəni bə̀ bɔ yɔkɔki bi, bəh bi bəni bəchi bə̀ bɔ kɔ mfá, bəh bə̀ bɔ kɔkə mfá, bəh bə̀ bɔ kɔ bənchiŋ bənchiŋ bəh bəmbum bəmbum.” 19 Mih ka yɛiŋ nyam yi gumini bəh bəŋkuŋ bə kuku bəh bəni bəbɔ bə jum bɔ juŋni i tum jum bəh mi wə wi num i kikum wə, bəh mbu bəni bə jum. 20 Ayaka jum yisi, bə ka kwa nyam yi gumini yiwɔ, bəh mi wə wi nyiki ntəkə a ŋgaiŋ kɔ mi wi ntum wi Nyɔ. Mi wələ kɔ wə wi si dzə i nyam yiwɔ nshiŋ, fə gia yi dzaka ki wɔmni. Gia yiwɔ num yə yi nì fwɔkyiki bəni bɔ kaŋa bənchəsi bə nyam yi gumini yiwɔ i gwu yibɔ wə, nya kiŋkɔksi kimbum i kimbwɔsi ki nyam yi gumini yiwɔ. Wi nì lɔɔ bɔ bəfa bələ bɔ kɛiŋki bəwɔm i limi ki di bimu wə a num gbuku bəh mikaiŋ migbuku mɔ fiiki fɛiŋ. 21 Ayaka wi wə wi shinum i kikum kə bɛiŋ ka gbayiki kiŋka ki bəni bə̀ bəh nywɔ wi jum wə wi nì bukuki i dzaka ki wə, minyəni michi ka dziki gwu yi bəni bəwɔ a kidəŋ kibɔ wə.

20

I sakaki i tsə buku jía nchuku

1 Ayaka mih ka dza yɛiŋ chinda wi Nyɔ widɔkɔ si wi shiki dzəki i bɛiŋ kaŋa kiŋ'wɛli ki fəŋ kə ki shiki lə ŋɔɔɔŋ, bəh nsəŋ wimbum i tsɛiŋ yi wə. 2 Ayaka wi kwa kiŋkum ki nyam yə yi bwɔsiki kətə a num juŋŋ yi kikpu yə yi kɔ ŋkpɛli chu num Satan, ka kaŋa yi bəh nsəŋ a wi nûm fɛiŋ i tsə̂ bûku jía nchuku. 3 Si wi kaŋa yakadəiŋ, wi ka lɔɔ shi i fəŋ kə ki shiki lə ŋɔɔɔŋ, ka fah, laa baŋ dzaka kiwɔ a wi nûmki i yɛiŋ kintəəŋ, ka wi bi ma chu nyaniki fwɔkyi bəni i bitumi wə, i tsə buku na ka jía nchuku yə bi tsə. I yəmaka chɛiŋ bə bi ka chu shwa wi wi ghani i fijɔbi wi twɛsi wə.

4 Mih ka chu yɛiŋ biŋkii bi bəŋkuŋ, ayaka bəni bə̀ bɔ nì shinum i yɛiŋ wə akɔ bə̀ bə nya ŋga bi sakani bənsaka i kaŋ yibɔ wə. Ayaka mih ka yɛiŋ tə biŋ'waka bi bəni bə̀ bə nì wɔɔyi təiŋyi kifwu kibɔ kɔm bɔ nì fukuki kɔm Jisɔs bəh kɔm gia yi Nyɔ. Bəni bələ kɔ bə̀ bɔ nì ka nya dəkə kiŋkɔksi kimbum i nyam yi gumini yə bəh i kimbwɔsi ki ayaka bɔ nì ka fə dəkə kinchəsi ki nyam yi gumini yiwɔ i shi bibɔ wə nabə i tsɛiŋ yibɔ wə. Bələ kɔ bə̀ bɔ nì fiəni dzə bəwɔm i sakaki bɔ bəh Klistus i jía nchuku wə. 5 Bəni bələ bɔ nì fiəni dzə bəwɔm lə akɔ num ndza wi ninshiŋ. Kiŋkaa ki bəni bə̀ bɔ nì kpiyi nì ka fiəni dzayi dəkə bəwɔm, i tsə buku na si jía nchuku nì tsə. 6 Bəni bə̀ bɔ kɔ bəh ndzɔŋni bimbum bəh baiŋni, kɔ bə̀ bɔ bi kaŋaki di i ndza wi kpi wi ninshiŋ wələ wə. Kpi yi kɔmsini chu kaŋaki kə ŋga i bɔ fuŋ. Bɔ bi numki num bətii mfə gia bə Nyɔ bəh mbwili wə Nyɔ nì kaka, bɔ bəh bɔ bi numki i sakaki i tsə buku i jía nchuku wə.

Bə bi kaasi lə Satan

7 Jɔbi wə jía yələ nchuku bi tsəki, ma bə bi ka shwa yatɔkɔ Satan i juŋ yi nsəŋ wə, 8 wi bi buku dzə i nyaniki fwɔkyiki bitumi bichi biə bi kɔ i bimbu bi mbi wə binaa. Bitumi biwɔ num Gɔg bəh Magɔg. Wi bi juŋniki bɔ, bɔ sisi i tum jum. Bɔ bi ləŋki aka mishambu i kinchwɔ kimbum wə. 9 Bɔ bi buku waŋ tsə mbi wələ wichi fiəlibaŋ di bi bəni bə̀ akɔ bə Nyɔ bəh kwili wə wi kɔ i wi shɔm. Ayakalə, gbuku bi nyə dzə i bɛiŋ wi kaasi bɔ bəchi. 10 Bə bi ka kwa ŋkpɛli wə wi nyaniki fwɔkyiki bɔ, bə lɔɔ i limi ki di bimu, biə gbuku bəh miŋkaiŋ mi gbuku fiiki yɛiŋ, i di biə nyam yi gumini yə bəh mi wə wi nyiki ntəkə a ŋgaiŋ kɔ mi wi ntum wi Nyɔ kɔ. Bɔ bi numki fɛiŋ yɛiŋ ŋgəkə nchɔkɔ bəh nshi jɔbi wichi na kiŋgɔksi kɔbi.

Nsaka wi gɔksini

11 Ayaka mih ka dza yɛiŋ kiŋkii kimbum kifukuli, chu yɛiŋ mi wə wi nì shinum i ki wə. Ayaka bɔɔli bəh nshwaiŋ dza nyə i wi nshiŋ ka laka, bə nəki chu yɛiŋ kə bɔ i di bidɔkɔ wə. 12 Mih yɛiŋ tə bəni bəchi bə̀ bɔ nì kɔ bɔ kpiyi lɔ bəmbum bəh bənchiŋ bənchiŋ, num bɔ numbɛiŋ i kiŋkii nshiŋ. Ayaka bə wɛ̂li biŋwakti, wɛli chuku kidɔkɔ num ki kiyɛli ki bəni bə̀ bɔ kaŋaki nɔni. Bɔ ka yisi i təiŋyiki bənsaka wi bəni bə̀ bɔ nì kɔ bɔ kpiyi lɔ, biəli asi kimfə ki mi nì kɔ a num asi bə nyaka i biŋwakti biwɔ wə. 13 Bɔkɔ yimbum yə bwili bəni bə̀ bɔ nì kɔ bɔ kpiyi lɔ yɛiŋ bɔ dzə. Ayaka kpi bəh tumi ki bəni bə kpiyini kə bwili tə bəni bə̀ bɔ nì kɔ bɔ kpiyi lɔ yɛiŋ bɔ dzə. Bɔ ka təiŋyiki bənsaka bəh mi biəli gia yə wi nì kɔ wi fə lɔ. 14 Ayaka bə ka lɔɔ kpi bəh tumi ki bəni bəkpili i limi ki di bimu, biə gbuku fiiki yɛiŋ. Limi kələ gbuku fiiki yɛiŋ akɔ kpi yi kɔmsini. 15 Yɛli wi mi kabə num maka bə nyaka wi i kiŋwakti ki bəni bə̀ bɔ kaŋaki nɔni, yaka bə bi lɔɔ lə wi i limi kə gbuku fiiki yɛiŋ.

21

Bɔɔli wimfiaŋ bəh kuku wimfiaŋ

1 Mih dza ka yɛiŋ lɔ bɔɔli wimfiaŋ bəh kuku wimfiaŋ, kɔm bɔɔli wikpu bəh kuku wikpu nì kɔ num wi dza laka lɔ, kinchwɔ kimbum tə chu kɔbi. 2 Mih ka yɛiŋ kwili wi baiŋni, a num Jɛlusalɛm wimfiaŋ wi buku dzə i bɛiŋ i Nyɔ ka shiki dzəki aka miŋkpaŋa wimfiaŋ wə bə lafi i tsə nya i nyuwi. 3 Ayaka mih ka wɔkɔ ja yi dzaka i kiŋkii kə bɛiŋ na bəh ŋga a, “Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, di biə Nyɔ ni nɔki si num lɔ bəh bəni. Wi ni nɔki bəh bɔ. Bɔ ni numki bəni bu, wi Nyɔ mwi num bəh bɔ, wi num Nyɔ wibɔ. 4 Wi ni yaŋa mindəm michi i dzə́kəh yibɔ wə. Ayaka bəni kɔbi i bi chu kpiyiki, gia yidɔkɔ bi num kə a bəni chuŋsiki kifwu nabə də nabə i wɔkɔki lɔli bidɔkɔ, kɔm gia yə yi nì yisi kɔ yi tsə lɔ.”

5 Ayaka wi wə wi num i kiŋkii wə ka dzaka a, “Mbɛiŋ tsɛ̂iŋ, mih ni fə gia yichi i liə yi fiəni chu yimfiaŋ.” Wi chu dzaka i mih a, “Nyâka gia yələ i kiŋwakti wə, kɔm bəndzaka bələ kɔ bə ŋkɔŋ a num bə̀ bəni kɔ i jîəki mfi yɛiŋ wə.” 6 Wi chu fiəni dzaka i mih a, “Yi num lɔ. Akɔ mih Alfa, a num mih Ɔmega. Akɔ mih kin'yisi, a num mih Kiŋgɔksi. Mi wə kindɔŋ wɔmki wi mih ni nya lə wi bəh mwi mi dzəŋə mə mɔ nyaki nɔni wi mu maka wi gɔm fiɛŋ fidɔkɔ. 7 Mi wə wi bi tumdzi, wi bi kwati biɛiŋ biələ bichi i mih. Mih bi numki Nyɔ wi, wi num waiŋ wuŋ. 8 Ayakalə, bəni bə̀ bɔ kaŋaki kə shɔm bəh bə̀ bɔ kɔ maka bɔ bum i Nyɔ, bəh bə̀ bɔ fəki gia yichu bəh bə̀ bɔ wɔɔyiki bəni bəh bə̀ bɔ fəki kinyɛŋ ki tɔkɔlini bəh bə̀ bɔ kɔ bəmfim bəh bə̀ bɔ tsaki bənyɔ bədɔkɔ bəh bəni bəchi bə̀ bɔ nyiki ntəkə, di bibɔ bi numki num i limi ki di bimu biə gbuku bəh miŋkaiŋ mi gbuku fiiki yɛiŋ. Ayaka yələ kɔ kpi yi kɔmsini.”

Jɛlusalɛm wimfiaŋ

9 Ayaka chinda wi Nyɔ widɔkɔ i mbaŋ wi bəchinda bə Nyɔ bə̀ nanitaŋ nì kaŋaki bilɛti nanitaŋ num bi jikə bəh bəŋgəkə bəgɔksini nanitaŋ bə, dza dzə dzaka i mih a, “Dzə̂ mih chûsi Miŋkpaŋa wimfiaŋ wə akɔ kpə Waiŋ Jaka i wɔ.” 10 Wi ka giŋ mih, mih num i Kiŋ'waka ki Nyɔ wə, buku wi tsə i ŋkwuŋ wimbum wi dəəŋ widɔkɔ wə. Wi chusi mih bəh kwili wi baiŋni wə akɔ Jɛlusalɛm, num wi buku i bɛiŋ i Nyɔ wə ka shiki dzəki. 11 Wi nì shiki yakadəiŋ, baiŋni bi Nyɔ baiŋ i wi wə mwayi aka tə widɔkɔ wi mwayiki bə bɔɔŋ a Jasba, baiŋ lə saksak aka mijwɔ. 12 Kwili wiwɔ nì kaŋaki lə mbaiŋ wimbum wi ndəŋəyaka, kidzaka num i mbaiŋ wiwɔ wə jwɔfi ntsɔ bəfa, bəchinda bə Nyɔ jwɔfi ntsɔ bəfa num i dzaka biwɔ wə. Bə nì kɔ bə nyaka biyɛli bi chwɔŋbijuŋ bi Islae jwɔfi ntsɔ bəfa i dzaka bi mbaiŋ biwɔ wə. 13 Dzaka biələ nì kɔ i kimbu kə wɔŋ bukuki yɛiŋ bitali, num i kimbu ki dzəgwuŋ wə bitali, num i kimbu kishɛiŋ wə bitali, num i kimbu kə wɔŋ liəki bitali. 14 Kitə ki chaka ki mbaiŋ kiwɔ nì kɔ jwɔfi ntsɔ bəfa num bə nyaka biyɛli bi bwa bə faaŋni bə Waiŋ Jaka bə̀ jwɔfi ntsɔ bəfa i bi wə.

15 Chinda wi Nyɔ wə wi nì dzakaki i mih nì kaŋaki kimfəkə num mbəŋ num bə kɛiŋsi bə chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli. Kimfəkə kiwɔ nì kɔ i fəkə kwili wiwɔ bəh dzaka bi mbaiŋ bəh bimbu bi mbaiŋ. 16 Kwili wiwɔ nì kɔ bimbu binaa bi num a liŋ bichi, dəəŋ biwɔ bəh yamni biwɔ nì kɔ a liŋ. Ayaka wi ka fəkə kwili wiwɔ bəh mbəŋ wi wə, wi buku bəmay nchuku bəh giyite (1,500). Asi wi si fəkə yamni biwɔ bəh dəəŋ biwɔ bəh ndəŋəyaka wiwɔ wi buku a liŋ. 17 Wi fəkə tə nchumi* wi kimbu kiwɔ wi num bəntəm mbaŋtia ntsɔ bəsɔ (36) i kifəkə wə. Ayaka chinda wi Nyɔ wə nì fəkəki bəh kimfəkə a num ki mi wiwɔm si wi fəkəki yɛiŋ. 18 Bə nì maa bimbu biwɔ bəh kitəh ki kpɔ kiləkəli kidɔkɔ bə bɔɔŋ a Jasba, kwili wiwɔ mwi num bə maa bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli a kiki, ki baiŋ lə saksak aka mijwɔ. 19 Bə nì lafi chaka ki mbaiŋ kikwili kiwɔ bəh ŋkaiŋni kitəh ki ntsuŋ kiləkəli kidɔkɔ chi chi. Ki ninshiŋ nì kɔ bə bɔɔŋ a Jasba, ki kɔmsini num a Safiya, ki kiŋkɔmsi kitali num a Agɛt, ki kiŋkɔmsi ki naa num a Ɛmelal, 20 ki kiŋkɔmsi kitəh kiwɔ num a Ɔniks, ki kiŋkɔmsi kisɔɔ num a Kanilian, ki kiŋkɔmsi ki nanitaŋ num a Klisɔlit, ki kiŋkɔmsi ki nyaŋ num a Bɛlil, ki kiŋkɔmsi ki bwukə num a Tɔbas, ki kiŋkɔmsi ki jwɔfi num a Klisɔblɛs, ki kiŋkɔmsi ki jwɔfi ntsɔ mu num a Jasint, ki kiŋkɔmsi ki jwɔfi ntsɔ bəfa num a Ɛmelal. 21 Dzaka bi mbaiŋ biələ jwɔfi ntsɔ bəfa nì kɔ num bə kɛiŋsi bəh kpɔ wi fukuli jwɔfi ntsɔ bəfa, i dzaka ki mbaiŋ kimu wə num bə nì kɛiŋsi bəh kpɔ wi fukuli wimu. Dzəh yi kwili yiwɔ nì kɔ num bə kɛiŋsi bəh chwaka ki kpɔ ki bɔkɔli a kiki, dzəh yiwɔ baiŋtɔli aka mijwɔ.

22 Mih nì ka yɛiŋ dəkə juŋ yi fəni yi gia i kwili wələ wə, kɔm Bah Nyɔ wə wi Kaŋaki Ŋga Bichi bəh Waiŋ Jaka nì kɔ num juŋ yi fəni yi gia fɛiŋ. 23 Ayaka kwili wiwɔ nì nəŋki kə wɔŋ nabə fiəŋŋ i baiŋki fɛiŋ, kɔm baiŋni bi Nyɔ nì kɔ baiŋni fɛiŋ, ayaka Waiŋ Jaka num naka ki baiŋsini kiwɔ fɛiŋ. 24 Bitumi bichi bi nyaniki num i baiŋni bi kwili wiwɔ wə, bəŋkuŋ bə fa kuku bi dzəki bəh mbum bibɔ i kwili wələ wə. 25 Bə bi baŋ kə dzaka bi mbaiŋ bi kwili wələ na i chɔkɔ bimu wə, kɔm biŋ bi lansi ji kə fɛiŋ. 26 Bə bi dzəki bəh mbum bəh kiŋkɔkni ki bitumi bichi i kwili wələ wə. 27 Ayakalə, fiɛŋ fiə fi kɔ fi baiŋ kə bi lansi liə kə i kwili wələ wə. Mi wə wi fəki gia yi gumini nabə wə wi nyiki ntəkə bi liə kə yɛiŋ. A bi liə a bəni bə̀ bɔ kɔ bə nyaka kiyɛli kibɔ i kiŋwakti ki Waiŋ Jaka kə ki kɔ num bə nyaka kiyɛli kə ki kaŋaki nɔni yɛiŋ.

22

Bɔkɔ yə yi nyaki nɔni

1 Chinda wi Nyɔ wə chusi mih bɔkɔ yə yi nyaki nɔni yi buku dzə i kiŋkii ki Nyɔ bəh Waiŋ Jaka chɛiŋ, yi shiki yi baiŋ alə saksak aka mijwɔ. 2 Yi nì shiki yakadəiŋ tsə i kintəəŋ ki dzəh ki kwili kiwɔ wə. Kpɛiŋ wə wi nyaki nɔni nì kɔɔki lə i kikpa ki bɔkɔ kiwɔ kichi wə. Kpɛiŋ wələ nì wumki mintam ŋkaiŋni jwɔfi ntsɔ bəfa i jia wə, wum i na winaiŋ fiəŋŋ wə.* Dzɛŋni wi kpɛiŋ wələ nì kɔ tsa bə chuku mi wichi yɛiŋ. 3 Fiɛŋ fiə Nyɔ kɔ wi faaŋ lɔiŋ yɛiŋ bi lansi numki kə i kwili wələ wə. A bi numki num kiŋkii ki Nyɔ bəh ki Waiŋ Jaka fɛiŋ. Bəni bu bə nɔm bi nyaki kiŋkɔksi kimbum i wi. 4 Bɔ bi yɛiŋki lə shi bi, yɛli wi bi numki num bə nyaka i shi bibɔ chɛiŋ. 5 Biŋ bi chu ji kə fɛiŋ, bɔ bi chu nəŋ kə baiŋni biə a nyaki naka ki baiŋsini nabə wɔŋ, kɔm Bah Nyɔ bi numki baiŋni bibɔ. Bɔ bi sakaki aka bəŋkuŋ jɔbi wichi kiŋgɔksi kɔbi.

Jisɔs dzəki lə i fijɔbi wə twɛsi

6 Ayaka chinda wi Nyɔ wə ka dzaka i mih a, “Bəndzaka bələ kɔ bə ŋkɔŋ a num bə̀ bəni kɔ i jiəki mfi yɛiŋ. Bah wə wi kɔ Nyɔ wi biŋ'waka bi bəni bu bə ntum, wi faaŋ chinda wi a wi dzə̂ fûku i bəni bu bə nɔm, gia yə yi kaŋaki i ni dzɔ̂ di i jɔbi wijuli wə.” 7 Jisɔs dzakaki a, “Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, mih dzəki lə i jɔbi wə twɛsi.” Ndzɔŋni bimbum kɔ bi mi wə wi jiə ntum wi Nyɔ wələ wi kɔ bəndzaka bə̀ bɔ kɔ i kiŋwakti kələ mə.

8 Mih Jɔn kɔ num mih nì wɔkɔ chu yɛiŋ gia yələ yichi. Ayaka jɔbi wə mih nì wɔkɔ ka chu yɛiŋ yi gia yakadəiŋ, ka gbɔ i gvu yi chinda wi Nyɔ wə wi nì chusiki gia yiwɔ i mih, i nya kiŋkɔksi kimbum i wi. 9 Ayakalə, wi dzaka i mih a, “Kiə wɔ ki mɔ̂m kə. Mih kɔ tə a mi wi nɔm aka wɔ bəh bwa bə nah bə̀ bɔ kɔ bəni bə ntum bə Nyɔ bəh bəni bə̀ bɔ jiəki bəndzaka bə̀ bɔ kɔ i kiŋwakti kələ mə. Nyâ kiŋkɔksi kimbum num i Nyɔ.”

10 Ayaka chinda wi Nyɔ wə chu dzaka i mih a, “Kiə wɔ ki nyûmi kə ntum wi Nyɔ wələ wə wi kɔ bəndzaka bə̀ bɔ kɔ i kiŋwakti kələ mə, kɔm jɔbi wə yi bi numki si num kɔmsi dzə lɔ. 11 Mi wə wi fəki gia yichu fə̂ki gia yichu, mi wə wi fəki kinyɛŋ wi baaŋ a fə̂ki kinyɛŋ. Mi wə wi fəki gia yindzɔŋni fə̂ki gia yindzɔŋni, mi wə wi baiŋŋki wi baaŋ a bâiŋŋki.”

12 Jisɔs dzaka a, “Mbɛiŋ wɔ̂kɔli, mih dzəki lə i jɔbi wə twɛsi. Ayaka mih dzəki bəh ŋgɔm i gɔm mi wichi biəli kimfə ki. 13 Akɔ mih Alfa, a num mih Ɔmega. Akɔ mih ninshiŋ, a num mih jum wə. Akɔ mih Kin'yisi, a num mih Kiŋgɔksi.”

14 Dzɔŋni bimbum kɔ i bəni bə̀ bɔ wɔkɔ bəmbuŋ bəbɔ, ka bɔ liə i dzaka ki mbaiŋ wə i liə tsə i kwili wiwɔ wə, ka bɔ bi kwati di i dzi i kpɛiŋ wə wi nyaki nɔni. 15 Bəni bə̀ bɔ num baaŋ biŋ i dzaka ki mbaiŋ wə kɔ bə̀ bɔ fəki aka bíə, bəh bə̀ bɔ fakaki, bəh bə̀ bɔ fəki kinyɛŋ ki tɔkɔlini, bəh bə̀ bɔ wɔɔyiki bəni, bəh bə̀ bɔ tsaki bənyɔ bədɔkɔ, na bəh bəni bə̀ bɔ kɔŋki ntəkə, nyi ntəkə.

16 “Mih Jisɔs fâaŋ chinda wuŋ i mbɛiŋ i dzaka gia yə yi tsəki i bijuŋni bi bəni bə bumni wə. Mih kɔ Waiŋ bəh Fintəəŋ fiə fi tumbuku i chwɔŋkijuŋ ki Ŋkuŋ Dɛbit wə, num mih Jɔŋ wi kinchɔŋɔchɔŋɔ.”

17 Kiŋ'waka ki Nyɔ bəh Miŋkpaŋa wi Mfiaŋ dzaka a, “Dzə̂!” Na ndə wə wi wɔkɔki, dzaka tə a “Dzə̂!” Mi wə kindɔŋ wɔmki wi dzə̂, mi wə wi nəŋki i dzə, wi dzə̂, kɔm wi ni kwati lə mwi mə mɔ nyaki nɔni maka wi gɔm fiɛŋ fidɔkɔ.

Ntəfi wi gɔksini

18 Mih kiŋki mi wichi wə wi wɔkɔki ntum wi Nyɔ wələ wə wi kɔ bəndzaka bə̀ bɔ bukuki i kiŋwakti kələ mə a, mi ka mɔm i kpɛiŋsi gia i yɛiŋ wə, ma Nyɔ tə bi kpɛiŋsi i gwu yi wə bəŋgəkə bə̀ bə dzaka i kiŋwakti kələ mə. 19 Mi ka mɔm i dzɔ bwili gia i bəndzaka bə̀ bɔ bukuki i kiŋwakti kələ mə bə̀ akɔ ntum wi Nyɔ, ma Nyɔ tə bi ma bee a wi kwati ŋki kimbu i kpɛiŋ wə wi nyaki nɔni bəh mbi di i kwili wi baiŋni wə a num yə bə nyaka i kiŋwakti kələ mə.

20 Mi wə wi dzaka kɔm gia yələ dzakaki a, “I yi ŋkɔŋ wə, mih dzəki lə i jɔbi wə twɛsi.” Yi nûm ayaka. Bah Jisɔs, dzə̂! 21 Ma Bah Jisɔs chûsi mbɛiŋ bəchi bə̀ bɔ kɔ bəni bə Nyɔ bəh shɔm yi yindzɔŋni. Yi nûm ayaka.

* 2:17 Mana kɔ biɛiŋ bi dzini biə Nyɔ nì nyaki i bəni bə Islae i chwa i jía mbaŋnyani

* 5:5 Mi wə bə bɔɔŋki a Bikɛm i chwɔŋkijuŋ ki Juda, bə chu bɔɔŋ tə a Fintəŋ fi bwaŋni i chwɔŋkijuŋ ki Ŋkuŋ Dɛbit, akɔ Mbwili wə Nyɔ nì kaka.

* 11:18 Bəni bələ kɔ bə bɔɔŋ bɔ chəŋ a, “Tumi”

* 12:18 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki i di biələ wə a, “Ayaka mih ka tsə...”

* 14:18 Mintam mələ kɔ i já yi ŋkali wə a, “grapes.”

* 15:3 Biŋwakti bikpu bidɔkɔ kaŋaki a, “Ŋkuŋ wi jɔbi wichi”, bidɔkɔ a, “Ŋkuŋ wi bəni bə̀ akɔ bə Nyɔ.”

* 18:13 Ŋkaiŋni wi njiəŋ wələ i já yi ŋkali wə kɔ a, “frankincense”, ŋkaiŋni bi fiaŋsi bi tsɛŋə yindzɔŋni yələ num a, “myrrh”.

* 19:10 Nabə a, “…Gia yələ Jisɔs dzakaki…”

* 21:17 Nabə ndəŋəyaka wiwɔ.

* 22:2 Nabə a, “…wum mintam jwɔfi ntsɔ bəfa chi chi i jia wə.”